Avadhuta

Verse 1

अथ ह सांकृतिः भगवन्तम् अवधूतं दत्तात्रेयं परिसमेत्य पप्रच्छ—भगवन्, कोऽवधूतस्य? का स्थितिः? किं लक्ष्म? किं संसरणम्? इति। तं होवाच भगवो दत्तात्रेयः परमकारुणिकः॥१॥

ครั้งนั้น สางกฤติได้เข้าไปเฝ้าพระผู้เป็นเจ้า—ทัตตาเตรยะ ผู้เป็นอวธูต—แล้วทูลถามว่า “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ผู้ใดเรียกว่าอวธูต? ภาวะของท่านเป็นอย่างไร? เครื่องหมายจำแนกคืออะไร? และวิถีการดำเนินชีวิตหรือการจาริกเป็นเช่นไร?” แล้วพระทัตตาเตรยะ ผู้เปี่ยมด้วยมหากรุณาได้ตรัสตอบ

Verse 2

अक्षरत्वाद्वरेण्यत्वाद्धृतसंसारबन्धनात् । तत्त्वमस्यादिलक्ष्यत्वादवधूत इतीर्यते॥२॥

เพราะรู้แจ้งซึ่งอักษระอันไม่เสื่อมสลาย เพราะเป็นผู้ควรเลือกสรรเป็นยอดยิ่ง เพราะสลัดพันธนาการแห่งสังสารวัฏ และเพราะเป็นความหมายที่ชี้ตรงในมหาวากยะเช่น “ตัต ตวัม อสิ” — จึงเรียกว่า อวธูต

Verse 3

यो विलङ्घ्याश्रमान्वर्णानात्मन्येव स्थितः सदा । अतिवर्णाश्रमी योगी अवधूतः स कथ्यते॥३॥

ผู้ใดก้าวข้ามอาศรมทั้งสี่และวรรณะทั้งสี่ แล้วตั้งมั่นอยู่เสมอในอาตมันเพียงอย่างเดียว—โยคีผู้อยู่เหนือวรรณะและอาศรมนั้น เรียกว่า อวธูต

Verse 4

तस्य प्रियं शिरः कृत्वा मोदो दक्षिणपक्षकः । प्रमोद उत्तरः पक्ष आनन्दो गोष्पदायते॥४॥

เมื่อทำให้ ‘ปริยะ’ เป็นศีรษะ ‘โมทะ’ เป็นปีกขวา และ ‘ปรโมทะ’ เป็นปีกซ้ายแล้ว ‘อานันทะ’ ก็เป็นดุจรอยกีบโคสำหรับเขา คือเล็กน้อยยิ่งนัก

Verse 5

गोपालसदृशां शीर्षे नापि मध्ये न चाप्यधः । ब्रह्मपुच्छं प्रतिष्ठेति पुच्छाकारेण कारयेत्॥५॥

ไม่ใช่เบื้องบน ไม่ใช่ตรงกลาง และไม่ใช่เบื้องล่าง—พึงเพ่งพิจารณา ‘หางพรหมัน’ ว่าเป็นที่ตั้งมั่นเป็นรากฐาน และพึงจัดวางการภาวนานั้นในรูปแห่งหาง

Verse 6

एवं चतुष्पथं कृत्वा ते यान्ति परमां गतिम् । न कर्मणा न प्रजया धनेन त्यागेनैके अमृतत्वमानशुः ॥६॥

ดังนี้ เมื่อได้ดำเนิน “หนทางสี่ประการ” แล้ว เขาย่อมไปถึงภาวะสูงสุด มิใช่ด้วยกรรมพิธี มิใช่ด้วยบุตรหลาน มิใช่ด้วยทรัพย์สิน—ด้วยการสละวาง (ไทคะ) เท่านั้น บางท่านบรรลุอมฤตภาพ

Verse 7

स्वैरं स्वैरविहरणं तत्संसरणम् । सांबरा वा दिगंबरा वा । न तेषां धर्माधर्मौ न मेध्यामेधौ । सदा सांग्रहण्येष्ट्यश्वमेधान्तयागं यजते । स महामखो महायोगः ॥७॥

การจาริกของท่านเป็นอิสระ การเคลื่อนไหวคือการท่องไปโดยธรรมชาติ จะนุ่งห่มหรือเป็นทิคัมพร (เปลือยดุจห่มฟ้า) ก็ได้ สำหรับท่านไม่มีกรอบธรรมะและอธรรมะ ไม่มีบริสุทธิ์และไม่บริสุทธิ์ ท่านบูชายัญอยู่เสมอ จนถึงที่สุดคืออัศวเมธะและการถวายครั้งสุดท้าย ท่านคือมหายัชญกร มหายคี

Verse 8

कृत्स्नमेतच्चित्रं कर्म । स्वैरं न विगायेत् तन्महाव्रतम् । न स मूढवल्लिप्यते ॥८॥

การกระทำทั้งปวงนี้เป็นเพียงภาพแสดงอันหลากสี อย่าขับร้องหรือประกาศมันตามใจตน นั่นแลคือมหาวรตะ—ปณิธานอันยิ่งใหญ่ เขาไม่มัวหมองดุจผู้หลงผิด

Verse 9

यथा रविः सर्वरसान् प्रभुङ्क्ते हुताशनश्चापि हि सर्वभक्षः । तथैव योगी विषयान् प्रभुङ्क्ते न लिप्यते पुण्यपापैश्च शुद्धः ॥९॥

ดุจดวงอาทิตย์ดูดซับรสสารทั้งปวง และดุจไฟที่เป็นผู้กินทุกสิ่ง ฉันใด โยคีก็ฉันนั้น ย่อมเสพประสบการณ์แห่งอารมณ์ทั้งหลาย แต่เพราะความบริสุทธิ์ เขาไม่มัวหมองด้วยบุญหรือบาป

Verse 10

आपूर्यमाणम् अचलप्रतिष्ठं समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् । तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥१०॥

ดุจสายน้ำไหลเข้าสู่มหาสมุทร ซึ่งแม้ถูกเติมเต็มก็ยังมั่นคงไม่หวั่นไหว ฉันใด ความปรารถนาทั้งปวงก็ไหลเข้าสู่เขาฉันนั้น เขาย่อมบรรลุศานติ—มิใช่ผู้ที่ใฝ่ปรารถนาในความปรารถนา

Verse 11

न निरोधो न चोत्पत्तिर्न बद्धो न च साधकः । न मुमुक्षुर्न वै मुक्त इत्येषा परमार्थता॥११॥

ไม่มีความดับ และไม่มีความเกิด; ไม่มีผู้ถูกผูกพัน และไม่มีผู้ปฏิบัติภาวนา. ไม่มีผู้แสวงหาโมกษะ และไม่มีผู้หลุดพ้นโดยแท้—นี่คือปรมัตถสัจจะ.

Verse 12

ऐहिकामुष्मिकव्रातसिद्धै मुक्तेश्च सिद्धये । बहुकृत्यं पुरा स्यान्मे तत्सर्वमधुना कृतम्॥१२॥

เพื่อให้ได้มาซึ่งหมู่แห่งสิทธิทั้งในโลกนี้และโลกหน้า และเพื่อความสำเร็จแห่งโมกษะ แต่ก่อนเหมือนมีภารกิจมากมายที่เราต้องทำ; บัดนี้ทั้งหมดนั้นสำเร็จแล้ว.

Verse 13

तदेव कृतकृत्यत्वं प्रतियोगिपुरःसरम् । अनुसन्दधदेवायमेवं तृप्यति नित्यशः॥१३॥

นั่นแลคือกฤตกฤตยตวะ—ความเป็นผู้ทำเสร็จสิ้นแล้ว—โดยมีสิ่งตรงข้ามเป็นฉากหน้า; เมื่อพิจารณาเช่นนี้ ผู้นี้ย่อมอิ่มเอมอยู่เสมอ.

Verse 14

दुःखिनोऽज्ञाः संसरन्तु कामं पुत्राद्यपेक्षया । परमानन्दपूर्णोऽहं संसरामि किमिच्छया॥१४॥

ให้เหล่าผู้เขลาผู้ทุกข์ทนเวียนว่ายในสังสาระตามใจเถิด โดยอาศัยบุตรและสิ่งอื่นๆ เป็นที่พึ่ง. เราเต็มเปี่ยมด้วยปรมานันทะ; แล้วด้วยความปรารถนาใดเราจึงต้องเวียนว่าย?

Verse 15

अनुतिष्ठन्तु कर्माणि परलोकयियासवः । सर्वलोकात्मकः कस्मादनुतिष्ठामि किं कथम्॥१५॥

ให้ผู้ปรารถนาจะไปสู่ปรโลกจงกระทำกรรมเถิด. เรามีสภาวะเป็นอาตมันแห่งโลกทั้งปวง; แล้วเราจะทำกรรมไปเพื่ออะไร ทำไม และอย่างไรเล่า?

Verse 16

व्याचक्षतां ते शास्त्राणि वेदानध्यापयन्तु वा । येऽत्राधिकारिणो मे तु नाधिकारोऽक्रियत्वतः ॥१६॥

ให้ผู้ที่มีคุณสมบัติในที่นี้อธิบายคัมภีร์หรือแม้สอนพระเวทเถิด ส่วนเรานั้นไม่มีสิทธิ์เช่นนั้น เพราะเราเป็นผู้พ้นจากความเป็นผู้กระทำและการกระทำทั้งปวง

Verse 17

निद्राभिक्षे स्नानशौचे नेच्छामि न करोमि च । द्रष्टारश्चेत्कल्पयन्तु किं मे स्यादन्यकल्पनात् । गुञ्जापुञ्जादि दह्येत नान्यारोपितवह्निना । नान्यारोपितसंसारधर्मा नैवमहं भजे ॥१७॥

การนอนและการขอทาน การอาบน้ำและความบริสุทธิ์—เรามิได้ปรารถนาและมิได้กระทำ หากผู้เห็นจะจินตนาการไปอย่างอื่น ก็จะมีความหมายอะไรแก่เราจากความคิดของผู้อื่น? กองเมล็ดกุญชาและสิ่งทำนองนั้น ย่อมไม่ไหม้ด้วยไฟที่ถูกสมมติทับซ้อนขึ้นด้วยใจเท่านั้น เรามิได้เสพคุณลักษณะของสังสาระที่ผู้อื่นทับซ้อนใส่เราเลย

Verse 18

शृण्वन्त्वज्ञाततत्त्वास्ते जानन्कस्माञ्छृणोम्यहम् । मन्यन्तां संशयापन्ना न मन्येऽहमसंशयः ॥१८॥

ผู้ที่ยังไม่รู้ความจริงจงฟังเถิด ส่วนเราผู้รู้แล้ว จะฟังไปเพื่ออะไร? ผู้ที่ตกอยู่ในความสงสัยจงคิดเถิด เรามิได้คิด—เราพ้นจากความสงสัยแล้ว

Verse 19

विपर्यस्तो निदिध्यासे किं ध्यानमविपर्यये । देहात्मत्वविपर्यासं न कदाचिद्भजाम्यहम् ॥१९॥

ผู้ที่กลับตาลปัตรด้วยความหลงย่อมทำ nididhyāsana; สำหรับผู้ที่ไม่กลับตาลปัตรแล้ว จะมีสมาธิภาวนาอะไรเล่า? เราไม่เคยยึดความวิปลาสที่ถือว่ากายนี้คืออาตมัน

Verse 20

अहं मनुष्य इत्यादिव्यवहारो विनाप्यमुम् । विपर्यासं चिराभ्यस्तवासनातोऽवकल्पते ॥२०॥

แม้ปราศจากความวิปลาสนั้น การใช้ถ้อยคำตามสมมติ เช่น “ฉันเป็นมนุษย์” ก็ยังเป็นไปได้; เพราะความกลับตาลปัตรนั้นเกิดจากวาสนา คือรอยประทับแฝงที่สั่งสมมาช้านาน

Verse 21

आरब्धकर्मणि क्षीणे व्यवहारो निवर्तते । कर्मक्षये त्वसौ नैव शाम्येद्ध्यानसहस्रतः ॥२१॥

เมื่อกรรมที่เริ่มให้ผลแล้ว (ปรารัพธะ) สิ้นลง กิจธุระทางโลกย่อมหยุดไป แต่ปรารัพธะนั้นมิได้สงบลงเพียงด้วยสมาธินับพันครั้ง หากสิ้นสุดได้ด้วยความสิ้นไปแห่งกรรมเท่านั้น

Verse 22

विरलत्वं व्यवहृतेरिष्टं चेद्ध्यानमस्तु ते । बाधिकर्मव्यवहृतिं पश्यन्ध्यायाम्यहं कुतः ॥२२॥

หากท่านปรารถนาให้กิจกรรมเบาบางลง ก็จงมีการภาวนาเป็นของท่านเถิด แต่เรานี้—เห็นกิจกรรมเชิงธุรกรรมของกรรมถูกลบล้างแล้ว—จะภาวนาได้อย่างไร

Verse 23

विक्षेपो नास्ति यस्मान्मे न समाधिस्ततो मम । विक्षेपो वा समाधिर्वा मनसः स्याद्विकारिणः । नित्यानुभवरूपस्य को मेऽत्रानुभवः पृथक् ॥२३॥

เพราะสำหรับเราไม่มีวิกเษปะ (ความฟุ้งซ่าน) ฉะนั้นสำหรับเราจึงไม่มีสมาธิด้วย วิกเษปะหรือสมาธิย่อมเป็นของจิตที่แปรเปลี่ยนได้ สำหรับเราผู้มีสภาวะเป็นประสบการณ์อันนิรันดร์ จะมี ‘ประสบการณ์’ อันแยกต่างหากอะไรได้เล่าในที่นี้

Verse 24

कृतं कृत्यं प्रापणीयं प्राप्तमित्येव नित्यशः । व्यवहारो लौकिको वा शास्त्रीयो वान्यथापि वा । ममाकर्तुरलेपस्य यथारब्धं प्रवर्तताम् ॥२४-२५॥

“สิ่งที่ต้องทำได้ทำแล้ว สิ่งที่ต้องบรรลุได้บรรลุแล้ว”—เป็นดังนี้เสมอ สำหรับเราผู้ไม่เป็นผู้กระทำและไม่เปื้อนติด ขอให้กิจธุระ—จะเป็นทางโลก ทางคัมภีร์ หรืออย่างอื่น—ดำเนินไปตามปรารัพธะที่ได้เริ่มไว้แล้วเถิด

Verse 25

कृतं कृत्यं प्रापणीयं प्राप्तमित्येव नित्यशः । व्यवहारो लौकिको वा शास्त्रीयो वान्यथापि वा । ममाकर्तुरलेपस्य यथारब्धं प्रवर्तताम् ॥२४-२५॥

“สิ่งที่ต้องทำได้ทำแล้ว สิ่งที่ต้องบรรลุได้บรรลุแล้ว”—เป็นดังนี้เสมอ สำหรับเราผู้ไม่เป็นผู้กระทำและไม่เปื้อนติด ขอให้กิจธุระ—จะเป็นทางโลก ทางคัมภีร์ หรืออย่างอื่น—ดำเนินไปตามปรารัพธะที่ได้เริ่มไว้แล้วเถิด

Verse 26

अथवा कृतकृत्येऽपि लोकानुग्रहकाम्यया । शास्त्रीयेणैव मार्गेण वर्तेऽहं मम का क्षतिः ॥२६॥

หรืออีกนัยหนึ่ง แม้เราจะเป็นผู้ทำกิจที่ควรทำสำเร็จแล้ว ด้วยความปรารถนาจะเกื้อกูลโลก เราก็ดำเนินไปตามมรรคแห่งศาสตราเท่านั้น; เราจะเสียหายอันใดเล่า

Verse 27

देवार्चनस्नानशौचभिक्षादौ वर्ततां वपुः । तारं जपतु वाक् तद्वत् पठत्वाम्नायमस्तकम् ॥२७॥

ให้กายดำรงอยู่ในการบูชาเทพ การอาบน้ำชำระ การรักษาความบริสุทธิ์ การบิณฑบาต และกิจอื่นทำนองนั้น ให้ถ้อยวาจาสวดภาวนามนต์ตารกะ และเช่นนั้นเองให้สาธยายยอดแห่งพระเวท คือคำสอนสาระสำคัญ

Verse 28

विष्णुं ध्यायतु धीः यद्वा ब्रह्मानन्दे विलीयताम् । साक्ष्यहं किंचिदप्यत्र न कुर्वे नापि कारये ॥२८॥

ให้ปัญญาเพ่งภาวนาต่อพระวิษณุ หรือมิฉะนั้นให้ละลายเข้าสู่ความปีติสุขแห่งพรหมัน เราเป็นสักขีพยาน; ณ ที่นี้เราไม่กระทำสิ่งใดเลย และไม่ชักนำให้ผู้อื่นกระทำด้วย

Verse 29

कृतकृत्यतया तृप्तः प्राप्तप्राप्यतया पुनः । तृप्यन्नेवं स्वमनसा मन्यतेऽसौ निरन्तरम् ॥२९॥

อิ่มเอมด้วยภาวะที่ได้ทำสิ่งที่ควรทำสำเร็จ และอีกทั้งอิ่มเอมด้วยภาวะที่ได้บรรลุสิ่งที่ควรบรรลุ ดังนี้เมื่อสงบอิ่มใจ เขาย่อมดำริด้วยจิตของตนอย่างต่อเนื่อง

Verse 30

धन्योऽहं धन्योऽहं नित्यं स्वात्मानमञ्जसा वेद्मि । धन्योऽहं धन्योऽहं ब्रह्मानन्दो विभाति मे स्पष्टम् ॥३०॥

เราผู้เป็นสุข เราผู้เป็นสุข; เรารู้แจ้งอาตมันของตนโดยตรงอยู่เสมอ เราผู้เป็นสุข เราผู้เป็นสุข; ความปีติสุขแห่งพรหมันส่องสว่างแก่เราอย่างชัดเจน

Verse 31

धन्योऽहं धन्योऽहं दुःखं सांसारिकं न वीक्षेऽद्य । धन्योऽहं धन्योऽहं स्वस्याज्ञानं पलायितं क्वापि ॥३१॥

ข้าพเจ้าเป็นผู้เป็นสิริมงคล ข้าพเจ้าเป็นผู้เป็นสิริมงคล; วันนี้ข้าพเจ้าไม่แลเห็นทุกข์ทางโลก. ข้าพเจ้าเป็นผู้เป็นสิริมงคล ข้าพเจ้าเป็นผู้เป็นสิริมงคล; อวิชชาของตนได้หนีไปไกล ณ ที่ใดที่หนึ่ง.

Verse 32

धन्योऽहं धन्योऽहं कर्तव्यं मे न विद्यते किंचित् । धन्योऽहं धन्योऽहं प्राप्तव्यं सर्वमत्र सम्पन्नम् ॥३२॥

ข้าพเจ้าเป็นผู้เป็นสิริมงคล ข้าพเจ้าเป็นผู้เป็นสิริมงคล; สำหรับข้าพเจ้าไม่มีหน้าที่ใดๆ เหลืออยู่เลย. ข้าพเจ้าเป็นผู้เป็นสิริมงคล ข้าพเจ้าเป็นผู้เป็นสิริมงคล; สิ่งที่ควรบรรลุทั้งปวงได้สำเร็จแล้ว ณ ที่นี้.

Verse 33

धन्योऽहं धन्योऽहं तृप्तेर्मे कोपमा भवेल्लोके । धन्योऽहं धन्योऽहं धन्यो धन्यः पुनः पुनर्धन्यः ॥३३॥

ข้าพเจ้าเป็นผู้เป็นสิริมงคล ข้าพเจ้าเป็นผู้เป็นสิริมงคล; ในโลกนี้จะมีสิ่งใดเปรียบได้กับความอิ่มเอมของข้าพเจ้า? ข้าพเจ้าเป็นผู้เป็นสิริมงคล ข้าพเจ้าเป็นผู้เป็นสิริมงคล—เป็นสิริมงคล เป็นสิริมงคล เป็นสิริมงคลซ้ำแล้วซ้ำเล่า.

Verse 34

अहो पुण्यमहो पुण्यं फलितं फलितं दृढम् । अस्य पुण्यस्य सम्पत्तेरहो वयमहो वयम् ॥३४॥

โอ้ บุญกุศล! โอ้ บุญกุศล! มันได้ออกผลแล้ว—ออกผลแล้ว—อย่างมั่นคง. ด้วยความสำเร็จแห่งบุญนี้—โอ้ เรา! โอ้ เรา!

Verse 35

अहो ज्ञानमहो ज्ञानमहो सुखमहो सुखम् । अहो शास्त्रमहो शास्त्रमहो गुरुरहो गुरुः ॥३५॥

โอ้ ญาณ! โอ้ ญาณ! โอ้ สุข! โอ้ สุข! โอ้ ศาสตรา—คัมภีร์! โอ้ ศาสตรา! โอ้ คุรุ! โอ้ คุรุ!

Verse 36

इति य इदमधीते सोऽपि कृतकृत्यो भवति। सुरापानात्पूतो भवति। स्वर्णस्तेयात्पूतो भवति। ब्रह्महत्यात्पूतो भवति। कृत्याकृत्यात्पूतो भवति। एवं विदित्वा स्वेच्छाचारपरो भूयाद् ॐ सत्यमित्युपनिषत्॥३६॥

ดังนี้ ผู้ใดศึกษา (คำสอน) นี้ ผู้นั้นย่อมเป็นผู้ทำกิจที่ควรทำสำเร็จแล้ว ย่อมบริสุทธิ์พ้นจากบาปแห่งการดื่มสุรา ย่อมบริสุทธิ์พ้นจากบาปแห่งการลักทอง ย่อมบริสุทธิ์พ้นจากบาปแห่งการฆ่าพราหมณ์ ย่อมบริสุทธิ์พ้นจากบาปอันเกิดจากไสยเวทและจากการกระทำที่ไม่ควรกระทำ ครั้นรู้ดังนี้แล้ว พึงตั้งมั่นในจริยาวัตรตามความประสงค์ของตนเอง โอม—สัจจะ: นี้แลคืออุปนิษัท