Adhyaya 60

Verse 1

संजयने कहा--भारत! जब रात बीती और प्रभात हुआ, तब शान्तनुनन्दन भीष्मने अपनी सेनाओंको युद्धभूमिमें चलनेका आदेश दिया

Sanjaya nói: “Hỡi Bhārata, khi đêm đã qua và bình minh ló rạng, Bhīṣma, con của Śantanu, liền ra lệnh cho quân đội mình tiến ra chiến địa.”

Verse 2

गारुडं च महाव्यूहं चक्रे शान्तनवस्तदा । पुत्राणां ते जयाकाड्क्षी भीष्म: कुरुपितामह:,उस समय कुरुकुलके पितामह शान्तनुकुमार भीष्मने आपके पुत्रोंको विजय दिलानेकी इच्छासे महान्‌ गरुड़व्यूहकी रचना की

Sañjaya nói: Khi ấy, Bhīṣma—con của Śāntanu, bậc tổ phụ của dòng Kuru—đã bày trận đồ vĩ đại mang tên “Garuḍa”, mong đem chiến thắng về cho các con trai của ngài.

Verse 3

गरुडस्य स्वयं तुण्डे पिता देवब्रतस्तव । चक्षुषी च भरद्वाज: कृतवर्मा च सात्वत:

Sañjaya nói: Trong trận đồ mang hình Garuḍa ấy, Devavrata (Bhīṣma), phụ thân của ngài, tự mình đứng ở mũi nhọn phía trước, như chiếc mỏ. Con của Bharadvāja (Droṇa) và Kṛtavarmā thuộc dòng Sātvata giữ vị trí đôi mắt.

Verse 4

अश्वत्थामा कृपश्चैव शीर्षमास्तां यशस्विनौ । त्रैगर्तैरथ कैकेयैर्वाटधानैश्व संयुगे,यशस्वी वीर अश्वत्थामा और कृपाचार्य शिरोभागमें खड़े हुए। इनके साथ त्रिगर्त, केकय और वाटथान भी युद्धभूमिमें उपस्थित थे

Sañjaya nói: Aśvatthāmā lừng danh và Kṛpa đứng ở phần đầu của trận thế. Cùng với họ trên chiến địa còn có quân Trigarta, Kaikeya và Vāṭadhāna.

Verse 5

भूरिश्रवा: शल: शल्यो भगदत्तश्न मारिष । मद्रका: सिन्धुसौवीरास्तथा पाउ्चनदाश्न ये

Sañjaya nói: “Ôi bậc đáng kính, Bhūriśravas, Śala, Śalya và Bhagadatta; cùng với người Madra, Sindhu, Sauvīra, và những kẻ cư ngụ nơi xứ sở năm dòng sông—tất cả đều hiện diện, được bày vào trận.”

Verse 6

पृष्ठे दुर्योधनो राजा सोदर्य: सानुगैर्वृत:

Sañjaya nói: Vua Duryodhana, được các em trai ruột và tùy tùng vây quanh, đứng ở phía sau. Ở phần đuôi của trận thế rộng lớn ấy có hai vương tử Vinda và Anuvinda xứ Avanti, cùng các chiến binh Kamboja, Śaka và Śūrasena, làm hậu quân nâng đỡ.

Verse 7

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्बोजाश्व शकैः सह । पुच्छमासन्‌ महाराज शूरसेनाश्व सर्वश:

Sañjaya thưa: Tâu đại vương, Vindā và Anuvindā xứ Avanti, cùng với người Kāmboja và Śaka, và cả quân Śūrasena với đầy đủ binh lực, đều được bố trí ở phía sau—phần đuôi—của trận thế lớn lao ấy.

Verse 8

मागधाश्नर कलिड्ाश्ष दासेरकगणै: सह । दक्षिणं पक्षमासाद्य स्थिता व्यूहस्य दंशिता:,मगध और कलिंगदेशके योद्धा दासेरकगणोंके साथ कवच धारण करके व्यूहके दायें पंखके स्थानमें स्थित हुए

Sañjaya thưa: Quân sĩ Magadha và Kaliṅga, cùng các toán Dāseraka, sau khi khoác giáp, đã chiếm vị trí ở cánh phải của trận đồ—đứng vững trong thế trận đã được sắp đặt để ra đòn.

Verse 9

कारूषाश्न विकुज्जाश्न मुण्डा: कुण्डीवृषास्तथा । बृहदूबलेन सहिता वाम॑ पार्श्रमवस्थिता:

Sañjaya thưa: Quân Kārūṣa, Vikuñja, Muṇḍa và Kuṇḍīvṛṣa—đều hợp đội cùng Bṛhadūbala—đã chiếm giữ sườn trái.

Verse 10

कारूष, विकुंज, मुण्ड और कुण्डीवृष आदि योद्धा राजा बृहदबलके साथ बायें पंखके स्थानमें खड़े हुए ।।

Sañjaya thưa: Thấy đạo quân ấy đã bày trận, Arjuna—Savyasācī, cung thủ thuận cả hai tay, kẻ thiêu đốt quân thù—đứng vững nơi chiến địa cùng Dhṛṣṭadyumna và lập thế trận đối ứng để nghênh chiến. Chàng bày một trận thế bán nguyệt vô cùng ghê gớm; trên mũi nhọn phía phải của trận ấy, Bhīmasena rực rỡ nổi bật.

Verse 11

अर्धचन्द्रेण व्यूहेन व्यूहं तमतिदारुणम्‌ । दक्षिणं शुड्रमास्थाय भीमसेनो व्यरोचत

Sañjaya thưa: Với trận thế hình bán nguyệt, họ đối diện trận đồ vô cùng khốc liệt ấy. Ở cánh phải—mũi nhọn phải—Bhīmasena chiếm vị trí và rạng ngời.

Verse 12

नानाशस्त्रौससम्पन्नैर्नानादेश्यैर्नपैर्वत: । तदन्वेव विराटश्न द्रपदश्च॒ महारथ:

Sañjaya nói: Chàng được vây quanh bởi các vua từ nhiều miền, trang bị đủ mọi loại binh khí. Ngay sát phía sau Bhīmasena, vua Virāṭa và Drupada—vị đại xa chiến—đứng sẵn; một hình ảnh của đồng minh đồng lòng, khi phe chính nghĩa đang tụ lực cho trận chiến sắp tới.

Verse 13

तदनन्तरमेवासीन्नीलो नीलायुथै: सह । नीलादनन्तरश्वैव धृष्टकेतुर्महाबल:,उनके बाद नील आयुधधारी सैनिकोंके साथ राजा नील और नीलके बाद महाबली धृष्टकेतु खड़े हुए

Sañjaya thuật lại: Ngay sau đó, vua Nīla vào vị trí, đi cùng đoàn quân mang binh khí sắc xanh; và sau Nīla, dũng tướng Dhṛṣṭaketu cũng đứng sẵn. Câu kệ tiếp tục nêu tên các chiến sĩ theo trật tự, nhấn mạnh sự chuẩn bị nghiêm cẩn và ý chí kiên định khi các đạo quân dàn hàng cho trận chiến sắp tới.

Verse 14

चेदिकाशिकरूषैश्न पौरवैरपि संवृतः । धृष्टद्युम्न: शिखण्डी च पज्चालाश्व प्रभद्रका:

Sañjaya nói: Đội hình trung tâm của đại quân được bao quanh bởi các lực lượng Cedi, Kāśi, Karūṣa và cả Paurava. Tại đó, Dhṛṣṭadyumna và Śikhaṇḍin, cùng với người Pāñcāla và Prabhadraka, đứng sẵn cho chiến trận—một hình ảnh của nghĩa vụ và quyết tâm đồng minh khi các tuyến quân siết chặt quanh những người chỉ huy.

Verse 15

मध्ये सैन्यस्य महतः स्थिता युद्धाय भारत । तत्रैव धर्मराजो5पि गजानीकेन संवृतः

Sañjaya nói: Ngay giữa đại quân mênh mông ấy, các chiến sĩ phe Pāṇḍava đứng sẵn cho chiến trận. Ở đó cũng có Dharmarāja Yudhiṣṭhira, được che chở và bao bọc bởi đội tượng binh. Cùng với Dhṛṣṭaketu là binh lính từ Cedi, Kāśi, Karūṣa, Paurava và nhiều xứ khác. Dhṛṣṭadyumna, Śikhaṇḍin, người Pāñcāla và Prabhadraka cũng đứng ở khu trung tâm của đại quân, sẵn sàng giao chiến—còn Yudhiṣṭhira vẫn ở đó, dưới vòng bảo vệ của tượng binh.

Verse 16

ततस्तु सात्यकी राजन द्रौपद्या: पजच चात्मजा: । अभिमन्युस्तत: शूर इरावांश्व॒ ततः परम्‌,राजन! तदनन्तर सात्यकि और द्रौपदीके पाँचों पुत्र खड़े हुए। इनके बाद शूरवीर अभिमन्यु और अभिमन्युके बाद इरावान्‌ थे

Sañjaya nói: “Rồi, tâu Đại vương, Sātyaki bước ra, và cả năm người con của Draupadī cũng đứng vào hàng. Sau họ là dũng sĩ Abhimanyu; và sau Abhimanyu là Irāvān.” Câu kệ tiếp tục nêu tên theo trật tự, nhấn mạnh sự sẵn sàng có kỷ luật và sức nặng đạo lý của huyết thống cùng bổn phận khi các tuyến quân dần thành hình.

Verse 17

भैमसेनिस्ततो राजन्‌ केकयाश्न महारथा: । ततो<भूद्‌ द्विपदां श्रेष्ठो वाम॑ पार्श्वमुपाश्रित:

Sañjaya thưa: “Bấy giờ, tâu Đại vương, Bhīmasena cùng các dũng tướng xa chiến của xứ Kekaya đã vào vị trí. Rồi bậc anh hùng ưu việt nhất trong loài người tiến sang và chiếm giữ cánh trái.”

Verse 18

एवमेतं महाव्यूहं प्रत्यव्यूहन्त पाण्डवा:

Sañjaya thưa: “Như vậy, để đối đáp với trận thế mênh mông ấy, các Pāṇḍava bày ra một trận thế đối ứng—lấy mưu lược đáp mưu lược, theo đúng trật tự chiến trường và cuộc tranh hùng do bổn phận thúc đẩy.”

Verse 19

ततः प्रववृते युद्ध व्यतिषक्तरथद्धिपम्‌

Sañjaya thưa: “Rồi trận chiến thực sự bùng nổ; xe chiến và voi chiến hòa lẫn, quấn chặt vào nhau trong cuộc giáp chiến hỗn loạn, cự ly gần—cuộc giao tranh leo thang thành đại chiến, nơi trật tự nhường chỗ cho sức ép và gánh nặng đạo lý của chiến tranh.”

Verse 20

हयौघाश्र रथौघाश्ष तत्र तत्र विशाम्पते

Sañjaya thưa: “Tâu chúa tể loài người, ngựa đông như thác và xe chiến cũng đông như thác—rải khắp nơi trên chiến địa.”

Verse 21

धावतां च रथौघानां निघ्नतां च पृथक्‌ पृथक्‌

Sañjaya thưa: “Hỡi Bhārata, khi những đoàn xe chiến lao tới và đánh nhau từng tốp, từng cuộc chạm trán rời rạc, tiếng ầm vang càng thêm ghê rợn—hòa lẫn với tiếng trống kettledrum dội vang. Trong cuộc ác chiến giữa các con của ngài và các Pāṇḍava, tiếng gầm đáng sợ của những dũng sĩ trao đòn rồi đáp đòn lan khắp bầu trời.”

Verse 22

बभूव तुमुल: शब्दो विमिश्रो दुन्दुभिस्वनै: । दिवस्पृड नरवीराणां निघ्नतामितरेतरम्‌ | सम्प्रहारे सुतुमुले तव तेषां च भारत

Sañjaya thưa: Trong cuộc giao tranh dữ dội tột bậc giữa quân của bệ hạ và quân của họ, hỡi Bhārata, một tiếng gầm náo động nổi lên, hòa lẫn với tiếng trống kettledrum vang rền. Khi các dũng sĩ anh hùng đánh nhau, công kích rồi phản kích lẫn nhau, tiếng ồn ghê rợn ấy lan vút lên cao, như chạm tới tận trời.

Verse 56

जयद्रथेन सहिता ग्रीवायां संनिवेशिता: । आर्य! भूरिश्रवा

Sañjaya tường thuật: Jayadratha được bố trí ở khu vực “cổ” của trận đồ, đi cùng những chiến tướng lừng danh—Bhūrishravas, Śala, Śalya và Bhagadatta. Bên cạnh họ còn có các chiến binh từ Madra, Sindhu, Sauvīra và miền Ngũ Hà. Đoạn này cho thấy phe Kaurava đã cố ý gia cố một điểm then chốt trong đội hình bằng các thủ lĩnh nổi tiếng và quân contingents theo vùng, nêu bật sự tổ chức tính toán của chiến tranh và sức nặng đạo lý của việc cùng đứng về một phía trong cuộc chiến vì chính nghĩa.

Verse 176

सर्वस्य जगतो गोप्ता गोप्ता यस्य जनार्दन: । नरेश्वर! इरावानके बाद भीमसेनपुत्र घटोत्कच तथा महारथी केकय खड़े हुए। तत्पश्चात्‌ मनुष्योंमें श्रेष्ठ अर्जुन उस व्यूहके बायें पार्श्व या शिखरके स्थानमें खड़े हुए

Sañjaya thưa: Tâu đại vương, sau khi Iravan bị chặn lại, Ghatotkacha—con của Bhimasena—và vị đại chiến xa từ Kekaya vẫn đứng vững. Rồi Arjuna, bậc nhất trong loài người, chiếm vị trí ở cánh trái—ngay nơi đỉnh của trận đồ—được Janardana, chính Đấng gìn giữ và nuôi dưỡng toàn thế giới, che chở.

Verse 186

वधार्थ तव पुत्राणां तत्पक्ष॑ं ये च सड़ता: । इस प्रकार पाण्डवोंने आपके पुत्रों तथा उनके पक्षमें आये हुए अन्यान्य भूपालोंके वधके लिये इस महाव्यूहकी रचना की

Sañjaya thưa: “Với mục đích giết các con trai của bệ hạ—và cả những kẻ đã theo về phe họ—các Pāṇḍava đã bày ra trận đồ lớn này.”

Verse 196

तावकानां परेषां च निध्नतामितरेतरम्‌ | तदनन्तर एक-दूसरेपर प्रहार करते हुए आपके और शत्रुपक्षके सैनिकोंका घोर युद्ध आरम्भ हो गया, जिसमें रथसे रथ और हाथीसे हाथी भिड़ गये थे

Sañjaya thưa: Rồi ngay sau đó, khi quân của bệ hạ và quân đối phương chém giết lẫn nhau, một trận chiến ghê rợn bùng lên tức khắc—xe chiến xa đâm vào xe chiến xa, voi chạm voi—mỗi bên đều quyết áp đảo bên kia trong đà chiến tranh không ngừng nghỉ.

Verse 206

सम्पतन्तो व्यदृश्यन्त निध्नन्तस्ते परस्परम्‌ | प्रजानाथ! जहाँ-तहाँ सब ओर घोड़ों और रथोंके समुदाय एक-दूसरेपर टूटते और प्रहार करते दिखायी दे रहे थे

Sañjaya thưa: “Ôi bậc chúa tể loài người! Khắp chiến địa, từng đoàn ngựa và chiến xa đều hiện ra, lao ập vào nhau, va đập nhau và đánh gục nhau.” Cảnh tượng ấy phơi bày đà tiến vô danh của chiến tranh—đạo quân bị thúc đẩy bởi bổn phận và mệnh lệnh, nhưng rốt cuộc chỉ tạo nên sự hủy diệt lẫn nhau ở mọi phía.