Sukta 23

Mantra 1

ईळिष्वा हि प्रतीव्यं यजस्व जातवेदसम् । चरिष्णुधूममगृभीतशोचिषम् ॥

จงถวายเจตจำนงของท่านด้วยการสรรเสริญเถิด เพราะพระองค์คือพลังที่ยืนเผชิญหน้าเราและตอบรับเรา; จงบูชา ชาตเวทัส (Jātavedas ผู้รู้การบังเกิดทั้งปวง). พระองค์เคลื่อนไปพร้อมควันอันลอยสูง และเปลวเพลิงของพระองค์ไม่มีผู้ใดฉวยไว้ได้—เป็นแสงไม่ดับในภาชนะของมนุษย์.

Mantra 2

दामानं विश्वचर्षणेऽग्निं विश्वमनो गिरा । उत स्तुषे विष्पर्धसो रथानाम् ॥

โอ อัคนี ผู้แจกจ่ายแก่ชนทั้งปวง ข้าพเจ้ากล่าวยืนยันพระองค์ด้วยถ้อยคำ (girá) ที่อุ้มชูจิตทั้งมวล; และข้าพเจ้ายังสรรเสริญรถศึกทั้งหลายที่ประชันกัน—ขบวนกำลังอันรวดเร็วซึ่งบรรทุกฤทธานุภาพของเทพทั้งหลาย ในการต่อสู้เพื่อแสงสว่าง.

Mantra 3

येषामाबाध ऋग्मिय इषः पृक्षश्च निग्रभे । उपविदा वह्निर्विन्दते वसु ॥

ในหมู่ชนเหล่านั้น บทสรรเสริญอันมีแรงดลใจ (ṛgmiya) ทำลายสิ่งกีดขวาง; พลังแห่งความเพิ่มพูน (iṣaḥ) และความอุดมหล่อเลี้ยง (pṛkṣa) ถูกยึดไว้โดยชอบธรรม. ด้วยญาณอันใกล้ (upavidā) ผู้แบกเครื่องบูชา—วหฺนิ (Vahni=อัคนิ)—ย่อมพบทรัพย์แท้ (vasu).

Mantra 4

उदस्य शोचिरस्थाद्दीदियुषो व्यजरम् । तपुर्जम्भस्य सुद्युतो गणश्रियः ॥

เปลวเพลิงของเขาลุกขึ้น ส่องประกาย แผ่รัศมีอันไม่รู้ชรา. เหล่าผู้สว่างไสว—หมู่คณะอันรุ่งโรจน์—คือเกียรติอันเจิดจ้าของพลังเผาไหม้ที่บดขยี้ผู้ต้านทาน.

Mantra 5

उदु तिष्ठ स्वध्वर स्तवानो देव्या कृपा । अभिख्या भासा बृहता शुशुक्वनिः ॥

จงลุกขึ้นเถิด โอ้พลังแห่งพิธีบูชาอันดี (svadhvara); จงเพิ่มพูนด้วยพลังการก่อรูปอันศักดิ์สิทธิ์ (devyā kṛpā). จงปรากฏด้วยแสงอันไพศาล—ก้องกังวาน ปลุกความมีอยู่ด้วยแรงสั่นสะเทือนอันใสกระจ่างของท่าน.

Mantra 6

अग्ने याहि सुशस्तिभिर्हव्या जुह्वान आनुषक् । यथा दूतो बभूथ हव्यवाहनः ॥

โอ อัคนี จงเสด็จมาพร้อมบทสรรเสริญอันงาม เมื่อเราตักเทเครื่องบูชาอย่างต่อเนื่องด้วยทัพพีพิธี จงมาสู่เราเถิด เพราะท่านได้เป็นทูตแล้ว เป็นผู้หอบหิ้วเครื่องบูชา (havyavāhana) นำการถวายของเราสู่เหล่าเทพ และนำพลังของท่านทั้งหลายกลับมาสู่ภายในเรา

Mantra 7

अग्निं वः पूर्व्यं हुवे होतारं चर्षणीनाम् । तमया वाचा गृणे तमु वः स्तुषे ॥

ข้าพเจ้าขอเรียกหาเพื่อท่านทั้งหลาย อัคนีผู้ดึกดำบรรพ์—ปุโรหิตแห่งหมู่ชน (hotṛ) ข้าพเจ้าขับร้องพระองค์ด้วยวาจาอันบันดาลใจนี้ และข้าพเจ้าสรรเสริญพระองค์เพื่อท่านทั้งหลายโดยแท้ เพื่อให้ปุโรหิตภายในได้ประทับนั่ง และนำพิธีบูชาแห่งวิญญาณ

Mantra 8

यज्ञेभिरद्भुतक्रतुं यं कृपा सूदयन्त इत् । मित्रं न जने सुधितमृतावनि ॥

ผู้มีเจตจำนงอัศจรรย์ ผู้ซึ่งถูกจุดให้ลุกด้วยพิธีบูชา—ผู้ซึ่งพระกรุณา (kṛpā) ก่อให้ลุกโพลงขึ้น ในหมู่มนุษย์ดุจมิตร ตั้งมั่นดีในหมู่ชน เขาพิทักษ์ ṛta (สัจจะ–ระเบียบ) และทำให้ผืนแดนของมนุษย์เหมาะสมแก่สิ่งนั้น

Mantra 9

ऋतावानमृतायवो यज्ञस्य साधनं गिरा । उपो एनं जुजुषुर्नमसस्पदे ॥

ผู้แสวงหาความจริงยอมรับท่าน—ผู้ทรง ṛta (ระเบียบจักรวาลและสัจจะ)—ด้วยถ้อยคำดลใจ (girá) ว่าเป็นผู้ทำให้ยัญญะ (yajña) สำเร็จ; เขาทั้งหลายเข้าไปใกล้ โดยยืนอยู่บนขั้นแห่ง namas (ความนอบน้อมบูชา).

Mantra 10

अच्छा नो अङ्गिरस्तमं यज्ञासो यन्तु संयतः । होता यो अस्ति विक्ष्वा यशस्तमः ॥

ขอให้ยัญญะ (yajña) ของเราซึ่งรวบรวมและจัดไว้ดีแล้ว มุ่งไปสู่ผู้เป็นดั่งอังคิรัส (Aṅgiras) ยิ่งที่สุด—มุ่งไปสู่ไฟแห่งปุโรหิต. ท่านคือ Hotṛ (โหตฤ ผู้สวดบทบูชา) ท่ามกลางหมู่ชน เป็นผู้รุ่งเรืองยิ่ง; ขอท่านจงมาสู่แดนชีวิตอันหลากหลายของเรา และนำให้เข้าระเบียบอันถูกต้อง.

Mantra 11

अग्ने तव त्ये अजरेन्धानासो बृहद्भाः । अश्वा इव वृषणस्तविषीयवः ॥

โอ อัคนี (Agni) ผู้เป็นของท่านเหล่านั้น—ไม่ร่วงโรยและเยาว์นิรันดร์ ผู้จุดท่านให้ลุกโพลง—ย่อมแผ่เป็นแสงอันไพศาล; ดุจม้าพ่อพันธุ์อันแข็งแรง พวกเขาพุ่งพล่านด้วยพลัง เป็นฤทธิ์เดชแห่งพลังงานที่ทวีเข้มยิ่งขึ้น.

Mantra 12

स त्वं न ऊर्जां पते रयिं रास्व सुवीर्यम् । प्राव नस्तोके तनये समत्स्वा ॥

เพราะฉะนั้น ข้าแต่เจ้าแห่งความอุดมสมบูรณ์ของเรา (pati) โปรดประทานแก่เราซึ่ง rayi—ความเต็มเปี่ยมที่ทรงไว้ซึ่ง suvīrya (พลังวีรบุรุษ) และโปรดคุ้มครองนำหน้าเรา ในบุตรหลานและผู้สืบสกุล (tanaya) ตลอดจนในศึกทั้งหลาย (samatsu) ด้วยเถิด

Mantra 13

यद्वा उ विश्पतिः शितः सुप्रीतो मनुषो विशि । विश्वेदग्निः प्रति रक्षांसि सेधति ॥

เมื่อใดก็ตามที่เจ้าแห่งหมู่ชน (viśpati) ผู้คมกล้าและเป็นที่พอพระทัย ได้รับการสถาปนาอยู่ท่ามกลางหมู่มนุษย์ (viś) เมื่อนั้น อัคนี (Agni) ย่อมขับไล่และสกัดกั้น rakṣāṃsi ทั้งปวง—เหล่าอำนาจศัตรูผู้คุกคาม—ให้ถอยไป

Mantra 14

श्रुष्ट्यग्ने नवस्य मे स्तोमस्य वीर विश्पते । नि मायिनस्तपुषा रक्षसो दह ॥

ข้าแต่อัคนี (Agni) โปรดสดับสโตมะ (stoma) บทใหม่ของข้าพเจ้าเถิด โอ้วีรบุรุษ เจ้าแห่งหมู่ชน (viśpati) —ด้วยความร้อนแห่งตบัส (tapas) ของพระองค์ โปรดเผาผลาญเหล่ารักษัส (rakṣas) ผู้กระทำการด้วยมายา (māyā) ให้มอดไหม้

Mantra 15

न तस्य मायया चन रिपुरीशीत मर्त्यः । यो अग्नये ददाश हव्यदातिभिः ॥

มรรตยะ (mártya) ผู้ถวายหวิ (havyá) แด่อัคนี (Agni) ด้วยการบูชาที่ถูกต้องนั้น ศัตรูใดๆ ก็ไม่อาจชนะเขาได้ แม้ด้วยมายา (māyā) ก็ตาม

Mantra 16

व्यश्वस्त्वा वसुविदमुक्षण्युरप्रीणादृषिः । महो राये तमु त्वा समिधीमहि ॥

ฤๅษีวยัศวะ (Vyaśva) ผู้ใคร่ความเพิ่มพูน ได้ทำให้ท่านยินดีในฐานะผู้ค้นพบความมั่งคั่ง; เพื่อทรัพย์อันยิ่งใหญ่ เราจุดท่านให้ลุกโชนทั้งสิ้น—ใช่แล้ว ท่าน—ภายในตัวเรา

Mantra 17

उशना काव्यस्त्वा नि होतारमसादयत् । आयजिं त्वा मनवे जातवेदसम् ॥

อุศนา กาวยะ (Uśanā Kāvya) ได้ให้ท่านประทับเป็นโหตฤ (hotṛ) ผู้เชิญเทพ; เขาได้ทำให้ท่านเป็นผู้ประกอบยัญอย่างแท้จริงเพื่อมานุ (Manu) โอ ชาตเวทัส (Jātavedas) ผู้รู้การบังเกิดทั้งปวง

Mantra 18

विश्वे हि त्वा सजोषसो देवासो दूतमक्रत । श्रुष्टी देव प्रथमो यज्ञियो भुवः ॥

เหล่าเทพทั้งปวงพร้อมเพรียงกันได้แต่งตั้งท่านเป็นทูต. ข้าแต่เทพ โปรดสดับเถิด: ขอท่านจงเป็นผู้แรก เป็นผู้ควรแก่ยัญญะโดยแท้ และเป็นพลังนำหน้าในเครื่องบูชาและในการก้าวขึ้นของเรา.

Mantra 19

इमं घा वीरो अमृतं दूतं कृण्वीत मर्त्यः । पावकं कृष्णवर्तनिं विहायसम् ॥

ขอวีรบุรุษผู้เป็นมรรตยะจงตั้งผู้อมตะผู้นี้เป็นทูต—อัคนี (Agni) ผู้ชำระให้บริสุทธิ์ ผู้ดำเนินไปตามทางอันมืดดำ แต่ยังท่องไปในเวหากว้างใหญ่.

Mantra 20

तं हुवेम यतस्रुचः सुभासं शुक्रशोचिषम् । विशामग्निमजरं प्रत्नमीड्यम् ॥

เราขออัญเชิญท่านนั้น—ผู้ถือทัพพีอย่างถูกต้อง—อัคนี (Agni) ผู้มีวาจางาม ผู้รุ่งเรืองและเปลวเพลิงสุกสว่าง; ไฟของหมู่ชน ผู้ไม่ชรา ผู้ดึกดำบรรพ์และควรแก่การสรรเสริญเสมอ.

Mantra 21

यो अस्मै हव्यदातिभिराहुतिं मर्तोऽविधत् । भूरि पोषं स धत्ते वीरवद्यशः ॥

ในหมู่มนุษย์ผู้เป็นมรรตยะ ผู้ใดถวายอาหุติแด่ท่านพร้อมด้วยทานอันสมควรแก่การบูชา ผู้นั้นย่อมสั่งสมความเพิ่มพูนอันไพบูลย์ไว้แก่ตน—ความเพิ่มพูนซึ่งกลายเป็นพลังวีรบุรุษและเกียรติยศอันรุ่งเรือง.

Mantra 22

प्रथमं जातवेदसमग्निं यज्ञेषु पूर्व्यम् । प्रति स्रुगेति नमसा हविष्मती ॥

ประการแรก สู่พระอัคนี ชาตเวทัส (Jātavedas) ผู้เป็นโบราณในท่ามกลางยัญญะทั้งหลาย ทัพพีตักเครื่องบูชาจึงเคลื่อนไปด้วยนมัสการ แบกหาวิสไว้; ดังนั้นการกระทำภายในจึงเข้าไปใกล้ “ผู้รู้การเกิดทั้งปวง” พร้อมด้วยสสารอันได้รับการอภิเษก.

Mantra 23

आभिर्विधेमाग्नये ज्येष्ठाभिर्व्यश्ववत् । मंहिष्ठाभिर्मतिभिः शुक्रशोचिषे ॥

ด้วยสิ่งเหล่านี้ ขอเราจงจัดวางการบูชาแด่พระอัคนี—ด้วยมติอันเก่าแก่ที่สุดและทรงพลังที่สุด อุดมด้วยความเต็มเปี่ยมแห่งกำลัง—มุ่งสู่พระองค์ผู้มีเปลวเพลิงเป็นรัศมีอันผ่องใส.

Mantra 24

नूनमर्च विहायसे स्तोमेभिः स्थूरयूपवत् । ऋषे वैयश्व दम्यायाग्नये ॥

บัดนี้จงขับสรรเสริญอัคนี (Agni) ผู้แผ่ไปกว้างไกล ด้วยบทสรรเสริญอันมั่นคงดุจเสาเครื่องบูชายัญอันใหญ่โต โอฤๅษีไวยะศวะ (Vaiyaśva) จงถวายแด่อัคนีผู้เป็นนายผู้ชำนาญในเรือนแห่งการดำรงอยู่

Mantra 25

अतिथिं मानुषाणां सूनुं वनस्पतीनाम् । विप्रा अग्निमवसे प्रत्नमीळते ॥

เหล่าวิประ (vipra) ผู้รู้แจ้ง บูชาอัคนี (Agni) เพื่อความคุ้มครองและการเกื้อหนุน—ผู้เป็นแขกของมนุษย์ เป็นบุตรแห่งเจ้าแห่งพฤกษา (vanaspati) และเป็นผู้เก่าแก่ในพลังแห่งการชี้นำ

Mantra 26

महो विश्वाँ अभि षतोऽभि हव्यानि मानुषा । अग्ने नि षत्सि नमसाधि बर्हिषि ॥

โออัคนี (Agni) ผู้ยิ่งใหญ่ ผู้โอบล้อมสรรพสิ่ง ผู้โอบล้อมเครื่องบูชาของมนุษย์ทั้งหลาย ขอพระองค์ประทับนั่ง ณ ที่นี้ด้วยนมัสการ บนบัรหิส (barhis) อันเป็นที่นั่งศักดิ์สิทธิ์

Mantra 27

वंस्वा नो वार्या पुरु वंस्व रायः पुरुस्पृहः । सुवीर्यस्य प्रजावतो यशस्वतः ॥

ขอประทานพลังอันพึงปรารถนามากมายแก่พวกเรา; ขอประทานทรัพย์อันผู้คนใฝ่หาเนิ่นนาน—ทรัพย์แห่งเดชวีรภาพ อุดมด้วยวงศ์วาน และได้รับมงกุฎด้วยเกียรติยศอันสว่างไสว.

Mantra 28

त्वं वरो सुषाम्णेऽग्ने जनाय चोदय । सदा वसो रातिं यविष्ठ शश्वते ॥

ท่านคือพรที่ถูกเลือกเพื่อระเบียบอันดีแห่งพลัง, โอ อัคนี (Agni); จงเร้าใจหมู่ชน. โอผู้รุ่งเรือง โอผู้เยาว์ที่สุด จงสถาปนาทานให้ใหม่อยู่เสมอแก่ผู้แสวงหาผู้ยืนยง.

Mantra 29

त्वं हि सुप्रतूरसि त्वं नो गोमतीरिषः । महो रायः सातिमग्ने अपा वृधि ॥

เพราะท่านคือผู้พิชิตอันประเสริฐยิ่ง; ท่านนำแรงเร้าและการดลใจอันอุดมด้วยแสงมาสู่เรา. โอ อัคนี (Agni) ขอจงเพิ่มพูนแก่เราซึ่งการได้ชัยแห่งความบริบูรณ์อันยิ่งใหญ่แห่งภาวะ.

Mantra 30

अग्ने त्वं यशा अस्या मित्रावरुणा वह । ऋतावाना सम्राजा पूतदक्षसा ॥

โอ อัคนี ท่านคือศรีสง่าของพิธีกรรมนี้; ขอจงนำมิตรและวรุณะมาที่นี่—กษัตริย์คู่ผู้เปี่ยมด้วย ṛta (ระเบียบอันเที่ยงธรรมของจักรวาล) ผู้ซึ่งฤทธิ์เดชถูกชำระให้บริสุทธิ์ในกิจการ. ขอให้กฎแห่งสัจจะปกครองเครื่องบูชาภายในของเรา.