Shloka 7
भीमसेनस्य प्रतिघातः—भगदत्तगजप्रहारः—घटोत्कचमायायुद्धम्
Bhīma’s Counteroffensive, Bhagadatta’s Elephant Assault, and Ghaṭotkaca’s Māyā Engagement
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्बोजाश्व शकैः सह । पुच्छमासन् महाराज शूरसेनाश्व सर्वश:,अपने सहोदर भाइयों और अनुचरोंके साथ राजा दुर्योधन पृष्ठभागमें स्थित हुआ। महाराज! अवन्तिदेशके राजकुमार विन्द और अनुविन्द तथा कम्बोज, शक एवं शूरसेनदेशके योद्धा उस महाव्यूहके पुच्छ भागमें खड़े हुए
sañjaya uvāca | vindānuvindāv āvantyau kāmbojāś ca śakaiḥ saha | puccham āsan mahārāja śūrasenāś ca sarvaśaḥ ||
Sañjaya thưa: Tâu đại vương, Vindā và Anuvindā xứ Avanti, cùng với người Kāmboja và Śaka, và cả quân Śūrasena với đầy đủ binh lực, đều được bố trí ở phía sau—phần đuôi—của trận thế lớn lao ấy.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined organization and the binding force of alliances in war. Ethically, it frames how collective choices and loyalties place groups within the larger struggle where dharma and adharma contend—strategy becomes a vehicle through which moral consequences unfold.
Sañjaya is describing the deployment of forces in a major battle formation. Vindā and Anuvindā of Avanti, together with the Kāmbojas, Śakas, and the Śūrasenas, are positioned at the rear (the 'tail') of the formation.