Shloka 56
भीमसेनस्य प्रतिघातः—भगदत्तगजप्रहारः—घटोत्कचमायायुद्धम्
Bhīma’s Counteroffensive, Bhagadatta’s Elephant Assault, and Ghaṭotkaca’s Māyā Engagement
जयद्रथेन सहिता ग्रीवायां संनिवेशिता: । आर्य! भूरिश्रवा
jayadrathena sahitā grīvāyāṃ saṃniveśitāḥ | ārya bhūriśravāḥ śalaḥ śalyaś ca bhagadattaś ca—ete jayadrathena saha grīvābhāge sthāpitāḥ | ebhiḥ saha madra-sindhu-sauvīra-pañcanada-deśīyā yodhā api āsan |
Sañjaya tường thuật: Jayadratha được bố trí ở khu vực “cổ” của trận đồ, đi cùng những chiến tướng lừng danh—Bhūrishravas, Śala, Śalya và Bhagadatta. Bên cạnh họ còn có các chiến binh từ Madra, Sindhu, Sauvīra và miền Ngũ Hà. Đoạn này cho thấy phe Kaurava đã cố ý gia cố một điểm then chốt trong đội hình bằng các thủ lĩnh nổi tiếng và quân contingents theo vùng, nêu bật sự tổ chức tính toán của chiến tranh và sức nặng đạo lý của việc cùng đứng về một phía trong cuộc chiến vì chính nghĩa.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in war, outcomes are shaped by deliberate organization and by whom one chooses to stand with. The verse implicitly points to ethical accountability in alliances: renowned leaders and regional forces collectively reinforce a critical point, showing how shared intent and alignment carry moral consequence.
Sanjaya describes the Kaurava-side deployment within a battle-array: Jayadratha and several notable warriors are stationed at the ‘neck’ sector, supported by troops from Madra, Sindhu, Sauvīra, and Pañcanada—indicating a fortified, strategically important position.