Amritbindu

Verse 1

मनो हि द्विविधं प्रोक्तं शुद्धं चाशुद्धमेव च । अशुद्धं कामसंकल्पं शुद्धं कामविवर्जितम् ॥१॥

จิตถูกกล่าวว่าแท้จริงมีสองอย่าง คือ บริสุทธิ์และไม่บริสุทธิ์ จิตที่เป็นเจตนาปรุงแต่งด้วยความใคร่เป็นไม่บริสุทธิ์; จิตที่ปราศจากความใคร่เป็นบริสุทธิ์

Verse 2

मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः । बन्धाय विषयासक्तं मुक्त्यै निर्विषयं स्मृतम् ॥२॥

สำหรับมนุษย์ เหตุแห่งพันธนาการและความหลุดพ้นคือจิตเท่านั้น จิตที่ยึดติดอารมณ์เป็นเหตุแห่งพันธะ; จิตที่ไร้อารมณ์เป็นที่ระลึกว่าเพื่อโมกษะ

Verse 3

यतो निर्विषयस्यास्य मनसो मुक्तिरिष्यते । अतो निर्विषयं नित्यं मनः कार्यं मुमुक्षुणा ॥ निरस्तविषयासङ्गं संनिरुद्धं मनो हृदि । यदाऽऽयात्यात्मनो भावं तदा तत्परमं पदम् ॥३-४॥

เพราะความหลุดพ้นของจิตนี้ยอมรับกันว่าเกิดจากความไร้อารมณ์ ฉะนั้นผู้ใฝ่โมกษะพึงทำจิตให้ไร้อารมณ์อยู่เสมอ เมื่อสลัดความยึดติดในอารมณ์ออก และสำรวมจิตไว้ในหทัยอย่างมั่นคง—ครั้นจิตเข้าถึงภาวะแห่งอาตมัน เมื่อนั้นนั่นแลคือปรมบท

Verse 4

यतो निर्विषयस्यास्य मनसो मुक्तिरिष्यते । अतो निर्विषयं नित्यं मनः कार्यं मुमुक्षुणा ॥ निरस्तविषयासङ्गं संनिरुद्धं मनो हृदि । यदाऽऽयात्यात्मनो भावं तदा तत्परमं पदम् ॥३-४॥

เพราะความหลุดพ้นของจิตนี้ยอมรับกันว่าเกิดจากความไร้อารมณ์ ฉะนั้นผู้ใฝ่โมกษะพึงทำจิตให้ไร้อารมณ์อยู่เสมอ เมื่อสลัดความยึดติดในอารมณ์ออก และสำรวมจิตไว้ในหทัยอย่างมั่นคง—ครั้นจิตเข้าถึงภาวะแห่งอาตมัน เมื่อนั้นนั่นแลคือปรมบท

Verse 5

तावदेव निरोद्धव्यं यावद्धृदि गतं क्षयम् । एतज्ज्ञानं च ध्यानं च शेषो न्यायश्च विस्तरः ॥५॥

พึงสำรวมจิตเพียงเท่าที่จิตเข้าถึงความสลาย (กษยะ) ในหทัย นี่แหละคือญาณ และนี่แหละคือสมาธิภาวนา; ที่เหลือเป็นเพียงตรรกะและการขยายความ

Verse 6

नैव चिन्त्यं न चाचिन्त्यं न चिन्त्यं चिन्त्यमेव च । पक्षपातविनिर्मुक्तं ब्रह्म सम्पद्यते तदा ॥६॥

สิ่งนั้นมิใช่สิ่งที่ควรคิด มิใช่สิ่งที่ไม่ควรคิด; มิใช่สิ่งที่คิดได้ และมิใช่เพียงสิ่งที่คิดได้เท่านั้น เมื่อพ้นจากอคติทั้งปวงแล้ว จึงบรรลุพรหมัน

Verse 7

स्वरेण संधयेद्योगमस्वरं भावयेत्परम् । अस्वरेणानुभावेन नाभावो भाव इष्यते ॥७॥

ด้วย ‘เสียง’ พึงประสานโยคะ; พึงภาวนาพระปรมัตถ์ว่า ‘ไร้เสียง’ ด้วยประสบการณ์รู้แจ้งแห่งความไร้เสียง จึงไม่ยอมรับ ‘ความไม่มี’ ว่าเป็น ‘ความมี’

Verse 8

तदेव निष्कलं ब्रह्म निर्विकल्पं निरञ्जनम् । तद्ब्रह्माहमिति ज्ञात्वा ब्रह्म सम्पद्यते ध्रुवम् ॥८॥

สิ่งนั้นเองคือพรหมันอันไร้ส่วน ไร้ความปรุงแต่ง ไร้มลทิน เมื่อรู้ว่า ‘พรหมันนั้นคือเรา’ ย่อมบรรลุพรหมันอย่างแน่นอน

Verse 9

निर्विकल्पमनन्तं च हेतुदृष्टान्तवर्जितम् । अप्रमेयमनादिं च यज्ज्ञात्वा मुच्यते बुधः ॥९॥

สิ่งที่ไร้ความปรุงแต่งและอนันต์ ปราศจากเหตุและอุปมา วัดมิได้และไร้จุดเริ่ม เมื่อรู้สิ่งนั้นแล้ว บัณฑิตย่อมหลุดพ้น

Verse 10

न निरोधो न चोत्पत्तिर्न बद्धो न च साधकः । न मुमुक्षुर्न वै मुक्त इत्येषा परमार्थता ॥१०॥

ไม่มีความดับ ไม่มีความเกิด; ไม่มีผู้ถูกผูก ไม่มีผู้ปฏิบัติ ไม่มีผู้ใฝ่หลุดพ้น และไม่มีผู้หลุดพ้น—นี่คือความจริงสูงสุด (ปรมัตถ์)

Verse 11

एक एवात्मा मन्तव्यो जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु । स्थानत्रयव्यतीतस्य पुनर्जन्म न विद्यते ॥११॥

ในภาวะตื่น ฝัน และหลับลึก พึงเพ่งพิจารณาเพียงอาตมันเท่านั้น ผู้ที่ข้ามพ้นสามภาวะนี้ ย่อมไม่มีการเกิดใหม่

Verse 12

एक एव हि भूतात्मा भूते भूते व्यवस्थितः । एकधा बहुधा चैव दृश्यते जलचन्द्रवत् ॥१२॥

อาตมันเดียวกันสถิตเป็นอาตมันภายในในสรรพสัตว์ทั้งปวง ท่านปรากฏเป็นหนึ่งและเป็นหลาย ดุจจันทร์ที่สะท้อนในน้ำ

Verse 13

घटसंवृतमाकाशं नीयमानो घटे यथा । घटो नीयेत नाकाशः तद्वज्जीवो नभोपमः ॥१३॥

ดุจอากาศที่ถูกครอบอยู่ในหม้อ เมื่อยกหม้อไปก็เหมือนอากาศถูกยกไปด้วย; แท้จริงยกไปคือหม้อ มิใช่อากาศ ฉันใด ชีวะก็เปรียบดังอากาศฉันนั้น

Verse 14

घटवद्विविधाकारं भिद्यमानं पुनः पुनः । तद्भेदे न च जानाति स जानाति च नित्यशः ॥१४॥

ดุจหม้อที่มีรูปสองประการ (เพราะอุปาธิ) แม้แตกซ้ำแล้วซ้ำเล่า—(อากาศ/อาตมัน) มิรู้ความแตกนั้น แต่ท่านเป็นผู้รู้ตลอดกาล

Verse 15

शब्दमायावृतो नैव तमसा याति पुष्करे । भिन्ने तमसि चैकत्वमेक एवानुपश्यति ॥१५॥

เมื่อถูกมายาแห่งเสียงปกคลุม ย่อมไม่อาจทะลุความมืดในดอกบัว (แห่งหทัย) ได้ ครั้นความมืดถูกผ่าออกแล้ว ผู้เป็นหนึ่งเท่านั้นย่อมเห็นความเป็นเอกภาพ

Verse 16

शब्दाक्षरं परं ब्रह्म तस्मिन्क्षीणे यदक्षरम् । तद्विद्वानक्षरं ध्यायेद्यदीच्छेच्छान्तिमात्मनः ॥१६॥

อักษระที่เป็นเสียงคือพรหมันสูงสุด; เมื่ออักษระ-เสียงนั้นสงบดับ สิ่งที่เหลืออยู่คืออักษระอันไม่เสื่อมสลาย. ผู้รู้ดังนี้ หากปรารถนาความสงบแห่งอาตมัน พึงเพ่งภาวนาในอักษระนั้น. ๑๖

Verse 17

द्वे विद्ये वेदितव्ये तु शब्दब्रह्म परं च यत् । शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥१७॥

วิชาที่ควรรู้มีสองประการ คือ ศัพทพรหมัน และพรหมันอันสูงสุด. ผู้ชำนาญในศัพทพรหมันย่อมเข้าถึงพรหมันสูงสุด. ๑๗

Verse 18

ग्रन्थमभ्यस्य मेधावी ज्ञानविज्ञानतत्परः । पलालमिव धान्यार्थी त्यजेद्ग्रन्थमशेषतः ॥१८॥

เมื่อศึกษาคัมภีร์แล้ว ผู้มีปัญญาผูกใจในความรู้และการรู้แจ้ง พึงละคัมภีร์เสียทั้งหมด ดุจผู้แสวงหาเมล็ดข้าวย่อมละแกลบ. ๑๘

Verse 19

गवामनेकवर्णानां क्षीरस्याप्येकवर्णता । क्षीरवत्पश्यते ज्ञानं लिङ्गिनस्तु गवां यथा ॥१९॥

แม้โคจะมีสีสันหลากหลาย แต่น้ำนมมีสีเดียว. ฉันใด ความรู้แท้ก็เป็นหนึ่งดุจน้ำนม; ส่วนสัตว์ผู้มีร่างกายเปรียบดังโคที่แตกต่างกัน. ๑๙

Verse 20

घृतमिव पयसि निगूढं भूते भूते च वसति विज्ञानम् । सततं मनसि मन्थयितव्यं मनो मन्थानभूतेन ॥२०॥

ดุจเนยใสซ่อนอยู่ในน้ำนม วิชญาณ (การรู้แจ้งแห่งอาตมัน) สถิตอยู่ในสรรพสัตว์ทุกตน. พึงกวนมันทิ้งออกมาในใจอย่างสม่ำเสมอ โดยให้จิตเป็นไม้กวน. ๒๐

Verse 21

ज्ञाननेत्रं समाधाय चोद्धरेद्वह्निवत्परम् । निष्कलं निश्चलं शान्तं तद्ब्रह्माहमिति स्मृतम् ॥२१॥

เมื่อวาง “ดวงตาแห่งญาณ” ไว้มั่นในสมาธิ พึงปลุกเร้าและรู้แจ้งซึ่งปรมัตถ์สูงสุดดุจการก่อไฟ. พระพรหมันนั้นไร้ส่วน ไม่หวั่นไหว และสงบ—จดจำว่า “ตัทพรหมาหัม: เราคือพรหมันนั้น”

Verse 22

सर्वभूताधिवासं यद्भूतेषु च वसत्यपि । सर्वानुग्राहकत्वेन तदस्म्यहं वासुदेवः ॥२२॥

สิ่งนั้นเป็นที่สถิตรองรับของสรรพสัตว์ และยังสถิตอยู่ในสรรพสัตว์ด้วย; ด้วยภาวะเป็นผู้เกื้อกูลและประทานพระกรุณาแก่ทุกผู้—สิ่งนั้นคือเรา: วาสุเทวะ॥२२॥