Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 20

Devanagari script

सरिदुवाच । प्रलये समनुप्राप्ते नष्टे स्थावरजंगमे । प्रसादात्तव देवेश अक्षयाहं भवे प्रभो

Transliteration

sariduvāca | pralaye samanuprāpte naṣṭe sthāvarajaṃgame | prasādāttava deveśa akṣayāhaṃ bhave prabho

Translation

Dòng Sông thưa rằng: “Khi pralaya ập đến, muôn loài động và tĩnh đều tiêu vong, nhờ ân sủng của Ngài, hỡi Đấng Chúa tể chư thiên, xin cho con được bất hoại, hỡi Prabhu.”

Word by Word

• सरित्: the river (goddess)
• सरित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• प्रलये: at the dissolution
• प्रलये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• समनुप्राप्ते: when (it) had come/occurred
• समनुप्राप्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम्+अनु+प्राप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘having arrived/occurred’; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (locative absolute with ‘प्रलये’)

• नष्टे: when (all) was destroyed
• नष्टे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: नश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘destroyed’; नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (locative absolute)

• स्थावरजंगमे: (when) the immobile and mobile beings (were destroyed)
• स्थावरजंगमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थावर (प्रातिपदिक) + जङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व (copulative): ‘स्थावराणि च जङ्गमानि च’; नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (collective)

• प्रसादात्: from (your) grace
• प्रसादात्: Hetu/Apadana (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन

• तव: of you, your
• तव: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• देवेश: O Lord of gods
• देवेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: ‘देवानाम् ईशः’; पुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• अक्षया: imperishable
• अक्षया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अक्षय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• भवे: may I be / I become
• भवे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ) अथवा विधिलिङ्-अर्थे; आत्मनेपद; उत्तमपुरुष (1st), एकवचन—अत्र आशंसार्थे ‘may I be’

• प्रभो: O Lord
• प्रभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

Speaker

Sarid (the River-goddess; Revā/Narmadā in context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) as Akṣayā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śiva (addressed as Devēśa/Prabhu); king as narrative audience

Visual Art Cues

Scene: A cosmic pralaya backdrop—dark waters and dissolving worlds—contrasted with the river-goddess praying to Śiva for imperishability; Śiva stands calm, transcendent, granting refuge.

Characters & Entities

• Pralaya
• Deveśa (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s holiness is framed as enduring not merely geographically, but cosmically—rooted in divine grace beyond dissolution.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā/Narmadā is presented as an imperishable sacred river-tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it is a prayer for akṣayatva (imperishability) that undergirds later claims about bathing-merit.