Adhyaya 32

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततस्तेषु प्रयातेषु देवदेवेष्वसौ मुनिः । शतवर्षाणि तत्रस्थस्तपसे प्रस्थितो द्विजः

ఈశ్వరుడు పలికెను—దేవదేవులు వెళ్లిపోయిన తరువాత ఆ ద్విజ ముని అక్కడే నిలిచి నూరు సంవత్సరాలు తపస్సులో నిమగ్నుడయ్యెను.

Verse 2

आश्रमादुत्तरात्तस्माद्दिव्यां दिशमथो त्तराम् । सुभद्रापि महाभागा तस्य या परिचारिका

ఆ ఆశ్రమానికి ఉత్తర భాగం నుండి ఆయన దివ్య ఉత్తర దిశ వైపు సాగెను; మహాభాగ్యవతి సుభద్ర కూడా, ఆయన పరిచారికగా, వెంట బయలుదేరింది।

Verse 3

अस्त्रादानेऽसमर्था सा ऋषिं प्रोवाच भामिनी । नाहं नेतुं समर्थास्मि शस्त्राण्यालभ्य पाणिना

అస్త్రాలను అప్పగించలేని ఆ భామిని ఋషితో పలికింది— “నేను చేతులతో ఎత్తుకున్నా ఈ శస్త్రాలను మోసుకెళ్లలేను।”

Verse 4

जलेन सह तद्वीर्यं पीतवान्स ऋषिस्ततः । आत्मसंस्थानि सर्वाणि दिव्यान्यस्त्राण्यसौ मुनिः । कारयित्वोत्तरामाशां जगाम तपसां निधिः

అనంతరం ఆ ఋషి నీటితో కలిసి ఆ వీర్యశక్తిని పానము చేసెను. తపోనిధి అయిన ఆ ముని సమస్త దివ్యాస్త్రాలను తనలో స్థాపింపజేసి, తరువాత ఉత్తర దిశ వైపు బయలుదేరెను।

Verse 5

गंगाधरं शुक्लतनुं सर्प्पैराकीर्णविग्रहम् । शिववत्सुखदं पुंसामपश्यत्स हिमाचलम्

అతడు హిమాచలాన్ని దర్శించాడు— గంగాధరుడు, శుక్లతనువు, సర్పాలతో అలంకృత దేహముగలవాడు, శివునివలె జనులకు సుఖదాయకుడు।

Verse 6

तथाश्रमं ददर्शोच्चैरश्वत्थैः परिपालितम् । चंद्रभागोपकंठस्थं समित्पुष्पकुशान्वितम्

తదుపరి ఆయన ఎత్తైన అశ్వత్థ వృక్షాలతో రక్షింపబడిన ఆశ్రమాన్ని చూచెను; అది చంద్రభాగా నది తీరాన ఉండి, సమిధలు, పుష్పాలు, కుశగడ్డి తో సమృద్ధిగా ఉండెను।

Verse 7

स तस्मिन्मुनिशादूलो ह्यवसन्मुनिभिः सह । सुभद्रया च संयुक्तश्चंद्रश्चंद्रिकया यथा

ఆ మునిశార్దూలుడు అక్కడ ఇతర మునులతో కలిసి నివసించెను. సుభద్రతో అతడు అట్లే సంయుక్తుడై యుండెను, చంద్రుడు చంద్రికతో ఉన్నట్లుగా।

Verse 8

एकदा वसतस्तस्य सुभद्रा परिचारिका । स्नानार्थं यातुमारब्धा चतुर्थेऽह्नि रजस्वला

ఒకసారి అతడు అక్కడ నివసించుచుండగా, పరిచారిక సుభద్ర—రజస్వల స్థితి నాలుగవ దినమున—స్నానార్థం వెళ్లుటకు సిద్ధపడెను।

Verse 9

व्रजन्त्या च तया दृष्टं कौपीनाच्छादनं पुनः । परि त्यक्तं विदित्वैवं दैवयोगाद्गृहाण सा

వెళ్లుచుండగా ఆమెకు మళ్లీ ఒక కౌపీనావరణం కనబడెను. అది పరిత్యక్తమని తెలిసి, దైవయోగముచేత ఆమె దానిని తీసుకొనెను।

Verse 10

परिधाय पुनः सा तु कौपीनं रेतसायुतम् । एकांते स्नातुमारब्धा जलाभ्याशे यथासुखम्

ఆమె మళ్లీ రేతసంతో యుక్తమైన ఆ కౌపీనాన్ని ధరించెను. తరువాత ఏకాంతముగా జలసమీపంలో, తన ఇష్టముచొప్పున స్నానమారంభించెను।

Verse 11

ततो देवी यथाकाममकस्माद्वीक्षते हि सा । स्वोदरस्थं समुत्पन्नं गर्भं गुरुभरालसा

అప్పుడు ఆ దేవి యథేచ్ఛగా ఉండగా అకస్మాత్తుగా చూచెను. తన ఉదరంలోనే ఉద్భవించిన గర్భాన్ని చూసి, దాని గురుభారముచేత అలసిపోయెను।

Verse 12

शोचयित्वात्मनात्मानमगर्भाहमिहागता । तत्केन मन्दभागिन्या ममैवं दूषणं कृतम्

తనలో తాను దుఃఖిస్తూ ఆమె ఇలా అనుకుంది: 'నేను ఇక్కడికి వచ్చినప్పుడు గర్భవతిని కాదు. మరి నా వంటి దురదృష్టవంతురాలికి ఈ అపవాదు ఎవరు తెచ్చారు?'

Verse 13

लज्जाभिभूता सा तत्र प्रविश्याश्वत्थवाटिकाम् । तत्र तं सुषुवे गर्भमविज्ञाय कुतो ह्ययम्

సిగ్గుతో కృంగిపోయిన ఆమె అశ్వత్థ వనంలోకి ప్రవేశించింది. ఈ గర్భం ఎక్కడి నుండి వచ్చిందో తెలియకనే, ఆమె అక్కడ ఆ బిడ్డను ప్రసవించింది.

Verse 14

पुनरेव हि सा स्नात्वा अविज्ञायात्मदुष्कृतम् । शापं दातुं समारब्धा गर्भकर्त्तरि दुःसहम्

మళ్ళీ స్నానం చేసి, తన పూర్వ కర్మను ఎరుగనిదై, ఆ గర్భానికి కారణమైన వానికి భరించలేని శాపాన్ని ఇవ్వడానికి సిద్ధమైంది.

Verse 15

ज्ञानाद्वा यदि वाज्ञानाद्येनेयं दूषणा कृता । सोऽद्यैव पंचतां यातु यद्यहं स्यां पतिव्रता

'తెలిసి గానీ, తెలియక గానీ, ఎవడు నన్ను दूషితం చేశాడో, నేను గనుక పతివ్రతను అయితే, వాడు ఈ రోజే మరణించుగాక.'

Verse 16

यद्यहं मनसा वापि कामये नापरं पतिम् । एतेन सत्यवाक्येन यातु जारः स्वयं क्षयम्

'నేను మనసా వాచా కర్మణా పరపురుషుని కోరుకోకపోతే, ఈ సత్యవాక్కుతో ఆ జారుడు (వ్యభిచారి) స్వయంగా నాశనమైపోవుగాక.'

Verse 17

एवं शप्त्वा तु तं देवी ह्यज्ञात्वा गर्भकारिणम् । पुनर्यातुं समारब्धा तद्दधीचिनिकेतनम्

ఇలా అతనిని శపించి—నిజమైన గర్భకర్త ఎవరో తెలియకుండానే—దేవి మళ్లీ దధీచి నివాసానికి తిరిగి వెళ్లుటకు సిద్ధపడింది।

Verse 18

तत्र चार्कप्रतीकाशं गर्भमुत्सृज्य सा तदा । प्राप्ता तपोवनं रम्यं यत्रासौ मुनिपुंगवः

అక్కడ సూర్యప్రకాశంలా కాంతిమంతమైన శిశువును విడిచిపెట్టి, ఆమె ఆ రమ్యమైన తపోవనానికి చేరింది; అక్కడ ఆ మునిపుంగవుడు నివసించుచుండెను।

Verse 19

अत्रांतरे सर्वदेवा लोकपाला महाबलाः । अस्त्राणां कारणार्थाय मुनेराश्रममागताः

ఇంతలో సమస్త దేవతలు మరియు మహాబలవంతులైన లోకపాలకులు, దివ్యాస్త్రాల కారణమూ సాధనమూ తెలుసుకొనుటకు ముని ఆశ్రమానికి వచ్చారు।

Verse 20

उवाच तं मुनिं शक्रो न्यासो यस्तव सुव्रत । दत्तोऽस्माभिस्तु शस्त्राणां तानि क्षिप्रं प्रयच्छ नः

శక్రుడు ఆ మునితో అన్నాడు—“హే సువ్రతా! మేము నీకు అప్పగించిన శస్త్రన్యాసములోని ఆయుధాలను మాకు శీఘ్రంగా అప్పగించుము।”

Verse 21

ऋषिराह पुरा यत्र स्थापि तानि ममाश्रमे । तत्रैव तानि तिष्ठंति न चानीतानि वासव

ఋషి అన్నాడు—“హే వాసవా! నా ఆశ్రమంలో ఎక్కడ పూర్వం అవి నిల్వచేయబడినవో, అక్కడే అవి ఉన్నాయి; ఇక్కడికి తెచ్చబడలేదు।”

Verse 22

यत्तु तेषां बलं वीर्यं संग्रामे शत्रुसूदन । तन्मया पीतमखिलं सह तोयेन वासव

హే శత్రుసూదన వాసవా! యుద్ధంలో వారి బలం, వీర్యం ఏదైతే ఉందో, దానంతటినీ నేను నీటితో కూడ పూర్తిగా పానంచేశాను.

Verse 23

एवं स्थिते मयाऽस्त्राणि यदि देयानि तेऽनघ । ततोस्थीनि प्रयच्छामि तदाकाराणि सुव्रत

హే అనఘా! ఈ పరిస్థితిలో నా అస్త్రాలు నీకు ఇవ్వవలసినవైతే, హే సువ్రతా, ఆ రూపాలకే తగినట్లు నా ఎముకలను నేను సమర్పిస్తాను.

Verse 24

एवमुक्तः सहस्राक्षस्तमाह मुनिसत्तमम् । नान्येषु तद्बलं रौद्रं यत्तु तेषु व्यवस्थितम्

ఇలా చెప్పబడినప్పుడు సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) మునిశ్రేష్ఠునితో అన్నాడు—ఆ (అస్త్రాలలో) స్థాపితమైన రౌద్ర బలం ఇతర ఏవాటిలోనూ లేదు.

Verse 25

यस्मात्तेषु विनिक्षिप्य सहस्रांशं स्वतेजसाम् । अस्माकं दत्तवान्रुद्रो रक्षार्थं जगतां शिवः

ఎందుకంటే జగత్తుల శివుడైన రుద్రుడు తన తేజస్సులో సహస్రాంశాన్ని ఆ (అస్త్రాలలో) నిక్షిప్తం చేసి, సృష్టి రక్షణార్థం మాకు ప్రసాదించాడు.

Verse 26

तद्वयं तानि सर्वाणि गृहीत्वा च व्यवस्थिताः । लोकस्य रक्षणार्थाय संज्ञेयं तेन लोकपाः

అందువల్ల మేము ఆ సమస్త (అస్త్రాలను) ధరించి కర్తవ్యనిష్ఠగా నిలిచాము; లోకరక్షణార్థమే—కాబట్టి మేము ‘లోకపాలులు’ అని పిలువబడుతున్నాము.

Verse 27

अमीषामपि शस्त्राणा मुत्तमं वज्रमिष्यते । तद्धारणाद्यतोऽस्माकं देवराजत्वमिष्यते

ఈ ఆయుధాలన్నిటిలో వజ్రమే ఉత్తమమని చెప్పబడుతుంది. దానిని ధరించుట వలన మా దేవరాజత్వము—ఇంద్రపదము—నిశ్చయంగా స్థిరమై గౌరవింపబడుతుంది.

Verse 28

वज्रादप्युत्तमं चक्रं यत्तद्विष्णुपरिग्रहे । दैत्यदानवसंघानां तदायत्तो जयोऽभवत्

కాని వజ్రానికన్నా శ్రేష్ఠమైనది విష్ణువు హస్తంలో విరాజిల్లే చక్రము. దైత్య-దానవ సమూహాలపై విజయం దానిపైనే ఆధారపడింది.

Verse 29

तस्मात्तानि यथास्माभिः प्राप्यते मुनिसत्तम । तथा कुरुष्व संचिन्त्य कार्यं कार्यविदां वर

కాబట్టి, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, సమ్యక్‌గా ఆలోచించి ఆ (ఆయుధాలు) మాకు లభించేలా కార్యం చేయుము. కార్యవిదులలో శ్రేష్ఠుడా, యథోచితంగా చర్య తీసుకోుము.

Verse 30

एवमुक्ते मुनिः प्राह तं शक्रं पुरतः स्थितम् । तत्प्राप्त्यर्थमुपायं तु कथयामि तवापरम्

ఇలా చెప్పబడినప్పుడు, ముందర నిలిచిన శక్రునితో ముని పలికెను—“వాటిని పొందుటకు నీకు మరొక ఉపాయాన్ని చెప్పుదును.”

Verse 31

यान्येतानि ममास्थीनि यूयं तैस्तानि सर्वशः । निर्मापयध्वं शस्त्राणि तदाकाराणि सर्वशः

నా ఈ ఎముకలను ఉపయోగించి మీరు ఆ ఆయుధాలను పూర్తిగా తయారు చేయండి—అవి ఉన్న అదే ఆకారరూపాలతో, ప్రతి విధంగా అలాగే నిర్మించండి.

Verse 32

एतानि तत्समुत्थानि तेषामप्यधिकं बलम् । साधयिष्यति भवतां संग्रामे यन्ममेहितम्

ఈ అస్థుల నుండి పుట్టిన ఆయుధాలు వాటికన్నా అధిక బలమును కలిగియుండును; యుద్ధములో నా అభిప్రాయమును మీకొరకు అవే సాధించును।

Verse 33

तमुवाच ततः शक्रो दधीचिं तपसोनिधिम् । प्राणहारं प्रकर्तुं ते नाहं शक्तो यमिच्छसि

అనంతరం శక్రుడు (ఇంద్రుడు) తపోనిధి దధీచిని ఉద్దేశించి పలికెను—“నీవు కోరినట్లు నీ ప్రాణాలను హరించుటకు నేను శక్తుడను కాను।”

Verse 34

न चामृतस्य तेऽस्थीनि ग्रहीतुं शक्तिरस्ति नः । तस्मात्सर्वं समालोच्य यत्कर्तव्यं तदुच्यताम्

తపస్సు వలన అమృతత్వము పొందిన నీ అస్థులను గ్రహించుటకును మాకు శక్తి లేదు; కావున సమస్తమును ఆలోచించి చేయవలసినదేమో అది చెప్పుము।

Verse 35

एवमुक्तो मुनिः प्राह एतदेव कलेवरम् । त्यजामि स्वयमेवाहं देव कार्यार्थसिद्धये

ఇట్లు అనబడిన ముని పలికెను—“దేవకార్యసిద్ధి కొరకు నేనే స్వయంగా ఈ దేహమును త్యజించెదను।”

Verse 36

अध्रुवं सर्वदुःखानामाश्रयं सुजुगुप्सितम् । यदा ह्येतत्तदा युक्तः परित्यागोऽस्य सांप्रतम्

ఈ దేహము అనిత్యము, సమస్త దుఃఖములకు ఆశ్రయము, నిందనీయమగునది; కనుక దీనిని ఇప్పుడే త్యజించుట యుక్తము।

Verse 37

अस्य त्यागेन मे दुःखं संसारोत्थं न जायते । यस्माज्जन्मांतरे जातो मृतोपि हि भवेत्पुनः

దీనిని త్యజించినచో నాకు సంసారజన్య దుఃఖము కలుగదు; ఎందుకంటే ఇతర జన్మలో జన్మించినవాడు మరణించినా మళ్లీ జన్మించును।

Verse 38

भार्या भगिनी दुहिता स्वकर्मफलयोजनात् । जाता तेनैव संसारे रतिकार्ये जुगुप्सिता

స్వకర్మఫలబంధనమువలన ఇదే సంసారంలో అదే జీవి భార్యగా, సోదరిగా, కుమార్తెగా అవుతుంది; కేవల రతికార్యార్థం దానిని కోరుట జుగుప్సనీయం।

Verse 39

यस्माच्च स्वयमेवैतद्वपुस्त्यजति वै ध्रुवम् । तस्मादस्य परित्यागो वरः कार्योऽचिरात्स्वयम्

ఎందుకంటే ఈ దేహము నిశ్చయంగా తానే విడిచిపోతుంది; కనుక దీని త్యాగము స్వయంగా శీఘ్రముగా సంకల్పపూర్వకంగా చేయుట శ్రేయస్కరం।

Verse 40

एवं पुरंदरस्याग्रे संकीर्त्य स महामुनिः । दधीचिः प्राणसंहारं कृतवान्सत्वरं तदा

ఇలా పురందరుడు (ఇంద్రుడు) సమక్షంలో తన సంకల్పాన్ని ప్రకటించి, మహాముని దధీచి అప్పుడు త్వరగా ప్రాణసంహారము (ప్రాణప్రత్యాహారము) చేసెను।

Verse 41

गतासुं तं विदित्वैवं विबुधास्तत्कलेवरम् मां । सशोणितनिर्मुक्तं कथं कार्यं व्यचिंतयन्

ఆయన ఈ విధంగా ప్రాణరహితుడైనట్లు తెలిసికొని, దేవతలు రక్తమునుండి విముక్తమైన ఆ శరీరమును గురించి ‘ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి?’ అని ఆలోచించిరి।

Verse 42

ततस्तदस्थिशुद्ध्यर्थमुवाचेदं सुरेश्वरः । गौरीणां कर्कशा जिह्वा ता एतदुत्खिदंत्विति

అప్పుడు ఆ ఎముకల శుద్ధి నిమిత్తం దేవేశ్వరుడు ఇలా పలికెను— “గౌరీల కఠిన జిహ్వలు దీనిని బాగా రుద్ది శుద్ధి చేయుగాక।”

Verse 43

ततस्तैर्विबुधैर्नंदा यदा लोकेषु संस्थिता । ध्याता तदोपयाता सा सखीभिः परिवारिता

ఆపై లోకాలలో స్థితమైన నందాను ఆ దేవతలు ధ్యానించగా, ఆమె సఖీ గోమాతలతో పరివృతమై తక్షణమే వారి సమీపానికి వచ్చెను।

Verse 44

नंदा सुभद्रा सुरभिः सुशीला सुमनास्तथा । इति गोमातरः पंच गोलोकाच्च समागताः

నందా, సుభద్రా, సురభి, సుశీలా, సుమనా—ఇట్లు ఐదు గోమాతలు గోలోకమునుండి వచ్చిరి।

Verse 45

ऊचुस्तान्विबुधान्सर्वानस्माभिर्यत्प्रयोजनम् । कर्त्तव्यं तत्करिष्यामः कथ्यतां सुविचारितम्

వారు ఆ దేవతలందరితో అన్నారు— “మాతో మీకు ఏ ప్రయోజనమో, ఏ కార్యం చేయవలెనో, అది మేము చేస్తాము; సువిచారించి స్పష్టంగా చెప్పండి।”

Verse 46

देवा ऊचुः । यदेतदृषिणा त्यक्तं स्वयमेव कलेवरम् । एतन्मांसादिनिर्मुक्तं क्रियतामस्थिपंजरम्

దేవులు పలికిరి— “ఋషి స్వయంగా విడిచిన ఈ కాయము, ఇప్పుడు మాంసాది రహితమైనది; దీనిని అస్తిపంజరరూపంగా ఏర్పరచండి।”

Verse 47

तत्कृत्वा गर्हितं कर्म देवादेशात्सुदारुणम् । पुनः पितामहं द्रष्टुं गतास्ताः सुरसत्तमाः

దేవాజ్ఞవలన నింద్యమైనదైనను ఆ అత్యంత దారుణ కర్మను చేసి, ఆ శ్రేష్ఠ దేవగణము మళ్లీ పితామహ బ్రహ్మను దర్శించుటకు వెళ్లిరి।

Verse 48

ततस्तु दारुणं कर्म यच्च ताभिरनुष्ठितम् । पितामहस्य तत्सर्वं समाचख्युर्यथातथम्

అనంతరం వారు తమచేత ఆచరింపబడిన ఆ దారుణ కర్మను జరిగినట్లుగానే సమస్తంగా పితామహ బ్రహ్మకు నివేదించిరి।

Verse 49

तच्छ्रुत्वा विबुधान्सर्वान्समाहूय पितामहः । सर्वगात्रेष्वस्पृशत सुरभीः शुद्धिकाम्यया

ఇది విని పితామహుడు సమస్త దేవతలను పిలిపించి, శుద్ధి కోరికతో సురభిని ఆమె సర్వాంగములపై స్పర్శించెను।

Verse 50

तास्तु तैर्विबुधैः स्पृष्टाः सुपूताः समवस्थिताः । मुखमेकं परं तासां न स्पृष्टमशुचि स्मृतम्

కాని ఆ గోమాతలు దేవతల స్పర్శవలన సుపవిత్రులై స్థిరమయ్యిరి; అయితే వారి ఒక భాగమైన ముఖము మాత్రం స్పర్శింపబడలేదు, అది అశుచిగా స్మరింపబడినది।

Verse 51

अपवित्रं भवेत्तासां मुखमेकं जुगुप्सितम् । शेषं शरीरं सर्वासां विशिष्टं तु सुरैः कृतम्

వారి ముఖము ఒక్కటే అపవిత్రముగా, జుగుప్సనీయముగా భావింపబడును; కాని మిగిలిన శరీరమంతా దేవతలచే విశిష్టముగా, ఉత్తమముగా చేయబడెను।

Verse 52

सरस्वत्या तु ताः प्रोक्ता भवंत्यो ब्रह्मघातिकाः । अन्यथा कारणात्कस्मान्न स्पृष्टममरैर्मुखम्

సరస్వతి వారితో పలికింది—“మీరు బ్రాహ్మణహత్యా దోషినులు; లేకపోతే అమర దేవతలు మీ ముఖాన్ని ఎందుకు స్పర్శించలేదు?”

Verse 53

ततस्ताभिस्तु सा प्रोक्ता देवी तत्र सरस्वती । नैतत्ते वचनं युक्तं वक्तुमेवंविधं मुखम्

అప్పుడు అక్కడ దేవి సరస్వతి వారితో పలికింది—“ఇలాంటి మాటలు మీరు చెప్పడం యుక్తం కాదు; మీలాంటి ముఖానికి ఈ విధమైన వాక్యం శోభించదు।”

Verse 54

अस्माकमेव हृदयमनेन वचसा त्वया । निर्दग्धं येन तस्मात्त्वमचिराद्दाहमाप्स्यसि

“ఈ మాటలతోనే నీవు మా హృదయాలను దహింపజేశావు; అందుచేత త్వరలో నీవు కూడా దాహాన్ని పొందుతావు।”

Verse 55

शापं दत्त्वा ततस्तस्याः सरस्वत्यास्तु तास्तदा । गोलोकं गतवत्यस्तु सुरभ्यः सुरपूजिताः

ఇలా సరస్వతికి శాపం ఇచ్చి, దేవతలచే పూజింపబడిన ఆ సురభులు అప్పుడు గోలోకానికి వెళ్లిపోయారు।

Verse 56

आहूय विश्वकर्माणं तक्षाणं सुरसत्तमाः । अस्माकं कुरु शस्त्राणि तमाहुर्युद्धकारणात्

అప్పుడు దేవశ్రేష్ఠులు శిల్పి విశ్వకర్మను పిలిచి అన్నారు—“యుద్ధకారణంగా మా కోసం ఆయుధాలు తయారు చేయుము।”

Verse 57

एतद्वचनमाकर्ण्य तानि पूतैर्नवैर्दृढैः । अस्त्राणि कारयामास दर्धोचेरस्थिसंचयैः

ఆ మాటలు విని అతడు దధీచి అస్థి-సంచయంతో కొత్తవి, దృఢమైనవి, పవిత్రమైనవి అయిన ఆయుధాలను తయారు చేయించాడు।

Verse 58

प्रमाणाकारयुक्तानि देवानां तानि संयुगे । अजेयानि यथा चासंस्तथा चासौ विनिर्ममे

యుద్ధంలో దేవతలకు తగిన ప్రమాణం, ఆకారంతో వాటిని అజేయమయ్యేలా అతడు నిర్మించాడు; అట్లే అతడు తయారు చేశాడు।

Verse 59

वज्रमिंद्रस्य शक्तिं च वह्नेर्दंडं यमस्य च । खड्गं तु निऋतेः पाशं सम्यक्चक्रे प्रचेतसः

ఇంద్రునికి వజ్రం, అగ్నికి శక్తి, యమునికి దండం, నిరృతికి ఖడ్గం, ప్రచేతసుడు (వరుణుడు)కు పాశం—ఇవన్నీ అతడు సమ్యక్‌గా తయారు చేశాడు।

Verse 60

वायोर्ध्वजं कुबेरस्य गदां गुर्वीं च निर्ममे । विश्वकर्मा तथा शूलमीशानस्य च निर्ममे

వాయువుకు ధ్వజం, కుబేరునికి భారమైన గదను అతడు నిర్మించాడు; అలాగే విశ్వకర్మ ఈశానుడు (శివుడు)కు శూలాన్ని కూడా తయారు చేశాడు।

Verse 61

गृहीत्वैतानि वै देवाः शस्त्राण्यस्त्रबलं तदा । विजेतुं च ततो दैत्यान्दानवांश्च गतास्तदा

ఆ ఆయుధాలను, అస్త్రబలాన్ని స్వీకరించి దేవతలు దైత్యులు, దానవులను జయించేందుకు అప్పుడు బయలుదేరారు।

Verse 62

अत्रांतरे सुभद्रापि दधीचेरौर्ध्वदैहिकम् । कृत्वा तैर्मुनिभिः सार्धमन्वेष्टुं सा गता सुतम्

ఇంతలో సుభద్ర కూడా దధీచికి అంత్యక్రియలు నిర్వహించి, ఆ మునులతో కలిసి తన కుమారుని వెతకడానికి వెళ్ళింది.

Verse 63

अश्वत्थवाटिकायां च तमपश्य न्मनोरमम् । दृष्ट्वा रोदिति जीवंतं मुक्त्वा बाष्पमथाचिरम्

అశ్వత్థ వృక్షాల తోటలో ఆమె ఆ మనోహరమైన బాలుని చూసింది. అతన్ని సజీవంగా చూసి, ఆమె వెంటనే కన్నీరు మున్నీరుగా విలపించింది.

Verse 64

अंबेत्याभाष्य तेनोक्ता मा रोदीस्त्वं यशस्विनि । सर्वं पुराकृतस्यैतत्फलं तव ममापि हि

అతను ఆమెను "అమ్మా" అని పిలిచి, "ఓ యశస్వినీ! ఏడవకు. ఇదంతా నీవు మరియు నేను చేసిన పూర్వజన్మ కర్మల ఫలితమే" అని అన్నాడు.

Verse 65

यद्यथा यत्र येनेह कर्म जन्मांतरार्जितम् । तदवश्यं हि भोक्तव्यं त्यज शोकमतोऽखिलम्

పూర్వజన్మలలో ఎవరైనా, ఎక్కడైనా, ఏ విధంగానైనా చేసిన కర్మఫలాన్ని తప్పక అనుభవించాల్సిందే. కనుక, సమస్త దుఃఖాన్ని విడిచిపెట్టు.

Verse 66

मत्परित्यागलज्जा च न ते कार्येह सुन्दरि । फलं पुराकृतस्यैतद्भोक्तव्यं तन्मयापि हि

ఓ సుందరీ! నన్ను విడిచిపెట్టినందుకు నీవు సిగ్గుపడవలసిన పనిలేదు. ఇది పూర్వజన్మ కర్మఫలం, దీనిని నేను కూడా అనుభవించాల్సిందే.

Verse 68

बालेनाभिहिता सा तु ध्यात्वा देवं जनार्द्दनम् । कृतांजलिरुवाचेदं कथ्यतां मे सुनिश्चितम्

బాలుడు ఇలా పలికిన తరువాత ఆమె శ్రీ జనార్దనుని ధ్యానించింది. ఆపై అంజలి ఘటించి పలికింది— “ఇది ఏదో నిశ్చయమైన సత్యమును నాకు స్పష్టంగా చెప్పండి.”

Verse 69

न विजानाम्यहं तथ्यं कस्यायं वीर्यसंभवः । तस्मात्कथय देवेश मम ते निश्चितं वचः

ఈ సత్యం నాకు తెలియదు— ఈ బాలుడు ఎవరి శక్తి వల్ల జన్మించాడు? కనుక, ఓ దేవేశ్వరా, మీ నిశ్చిత వాక్యాన్ని నాకు చెప్పండి.

Verse 70

आहोक्ते मातरं कृष्णः सुभद्रां वै जनार्द्दनः । दधीचेस्तन यश्चायं भर्तुस्ते क्षेत्रसंभवः

అప్పుడు జనార్దనుడు—శ్రీకృష్ణుడు—తన తల్లి సుభద్రతో పలికెను— “ఈ బాలుడు దధీచి కుమారుడు; నీ భర్తతో సంబంధమైన ఈ పవిత్ర క్షేత్రంలో ఇతడు ఉద్భవించాడు.”

Verse 71

तस्योत्पत्तिं विदित्वैवं सुभद्रा हृष्टमानसा । बालमंके समारोप्य अरोदीदार्तया गिरा

ఇలా బాలుని జన్మకారణం తెలిసి సుభద్ర హృదయానందంతో నిండింది. బాలుణ్ని ఒడిలో ఎత్తుకొని, భావోద్వేగంతో కంపించే స్వరంతో ఆమె ఏడ్చింది.

Verse 72

आह बालक उत्पन्नः शोकस्य वद कारणम् । अथोक्तः स्तन्यरहितं कथं ते जीवितं धृतम्

ఆమె చెప్పింది— “ఓ బాలకా, నీవు జన్మించావు; నీ దుఃఖానికి కారణం చెప్పు.” తరువాత అడిగింది— “తల్లి పాలు లేకుండా నీ జీవితం ఎలా నిలిచింది?”

Verse 73

यस्माच्चतुर्विधा सृष्टिर्जीवानां ब्रह्मणा कृता । जरायुजांडजोद्भिज्ज स्वेदजाश्च तथा स्मृताः

బ్రహ్మదేవుడు జీవసృష్టిని నాలుగు విధాలుగా నిర్మించాడు—జరాయుజ (గర్భజ), అండజ, ఉద్భిజ్జ (అంకురజ) మరియు స్వేదజ—అని స్మృతిలో చెప్పబడింది।

Verse 74

नरस्त्रीनपुंसकाख्याश्च जातिभेदा जरायुजाः । चतुष्पदाश्च पशवो ग्राम्याश्चारण्यजास्तथा

పురుషులు, స్త్రీలు, నపుంసకులు—జన్మభేదాలతో విభిన్నులైనా—అందరూ జరాయుజ (గర్భజ)లే; అలాగే నాలుగు కాళ్ల పశువులు కూడా, గ్రామ్యమైనా అరణ్యమైనా।

Verse 75

अण्डजाः पक्षिणः सर्वे मीनाः कूर्मसरीसृपाः । स्वेदजा मत्कुणा यूका दंशाश्च मशकास्तथा

అన్ని పక్షులు అండజాలు; అలాగే చేపలు, తాబేళ్లు, సరిసృపాలు కూడా. స్వేదజాలు అంటే నల్లిపురుగులు, పీతలు, కాటు చేసే కీటకాలు మరియు దోమలు.

Verse 76

उद्भिज्जाः स्थावराः प्रोक्तास्तृणगुल्मलता दयः । अन्येऽप्येवं यथायोगमंतर्भूताः सहस्रशः

ఉద్భిజ్జాలు స్థావరములని చెప్పబడినవి—గడ్డి, పొదలు, లతలు మొదలైనవి. ఇదే విధంగా తగిన స్థానానుసారం మరెన్నో వేల రూపాలు కూడా అంతర్భూతమై ఉన్నాయి।

Verse 77

अण्डजाः पक्षपातेन जीवंति शिशवो भुवि । ऊष्मणा स्वेदजाः सर्वे उद्भिज्जाः सलिलेन हि

అండజాల పిల్లలు భూమిపై రెక్కలున్న తల్లిదండ్రుల సంరక్షణవల్ల జీవిస్తాయి. స్వేదజాలన్నీ ఉష్ణతచేత, ఉద్భిజ్జాలు నిజంగా జలచేత జీవిస్తాయి।

Verse 78

समुदायेन भूतानां पञ्चानामुद्भिजं भुवि । जरायुजाश्च स्तन्येन विना जीवितुमक्षमाः

ఐదు విధాల భూతజాతులు సమష్టిగా చూడగా, ఉద్భిజ్జులు భూమిపై బాగా వృద్ధి చెందుతాయి; కానీ జరాయుజులు స్తన్యము లేక జీవించలేరు.

Verse 79

विना तेन कथं पुत्र त्वया प्राणा विधारिताः । तां तथा जननीं प्राह स च बाष्पाविलेक्षणाम्

“అది లేకుండా, ఓ కుమారా, నీవు ప్రాణాలను ఎలా నిలుపుకున్నావు?” అని కన్నీళ్లతో మసకబారిన కళ్లున్న తన తల్లిని అతడు అలా అడిగాడు.

Verse 80

अश्वत्थफलनिर्यासपानात्प्राणा मया धृताः । गौणं तदा तया तस्य पिप्पलादेति कल्पि तम्

అతడు, “అశ్వత్థ (పిప్పల) ఫలరసం త్రాగి నేను ప్రాణాలను నిలుపుకున్నాను” అని చెప్పాడు. అందువల్ల ఆమె అతనికి గౌణనామంగా ‘పిప్పలాద’ అని పెట్టింది.

Verse 81

नाम तेन जगत्यस्मिन्नित्यं ख्यातं महात्मनः । तत्रस्थैर्मुनिभिस्तस्य कृताः सर्वैर्यथाक्रमम्

ఆ పేరుతో ఆ మహాత్ముడు ఈ లోకంలో నిత్యం ప్రసిద్ధుడయ్యాడు; అక్కడ నివసించిన మునులందరూ అతనికి యథాక్రమంగా అన్ని సంస్కారాలు నిర్వహించారు.

Verse 82

संस्काराः पिप्पलादस्य वेदोक्ता वेद पारगैः । षडंगोपांगसंयुक्ता वेदास्तेन समुद्धृताः । तदाश्रमनिवासिभ्यो मुनिभ्यश्च सुपुष्कलाः

పిప్పలాదునకు వేదపారంగత మునులు వేదోక్త సంస్కారాలను నిర్వహించారు. షడంగాలు, ఉపాంగాలతో కూడిన వేదాలను అతడు సమ్యక్‌గా అధ్యయనం చేసి వెలికి తెచ్చాడు; ఆ ఆశ్రమనివాసి మునులకు అతడు అత్యంత ఉపకారకుడయ్యాడు.

Verse 83

पुनस्तत्र स्थितश्चासौ दृष्ट्वा मुनिकुमारकान् । स्वपित्रंकगतान्प्राह जननीं तां शुचिस्मिताम्

మళ్లీ అక్కడ నిలిచి, మునికుమారులు తమ తమ పితృమడిలో కూర్చున్నట్లు చూచి, శుచిస్మితముగల తన జననిని ఉద్దేశించి అతడు పలికెను।

Verse 84

पिता मे कुत्र भद्रं ते सुभद्रे कथय स्फुटम् । तदेकांतस्थितो येन बालक्रीडां करोम्यहम्

“నా తండ్రి ఎక్కడ? నీకు మంగళం కలుగుగాక—ఓ సుభద్రా, స్పష్టంగా చెప్పు; నేను అక్కడ ఏకాంతంగా ఉండి నా బాలక్రీడను కొనసాగించుదును.”

Verse 85

एवं सा जननी तेन यदा पृष्टा तपस्विनी । तदा रोदितुमारब्धा नोत्तरं किञ्चिदब्रवीत्

ఇలా అతడు అడిగినప్పుడు ఆ తపస్వినీ జనని అప్పుడు ఏడుపు మొదలుపెట్టి, ఏ సమాధానమూ పలకలేదు।

Verse 86

रुदन्तीं तां समालोक्य कुद्धोऽसौ मुनिदारकः । किमसौ कुत्सितः कश्चिद्येन नाख्यासि तं मम

ఆమె ఏడుస్తున్నదాన్ని చూసి ఆ మునిదారుడు కోపించాడు—“నా తండ్రి ఏదైనా నీచుడా? అందుకే నీవు నాకు ఆయనను చెప్పడం లేదా?”

Verse 87

इत्युक्ते सुतमाहैवं विबुधैस्ते पिता हतः । कोपं त्यजस्व भद्रं ते दधीचिः कथितो मया

అతడు అలా అన్నప్పుడు ఆమె కుమారునితో చెప్పింది—“దేవతలు నీ తండ్రిని హతమార్చారు. కోపాన్ని విడిచిపెట్టు; నీకు మంగళం కలుగుగాక. నేను చెప్పాను—ఆయన దధీచి.”

Verse 88

कोपवह्निप्रदीप्तात्मा प्राह तां जननीं पुनः । किमपकृतं सुराणां मत्पित्रा कथयस्व तत्

కోపాగ్నితో మండుతున్న హృదయంతో అతడు తన తల్లితో మళ్ళీ ఇలా అన్నాడు: 'నా తండ్రి దేవతలకు ఏ అపకారం చేసాడు? ఆ విషయం నాకు చెప్పు.'

Verse 89

सुभद्रोवाच । शस्त्राणां कारणान्मूढैर्हतोऽसौ मुनिपुंगवः प्र । यच्छन्नपि चान्यानि तदाकाराणि सुव्रत

సుభద్ర ఇలా పలికింది: 'ఓ సువ్రతుడా! ఆయుధాల కారణంగా ఆ మూర్ఖులు ఆ మునిశ్రేష్ఠుని చంపారు, అయినప్పటికీ ఆయన అటువంటి ఇతర ఆయుధాలను ఇచ్చారు.'

Verse 90

श्रुत्वैतद्वचनं सोऽपि मुनिरुग्रतपास्तदा । पिता मे यो हतो देवैस्तेषां कृत्यां महाबलाम्

ఈ మాట విని ఆ ఉగ్ర తపస్వి అయిన ముని అప్పుడు ఇలా నిశ్చయించుకున్నాడు: 'నా తండ్రిని దేవతలు చంపారు కాబట్టి, వారిపై నేను మహాబలమైన కృత్యను (వినాశక శక్తిని) ప్రయోగిస్తాను.'

Verse 91

उत्थाप्य पातयिष्यामि मूर्द्ध्नि प्राणापहारिकाम् । पितामहमहं मुक्त्वा नैव हन्यो भवेद्यदि

'నేను ఆ ప్రాణహారిణిని లేవనెత్తి వారి తలలపై పడవేస్తాను. పితామహుడైన బ్రహ్మను తప్పించి, మిగిలిన వారెవరూ నాకు వధ్యులు కాకుండా ఉండరు.'

Verse 92

अन्यान्प्रमथयिष्यामि कृत्याशस्त्रेण संगतान् । शरणं यदि यास्यंति गीर्वाणा मद्भयातुराः । तथापि पातयिष्यामि तेनैव सह संगतान्

'కృత్యా అనే ఆయుధంతో వారితో చేరిన ఇతరులను కూడా నేను మర్దిస్తాను. నా భయంతో దేవతలు ఎవరి శరణు కోరినా, ఆ ఆశ్రయమిచ్చిన వానితో సహా వారిని నేను పడగొడతాను.'

Verse 93

मत्वैवं तमृषिं कुद्धं सर्वे ते सुरसत्तमाः । ब्रह्माणं शरणं प्राप्ता भयेन महताऽर्द्दिताः

ఆ ఋషి ఈ విధంగా క్రోధించినాడని గ్రహించిన ఆ సర్వ శ్రేష్ఠ దేవతలు మహాభయంతో పీడితులై బ్రహ్మదేవుని శరణు పొందారు।

Verse 94

तांस्तस्य शरणं प्राप्ताञ्ज्ञात्वा देवः कृपान्वितः । तत्रैव गत्वा त्वरितं प्राह देवाञ्जनार्द्दनः

వారు ఆయన శరణు పొందారని తెలిసి, కరుణామయుడైన భగవాన్ జనార్దనుడు వెంటనే అక్కడికి వెళ్లి దేవతలను త్వరగా సంభోదించాడు।

Verse 95

भवतां रक्षणोपायश्चिंतितोऽत्र मयाऽधुना । तेन तां मोहयिष्यामि कृत्यां हंतुमुपस्थिताम्

ఇప్పుడు మీ రక్షణకు ఉపాయం నేను ఇక్కడ ఆలోచించాను; ఆ యుక్తితో సంహరించుటకు సిద్ధంగా వచ్చిన ఆ కృత్యను నేను మోహింపజేస్తాను।

Verse 96

अत्रांतरे पिप्पलादः पितुर्वैरमनुस्मरन् । हंतुं सुरान्व्यवसितः प्रविवेश हिमाचलम्

ఇంతలో పిప్పలాదుడు తండ్రి విషయమైన వైరం స్మరించుకొని, దేవతలను సంహరించుటకు నిశ్చయించి హిమాచలంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 97

श्रुत्वा तदप्रियं वाक्यं मातुर्वक्त्राद्विनिर्गतम् । पिप्पलादः पुनर्यातस्तस्मात्स्थानाद्धिमाचलम्

తల్లి నోట నుండి వచ్చిన ఆ అప్రీతికరమైన మాటలు విని, పిప్పలాదుడు ఆ స్థలంనుండి మళ్లీ హిమాచలానికి బయలుదేరాడు।

Verse 98

स्वर्गसोपानवत्पुंसां स्थलीभूतमिवांबरम् । शेषस्याभोगसंकाशं प्राप्तोऽसौ तुहिनाच लम्

అతడు తుహినాచలాన్ని చేరాడు; అక్కడ ఆకాశం నేలగా మారినట్టుగా—మనుష్యులకు స్వర్గసోపానంలా—శేషనాగుని వలయాలవలె విస్తారంగా, మహత్తుగా కనిపించింది।

Verse 99

प्रतिज्ञां कुरुते यत्र स्थितः स्थाणुरिवाचलः । हंतारो ये मम पितुस्तान्हनिष्यामि चारणात्

అక్కడ పర్వతంపై స్థంభంలా నిశ్చలంగా నిలిచి అతడు ప్రతిజ్ఞ చేశాడు—“నా తండ్రిని హతమార్చిన వారందరినీ నేను తప్పక సంహరిస్తాను।”

Verse 100

कृत्याशस्त्रेण सकलानमर त्वेन गर्वितान् । तस्मिन्स्थितः प्रकुपितः शिवायतनसंसदि

అతడు శివాలయ సభలో కోపంతో నిలిచి, కృత్యా-శస్త్రంతో అమరత్వ గర్వంతో మదించిన వారందరినీ సంహరించాలనే సంకల్పం చేసుకున్నాడు।

Verse 101

अत्रस्थः साधयिष्यामि तां कृत्यां चिंतयन्हृदि । कृत्यां वा साधयिष्यामि यास्ये वा यमसादनम्

అతడు హృదయంలో ఆలోచించాడు—“ఇక్కడే ఉండి ఆ కృత్యాను సిద్ధం చేస్తాను. కృత్యా సిద్ధమవుతుంది, లేకపోతే యమసదనానికి (మరణానికి) వెళ్తాను.”

Verse 102

निर्द्वन्द्वो निर्भयो भूत्वा निराहारो ह्यहर्निशम् । सव्येन पाणिना सव्यं निर्मथ्योरुमहं पुनः

అతడు సందేహరహితుడై, నిర్భయుడై, పగలు-రాత్రి నిరాహారంగా ఉండి; మళ్లీ ఎడమ చేతితో ఎడమ తొడను మథించి రుద్దడం ప్రారంభించాడు।

Verse 103

तस्मा दुत्पादयिष्यामि महाकृत्यामिति स्थितः । संवत्सरे तस्य गते ऊरुगात्राद्विनिःसृता

“ఇక్కడి నుంచే నేను మహాకృత్యను ఉత్పత్తి చేస్తాను” అని నిశ్చయించి అతడు నిలిచెను. ఒక సంవత్సరం గడిచిన తరువాత ఆమె అతని ఊరు-భాగమునుండి బయలుదేరి ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 104

वडवा गुरुभारार्त्ता वाडवेनान्विता तदा । ऊरो र्निर्गत्य सा तस्मात्सुषुवे सुमहाबलम्

అప్పుడు భారమైన భారంతో బాధపడుతున్న వడవ, వాడవానలంతో సంయుక్తమై, అతని ఊరునుండి బయలుదేరింది; మరియు ఆమె అక్కడినుండే అత్యంత మహాబలవంతుని ప్రసవించింది.

Verse 105

वडवा स्वोदराद्गर्भं ज्वालामालासमाकुलम् । विमुच्य तमृषेस्तस्य पुरो गर्भं समुज्जवलम्

వడవ తన ఉదరమునుండి జ్వాలామాలలతో ఆవరితమైన ప్రకాశవంతమైన గర్భాన్ని విడిచిపెట్టి, ఆ ఋషి సమక్షంలో ఉంచింది.

Verse 106

पुनर्गता क्वापि तदा न ज्ञाता मुनिना हि सा । वडवानलो नरस्तस्याः स गर्भो निःसृतस्तदा

తరువాత ఆమె మరెక్కడికో వెళ్లిపోయింది; మునికి ఆమె ఎక్కడికి వెళ్లిందో తెలియలేదు. అప్పుడు వాడవానల స్వభావముగల ఆ గర్భం మనుష్యరూపంగా బయలుదేరి ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 107

कल्पांत इव भूतानां कालाग्निरिव वर्चसा । विद्युत्पुञ्जप्रतीकाशं तं दृष्ट्वा पुरतः स्थितम्

తన ముందర నిలిచిన అతనిని చూచి—కల్పాంతకాలపు కాలాగ్నివలె తేజస్సుతో, విద్యుత్పుంజంలా ప్రకాశిస్తూ—ముని భయంకరమైన కాంతిని దర్శించాడు.

Verse 108

स चापि विस्मितोऽत्यंतं किमेतदिति चिंतयन् । ततस्तेन पुरःस्थेन वाडवेन च वह्निना

అతడూ అత్యంత ఆశ్చర్యపడి ‘ఇది ఏమిటి?’ అని మనసులో ఆలోచించాడు. అప్పుడు అతని ముందర నిలిచిన వాడవాగ్ని, ఆ ప్రదీప్త పావకుడు అతనిని సంబోధించాడు.

Verse 109

ऋषिः प्रोक्तः पिप्पलादः साधितोऽहं त्वया बलात् । इदानीं ते मया कार्यं कर्त्तव्यं यत्समाहितम्

ఋషి అన్నాడు—“నేను పిప్పలాదను. నీవు బలప్రయోగంతో నన్ను వశపరచుకున్నావు. ఇప్పుడు నీవు స్థిరంగా నిర్ణయించిన కార్యం ఏదైతే ఉందో, అది నేను నీకోసం చేయవలసిందే.”

Verse 110

करिष्यामीह तत्सर्वम साध्यमपि साध्यताम् । स्वोरुं निर्मथ्य जनितो येन संवत्सरादहम् । तातोरुणा विहीनोऽपि करिष्ये त्वत्समीहितम्

“ఇక్కడ నేను ఆ సమస్తాన్ని చేస్తాను; అసాధ్యమని అనిపించేదీ సాధ్యమవుతుంది. ఎందుకంటే నేను నా స్వంత ఊరును మథించి ఒక సంవత్సరం తర్వాత జన్మించాను; కాబట్టి ఊరు లేకున్నా నీ కోరికను నెరవేర్చుతాను.”

Verse 111

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य मुनिः कोपसमन्वितः । प्रोवाच विबुधान्सर्वान्मद्दत्तान्भक्षय स्वयम्

అతని మాటలు విని ముని కోపంతో నిండిపోయి సమస్త దేవతలను ఉద్దేశించి అన్నాడు—“నేను ఇచ్చిన ఈ దేవులను నీవే స్వయంగా భక్షించు!”

Verse 112

पितुर्वधात्क्रोधकृतावधानं मत्वा सुरा रौद्रमतीव घोरम् । समेत्य सर्वे पुरुषं पुराणं समाश्रितास्ते सहसा सभार्याः

తండ్రి వధ కారణంగా అతని దృష్టి కోపంతో ప్రేరితమై అత్యంత రౌద్రంగా, ఘోరంగా మారిందని తెలుసుకొని, దేవతలందరూ కూడి తమ భార్యలతో సహసా ఆదిపురుషుని శరణు పొందారు.

Verse 113

स तान्समाश्वास्य सुरान्वरिष्ठं कोपानलं तत्र ययौ प्रहृष्टः । दृष्ट्वा च तं वै रविपुंजकाशमुवाच विष्णुर्वचनं वरिष्ठम्

ఆ దేవులను ధైర్యపరచి విష్ణువు ఆనందంతో అక్కడికి, ఆ అత్యంత ఉగ్రమైన ‘క్రోధాగ్ని’ వద్దకు వెళ్లాడు. సూర్యసమూహంలా ప్రకాశించే అతనిని చూచి విష్ణువు అత్యుత్తమ వచనాన్ని పలికాడు।

Verse 114

अहं सुरेशान तवैव पार्श्वं विसर्जितो जातभयैश्च देवैः । मत्तः शृणु त्वं वचनं हि पथ्यं यच्चारणानां भवतोऽपि पथ्यम्

హే సురేశా! భయంతో వణికిన దేవులు నన్ను నీ సన్నిధికి పంపారు. నన్ను నుండి ఈ పథ్యమైన ఉపదేశాన్ని విను; ఇది నీకూ, చారణులకూ హితకరం.

Verse 115

ज्ञातं बलं ते विबुधैरचिंत्यं विनाशनं चात्मवतां ह्यवश्यम् । एवं स्थिते कुरु वाक्यं सुराणामेकैकमद्धि प्रतिवासरं त्वम्

విబుధులు నీ అచింత్య బలాన్ని తెలుసుకున్నారు; బలవంతులకూ వినాశం తప్పదని కూడా తెలుసుకున్నారు. కాబట్టి ఈ పరిస్థితిలో దేవుల మాటను అంగీకరించు—ప్రతిరోజు ఒక్కొక్కరిని భక్షించు.

Verse 116

मुख्यानां कोटयस्त्रिंशत्सुराणां बलशालिनाम् । कथं तु भक्षणं तेषां युगपत्त्वं करिष्यसि

బలశాలులైన ప్రధాన దేవులు ముప్పై కోట్లు ఉన్నారు; మరి నీవు వారందరినీ ఒకేసారి ఎలా భక్షిస్తావు?

Verse 117

तस्मादेकैकशस्तेषां कर्त्तव्यं भक्षणं त्वया । नैकेन भवता शक्या विधातुं भक्षणक्रिया

కాబట్టి నీవు వారిని ఒక్కొక్కరిని భక్షించాలి; ఒకేసారి భక్షణక్రియను నీవు నిర్వహించలేవు.

Verse 118

तथा च पांडुरोगित्वं हुतभुक्प्राप्तवान्पुरा । अतिभक्षणं न युक्तं तस्मात्कुरु मतिं मम

మునుపు హుతభుక్‌ (అగ్నిదేవుడు) కూడ పాండురోగాన్ని పొందాడు. అతిభక్షణం యుక్తం కాదు; కనుక నా మాటను స్వీకరించు।

Verse 119

तथा च युगपत्तेषु भक्षितेषु पुनस्त्वया । प्रत्यहं भक्षणोपायश्चिंतितव्यो बुभुक्षया

మరియు నీవు వాటిని అన్నిటినీ ఒకేసారి భక్షిస్తే, ఆకలిచేత నిత్యం భక్షణానికి కొత్త ఉపాయం ఆలోచించవలసి వస్తుంది।

Verse 121

तत्करिष्यायहं सर्वमाहैवं स जनार्दनः । एकैकशः स विबुधान्भक्षयिष्यति वाडवः

‘ఇవన్నీ నేను చేస్తాను,’ అని జనార్దనుడు అన్నాడు. అప్పుడు వాడవుడు దేవతలను ఒక్కొక్కరుగా భక్షిస్తాడు।

Verse 122

ततः सुराः सुरेशानं तं विष्णुममितौजसम् । प्रणम्याहुर्यथायुक्तं शोभनं भवता कृतम्

అప్పుడు దేవతలు అమిత తేజస్సుగల ఆ విష్ణువైన సురేశునికి నమస్కరించి అన్నారు—‘మీరు చేసినది యథోచితం; అత్యంత శోభనం.’

Verse 123

भूयोऽद्य पुनरेवास्य दोषस्योपशमक्रियाम् । कर्तुं त्वमेव शक्तोऽसि नान्यस्त्राता दिवौक साम्

ఈ రోజున మళ్లీ ఈ దోషాన్ని శమింపజేసే ఉపాయం చేయగలవాడు నీవొక్కడివే; స్వర్గవాసులకు నీ తప్ప మరొక రక్షకుడు లేడు।

Verse 124

ततः पीतांबरधरः शंखचक्रगदाधरः । युष्मद्भयं हरिष्यामि तत्सुरानाह माधवः

అప్పుడు పీతాంబరధారి, శంఖ-చక్ర-గదాధారి మాధవుడు దేవతలతో అన్నాడు—“మీ భయాన్ని నేను తొలగిస్తాను।”

Verse 125

श्रुत्वैतद्विबुधाः सर्वे हर्षेणोत्फुल्ल लोचनाः

ఇది విని దేవతలందరూ హర్షంతో పరవశులయ్యారు; వారి కళ్ళు ఆనందంతో వికసించాయి।

Verse 126

ततस्तान्विबुधान्दृष्ट्वा प्रोवाच स तु वाडवः । किमिदानीं मया कार्यं भवतां कथ्यतां हि तत्

ఆ దేవతలను చూసి వాడవుడు ఇలా అన్నాడు—“ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి? మీ కోసం చేయవలసినది స్పష్టంగా చెప్పండి।”

Verse 127

अत्रान्तरे विश्व तनुर्महौजा विमोहयंस्तं ज्वलनं स्वबुद्ध्या । प्रोवाच पूर्वं विहिता यदापस्ता भक्षयस्वेति महानुभावः

ఇంతలో విశ్వరూప మహాతేజస్సు తన బుద్ధితో ఆ జ్వలించే అగ్నిని మోహింపజేసి ఇలా అన్నాడు—“ముందుగా నియమించబడినవి జలాలే; ఆ జలాలను భక్షించు।”

Verse 128

एतद्व्यवसितं विष्णोर्यः शृणोति समाहितः । सोऽतिचारभयान्मुक्तो ज्ञानं मुक्तिमवाप्नुयात्

ఏకాగ్రచిత్తంతో విష్ణువు యొక్క ఈ సంకల్పాన్ని వినేవాడు అతిచారభయము నుండి విముక్తుడై జ్ఞానం మరియు మోక్షాన్ని పొందుతాడు।