Adhyaya 29
Isinalaysay ni Pulastya ang wastong paglalakbay patungo sa Kapilā-tīrtha, isang banal na pook na sinasabing ang pagligo ay nakapaglilinis ng naipong kasalanan at dungis. Si Haring Suprabha, na labis na nahumaling sa pangangaso, ay pumatay ng inahing usa na nagpapasuso sa anak; sa paghihingalo, sinaway siya ng usa na taliwas ito sa kṣātra-dharma (dharma ng mandirigmang hari) at isinumpa siyang maging mabangis na tigre sa gilid ng bundok, na makalalaya lamang kapag nakatagpo ang isang gatasang baka na nagngangalang Kapilā. Naging tigre ang hari at kalaunan ay hinarap si Kapilā na nahiwalay sa kawan. Humingi si Kapilā ng pahintulot na makabalik upang pasusuhin ang guya at nangakong babalik, pinatibay ang pangako sa mahabang hanay ng panatang may sariling parusa—na kung siya’y magkulang sa salita ay tatanggap siya ng mabibigat na kasalanan. Naantig ang tigre sa satya (katotohanan at katapatan) kaya pinayagan siya. Pinadede ni Kapilā ang guya, tinuruan ito ng pagbabantay at di-pagiging sakim, nagpaalam sa kanyang pamayanan, at bumalik ayon sa pangako. Ipinahayag sa harap ng lahat na ang satya ay higit pa sa napakaraming ritwal (gaya ng paghahambing sa sanlibong aśvamedha), at pinalaya siya ng tigre; sa sandaling iyon, nabawi ng isinumpang hari ang anyong tao. Nang humingi si Kapilā ng tubig, tinamaan ng hari ang lupa sa pamamagitan ng palaso at sumibol ang dalisay at malamig na bukal. Nagpakita si Dharma, nagkaloob ng mga biyaya, at ipinahayag ang pangalan at bunga ng tīrtha: ang snāna (lalo na sa ika-14 na araw ng buwan), ang śrāddha, at ang dāna ay nagbibigay ng pinaraming, di-nauubos na gantimpalang espirituwal; maging maliliit na nilalang ay nakikinabang sa pagdampi sa tubig. Sa huli, dumating ang mga sasakyang makalangit at si Kapilā, ang kanyang pamayanan, at ang hari ay umabot sa kalagayang dibino; nagwakas ang salaysay sa paanyayang magsagawa roon ng pagligo, śrāddha, at pagkakawanggawa ayon sa kakayahan.
Shlokas
Verse 1
पौलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ कपिलातीर्थमुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः सम्यङ्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
Wika ni Paulastya: Pagkaraan nito, O pinakamainam sa mga hari, marapat na magtungo sa dakilang Kapilā Tīrtha; doon, ang taong naligo nang wasto ay napapalaya sa lahat ng kasalanan.
Verse 2
पुराऽभून्नृपतिर्नाम सुप्रभः परवीरहा । नित्यं च मृगयाशीलो मृगाणामहिते रतः
Noong unang panahon ay may haring nagngangalang Suprabha, tagapagpuksa ng mga bayani ng kaaway. Araw-araw siyang nahuhumaling sa pangangaso, nalulugod sa pananakit sa mga usa.
Verse 3
न तथा स्त्रीषु नो भोगे नाश्वयाने न वारणे । तस्याभूदनुरागश्च यथा मृगविमर्द्दने
Hindi siya gaanong nahuhumaling sa mga babae o sa mga aliw, ni sa mga kabayo at sasakyan, ni sa mga elepante; ang kanyang pagnanasa ay nasa pagyurak sa mga usa sa pangangaso.
Verse 4
स कदाचिन्नृपश्रेष्ठ मृगासक्तोऽर्बुदं गतः । अपश्यत्सानुदेशे च मृगीं शिशुसमावृताम्
Minsan, O pinakamainam sa mga hari, dahil sa pagkahumaling sa pangangaso ay nagtungo siya sa Arbuda. Doon, sa may gubat sa dalisdis, nakita niya ang isang inahing usa na napaliligiran ng mga anak nito.
Verse 5
स्तनं धयन्तीं सुस्निग्धां शिशोः क्षीरानुरागिणः । सा तेन विद्धा बाणेन सहसा नतपर्वणा
Ang inahing usa ay marahang nagpapasuso sa anak, at ang biik ay sabik sa gatas ng ina. Ngunit bigla siyang tinamaan ng palaso niya, ang tungkod ay may bahaging baluktot sa may ukit.
Verse 6
अथ सा पार्थिवं दृष्ट्वा प्रगृहीतशरासनम् । द्वितीयं योजयानं च मृगी बाणं सुनिर्मलम्
Pagkaraan, nang makita ng inahing usa ang hari na may hawak na busog at ikinakabit ang ikalawang palasong dalisay at walang dungis,
Verse 7
ततः सा कोपसन्तप्ता भूपालं प्रत्यभाषत । नायं धर्मः स्मृतः क्षात्त्रो यस्त्वयाद्य निषेवितः
Pagkatapos, nag-alab sa poot, nagsalita siya sa hari: “Hindi ito ang dharma na inaalala para sa isang kṣatriya—ang asal na sinunod mo ngayon.”
Verse 8
शयानो मैथुनासक्तः स्तनपो व्याधिपीडितः । न हंतव्यो मृगो राजन्मृगी च शिशुना वृता
“O Hari, hindi dapat patayin ang usa kapag ito’y nakahiga, kapag abala sa pag-aasawa, kapag nagpapasuso pa, o kapag pinahihirapan ng karamdaman; ni ang inahing usa kapag kasama ang kanyang biik.”
Verse 9
तदद्य मरणं जातं मम सर्वं नृपाधम । तव बाणं समासाद्य पुत्रस्य च मया विना
“Kaya ngayon, ang lahat para sa akin ay naging kamatayan, O pinakamasamang hari—sapagkat tinamaan ng iyong palaso ang aking anak, at naiwan siyang wala ako.”
Verse 10
यस्मादहमधर्मेण हता भूमिपते त्वया । तस्मादत्रैव सानौ त्वं रौद्रव्याघ्रो भविष्यसि
“Sapagkat pinatay mo ako sa adharma, O panginoon ng lupa, kaya sa mismong tagiliran ng bundok na ito ikaw ay magiging isang mabangis na tigre.”
Verse 11
पुलस्त्य उवाच । तच्छ्रुत्वा सुमहत्पापं स नृपो भयसंकुलम् । तां वै प्रसादयामास प्राणशेषां तदा मृगीम्
Sinabi ni Pulastya: “Nang marinig ang mga salitang iyon—punô ng mabigat na kasalanan—ang hari ay nabalot ng takot, at noon din ay nagsikap na payapain at hingin ang kapatawaran ng inahing usa na halos huling hininga na.”
Verse 12
अविवेकान्मया भद्रे हता त्वं निर्घृणेन च । कुरु शापविमोक्षं त्वं तस्माद्दीनस्य सन्मृगि
“O marilag at mahinahon, dahil sa aking kawalan ng pag-unawa—at sa aking kawalang-awa—ikaw ay napatay ko. O marangal na inahing usa, ipagkaloob mo sa akin, na ngayo’y abang at nagdurusa, ang paglaya mula sa sumpa.”
Verse 13
मृग्युवाच । यदा तु कपिलां नाम द्रक्ष्यसे त्वं पयस्विनीम् । धेनुं तया समालापात्प्रकृतिं यास्यसे पुनः
Sumagot ang inahing usa: “Ngunit kapag nakita mo ang isang inahing baka na nagbibigay-gatas na ang pangalan ay Kapilā, sa pakikipag-usap sa kanya ay makababalik ka sa iyong dating kalagayan.”
Verse 14
एवमुक्त्वा मृगी राजाग्रतः प्राणैर्व्ययुज्यत । पीडिता शरघातेन पुत्रस्नेहाद्विशेषतः
Pagkasabi nito, sa harap ng hari ay binawian ng buhay ang inahing usa—pinahihirapan ng tama ng palaso, at lalo pa ng matinding pag-ibig sa kanyang anak.
Verse 15
अथाऽसौ पार्थिवः सद्यो रौद्रास्यः समजायत । व्याघ्रो दशकरालश्च तीक्ष्णदन्तनखस्तथा । भक्षयामास तां सेनामात्मीयां क्रोधमूर्च्छितः
Pagkaraan, ang haring iyon ay agad naging mabangis ang anyo—tila isang tigre, kakila-kilabot, na may matutulis na pangil at kuko; at sa pagkahilo ng poot, sinimulan niyang lamunin ang sarili niyang hukbo.
Verse 16
ततस्ते सैनिका राजन्हतशेषाः सुदुःखिताः । स्वगृहाणि ययुस्तत्र यथा वृत्तं जने पुरे
Pagkaraan nito, ang mga kawal na nakaligtas, O Hari—lubhang nagdadalamhati—ay nagsiuwi sa kani-kanilang tahanan at isinalaysay sa mga taga-lungsod ang naganap.
Verse 17
निवेदयन्तो वृत्तांतं चत्वरेषु त्रिकेषु च । यथा वै व्याघ्रतां प्राप्तः स राजाऽर्बुदपर्वते
Isinasalaysay nila ang buong pangyayari sa mga liwasan at sa mga sangandaan, at ibinalita kung paanong ang haring iyon sa Bundok Arbuda ay tunay na naging tigre.
Verse 18
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुत्रं भूरिपराक्रमम् । राज्येऽभिषेचयामासु नाम्ना ख्यातं महौजसम्
Nang marinig ang kanilang mga salita, isinagawa nila ang banal na abhiṣeka at itinalaga ang anak na lalaki—makapangyarihan sa tapang—at iniluklok sa trono ang marangal na prinsipe, tanyag sa pangalan at dakila ang ningning.
Verse 19
कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्मिन्सानौ नृपोत्तम । तृषार्तं गोकुलं प्राप्तं गोपगोपीसमाकुलम्
Pagkaraan ng ilang panahon, O pinakadakilang hari, isang pamayanang pastol ng baka—siksik sa mga gopā at gopī—ang dumating sa dalisdis ng bundok na iyon, nanghihina sa tindi ng uhaw.
Verse 20
तत्रैका गौः परिभ्रष्टा स्वयूथात्तृणतृष्णया । कपिलेति च विख्याता स्वयूथस्याग्रगामिनी
Doon, isang baka ang naligaw mula sa sariling kawan dahil sa gutom sa damo at uhaw. Siya’y tanyag sa pangalang Kapilā, ang nangunguna at gabay ng kanyang kawan.
Verse 21
अच्छिन्नाग्रतृणं या तु सदा भक्षयते नृप । अथ सा गह्वरं प्राप्ता गिरेः शून्यं भयंकरम्
Siya na laging nanginginain ng damong hindi naputol ang dulo, O hari—pagkaraan ay narating niya ang yungib sa bundok, tiwangwang at nakapanghihilakbot.
Verse 22
तत्राससाद तां व्याघ्रो दंष्ट्रोत्कटमुखावहः । सा तं दृष्टवती पापं त्रासमाप मृगीव हि
Doon siya hinarap ng isang tigre, kakila-kilabot ang mukha at litaw ang mga pangil. Pagkakita niya sa mabangis na halimaw na iyon, sinaklot siya ng takot na parang usa.
Verse 23
स्मरंती गोकुले बद्धं स्वसुतं क्षीरपायिनम् । दुःखेन रुदतीं तां स दृष्ट्वोवाच मृगाधिपः
Inalala niya ang sarili niyang guya na nakatali sa pamayanan ng mga pastol at sumisipsip pa ng gatas; sa dalamhati siya’y umiyak. Nang makita siyang umiiyak, nagsalita ang panginoon ng mga hayop.
Verse 24
व्याघ्र उवाच । किं वृथा रुद्यते धेनो मां प्राप्य न हि जीवितम् । विद्यते कस्यचिन्मूर्खे स्मरेष्टां देवतां ततः
Wika ng tigre: “Bakit ka umiiyak nang walang saysay, O baka? Pagdating mo sa akin, hindi na mananatili ang buhay. Kung ikaw ay mangmang, alalahanin mo ang sinasamba mong diyos—kung may maitutulong nga.”
Verse 25
कपिलोवाच । स्वजीवितभयाद्व्याघ्र न रोदिमि कथंचन । पुत्रो मे बालको गोष्ठ्यां क्षीरपायी प्रतीक्षते
Sinabi ni Kapilā: “O tigre, hindi ako umiiyak dahil sa takot sa sarili kong buhay. Ang guya kong musmos, na sumususo pa ng gatas, ay naghihintay sa akin sa kulungan ng mga baka.”
Verse 26
नाद्यापि स तृणा न्यत्ति तेनाहं शोकविक्लवा । रोद्मि व्याघ्र सुतस्नेहात्सत्येनात्मानमालभे
“Hanggang ngayon ay hindi pa rin siya kumakain ng damo; kaya ako’y nababalot ng matinding dalamhati. Ako’y umiiyak, O tigre, dahil sa pag-ibig sa aking guya. Sa katotohanan, itinataya ko ang aking sarili (na babalik).”
Verse 27
पाययित्वा सुतं बालं दृष्ट्वा पृष्ट्वा जनं स्वकम् । पुनः प्रत्यागमिष्यामि यदि त्वं मन्यसे विभो
“Pagkatapos kong pasusuhin ng gatas ang aking munting guya, at matapos kong makita at kamustahin ang aking mga tao, babalik akong muli—kung pahihintulutan mo, O makapangyarihan.”
Verse 28
व्याघ्र उवाच । गत्वा स्वसुतसांनिध्यं दृष्ट्वात्मीयं च गोकुलम् । पुनरागमनं यत्ते न च तच्छ्रद्दधाम्यहम्
Sinabi ng tigre: “Kapag nakapunta ka na sa iyong guya at nakita ang sarili mong kulungan ng mga baka, hindi ko pinaniniwalaan na babalik ka pa.”
Verse 29
भयान्मां भाषसे चैवं नास्ति प्राणसमं भयम् । तस्मात्प्राणभयान्न त्वमागमिष्यसि धेनुके
“Ganyan ang pananalita mo sa akin dahil sa takot; walang takot na hihigit sa takot sa sariling buhay. Kaya dahil sa takot sa buhay mo, hindi ka na babalik, O baka.”
Verse 30
कपिलो वाच । शपथैरागमिष्यामि सत्यमेतच्छृणुष्व मे । प्रत्ययो यदि ते भूयान्मां मुञ्च त्वं मृगाधिप
Sinabi ni Kapilā: “Babalik ako, nakagapos sa mga banal na panunumpa—pakinggan mo ang katotohanang ito mula sa akin. Kung nais mo ng higit na katiyakan, palayain mo ako, O panginoon ng mga hayop.”
Verse 31
व्याघ्र उवाच । ब्रूहि ताञ्छपथान्भद्रे समागच्छसि यैः पुनः । ततोऽहं प्रत्ययं गत्वा मोचयिष्यामि वा न वा
Wika ng Tigre: “O marahan, sabihin mo sa akin ang mga panatang sa pamamagitan ng mga ito ay babalik kang muli. Pagkaraan, kapag nakamit ko ang katiyakan, magpapasya ako kung palalayain kita o hindi.”
Verse 32
कपिलोवाच । वेदाध्ययनसंपन्नं ब्राह्मणं वंचयेत्तु यः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः
Sinabi ni Kapilā: “Kung hindi ako muling babalik, nawa’y madungisan ako ng kasalanan ng taong nanlilinlang sa isang brāhmaṇa na ganap sa pag-aaral ng Veda.”
Verse 33
गुरुद्रोहरतानां च यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः
“Kung hindi ako muling babalik, nawa’y madungisan ako ng kasalanang sumisibol sa mga taong nalulugod sa pagtataksil sa kanilang guru.”
Verse 34
यत्पापं ब्राह्मणं हत्वा गां च हत्वा प्रजायते । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः
“Kung hindi ako muling babalik, nawa’y mapasaakin ang kasalanang ibinubunga ng pagpatay sa isang brāhmaṇa at ng pagpatay sa isang baka.”
Verse 35
मित्रद्रोहे च यत्पापं यत्पापं गुरुवंचके । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः
“Kung hindi ako muling babalik, nawa’y madungisan ako ng kasalanan sa pagtataksil sa kaibigan, at ng kasalanan sa panlilinlang sa guru.”
Verse 36
यो गां स्पृशति पादेन ब्राह्मणं पावकं तथा । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः
Kung hindi na ako muling babalik, nawa’y madungisan ako ng kasalanan ng taong sumisipa o humahawak sa baka gamit ang paa—gayundin ng paglapastangan sa brāhmaṇa at sa banal na apoy.
Verse 37
कूपारामतडागानां यो भंगं कुरुत नरः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः
Kung hindi na ako muling babalik, nawa’y madungisan ako ng kasalanan ng taong sumisira sa mga balon, hardin, at mga lawaing-imbakan.
Verse 38
कृतघ्नस्य च यत्पापं सूचकस्य च यद्भवेत् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः
Kung hindi na ako muling pumarito, nawa’y madungisan ako ng kasalanan ng walang utang-na-loob at ng mapanumbat na tagapagsumbong—sa mismong kasalanang iyon nawa’y ako’y mapahiran.
Verse 39
मद्यमांसरतानां च यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः
Kung hindi na ako muling pumarito, nawa’y madungisan ako ng kasalanang sumisibol sa mga taong nalululong sa alak at laman—sa mismong kasalanang iyon nawa’y ako’y mapahiran.
Verse 40
राजपैशुन्यकर्तॄणां यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः
Kung hindi na ako muling pumarito, nawa’y madungisan ako ng kasalanang sumisibol sa mga taong naninirang-puri at nagdadala ng sumbong sa mga usaping panghari—sa mismong kasalanang iyon nawa’y ako’y mapahiran.
Verse 41
वेदविक्रयकर्तॄणां यत्पापं संप्रजायते । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः
Kung hindi na ako muling pumarito, nawa’y madungisan ako ng kasalanang natatamo ng mga nagbebenta ng Veda; sa kasalanang iyon din nawa’y ako’y mapahiran ng dungis.
Verse 42
दीयमानं द्विजातीनां निवारयति योऽल्पधीः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः
Kung hindi na ako muling pumarito, nawa’y madungisan ako ng kasalanan ng taong mapurol ang isip na humahadlang sa handog na ibinibigay sa mga ‘dalawang-ulit na isinilang’; sa kasalanang iyon din nawa’y ako’y mapahiran ng dungis.
Verse 43
विश्वस्तघातकानां च यत्पापं समुदाहृतम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः
Kung hindi na ako muling pumarito, nawa’y madungisan ako ng kasalanang itinakda para sa mga pumapatay sa taong nagtitiwala sa kanila; sa kasalanang iyon din nawa’y ako’y mapahiran ng dungis.
Verse 44
द्विजद्वेषरतानां हि यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः
Kung hindi na ako muling pumarito, nawa’y madungisan ako ng kasalanang sumisibol sa mga taong nakatuon sa pagkapoot sa mga ‘dalawang-ulit na isinilang’; sa kasalanang iyon din nawa’y ako’y mapahiran ng dungis.
Verse 45
परवादरतानां च पापं यच्च दुरात्मनाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः
Kung hindi na ako muling pumarito, nawa’y madungisan ako ng kasalanan—anumang kasalanan iyon—ng masasamang taong nalulugod sa paninirang-puri sa kapwa; sa kasalanang iyon din nawa’y ako’y mapahiran ng dungis.
Verse 46
रात्रौ ये पापकर्माणो भक्षंति दधिसक्तुकान् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः
Kung hindi na ako muling pumarito, nawa’y madungisan ako ng kasalanan ng mga gumagawa ng masama na kumakain ng yogurt na hinaluan ng inihaw na harina sa gabi—sa kasalanang iyon mismo nawa’y mahawa ako.
Verse 47
वृंताकं मूलकं श्वेतं रक्तं येऽश्नंति गृंजनम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः
Kung hindi na ako muling pumarito, nawa’y madungisan ako ng kasalanan ng mga kumakain ng talong, labanos, at ng puti at pulang gṛñjana—sa kasalanang iyon mismo nawa’y mahawa ako.
Verse 48
पुलस्त्य उवाच । स तस्याः शपथाञ्छ्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । प्रत्ययं च तदा गत्वा व्याघ्रो वाक्यमथाब्रवीत्
Sinabi ni Pulastya: Nang marinig ang kanyang mga taimtim na panunumpa, lumaki sa pagkamangha ang mga mata ng tigre. Pagkaraan, nang mapaniwala sa kanyang katapatan, nagsalita ang tigre ng mga salitang ito.
Verse 49
व्याघ्र उवाच । गच्छ त्वं गोकुले भद्रे पुनरागमनं कुरु । न चैतदवगंतव्यं यदयं वञ्चितो मया
Wika ng tigre: Humayo ka, mabuting ginang, sa Gokula, ang pamayanan ng mga pastol ng baka, at bumalik kang muli. At huwag ipaalam kaninuman na sa bagay na ito ay nalinlang mo ako.
Verse 50
कपिले गच्छ पश्य त्वं तनयं सुतवत्सले । पाययित्वा स्तनं पूर्णमवघ्राय च मूर्धनि
O Kapilā, humayo at dalawin ang iyong anak, O inang mapagkalinga. Pasusuhin mo siya sa iyong dibdib hanggang mabusog, at saka mo siya halikan (amuyin) sa tuktok ng ulo.
Verse 51
मातरं भ्रातरं दृष्ट्वा सखीः स्वजनवबांधवान् । सत्यमेवाग्रतः कृत्वा नान्यथा कर्तुमर्हसि
Pagkakita sa iyong ina, kapatid na lalaki, mga kaibigan, at sariling mga kamag-anak—ilagay ang katotohanan sa unahan—huwag kang kumilos nang salungat dito.
Verse 52
पुलस्त्य उवाच । साऽनुज्ञाता मृगेन्द्रेण कपिला पुत्रवत्सला । अश्रुपूर्णमुखी दीना प्रस्थिता गोकुलं प्रति
Sinabi ni Pulastya: Nang pahintulutan ng panginoon ng mga hayop, si Kapilā—ina na lubhang mapagmahal sa anak—ay naglakbay patungong Gokula, ang mukha’y punô ng luha, dukha at balisa.
Verse 53
वेपमाना भयोद्विग्ना शोकसागरमध्यगा । करिणीव हि रौद्रेण हरिणा सा बलीयसा । ततः स्वगोकुलं प्राप्ता रभमाणा मुहुर्मुहुः
Nanginginig at nababalisa sa takot, waring nalulubog sa dagat ng dalamhati—gaya ng babaeng elepante na hinahabol ng mabangis at mas malakas na leon—narating niya ang sariling Gokula, at paulit-ulit na umuungol.
Verse 54
तस्याः शब्दं ततः श्रुत्वा ज्ञात्वा वत्सः स्वमातरम् । सम्मुखः प्रययौ तूर्णमूर्द्ध्वपुच्छः प्रहर्षितः
Nang marinig ang kanyang tinig at makilalang sariling ina, ang guya’y mabilis na sumugod pasalubong—matulin, nakataas ang buntot, punô ng galak.
Verse 55
अकालागमनं तस्या रौद्रं भंभारवं तथा । दृष्ट्वा श्रुत्वा च वत्सोऽसौ शंकितः परिपृच्छति
Nang makita ang kanyang pagdating na di kapanahunan at marinig ang marahas at balisang ungol, ang guya’y nabahala at nagtanong sa kanya.
Verse 56
वत्स उवाच । न ते पश्यामि सौम्यत्वं दुर्मना इव लक्ष्यमे । किमर्थमन्यवेलायां समायाता वदस्व मे
Wika ng guya: O mabait, hindi ko nakikita ang iyong karaniwang kahinahunan; wari’y nababagabag ang iyong puso. Bakit ka dumating sa ganitong di-pangkaraniwang oras? Sabihin mo sa akin.
Verse 57
कपिलोवाच । पिब पुत्र स्तनं पश्चात्कारणं चापि मे शृणु । आगताऽहं तव स्नेहात्कुरु तृप्तिं यथेप्सिताम्
Wika ni Kapilā: Uminom ka muna, anak ko, sa dibdib; saka mo pakinggan ang dahilan ko. Dumating ako dahil sa pag-ibig ko sa iyo—mabusog ka ayon sa iyong nais.
Verse 58
अपश्चिममिदं पुत्र दुर्लभं मातृदर्शनम् । मयाऽद्य पुत्र गंतव्यं शपथैरागता यतः
Wika niya: Anak, ang pagkikita natin ay di-napapanahon at bihira. Ngunit ngayong araw, mahal kong anak, kailangan kong umalis—sapagkat dumating ako na nakagapos sa mga banal na panunumpa.
Verse 59
व्याघ्रस्य कामरूपस्य दातव्यं जीवितं मया । तेनाहं शपथैर्मुक्ता कारणात्तव पुत्रक
Wika niya: Sa tigre na kayang mag-anyong-iba, kailangan kong isuko ang aking buhay. Kaya, anak ko, makakalaya lamang ako sa bigkis ng panunumpa sa pagtupad nito.
Verse 60
मयाऽद्य तत्र गंतव्यं मृगराजसमीपतः । यदा च शपथैः पुत्र दास्यामि च कलेवरम्
Wika niya: Ngayong araw kailangan kong pumunta roon, sa mismong harap ng panginoon ng mga mababangis na hayop. Sapagkat ayon sa aking panunumpa, anak ko, kailangan kong ihandog maging ang katawang ito.
Verse 61
वत्स उवाच । अहं तत्र गमिष्यामि यत्र त्वं गंतुमिच्छसि । श्लाघ्यं हि मरणं मेऽद्य त्वया सह न संशयः
Wika ni Vatsa: Pupunta ako roon—saan man ninanais mong pumaroon. Tunay, ang mamatay ngayon na kasama ka ay isang marangal na kamatayan; walang pag-aalinlangan.
Verse 62
एकाकिनाऽपि मर्त्तव्यं यस्मान्मया त्वया विना । यदि मां सहितं तत्र त्वया व्याघ्रो वधिष्यति
Sapagkat kahit mag-isa, wala ka, kailangan ko ring mamatay—kung doon ay papatayin ako ng tigre habang kasama kita, hayaan na ngang mangyari iyon.
Verse 63
या गतिर्मातृभक्तानां ध्रुवं सा मे भविष्यति । तस्मादवश्यं यास्यामि त्वया सह न संशयः
Anumang kapalaran ang para sa mga deboto at mapagmahal sa ina, yaon din ang tiyak na mapapasaatin ko. Kaya tiyak na sasama ako sa iyo; walang pag-aalinlangan.
Verse 64
अथवाऽत्रैव तिष्ठ त्वं शपथाः संतु मे तव । तव स्थाने प्रयास्यामि मातस्त्वं यदि मन्यसे
O kung hindi, manatili ka na lamang dito—ang iyong mga panata ay ipataw mo sa akin. Ina, kung mamarapatin mo, ako ang pupunta sa iyong halip.
Verse 65
जनन्या विप्रयुक्तस्य जीवितं न हि मे प्रियम् । नास्ति मातृसमः कश्चिद्बालानां क्षीरजीविनाम्
Hindi mahal sa akin ang buhay kung ako’y mahiwalay sa aking ina. Para sa sanggol na nabubuhay sa gatas, walang kapantay ang ina.
Verse 66
नास्ति मातृसमो नाथो नास्ति मातृसमा गतिः । ये मातृनिरताः पुत्रास्ते यांति परमां गतिम्
Walang tagapagtanggol na gaya ng ina; walang landas na gaya ng ina. Ang mga anak na tapat na deboto sa ina ay makaaabot sa pinakamataas na kalagayan.
Verse 67
कपिलोवाच । ममैव विहितो मृत्युर्न ते पुत्रक सांप्रतम् । न चायमन्यभूतानां मृत्युः स्यादन्यमृत्युतः
Wika ni Kapila: Ang kamatayang ito ay itinakda para sa akin lamang, mahal kong anak, hindi para sa iyo sa ngayon. At hindi rin ito kamatayang para sa ibang nilalang, ni kamatayang nagmumula sa ibang sanhi.
Verse 68
अपश्चिममिदं पुत्र मातुः सन्देशमुत्तमम् । शृणुष्वावहितो भूत्वा परिणामसुखावहम्
O anak, ito ang huling at pinakadakilang mensahe ng iyong ina. Makinig kang buong pag-iingat; maghahatid ito ng ligaya sa wakas sa pamamagitan ng wastong asal.
Verse 69
वने चर सदा वत्स अप्रमादपरो भव । प्रमादात्सर्वभूतानि विनश्यंति न संशयः
Mahal kong anak, habang ikaw ay naglalakad sa gubat, laging manahan sa pagbabantay at pag-iingat. Sa kapabayaan, napapahamak ang lahat ng nilalang—walang pag-aalinlangan.
Verse 70
न च लोभेन चर्तव्यं विषमस्थं तृणं क्वचित् । लोभाद्विनाशो जंतूनामिह लोके परत्र च
Huwag kailanman kumilos dahil sa kasakiman, kahit para lamang sa munting talim ng damo na nasa mapanganib na lugar. Sa kasakiman nagmumula ang kapahamakan ng mga nilalang, sa mundong ito at sa kabilang-buhay din.
Verse 71
समुद्रमटवीं युद्धं विशंते लोभमोहिताः । लोभादि कार्यमत्युग्रं कुर्वंति त्याज्य एव सः
Dahil sa pagkahumaling sa kasakiman, pumapasok ang mga tao sa dagat, sa ilang, at maging sa digmaan. Ang gumagawa ng lubhang mararahas na gawaing nagsisimula sa kasakiman ay tunay na dapat iwasan.
Verse 72
लोभात्प्रमादादाश्वासात्पुरुषो बाध्यते त्रिभिः । तस्माल्लोभो न कर्त्तव्यो न प्रमादो न विश्वसेत्
Nabibitag ang tao ng tatlo: kasakiman, kapabayaan, at labis na pagtitiwala (maling katiyakan). Kaya huwag magpakasakim, huwag magpabaya, at huwag maniwala nang bulag.
Verse 73
आत्मा च सततं पुत्र रक्षितव्यः प्रयत्नतः । सर्वेभ्यः श्वापदेभ्यश्च म्लेच्छेभ्यस्तस्करादितः
At, anak ko, lagi mong ingatan na pangalagaan ang iyong sarili nang may pagsisikap—mula sa lahat ng mababangis na hayop, at mula sa mga mapanlaban na taga-labas, mga magnanakaw, at iba pa.
Verse 74
तिर्यग्भ्यः पापयोनिभ्यः सदा विचरता वने । न च शोकस्त्वया कार्यः सर्वेषां मरणं धुवम्
Habang palagi kang naglalakad sa gubat, mag-ingat sa mga hayop at sa mga taong may masamang likas. At huwag kang magpadaig sa dalamhati—sapagkat tiyak ang kamatayan para sa lahat.
Verse 75
अस्माकं प्रतिवाचं च शृणु शोकविनाशिनीम् । यथा हि पथिकः कश्चिच्छायार्थी वृक्षमास्थितः । विश्रान्तश्च पुनर्याति तद्वद्भूतसमागमः
Pakinggan mo rin ang aming tugon na pumapawi sa dalamhati: gaya ng isang manlalakbay na naghahanap ng lilim, nagpapahinga sa ilalim ng puno, at matapos magpahinga ay muling nagpapatuloy—ganyan din ang pagsasama-sama ng mga nilalang, pansamantala lamang.
Verse 76
पुलस्त्य उवाच । एवं संभाष्य तं वत्समवघ्राय च मूर्द्धनि । स्वमातरं सखीवर्गं ततो द्रष्टुं समागता
Wika ni Pulastya: Pagkasabi niya nang gayon sa minamahal na anak, hinalikan at inamoy niya nang may pag-ibig ang tuktok ng ulo nito; saka siya nagtungo upang dalawin ang sariling ina at ang pangkat ng kanyang mga kasamang babae.
Verse 77
अब्रवीच्च ततो वाक्यं पुत्रशोकेन दुःखिता । अंबाः शृणुत मे वाक्यमपश्चिममिदं स्फुटम्
Pagkaraan, sa dalamhati dahil sa pagdadalamhati sa anak, sinabi niya: “Mga ina, pakinggan ninyo ang aking mga salita—ito ang aking huling pahayag, malinaw at tiyak.”
Verse 78
अनाथमबलं दीनं फेनपं मम पुत्रकम् । मातृशोकाभिसंतप्तं सर्वास्तं पालयिष्यथ
“Ang anak kong si Phenapa ay walang masandalan, mahina at kaawa-awa, sinusunog ng dalamhati ng ina. Kayong lahat, ipagtanggol at ingatan ninyo siya.”
Verse 79
भाविनीनामयं पुत्रः सांप्रतं च विशेषतः । स्नपनीयः पायितव्यः पोष्यः पाल्यः स्वपुत्रवत्
“Ang batang ito ay mapapasainyo sa mga darating na araw—at lalo na mula sa sandaling ito. Paliguan siya, pasusuhin, alagaan at bantayan, na parang sarili ninyong anak.”
Verse 80
चरंतं विषमे स्थाने चरंतं परगोकुले । अकार्येषु प्रवर्तंतं हे सख्यो वारयिष्यथ
“Kung siya’y gumala sa mapanganib na lugar, o maligaw sa kawan ng baka ng iba, o mapaling sa mga gawaing di nararapat—o mga kaibigan, pigilan ninyo siya.”
Verse 81
क्षमध्वं च महाभागा यास्येऽहं सत्यसंश्रयात् । यत्राऽसौ तिष्ठते व्याघ्रो मुक्ताऽहं येन सांप्रतम्
Patawarin ninyo ako, O mga mararangal. Sapagkat ako’y kumakapit sa katotohanan, kailangan kong umalis—tungo sa kinaroroonan ng tigre na iyon, na siyang nagpalaya sa akin sa sandaling ito.
Verse 82
सर्वास्ता वचनं श्रुत्वा तस्याः शोकसमन्विताः । विषादं परमं गत्वा वाक्यमूचुः सुदुःखिताः
Nang marinig nila ang kanyang mga salita, silang lahat ay napuno ng dalamhati; nalugmok sa matinding panghihina ng loob at nagsalita nang lubhang nagdurusa.
Verse 83
कपिले नैव गंतव्यं न ते दोषो भविष्यति । प्राणात्यये न दोषोऽस्ति संपराये च दारुणे
Sabi nila: “O Kapilā, huwag kang pumunta. Walang kasalanang mapapasan sa iyo—kapag ang buhay ay nasa panganib, kahit sa kakila-kilabot na kagipitan, walang dapat isisi.”
Verse 84
अत्र गाथा पुरा गीता मुनिभिर्धर्मवादिभिः । प्राणात्यये समुत्पन्ने शपथे नास्ति पातकम्
“Tungkol dito, may sinaunang gāthā na inawit noon ng mga muni na nagsasalita ng dharma: kapag sumapit ang kalagayang may banta ng kamatayan, walang kasalanan sa panatang nabali dahil sa pamimilit.”
Verse 85
कपिलोवाच । प्राणिनां प्राण रक्षार्थं वदाम्येवानृतं वचः । नात्मार्थमुपयुञ्जामि स्वल्पमप्यनृतं क्वचित्
Sinabi ni Kapilā: “Tanging upang ingatan ang buhay ng mga nilalang ako magsasabi ng salitang di-totoo. Ngunit para sa sarili kong kapakinabangan, hindi ko gagamitin kahit bahagyang kasinungalingan kailanman.”
Verse 86
अश्वमेधसहस्रं तु सत्यं च तुलया धृतम् । अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते
Isang libong handog na Aśvamedha at ang katotohanan ay itinimbang sa timbangan; tunay nga, ang katotohanan lamang ang higit pa kahit sa isang libong Aśvamedha.
Verse 87
तस्मान्नानृतमात्मानं करिष्ये जीविताशया । आज्ञापयतु मामार्या यास्ये यत्र मृगाधिपः
Kaya nga, kahit may pag-asa pang mabuhay, hindi ko gagawin ang sarili kong tagapagsalita ng kasinungalingan. Nawa’y mag-utos ang marangal na ginang—pupunta ako sa kinaroroonan ng panginoon ng mga hayop (ang tigre).
Verse 88
वयस्या ऊचुः । कपिले त्वं नमस्कार्या सर्वैरपि सुरासुरैः । यत्त्वं परमसत्येन प्राणांस्त्यजसि दुस्त्यजान्
Sinabi ng mga kasama ni Kapilā: “O Kapilā, karapat-dapat kang sambahin at igalang ng lahat—maging ng mga deva at asura—sapagkat sa pagkapit mo sa pinakamataas na katotohanan, handa kang isuko kahit ang buhay na napakahirap bitawan.”
Verse 89
अवश्यं न च ते भावी मृत्युः सत्यात्कथंचन । प्रमाणं यदि सत्यं हि व्रज पंथाः शिवोऽस्तु ते
Tunay, dahil sa iyong katotohanan, hindi darating sa iyo ang kamatayan sa anumang paraan. Kung ang katotohanan nga ang patunay at kapangyarihan, lumakad ka sa iyong landas—nawa’y maging mapalad ka.
Verse 90
पुलस्त्य उवाच । एवमुक्ता च कपिला गता यत्र मृगाधिपः । अथासौ कपिलां दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं हर्षगद्गदया गिरा
Sinabi ni Pulastya: Nang masabihan nang gayon, si Kapilā ay nagtungo sa kinaroroonan ng panginoon ng mga hayop. Pagkakita niya kay Kapilā, nanlaki ang kanyang mga mata sa pagkamangha at nagsalita ng mapagpakumbabang mga salita, nanginginig ang tinig sa galak.
Verse 91
व्याघ्र उवाच । स्वागतं तव कल्याणि कपिले सत्यवादिनि । नहि सत्यवतां किंचिदशुभं विद्यते क्वचित्
Wika ng tigre: “Maligayang pagdating, O Kapilā na mapalad, tagapagsalita ng katotohanan. Sa mga nananatili sa katotohanan, walang anumang masamang palatandaan na masusumpungan saanman.”
Verse 92
त्वयोक्तं कपिले पूर्वं शपथैरागमाय च । तेन मे कौतुकं जातं याताऽगच्छेत्पुनः कथम्
“Noon pa, O Kapilā, nangako ka—na tinalian ang sarili sa mga banal na panunumpa—na babalik ka. Kaya’t nagbangon ang aking pagkamangha: paano muling makababalik ang isang umalis na?”
Verse 93
तस्माद्गच्छ मया मुक्ता यत्राऽसौ तनयस्तव । तिष्ठते गोकुले बद्धः क्षीरपायी सुदुःखितः
“Kaya humayo ka—pinalalaya na kita—sa kinaroroonan ng iyong anak. Siya’y nananatiling nakagapos sa pamayanan ng mga pastol ng baka, umiinom pa ng gatas, at labis na nagdurusa.”
Verse 94
पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु स राजा प्रकृतिं गतः । मृगीशापेन निर्मुक्तो दिव्यरूपवपुर्धरः । ततोऽब्रवीत्प्रहृष्टात्मा कपिलां सत्यवादिनीम्
Sinabi ni Pulastya: Sa mismong sandaling iyon, ang hari ay nagbalik sa kanyang likas na kalagayan—napalaya mula sa sumpa ng inahing usa—at nagtaglay ng banal na anyo at katawan. Pagkaraan, sa pusong nagagalak, nagsalita siya kay Kapilā, ang tapat sa katotohanan.
Verse 95
राजोवाच । प्रसादात्तव मुक्तोऽहं शापादस्मात्सुदारुणात् । किं ते प्रियं करोम्यद्य धेनुके ब्रूहि सत्वरम्
Sinabi ng hari: “Sa iyong biyaya, ako’y napalaya mula sa napakasindak na sumpang ito. Ano ang minamahal mong nais mong gawin ko ngayon, O dalagang kaugnay ng mga baka? Sabihin mo agad.”
Verse 96
कपिलोवाच । कृतकृत्याऽस्मि राजेन्द यत्त्वं मुक्तोऽसि किल्बिषात् । पिपासा बाधतेत्यर्थं सांप्रतं जलमानयम्
Wika ni Kapilā: “O panginoon ng mga hari, natupad na ang aking layon sapagkat ikaw ay napalaya na mula sa kasalanan at dungis. Ngayon, uhaw lamang ang bumabagabag—kaya magdala ka ng tubig agad.”
Verse 97
नैवानृतं विजानीहि सत्यमेतन्मयोदितम्
“Alamin mong hindi ito kasinungalingan; ito ang katotohanang aking sinabi.”
Verse 98
पुलस्त्य उवाच । अथासौ पार्थिवो हस्ते चापमादाय सत्वरम् । सज्यं कृत्वा शरं गृह्य जघान धरणीतलम्
Sinabi ni Pulastya: Pagkaraan, ang haring iyon ay dagling humawak ng busog; inigting ang pisi, kinuha ang palaso, at tinamaan ang ibabaw ng lupa.
Verse 99
ततः सलिलमुत्तस्थौ निर्मलं शीतलं शुभम् । तत्र सा कपिला स्नात्वा वितृषा समपद्यत
Pagkaraan, sumibol ang tubig—malinaw, malamig, at mapalad. Doon naligo si Kapilā, at ganap na nawala ang kanyang uhaw.
Verse 100
एतस्मिन्नन्तरे धर्मः स्वयं तत्र समागतः । अब्रवीत्कपिलां हृष्टो वरं वरय शोभने
Samantala, dumating doon si Dharma mismo. Sa galak, sinabi niya kay Kapilā, “O marikit, pumili ka ng isang biyaya.”
Verse 101
तव सत्येन तुष्टोऽहं नास्ति ते सदृशी क्वचित् । त्रैलोक्ये सकले धेनुर्न भविष्यति वै शुभे
Nalugod ako sa iyong katotohanan; wala kang katulad saanman. Sa tatlong daigdig, O mapalad, walang bakang magiging kapantay mo.
Verse 102
कपिलोवाच । प्रसादात्तव गच्छेय सह राज्ञा सगोकुला । सुप्रभेण पदं दिव्यं जरामरणवर्जितम्
Wika ni Kapilā: “Sa iyong biyaya, nawa’y makaalis ako kasama ang hari at ang buong kawan, tungo sa maningning na banal na tahanan, na walang pagtanda at kamatayan.”
Verse 103
मन्नाम्ना ख्यातिमायातु पुण्यमेतज्जलाशयम् । सर्वपापहरं नृणां सर्वकामप्रदं तथा
Nawa’y sumikat ang banal na imbakan ng tubig na ito sa aking pangalan; nawa’y pawiin nito ang lahat ng kasalanan ng mga tao at ipagkaloob din ang lahat ng ninanais.
Verse 104
धर्म उवाच । येऽत्र स्नानं करिष्यंति सुपुण्ये सलिले शुभे । चतुर्द्दश्यां विशेषेण ते यास्यंति परां गतिम्
Sinabi ni Dharma: “Ang sinumang maliligo rito sa mapalad at lubhang mapagpala na tubig na ito—lalo na sa ika-labing-apat na araw ng buwan—ay makaaabot sa pinakadakilang hantungan.”
Verse 105
तव नाम्ना सुपुण्यं हि तीर्थमेतद्भविष्यति । दर्शमुद्दिश्य मर्त्यस्तु प्राप्स्यते गोसहस्रकम् । स्नानाल्लक्षगुणं दानात्पुण्यं चैव तथाऽक्षयम्
Tunay, sa iyong pangalan, ang banal na tawiran (tīrtha) na ito’y magiging lubhang mapagpala. Ang taong magsasagawa ng mga ritwal na ukol sa araw ng bagong buwan (darśa) ay tatanggap ng bunga na parang nagkaloob ng sanlibong baka. Mula sa pagligo’y sumisibol ang gantimpala na sandaang libong ulit, at mula sa pagbibigay-dāna ay gayundin ang di-nauubos na kabutihan.
Verse 106
येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति मानवाः सुसमाहिताः । सर्वदानफलं तेषां भुक्तिमुक्ती महात्मनाम्
Ang mga taong may matatag na pagninilay na magsasagawa ng śrāddha rito—ang mga dakilang kaluluwa ay tatamo ng bunga ng lahat ng pagkakaloob, kasama ang ligaya sa daigdig at mokṣa, ang paglaya.
Verse 107
अपि कीटपतंगा ये तृषार्ताः सलिले शुभे । मज्जयिष्यति यास्यंति तेऽपि स्थानं दिवौकसाम्
Kahit ang mga insekto at mga ibon na pinahihirapan ng uhaw, kapag lumubog sa mapalad na tubig na ito—sila man ay tutungo sa dako ng mga nilalang sa langit.
Verse 108
किं पुनर्भक्तिसंयुक्ता मानवाः सत्यवादिनः । मनस्विनो महाभागाः श्रद्धावंतो विचक्षणाः
Lalo pa kaya ang mga taong may bhakti—tapat magsalita, matatag ang loob, pinagpala, puspos ng pananampalataya at may pag-unawa—gaano kalaki ang kanilang magiging gantimpala!
Verse 109
पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु विमानानि सहस्रशः । समायातानि राजेंद्र कपिलायाः प्रभावतः
Sinabi ni Pulastya: Sa sandaling iyon, O hari ng mga tao, libu-libong vimāna, mga sasakyang makalangit, ang dumating dahil sa kahanga-hangang kapangyarihan ni Kapilā.
Verse 110
तान्यारुह्याथ कपिला गोपगोकुलसंकुला । सुप्रभेण समायुक्ता तत्पदं परमं गता
Pagsakay sa mga vimāna, si Kapilā—napaliligiran ng mga pastol at ng napakaraming baka—kasama si Suprabhā, ay nakarating sa kataas-taasang kalagayan, sa pinakadakilang tahanan.
Verse 111
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत् । श्राद्धं चैवात्मनः शक्त्या दानं पार्थिवसत्तम
Kaya nga, sa buong pagsisikap ay nararapat na maligo roon; at ayon sa sariling kakayahan, magsagawa ng śrāddha at magbigay ng kawanggawa, O pinakamainam sa mga hari.