मेनायाः क्रोध-विलापः — Menā’s Lament and Reproach (to the Sage)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । संज्ञां लब्धा ततस्सा च मेना शैलप्रिया सती । विललापातिसंक्षुब्धा तिरस्कारमथाकरोत्

Phạm Thiên nói: Bấy giờ Mênā, người phụ nữ hiền đức yêu núi, liền tỉnh lại. Quá đỗi bàng hoàng, bà bắt đầu than khóc và rồi thốt lời trách cứ.

Verse 2

तत्र तावत्स्वपुत्रांश्च निनिन्द खलिता मुहुः । प्रथमं सा ततः पुत्री कथयामास दुर्वचः

Tại đó, vì bối rối kích động, bà liên tiếp quở trách chính các con trai của mình. Rồi trước hết, người con gái ấy đã thốt ra những lời cay nghiệt và bất xứng.

Verse 3

मेनोवाच । मुने पुरा त्वया प्रोक्तं वरिष्यति शिवा शिवम् । पश्चाद्धिमवतः कृत्यं पूजार्थं विनिवेशितम्

Menā nói: “Bạch hiền giả, trước kia ngài đã tuyên rằng Śivā (Pārvatī) sẽ chọn Śiva làm phu quân. Sau đó, bổn phận của Himavat—sắp đặt mọi điều cần thiết cho việc thờ phụng—đã được khởi sự đúng phép.”

Verse 4

ततो दृष्टं फलं सत्यं विपरीतमनर्थकम् । मुनेऽधमाहं दुर्बुद्धे सर्वथा वञ्चिता त्वया

Rồi ta đã thấy kết quả thật—quả đúng là trái ngược và hoàn toàn tai hại. Hỡi hiền giả! Ta, một người đàn bà khốn hèn, đã bị ngươi lừa dối trọn vẹn, hỡi kẻ tâm trí ác độc.

Verse 5

पुनस्तया तपस्तप्तं दुष्करं मुनिभिश्च यत् । तस्य लब्धं फलं ह्येतत्पश्यतां दुःखदायकम्

Một lần nữa, nàng thực hành khổ hạnh nghiêm khắc, khó đến nỗi ngay cả các bậc hiền triết cũng khó làm. Thế nhưng quả báo nàng đạt được lại trở thành nguyên nhân gây sầu khổ cho những ai chứng kiến.

Verse 6

किं करोमि क्व गच्छामि को मे दुःखं व्यपोहताम् । कुलादिकं विनष्टं मे विहितं जीवितं मम

“Ta phải làm gì? Ta phải đi đâu? Ai sẽ xua tan nỗi khổ của ta? Gia tộc và mọi điều thuộc về nó đã tiêu vong; ngay cả mạng sống này của ta giờ cũng như số phận đã định để chịu khổ đau.”

Verse 7

क्व गता ऋषयो दिव्याः श्मश्रूणि त्रोटयाम्यहम् । तपस्विनी च या पत्नी सा धूर्ता स्वयमागता

“Các bậc hiền thánh thần diệu đã đi đâu? Ta bấn loạn đến nỗi sẽ giật phăng râu mình! Còn người vợ thật sự khổ hạnh kia—kẻ xảo quyệt ấy—lại tự mình đến đây!”

Verse 8

केषाञ्चैवापराधेन सर्वं नष्टं ममाधुना । इत्युक्त्वा वीक्ष्य च सुतामुवाच वचनं कटु

“Vì lỗi lầm của một số kẻ, mọi thứ của ta nay đã tiêu tan.” Nói vậy, ông nhìn con gái mình rồi thốt ra những lời cay nghiệt.

Verse 9

किं कृतं ते सुते दुष्टे कर्म दुःखकरं मम । हेम दत्त्वा त्वयानीतः काचो वै दुष्टया स्वयम्

“Hỡi đứa con gái ác tâm, con đã làm việc gì khiến ta đau khổ? Đem vàng mà đổi, con lại mang về chỉ là thủy tinh—quả thật chính con, vì tâm lệch lạc, đã tự gây nên điều ấy.”

Verse 10

हित्वा तु चन्दनं भूयो लेपितः कर्दमस्त्वया । हंसमुड्डीय काको वै गृहीतो हस्तपञ्जरे

“Bỏ hương chiên-đàn, con lại tự bôi mình bằng bùn lầy. Bay lên định bắt thiên nga, rốt cuộc trong lồng tay con chỉ nắm được một con quạ.”

Verse 11

हित्वा ब्रह्मजलं दूरे पीतं कूपोदकं त्वया । सूर्यं हित्वा तु खद्योतो गृहीतो यत्नतस्त्वया

“Gạt bỏ dòng nước mênh mông như biển của chân lý cao cả, con lại chọn uống nước giếng. Bỏ Mặt Trời, con còn gắng công nắm lấy một con đom đóm.”

Verse 12

तण्डुलांश्च तथा हित्वा कृतं वै तुषभक्षणम् । प्रक्षिप्याज्यं तथा तैलं कारण्डं भुक्तमादरात्

Từ bỏ cả hạt gạo, người ấy quả đã chuyển sang ăn cám vỏ. Trộn thêm bơ ghee và dầu, người cung kính dùng thứ thức ăn thô ấy một cách cẩn trọng.

Verse 13

सिंहसेवां तथा मुक्त्वा शृगालस्सेवितस्त्वया । ब्रह्मविद्यां तथा मुक्त्वा कुगाथा च श्रुता त्वया

Bỏ việc phụng sự sư tử, ngươi lại đi phụng sự chó rừng. Bỏ thánh trí Brahman (Brahmavidyā), ngươi lại lắng nghe những chuyện hèn mọn, vô giá trị.

Verse 14

गृहे यज्ञविभूतिं हि दूरीकृत्य सुमंगलाम् । गृहीतश्च चिताभस्म त्वया पुत्रि ह्यमंगलम्

Con đã gạt khỏi nhà thứ tro thiêng cát tường dùng trong tế lễ, rồi lại, hỡi con gái, cầm lấy tro từ giàn hỏa táng—điều ấy thật bất tường.

Verse 15

सर्वान् देववरांस्त्यक्त्वा विष्ण्वादीन्परमेश्वरान् । कृतं त्वया कुबुद्ध्या वै शिवार्थं तप ईदृशम्

Bỏ hết các vị thần tối thắng—Vishnu và những bậc tối thượng khác—ngươi, với nhận thức lầm lạc, lại thực hành khổ hạnh như thế này chỉ vì Shiva.

Verse 16

धिक्त्वा च तव बुद्धिश्च धिग्रूपं चरितं तव । धिक् चोपदेशकर्त्तारं धिक्सख्यावपि ते तथा

Thật đáng hổ thẹn cho ngươi—và đáng hổ thẹn cho trí hiểu của ngươi! Đáng hổ thẹn cho hình dạng và hạnh kiểm của ngươi. Đáng hổ thẹn cho kẻ đã khuyên dạy ngươi như thế, và đáng hổ thẹn cả cho tình bằng hữu của ngươi nữa.

Verse 17

आवां च धिक्तथा पुत्री यौ ते जन्मप्रवर्तकौ । धिक्ते नारद बुद्धिञ्च सप्तर्षींश्च सुबुद्धिदान्

“Thật hổ thẹn cho chúng ta—và cả con gái chúng ta nữa—vì đã trở thành những kẻ làm phương tiện khởi động sự ra đời của ngươi. Và hổ thẹn cả lời khuyên của ngươi, hỡi Nārada, cùng bảy vị Hiền Thánh (Saptarṣi), dẫu các ngài là những bậc ban trí tuệ thiện lành.”

Verse 18

धिक्कुलं धिक्क्रियादाक्ष्यं सर्वं धिग्यत्कृतं त्वया । गृहन्तु धुक्षितं त्वेतन्मरणं तु ममैव हि

Ô nhục cho dòng tộc này! Ô nhục cho tài khéo nghi lễ—ô nhục cho mọi điều ngươi đã làm. Xin ngọn lửa đã nhóm này thiêu rụi thân xác này; vì cái chết, quả thật, chỉ mình ta ôm lấy.

Verse 19

पार्वतानामयं राजा नायातु निकटे मम । सप्तर्षयस्स्वयं नैव दर्शयन्तु मुखम्मम

“Xin đừng để vị vua của núi non ấy đến gần ta; và xin đừng để chính bảy vị Thất Tiên (Saptarṣi) hiện mặt trước ta.”

Verse 20

साधितं किञ्च सर्वैस्तु मिलित्वा घातितं कुलम् । वन्ध्याहं न कथं जाता गर्भो न गलितः कथम्

“Bằng cách nào đó, tất cả các ngươi đã hợp lại mà đạt được ý đồ, đánh gục cả gia tộc ta. Thế sao ta vẫn chưa thành kẻ hiếm muộn? Và sao bào thai vẫn chưa rơi?”

Verse 21

अथो न वा मृता चाहं पुत्रिका न मृता कथम् । रक्षसाद्य कथं नो वा भक्षिता गगने पुनः

“Hay là—ta chưa chết sao? Nếu ta chưa chết, sao con gái ta chưa chết? Hoặc sao chúng ta chưa bị loài rākṣasa và bọn tương tự nuốt chửng—lại nữa, giữa tầng không?”

Verse 22

छेदयामि शिरस्तेऽद्य किं करोमि कलेवरैः । त्यक्त्वा त्वां च कुतो यायां हाहा मे जीवितं हतम्

“Hôm nay ta sẽ chặt đầu ngươi. Ta còn cần cái thân xác này để làm gì nữa? Và sau khi từ bỏ ngươi, ta còn có thể đi đâu được nữa? Than ôi—chính mạng sống của ta đã bị hủy diệt!”

Verse 23

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पतिता सा च मेना भूमौ विमूर्छिता । व्याकुला शोकरोषाद्यैर्न गता भर्तृसन्निधौ

Brahmā nói: Nói xong những lời ấy, Menā ngã xuống đất và ngất đi. Khốn khổ vì đau buồn, giận dữ và những thứ tương tự, bà đã không đến trước mặt chồng mình.

Verse 24

हाहाकारो महानासीत्त स्मिन्काले मुनीश्वर । सर्वे समागतास्तत्र क्रमात्तत्सन्निधौ सुराः

Hỡi bậc hiền triết cao quý nhất, vào lúc đó một tiếng kêu lớn vang lên. Sau đó, tất cả các vị thần, lần lượt từng người một, đã tập hợp lại và đi đến nơi đó.

Verse 25

पुरा देवमुने चाहमागतस्तु स्वयं तदा । मां दृष्ट्वा त्वं वचस्ता वै प्रावोच ऋषिसत्तम

Thuở trước, ôi bậc hiền thánh, chính ta đã đến nơi ấy vào lúc đó. Thấy ta, ngài quả thật đã dùng lời mà nói với ta, ôi bậc thánh hiền tối thượng.

Verse 26

नारद उवाच । यथार्थं सुंदरं रूपं ना ज्ञातं ते शिवस्य वै । लीलयेदं धृतं रूपं न यथार्थं शिवेन च

Nārada nói: “Quả thật, ngài chưa biết được hình tướng chân thật, tuyệt mỹ của Śiva. Hình tướng này chỉ là Śiva tạm mang lấy trong cuộc hí lộng thiêng (līlā), chứ không phải thực tại tối hậu của Ngài.”

Verse 27

तस्मात्क्रोधं परित्यज्य स्वस्था भव पतिव्रते । कार्य्यं कुरु हठं त्यक्त्वा शिवां देहि शिवाय च

Vì thế, hãy từ bỏ sân giận và giữ tâm an định, hỡi người vợ trinh tín. Hãy làm điều cần làm, buông bỏ sự cố chấp; và cũng hãy dâng “Śivā”—lễ vật cát tường, phúc ân—lên Śiva.

Verse 28

ब्रह्मोवाच । तदाकर्ण्य वचस्ते सा मेना त्वां वाक्यमब्रवीत् । उत्तिष्ठेतो गच्छ दूरं दुष्टाधमवरो भवान्

Brahmā nói: Nghe lời của ngươi, Menā bảo ngươi rằng: “Hãy đứng dậy và đi thật xa. Ngươi là kẻ hèn mạt—xấu ác và đáng khinh.”

Verse 29

इत्युक्ते तु तया देव इन्द्राद्याः सकलाः क्रमात् । समागत्य च दिक्पाला वचनं चेदमब्रुवन्

Khi nàng đã nói như vậy, tất cả chư Thiên—Indra và các vị khác—lần lượt đến; các Hộ Phương (những vị giữ gìn các phương) cũng tụ hội và nói lời này.

Verse 30

देवा ऊचुः । हे मेने पितृकन्ये हि शृण्वस्मद्वचनम्मुदा । अयं वै परमः साक्षाच्छिवः परसुखावहः

Chư Thiên nói: “Ôi Menā, ái nữ của các Pitṛ, xin hoan hỷ lắng nghe lời chúng ta. Đây chính là Đấng Tối Thượng—chính Shiva hiển lộ trực tiếp—ban cho phúc lạc tối thượng.”

Verse 31

कृपया च भवत्पुत्र्यास्तपो दृष्ट्वातिदुस्सहम् । दर्शनं दत्तवाञ्छम्भुर्वरं सद्भक्तवत्सलः

Vì lòng từ mẫn, thấy sự khổ hạnh vô cùng khó nhọc do ái nữ của bà thực hành, Śambhu—Đấng luôn trìu mến với người sùng tín chân thật—đã ban cho nàng được chiêm kiến Thánh nhan và ban một ân phúc.

Verse 32

ब्रह्मोवाच । अथोवाच सुरान्मेना विलप्याति मुहुर्मुहुः । न देया तु मया कन्या गिरिशायोग्ररूपिणे

Brahmā nói: Bấy giờ Menā, mẹ của chư thiên, than khóc và nói đi nói lại: “Ta không thể gả con gái ta cho Girīśa trong hình tướng dữ dội, uy nghi đáng sợ ấy.”

Verse 33

किमर्थन्तु भवन्तश्च सर्वे देवाः प्रपञ्चिताः । रूपमस्याः परन्नाम व्यर्थीकर्तुं समुद्यतः

Vì cớ gì mà chư thiên các ngươi đều đến đây phô bày rộn ràng như thế—phải chăng các ngươi muốn làm cho vẻ đẹp tối thượng, siêu việt và danh xưng chân thật (vinh quang) của Nữ Thần này trở nên vô ích?

Verse 34

इत्युक्ते च तया तत्र ऋषयस्सप्त एव हि । ऊचुस्ते वच आगत्य वसिष्ठाद्या मुनीश्वर

Khi nàng nói như vậy tại đó, bảy vị Ṛṣi—những bậc thánh hiền uy nghi bắt đầu từ Vasiṣṭha—đã tiến đến và cất lời thưa bày.

Verse 35

सप्तर्षयः ऊचुः । कार्य्यं साधयितुम्प्राप्ताः पितृकन्ये गिरिप्रिये । विरुद्धं चात्र उक्तार्थे कथम्मन्यामहे वयम्

Bảy vị Ṛṣi thưa: “Ôi ái nữ của phụ thân, ôi người yêu dấu của Núi! Chúng tôi đến đây để hoàn thành phận sự; nhưng điều nàng vừa nói dường như trái với chính mục đích ấy. Chúng tôi phải hiểu thế nào?”

Verse 36

ब्रह्मोवाच । अयं वै परमो लाभो दर्शनं शंकरस्य यत् । दानपात्रं स ते भूत्वागतस्तव च मंदिरम्

Brahmā nói: “Quả thật, lợi lạc tối thượng là được darśana của Śaṅkara. Trở thành người xứng đáng thọ nhận bố thí của nàng, Ngài nay cũng đã đến ngôi đền của nàng.”

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तैस्ततो मेना मुनिवाक्यं मृषाकरोत् । प्रत्युवाच च रुष्टा सा तानृषीञ्ज्ञानदुर्बला

Brahmā phán: Nghe họ nói như vậy, Menā gạt lời các bậc hiền triết, cho là dối trá. Rồi vì giận dữ và kém sáng suốt trong trí phân biệt chân thật, bà đáp lại các vị ṛṣi ấy.

Verse 38

मेनोवाच । शस्त्राद्यैर्घातयिष्येहं न हास्ये शंकरायताम् । दूरं गच्छत सर्वे हि नागन्तव्यं मदन्तिके

Mena nói: "Tại đây ta sẽ dùng vũ khí và những thứ tương tự để đánh gục các người; ta sẽ không cho phép các người đến với Thần Shankara. Hãy đi thật xa—tất cả các người! Đừng có lại gần ta."

Verse 39

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा विररामाशु सा विलप्यातिविह्वला । हाहाकारो महानासीत्तत्र तद्वृत्ततो मुने

Brahma nói: Sau khi nói như vậy, bà nhanh chóng im lặng; bị lấn át bởi nỗi đau khổ, bà đã than khóc. Hỡi hiền giả, vì sự việc đó, một tiếng kêu than thống thiết đã vang lên tại nơi ấy.

Verse 40

ततो हिमालयस्तत्राजगामातिसमाकुलः । ताञ्च बोधयितुं प्रीत्या प्राह तत्त्वञ्च दर्शयन्

Sau đó, Himalaya đến đó, vô cùng bối rối. Với mong muốn đánh thức sự hiểu biết của bà bằng tình yêu thương, ông đã nói với bà—đồng thời chỉ ra nguyên lý thực sự (tattva) đằng sau tình huống đó.

Verse 41

हिमालय उवाच । शृणु मेने वचो मेऽद्य विकलाऽसि कथम्प्रिये । के के समागता गेहं कथं चैतान्विनिन्दसि

Himalaya nói: "Hỡi Mena yêu dấu, hôm nay hãy nghe lời ta. Tại sao nàng lại đau buồn như vậy? Những ai đã đến nhà chúng ta, và tại sao nàng lại nói xấu họ?"

Verse 42

शंकरं त्वं च जानासि रूपं दृष्ट्वासि विह्वला । विकटं तस्य शंभोस्तु नानारूपाभिधस्य हि

Nàng quả thật biết Śaṅkara; thế nhưng vừa thấy hình tướng ấy liền bàng hoàng. Bởi chính Śambhu—đấng mang nhiều danh xưng, hiện bày muôn hình—cũng có một diện mạo kỳ diệu mà uy nghiêm đáng sợ.

Verse 43

स शंकरो मया ज्ञातस्सर्वेषां प्रतिपालकः । पूज्यानां पूज्य एवासौ कर्तानुग्रहनिग्रहान्

Ta đã biết rằng Śaṅkara là đấng hộ trì muôn loài. Ngài chính là bậc đáng thờ phụng nhất trong hàng những bậc đáng thờ, và Ngài là đấng thi hành cả ân sủng lẫn sự chế ngự (răn phạt) đối với chúng sinh.

Verse 44

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वती खण्डे मेनाप्रबोधवर्णनो नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः

Như vậy kết thúc chương thứ bốn mươi bốn, mang tên “Mô tả về sự tỉnh ngộ (lời chỉ dạy) của Menā,” thuộc Pārvatī Khaṇḍa, phần thứ ba của phần thứ hai—Rudra Saṃhitā—trong Thánh điển Śrī Śiva Mahāpurāṇa tôn kính.

Verse 45

यद्वै द्वारगतश्शंभुः पुरा विकटरूपधृक् । नानालीलाञ्च कृतवाञ्चेतयामि च तामिमाम्

Ta hồi tưởng việc ấy: thuở xưa, Śambhu đến nơi cửa ngõ, mang hình tướng đáng sợ, và diễn bày nhiều cuộc thần hí—nhằm che giấu rồi lại hiển lộ ân sủng của Ngài đối với người sùng kính.

Verse 46

तन्माहात्म्यं परं दृष्ट्वा कन्यां दातुं त्वया मया । अंगीकृतं तदा देवि तत्प्रमाणं कुरु प्रिये

Sau khi chứng kiến uy đức tối thượng ấy, ôi Nữ Thần, khi ấy ta cùng nàng đã chấp thuận việc gả cô thiếu nữ này. Hỡi người yêu dấu, nay hãy làm cho quyết định ấy thành lời xác chứng và định ý có thẩm quyền.

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सोऽद्रिनाथो हि विरराम ततो मुने । तदाकर्ण्य शिवामाता मेनोवाच हिमालयम्

Phạm Thiên nói: Nói xong như vậy, ôi hiền giả, Chúa tể núi non (Himālaya) liền im lặng. Nghe những lời ấy, mẹ của Śivā là Menā bèn nói với Himālaya.

Verse 48

मेनोवाच । मद्वचः श्रूयतां नाथ तथा कर्तुं त्वमर्हसि । गृहीत्वा तनुजां चैनां बद्ध्वा कण्ठे तु पार्वतीम्

Menā nói: “Ôi chúa tể, xin nghe lời thiếp, và ngài nên hành động đúng như vậy. Hãy nhận lấy đứa con gái này của thiếp, và đặt Pārvatī như vòng hoa trên cổ ngài (tức nhận nàng làm phối ngẫu).”

Verse 49

अधः पातय निःशंकं दास्ये तां न हराय हि । तथैनामथवा नाथ गत्वा वै सागरे सुताम्

“Hãy ném nó xuống dưới, đừng ngần ngại; vì thiếp nhất quyết không gả nó cho Hara (Śiva). Hoặc nếu không, ôi chúa tể, hãy đến biển cả và gả nó như ‘con gái của đại dương’.”

Verse 50

निमज्जय दयां त्यक्त्वा ततोऽद्रीश सुखी भव । यदि दास्यसि पुत्री त्वं रुद्राय विकटात्मने । तर्हि त्यक्ष्याम्यहं स्वामिन्निश्चयेन कलेवरम्

“Gạt bỏ lòng thương xót và dìm thiếp vào khổ não, rồi ôi Chúa tể núi non, ngài cứ vui lòng. Nếu ngài gả con gái cho Rudra—đấng có bản tính đáng sợ—thì, thưa phu quân, thiếp nhất định sẽ lìa bỏ thân này.”

Verse 51

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते च तदा तत्र वचने मेनया हठान् । उवाच वचनं रम्यं पार्वती स्वयमागता

Phạm Thiên nói: Khi Mê-na đã nói như thế tại đó với sự cố chấp cứng rắn, chính Pārvatī bước ra trước và thốt lên những lời dịu dàng, êm ái.

Verse 52

पार्वत्युवाच । मातस्ते विपरीता हि बुद्धिर्जाताऽशुभावहा । धर्मावलम्बनात्त्वं हि कथन्धर्मं जहासि वै

Pārvatī nói: Mẹ ơi, nhận thức của mẹ quả đã trở nên trái nghịch, đem lại điềm dữ. Mẹ đã nương tựa nơi dharma, sao lại có thể thật sự lìa bỏ dharma?

Verse 53

अयं रुद्रोऽपरस्साक्षात्सर्वप्रभव ईश्वरः । शम्भुस्सुरूपस्सुखदस्सर्वश्रुतिषु वर्णितः

Rudra này quả thật chính là Đấng Siêu Việt—đích thân là Chúa Tể, nguồn phát sinh của muôn loài. Ngài là Śambhu, dung tướng cát tường viên mãn, ban lạc an, và được ca ngợi trong mọi Śruti (Veda).

Verse 54

महेशश्शंकरश्चायं सर्वदेवप्रभुस्स्वराट् । नानारूपाभिधो मातर्हरिब्रह्मादिसेवितः

Hỡi Mẫu Thân, Đấng này là Maheśa—chính Śaṅkara—bậc quân vương tự tại, chủ tể của hết thảy chư thiên. Ngài được biết đến với nhiều hình tướng và nhiều danh xưng, và được tôn thờ ngay cả bởi Hari (Viṣṇu), Phạm Thiên và các thần linh khác.

Verse 55

अधिष्ठानं च सर्वेषां कर्ता हर्ता च स प्रभुः । निर्विकारी त्रिदेवेशो ह्यविनाशी सनातनः

Ngài là nền tảng nâng đỡ muôn loài; chính Chúa Tể ấy vừa là Đấng tác tạo vừa là Đấng thu nhiếp. Bất biến, là Chúa của Tam Thần, Ngài bất hoại và vĩnh hằng.

Verse 56

यदर्थे देवतास्सर्वा आयाता किंकरीकृताः । द्वारि ते सोत्सवाश्चाद्य किमतोऽन्यत्परं सुखम्

Vì duyên của nàng mà chư thiên đều đến, tự nguyện làm kẻ hầu cận; hôm nay họ đứng ngay trước cửa nàng, tưng bừng lễ hội. Còn hạnh phúc nào cao hơn thế nữa?

Verse 57

उत्तिष्ठातः प्रयत्नेन जीवितं सफलं कुरु । देहि मां त्वं शिवायास्मै स्वाश्रमं कुरु सार्थकम्

Hãy đứng dậy mà gắng sức, khiến đời mình thật sự kết quả. Xin gả ta cho Đức Chúa Śiva, nhờ đó làm cho āśrama của ngươi (đạo nhà) được viên mãn và có ý nghĩa.

Verse 58

देहि मां परमेशाय शंकराय जनन्यहो । स्वीकुरु त्वमिमं मातर्विनयम्मे ब्रवीमि ते

“Ôi Mẹ! Xin hãy gả con cho Đấng Tối Thượng, Śaṅkara. Xin Mẹ nhận lời thỉnh cầu này; con cúi mình dâng lời khẩn nguyện lên Mẹ.”

Verse 59

चेन्न दास्यसि तस्मै मां न वृणेऽन्यमहं वरम् । भागं लभेत्कथं सैंहं शृगालः परवंचकः

“Nếu Mẹ không gả con cho Ngài, con chẳng cầu xin ân huệ nào khác. Kẻ gian trá như chó rừng sao có thể giành được phần của sư tử?”

Verse 60

मनसा वचसा मातः कर्मणा च हरस्त्वयम् । मया वृतो वृतश्चैव यदिच्छसि तथा कुरु

“Thưa Mẹ, bằng tâm ý, lời nói và hành động, Mẹ quả đã cảm hóa được Hara (Śiva). Con đã chọn Mẹ, và Mẹ cũng đã chọn con—giờ xin Mẹ cứ làm theo điều Mẹ muốn.”

Verse 61

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य शिवावाक्यं मेना शैलेश्वरप्रिया । सुविलप्य महाक्रुद्धा गृहीत्वा तत्कलेवरम्

Phạm Thiên nói: Nghe những lời này của Thần Shiva, Menā—người vợ yêu quý của chúa tể các ngọn núi—đã than khóc thảm thiết. Sau đó, trong cơn thịnh nộ tột cùng, bà đã ôm lấy thân xác ấy.

Verse 62

मुष्टिभिः कूर्परैश्चैव दन्तान्धर्षयती च सा । ताडयामास तां पुत्रीं विह्वलातिरुषान्विता

Đấm bằng nắm đấm và cùi chỏ, nghiến răng trong cơn thịnh nộ, bà đã đánh đứa con gái ấy—bị lấn át và chiếm hữu bởi cơn giận dữ dữ dội.

Verse 63

ये तत्र ऋषयस्तात त्वदाद्याश्चापरे मुने । तद्धस्तात्ताम्परिच्छिद्य नित्युर्दूरतरं ततः

“Này người thân yêu, các bậc hiền triết ở đó—khởi từ chính ngài và những vị khác nữa, hỡi bậc Muni—đã nhận nàng từ tay ông ấy, đưa nàng vào sự che chở của mình, rồi từ đó rút lui đi thật xa.”

Verse 64

तान्वै तथा विधान्दृष्ट्वा भर्त्सयित्वा पुनः पुनः । उवाच श्रावयन्ती सा दुर्वचो निखिलान्पुनः

Thấy họ hành xử như thế một cách bất xứng, nàng quở trách họ hết lần này đến lần khác; rồi khiến mọi người đều phải lắng nghe, nàng lại nói ra trọn những lời gay gắt ấy thêm một lần nữa.

Verse 65

मेनोवाच । किं मेना हि करिष्येऽहं दुष्टां ग्रहवतीं शिवाम् । दास्याम्यस्यै गरन्तीव्रं कूपे क्षेप्स्यामि वा ध्रुवम्

Mena nói: “Ta phải làm gì với Śivā này, kẻ lòng dạ ngang ngược, như bị một ảnh hưởng hung ác chi phối? Ta sẽ cho nó uống thứ độc dược dữ dằn, hoặc nhất định ném nó xuống giếng.”

Verse 66

छेत्स्यामि कालीमथवा शस्त्रास्त्रैर्भूरिखण्डशः । निमज्जयिष्ये वा सिन्धौ स्वसुताम्पार्वतीं खलु

“Hoặc ta sẽ dùng binh khí chém Kālī ra muôn mảnh, hoặc quả thật ta sẽ dìm chính con gái mình, Pārvatī, xuống đại dương.”

Verse 67

अथवा स्वशरीरं हि त्यक्ष्याम्याश्वन्यथा ध्रुवम् । न दास्ये शम्भवे कन्यां दुर्गां विकटरूपिणे

“Bằng không, ta sẽ mau chóng lìa bỏ chính thân này—điều ấy chắc chắn. Ta sẽ không gả con gái ta, Durgā oai nghiêm đáng sợ, cho Śambhu.”

Verse 68

वरोऽयं कीदृशो भीमोऽनया लब्धश्च दुष्टया । कारितश्चोपहासो मे गिरेश्चापि कुलस्य हि

“Phúc ân ghê gớm này là phúc ân kiểu gì mà người đàn bà độc ác ấy đã giành được? Ả đã biến ta thành trò cười—và cả Girīśa (Śiva) nữa—lại còn làm nhục danh dự của toàn bộ dòng tộc chúng ta.”

Verse 69

न माता न पिता भ्राता न बन्धुर्गोत्रजोऽपि हि । नो सुरूपं न चातुर्य्यं न गुहं वास्य किंचन

Người ấy không mẹ, không cha, không anh em, cũng chẳng có thân thuộc cùng dòng họ. Lại không dung mạo tuấn tú, không sự lanh trí, và tuyệt nhiên không có chút sở trường kín đáo nào.

Verse 70

न वस्त्रं नाप्यलङ्कारास्सहायाः केऽपि तस्य न । वाहनं न शुभं ह्यस्य न वयो न धनन्तथा

Người ấy không có y phục, cũng chẳng có đồ trang sức; lại không có bạn đồng hành nào. Không có cỗ xe cát tường; cũng chẳng có tuổi trẻ, và cũng không có của cải.

Verse 71

न पावित्र्यं न विद्या च कीदृशः काय आर्तिदः । किं विलोक्य मया पुत्री देयास्मै स्यात्सुमंगला

“Trong hắn không có sự thanh tịnh, cũng chẳng có học vấn. Kẻ gây khổ này mang thân thể hạng gì? Ta thấy nơi hắn đức tốt nào mà phải gả con gái ta cho hắn, để nàng được thật sự cát tường?”

Verse 72

ब्रह्मोवाच । इत्यादि सुविलप्याथ बहुशो मेनका तदा । रुरोदोच्चैर्मुने सा हि दुःखशोकपरिप्लुता

Brahmā nói: Than khóc như thế hết lần này đến lần khác, bấy giờ Menakā—bị nỗi buồn và sầu khổ tràn ngập—đã bật khóc lớn tiếng, hỡi hiền giả.

Verse 73

अथाहन्द्रुतमागत्याकथयम्मेनकां च ताम् । शिवतत्त्वं च परमं कुज्ञानहरमुत्तमम्

Rồi ngài nói: “Hãy mau đến và cũng hãy thuật lại cho Menakā—hãy dạy nàng về Śiva-tattva tối thượng, chân lý cao cả nhất, có năng lực xóa tan tri kiến sai lầm và vô minh.”

Verse 74

ब्रह्मोवाच । श्रोतव्यम्प्रीतितो मेने मदीयं वचनं शुभम् । यस्य श्रवणतः प्रीत्या कुबुद्धिस्ते विनश्यति

Brahmā nói: “Hỡi Menā, hãy hoan hỷ lắng nghe lời lành của ta. Ai nghe với lòng tin yêu, thì tà kiến và sự phán đoán sai lạc của người ấy sẽ tiêu tan.”

Verse 75

शङ्करो जगतः कर्ता भर्ता हर्ता तथैव च । न त्वं जानासि तद्रूपं कथन्दुःखं समीहसे

Śaṅkara chính là Đấng Tạo Hóa, Đấng Bảo Trì và cũng là Đấng Tiêu Dung của vũ trụ. Khi ngươi chưa thật biết bản thể chân thực của Ngài, sao lại cố ý tìm cầu khổ não?

Verse 76

अनेकरूपनामा च नाना लीलाकरः प्रभुः । सर्वस्वामी स्वतन्त्रश्च मायाधीशोऽविकल्पकः

Ngài là Đấng có vô lượng hình tướng và danh xưng, thị hiện muôn vàn thần hí (līlā). Ngài là Chúa tể của tất cả, tự tại tuyệt đối, chủ của Māyā, và là Đấng Nhất Như vượt ngoài mọi phân biệt, mọi đối đãi và lựa chọn.

Verse 77

इति विज्ञाय मेने त्वं शिवान्देहि शिवाय वै । कुहठन्त्यज कुज्ञानं सर्वकार्यविनाशनम्

Hiểu như vậy, ông liền quyết rằng: “Nàng chính là Śivā—hãy hiến dâng chính mình cho Śiva. Hãy bỏ sự cố chấp quanh co và gạt bỏ tà tri, vì nó phá hoại mọi công hạnh cao quý.”

Verse 78

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता सा मया मेना विलपन्ती मुहुर्मुहुः । लज्जां किंचिच्छनैस्त्यक्त्वा मुने मां वाक्यमब्रवीत्

Brahmā nói: Được ta nói như vậy, Menā cứ than khóc mãi không thôi. Rồi dần dần gạt bỏ chút e thẹn, hỡi bậc hiền triết, bà nói với ta những lời này.

Verse 79

मेनोवाच । किमर्थन्तु भवान्ब्रह्मन्रूपमस्य महावरम् । व्यर्थीकरोति किमियं हन्यतां न स्वयं शिवा

Menā nói: “Ôi Brahman, vì cớ gì ngài lại làm uổng phí hình tướng và ân phúc vĩ đại, tối thượng ấy? Sao người này phải bị giết—cớ sao chính Śivā không tự tay diệt nàng?”

Verse 80

न वक्तव्यं च भवता शिवाय प्रतिदीयताम् । न दास्येऽहं शिवायैनां स्वसुताम्प्राणवल्लभाम्

“Ngài cũng chớ nói: ‘Hãy gả nàng cho Śiva.’ Ta sẽ không trao đứa con gái của ta—người ta yêu quý như chính mạng sống—cho Śiva.”

Verse 81

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते तु तदा सिद्धाः सनकाद्या महामुने । समागत्य महाप्रीत्या वचनं हीदमब्रुवन्

Phạm Thiên nói: “Khi lời ấy đã được thốt ra, hỡi bậc đại hiền, các bậc Thành tựu—Sanaka và những vị khác—liền tiến đến. Tràn đầy hoan hỷ lớn lao, họ nói những lời này.”

Verse 82

सिद्धा ऊचुः । अयम्वै परमस्साक्षाच्छिवः परसुखावहः । कृपया च भवत्पुत्र्यै दर्शनन्दत्तवान्प्रभुः

Các Siddha thưa: “Đây thật là Đấng Tối Thượng—chính Thần Śiva hiển hiện trước mắt chúng ta—Đấng ban lạc tối thượng. Vì lòng từ bi, Chúa Tể đã ban cho ái nữ của ngài được diệu kiến (darśana) thiêng liêng.”

Verse 83

ब्रह्मोवाच । अथोवाच तु तान्मेना विलप्य च मुहुर्मुहुः । न देया तु मया सम्यग्गिरिशायोग्ररूपिणे

Phạm Thiên nói: Bấy giờ Menā, than khóc hết lần này đến lần khác, nói với họ: “Quả thật ta không nên gả (con gái) cho Girīśa, đấng mang hình tướng dữ dội.”

Verse 84

किमर्थन्तु भवन्तश्च सर्वे सिद्धाः प्रपञ्चिनः । रूपमस्याः परं नाम व्यर्थीकर्त्तुं समुद्यताः

“Vì cớ gì mà tất cả các vị—dẫu là những siddha đã thành tựu và thạo đời—lại cố làm cho uổng phí dung sắc tối thượng và danh hiệu cao quý nhất của nàng?”

Verse 85

इत्युक्ते च तया तत्र मुनेऽहं चकितोऽभवम् । सर्वे विस्मयमापन्ना देवसिद्धर्षिमानवाः

Khi nàng nói như vậy tại đó, ôi hiền giả, ta bàng hoàng kinh ngạc; và tất cả—chư thiên, các siddha, các ṛṣi cùng loài người—đều rơi vào niềm sửng sốt.

Verse 86

एतस्मिन्समये तस्या हठं श्रुत्वा दृढं महत् । द्रुतं शिवप्रियो विष्णुस्समागत्याऽब्रवीदिदम्

Bấy giờ, nghe rõ chí nguyện lớn lao và kiên định của nàng, đức Viṣṇu—đấng hằng được Thánh Shiva yêu quý—liền mau chóng đến và cất lời như sau.

Verse 87

विष्णुरुवाच । पितॄणां च प्रिया पुत्री मानसी गुणसंयुता । पत्नी हिमवतस्साक्षाद्ब्रह्मणः कुलमुत्तमम्

Viṣṇu nói: “Nàng là ái nữ của các Pitṛ, sinh từ ý niệm và đầy đủ đức hạnh; quả thật là chính phối ngẫu của Himavān. Nàng thuộc dòng tộc tối thượng của Phạm Thiên (Brahmā).”

Verse 88

सहायास्तादृशा लोके धन्या ह्यसि वदामि किम् । धर्मस्याधारभूतासि कथं धर्मं जहासि हि

Người trợ giúp như nàng hiếm có ở đời—quả thật nàng là người phước lành; ta còn nói gì hơn? Nàng chính là chỗ nương tựa của dharma—cớ sao lại có thể rời bỏ dharma?

Verse 89

देवैश्च ऋषिभिश्चैव ब्रह्मणा वा मया तथा । विरुद्धं कथ्यते किं नु त्वयैव सुविचार्यताम्

Dù là chư thiên, các bậc hiền triết, Brahmā, hay chính ta—ở đây có điều gì được nói ra lại trái với chân lý và trật tự chính đáng chăng? Nàng hãy tự mình suy xét cho thấu đáo.

Verse 90

शिवत्वं न च जानासि निर्गुणस्य गुणस्स हि । विरूपस्स सुरूपो हि सर्वसेव्यस्सतां गतिः

Nàng chưa thật hiểu cảnh giới “Śiva-tính”. Dẫu Ngài là nirguṇa (vượt ngoài mọi phẩm tính), Ngài vẫn là nền tảng của mọi phẩm tính. Dẫu trước mắt thế gian Ngài như vô tướng hay kỳ dị, tự thể Ngài vẫn là vẻ đẹp tối thượng. Ngài được muôn loài thờ phụng, là nơi nương tựa và cứu cánh của bậc hiền thiện.

Verse 91

तेनैव निर्मिता देवी मूलप्रकृतिरीश्वरी । तत्पार्श्वे च तदा तेन निर्मितः पुरुषोत्तमः

Chính Ngài một mình đã khai sinh Nữ Thần—Īśvarī, Mūla‑Prakṛti, Căn Tính nguyên sơ của vạn hữu; rồi ngay bên cạnh Mẹ, Ngài lại hiển lộ Đấng Tối Thượng, Puruṣottama।

Verse 92

ताभ्यां चाहं तथा ब्रह्मा ततश्च गुणरूपतः । अवतीर्य स्वयं रुद्रो लोकानां हितकारकः

Từ hai nguyên lý ấy, ta và Brahmā đã phát sinh; rồi Rudra tự thân giáng hạ, mang hình tướng cấu thành bởi các guṇa, để làm lợi ích cho muôn thế giới.

Verse 93

ततो वेदास्तथा देवा यत्किंचिद्दृश्यते जगत् । स्थावरं जंगमं चैव तत्सर्वं शकरादभूत्

Từ Ngài mà Veda và chư thiên phát sinh; quả thật, mọi điều thấy được trong thế gian—cả bất động lẫn hữu động—đều từ Śaṅkara mà hiện khởi.

Verse 94

तद्रूपम्वर्णितं केन ज्ञायते केन वा पुनः । मया च ब्रह्मणा यस्य ह्यतो लब्धश्च नैव हि

Ai có thể thật sự miêu tả Thánh Thể ấy, và ai lại có thể biết trọn vẹn? Ngay cả ta—Phạm Thiên (Brahmā)—cũng chưa từng đạt đến sự thấu triệt hoàn toàn về thực tại của Ngài.

Verse 95

आब्रह्मस्तम्बपर्यंतं यत्किञ्चिद्दृश्यते जगत् । तत्सर्वं च शिवं विद्धि नात्र कार्या विचारणा

Từ Phạm Thiên cho đến một ngọn cỏ, bất cứ điều gì được thấy trong vũ trụ này—hãy biết tất cả đều chính là Śiva; ở đây không cần bàn luận thêm nữa.

Verse 96

स एवेदृक्सुरूपेणावतीर्णो निजलीलया । शिवातपः प्रभावाद्धि तव द्वारि समागतः

Chính Ngài, trong dáng vẻ mỹ diệu như thế, đã giáng lâm bởi trò chơi thiêng liêng của chính mình; quả thật, nhờ uy lực của khổ hạnh hướng về Śiva, Ngài đã đến ngay trước cửa nàng.

Verse 97

तस्मात्त्वं हिमवत्पत्नि दुःखं मुञ्च शिवम्भज । भविष्यति महानन्दः क्लेशो यास्यति संक्षयम्

Vì thế, hỡi hiền thê của Himavān, hãy buông bỏ sầu khổ và nương tựa nơi Śiva bằng sự thờ phụng chí thành. Đại hỷ lạc ắt sẽ sinh khởi, và mọi khổ não của nàng sẽ tiêu tan đến tận cùng.

Verse 98

ब्रह्मोवाच एवम्प्रबोधितायास्तु मेनकाया अभून्मुने । तस्यास्तु कोमलं किंचिन्मनो विष्णुप्रबोधितम्

Brahmā nói: “Này hiền giả, được khuyên dạy như vậy, Menakā trở nên thuận nhận; và trái tim mềm mại của bà—được làm dịu từ bên trong—cũng phần nào được thức tỉnh bởi lời khuyên của Viṣṇu.”

Verse 99

परं हठं न तत्याज कन्यान्दातुं हराय न । स्वीचकार तदा मेना शिवमायाविमोहि ता

Nhưng bà vẫn không từ bỏ sự cứng rắn của mình, không chịu gả thiếu nữ cho Hara (Śiva). Rồi Menā—bị mê hoặc bởi thần lực Māyā của Śiva—đã thuận ý.

Verse 100

उवाच च हरिं मेना किञ्चिद्बुद्ध्वा गिरिप्रिया । श्रुत्वा विष्णुवचो रम्यं गिरिजाजननी हि सा

Bấy giờ Menā—người được Núi (Himālaya) yêu quý và chính là mẹ của Girijā—sau khi nghe những lời êm dịu của Viṣṇu và hiểu ra phần nào, liền thưa với Hari.

Verse 101

यदि रम्यतनुस्स स्यात्तदा देया मया सुता । नान्यथा कोटिशो यत्नैर्वच्मि सत्यन्दृढं वचः

“Nếu quả thật Người có thân tướng mỹ lệ và xứng đáng, thì ta sẽ gả con gái ta. Bằng không—dẫu có nỗ lực đến hàng chục triệu lần cũng không được. Ta nói đây là chân ngôn kiên cố, một lời thệ nguyện vững bền.”

Verse 102

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा वचनं मेना तूष्णीमास दृढव्रता । शिवेच्छाप्रेरिता धन्या तथा याखिलमोहिनी

Brahmā nói: Nói xong những lời ấy, Menā—người đàn bà kiên định với thệ nguyện vững bền—liền im lặng. Thật phúc thay cho bà, được thúc đẩy bởi ý chí của Śiva; bà vẫn là người có thể làm mê hoặc và khiến muôn loài bối rối.