Adhyaya 46

Verse 1

नारद उवाच । बहूदकस्य कुंडस्य तीरस्थं लिंगमुत्तमम् । कपिलेश्वरमभ्यर्च्य नंदभद्रस्ततः सुधी

నారదుడు పలికెను - బహూదక కుండము ఒడ్డున ఉన్న ఉత్తమమైన కపిలేశ్వర లింగమును అర్చించి, బుద్ధిమంతుడైన నందభద్రుడు (ముందుకు సాగెను).

Verse 2

प्रणम्य चाग्रतस्तस्थौ प्रबद्धकरसंपुटः । संसारचरितैः किंचिद्द्रुःखी गाथां व्यगायत

నమస్కరించి, చేతులు జోడించి స్వామి ముందు నిలబడెను. సంసార బాధలచే కొంత దుఃఖితుడై అతడు ఒక స్తుతిని గానము చేసెను.

Verse 3

स्रष्टारमस्य जगतश्चेत्पश्यामि सदाशिवम् । नानापृच्छाभिरथ तं कुर्यां नाथं विलज्जितम्

ఈ జగత్తును సృష్టించిన సదాశివుని నేను చూసినట్లయితే, అనేక ప్రశ్నలతో ఆ స్వామిని సిగ్గుపడేలా చేస్తాను.

Verse 4

अपूर्यमाणं तव किं जगत्संसृजनं विना । निरीह बहुधा यत्ते सृष्टं भार्गववज्जगत्

ఓ కోరికలు లేనివాడా! జగత్తును సృష్టించకుండా నీకు లోటేమిటి? భార్గవుని వలె నీవు ఈ జగత్తును అనేక విధాలుగా ఎందుకు సృష్టించావు?

Verse 5

सचेतनेन शुद्धेन रागादिरहितेन च । अथ कस्मादात्मसदृशं न सृष्टं निर्मितं जडम्

మీరు చైతన్యస్వరూపులు, శుద్ధులు, రాగాదిదోషరహితులు; మరి మీతో సమానమైన చైతన్య తత్త్వం ఎందుకు సృష్టించబడలేదు? ఈ జడ జగత్తు ఎందుకు నిర్మించబడింది?

Verse 6

निर्वैरेण समेनाथ सुखदुःखभवाभवैः । ब्रह्मादिकीटपर्यन्तं किमेव क्लिश्यते जगत्

హే నాథా, మీరు నిర్వైరులు, సమదృష్టులు; అయినా సుఖదుఃఖాలు, భవాభవాల వలన బ్రహ్మ నుండి కీటము వరకు ఈ జగత్తు ఎందుకు క్లేశపడుతోంది?

Verse 7

कांश्चित्स्वर्गेथ नरके पातयंस्त्वं सदाशिव । किं फलं समवाप्नोषि किमेवं कुरुषे वद

హే సదాశివా, కొందరిని స్వర్గంలోకి, మరికొందరిని నరకంలోకి పడవేస్తూ మీరు ఏ ఫలాన్ని పొందుతున్నారు? మీరు ఇలా ఎందుకు చేస్తారు—చెప్పండి.

Verse 8

इष्टैः पुत्रादिभिर्नाथ वियुक्ता मानवा ह्यमी । क्रंदंति करुणासार किं घृणापि भवेन्न ते

హే నాథా, కరుణాసారమా! కుమారులు మొదలైన ప్రియుల నుండి విడిపోయిన ఈ మనుష్యులు దుఃఖంతో విలపిస్తున్నారు; మీలో కనీసం కరుణ యొక్క చిన్న చిగురు కూడా కలగదా?

Verse 9

अतीव नोचितं सर्वमेतदीश्वर सर्वथा । यत्ते भक्ताः समं पापैर्मज्जंते दुःखसागरे

హే ఈశ్వరా, ఇది అన్ని విధాలా అత్యంత అనుచితం—మీ భక్తులు కూడా పాపులతో కలిసి దుఃఖసాగరంలో మునిగిపోవడం.

Verse 10

एवंविधेन संसारचारित्रेण विमोहिताः । स्थानां तरं न यास्यामि भोक्ष्ये पास्यामि नोदकम्

సంసారపు ఇలాంటి ప్రవర్తనచేత మోహితుడనై నేను ఇక మరే స్థలాంతరానికీ వెళ్లను; భోజనం చేయను, నీరు కూడా త్రాగను।

Verse 11

मरणांतमेव यास्यामि स्थास्ये संचिंतयन्नदः । स एवं विमृशन्नेव नंदभद्रः स्वयं स्थितः

‘మరణాంతం వరకే వెళ్తాను; ఇక్కడే నిలిచివుంటాను’ అని ఆలోచించాడు. ఇలా విచారిస్తూ నందభద్రుడు ఒంటరిగా అక్కడే నిలిచాడు।

Verse 12

ततश्चतुर्थे दिवसे बहूकतटे शुभे । कश्चिद्बालः सप्तवर्षः पीडापीडित आययौ

తర్వాత నాల్గవ రోజున, శుభమైన బహూక తీరంలో, ఏడు సంవత్సరాల ఒక బాలుడు ఘోర బాధతో బాధపడుతూ వచ్చాడు।

Verse 13

कृशोतीव गलत्कुष्ठी प्रमुह्यंश्च पदेपेद । नंदभद्रमुवाचेदं कृच्छ्रात्संस्तभ्य बालकः

ఆ బాలుడు అత్యంత క్షీణించి, కుష్ఠం కుళ్లి కారుతూ, అడుగడుగునా మూర్ఛపడుతూ ఉండెను; ఎంతో కష్టపడి తనను తాను నిలబెట్టుకొని నందభద్రునితో ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 14

अहो सुरूपसर्वांग कस्माद्दुःखी भवानपि । ततोस्य कारणं सर्वं व्याचष्ट नंदभद्रकः

“అహో! సుందరంగా, సుసంఘటిత అవయవాలు గలవాడా, నీవు కూడా ఎందుకు దుఃఖిస్తున్నావు?” అప్పుడు నందభద్రుడు తన దుఃఖానికి గల సమస్త కారణాన్ని అతనికి వివరించాడు।

Verse 15

श्रुत्वा तत्कारणं सर्वं बालो दीनमना ब्रवीत् । अहो हा कष्टमत्युग्रं बुधानां यदबुद्धिता

ఆ కారణమంతా విని ఆ బాలుడు దుఃఖభరిత మనసుతో పలికెను—“అయ్యో! ఎంత ఘోరమైన బాధ! జ్ఞానులకూడా అజ్ఞానం కలుగుట ఎంత దురదృష్టం!”

Verse 16

संपूर्णोद्रियगात्रा यन्मर्तुमिच्छंति वै वृथा । मुहूर्ताद्ध्यत्र खट्वांगो मोक्षमार्गमुपागतः

ఇంద్రియాలు, అవయవాలు సంపూర్ణంగా ఉన్నా ప్రజలు వ్యర్థంగా మరణించాలనుకుంటారు. కాని ఇక్కడ ఖట్వాంగుడు కేవలం ఒక ముహూర్తంలోనే మోక్షమార్గాన్ని పొందెను.

Verse 17

तदहो भारतं खंडं सत्यायुषि त्यजेद्धि कः । अहमेव दृढो मन्ये पितृभ्यां यो विवर्जितः

అయితే—సత్యమైన ఆయుష్షు మిగిలి ఉండగా భారతఖండాన్ని ఎవరు విడిచిపెడతారు? నేను మాత్రమే దృఢుడనని భావిస్తున్నాను; ఎందుకంటే నేను తల్లిదండ్రులిద్దరికీ వియోగుడను.

Verse 18

अशक्तश्चलितुं वापि मर्तुमिच्छामि नापि च । सर्वे लाभाः सातिमाना इति सत्या बतश्रुतिः

నేను కదలలేనంత అశక్తుడను; అయినా మరణించాలనికూడా లేదు. అయ్యో! పాత వచనం నిజమే—ప్రతి లాభమూ తనతో పాటు గర్వం, బాధ భారాన్ని తెస్తుంది.

Verse 19

संतोषोऽप्युचितस्तुभ्यं देहं यस्य दृढं त्विदम् । शरीरं नीरुजं चेन्मे भवेदपि कथंचन

నీకు సంతృప్తి తగినదే, ఎందుకంటే నీ దేహం దృఢంగా ఉంది. అయ్యో! ఏదో విధంగా నా దేహమూ నిరోగిగా కావాలని నా కోరిక.

Verse 20

क्षणेक्षणे च तत्कुर्यां भुज्यते यद्युगेयुगे । इंद्रियाणि वशे यस्य शरीरं च दृढं भवेत्

క్షణక్షణమూ నేను అదే చేయుదును, దానివల్ల యుగయుగాల వరకు జీవనభోగం కలుగును—నా ఇంద్రియాలు వశమై, శరీరం దృఢమైతే।

Verse 21

सोऽप्यन्यदिच्छते चेच्च कोऽन्यस्तस्मादचेतनः । शोकस्थानसहस्राणि हर्षस्थानशतानि च

అటువంటి వాడుకూడా మరొకటి కోరితే, అతనికంటే అచేతనుడు ఎవరు? శోకస్థానాలు వేల, హర్షస్థానాలు మాత్రం వందలు.

Verse 22

दिवसे दिवसे मूढमावशंति न पंडितम् । न हि ज्ञानविरुद्धेषु बह्वबपायेषु कर्मसु

రోజురోజుకూ ఆపదలు మూర్ఖుణ్ణే కమ్ముకుంటాయి, పండితుణ్ణి కాదు; ఎందుకంటే పండితుడు జ్ఞానవిరుద్ధమైన, అనేక ప్రమాదాలున్న కర్మల్లో ప్రవేశించడు.

Verse 23

मूलघातिषु सज्जंते बुद्धिमंतो भवद्विधाः । अष्टांगां बुद्धिमाहुर्यां सर्वाश्रेयोविघातिनीम

మీ వంటి బుద్ధిమంతులు దుఃఖమూలాన్ని ఛేదించడంలోనే నిమగ్నమవుతారు. వారు అష్టాంగ బుద్ధిని చెబుతారు; అది సమస్త శ్రేయస్సును విఘ్నాల నుండి కాపాడుతుంది.

Verse 24

श्रुतिस्मृत्यविरुद्धा सा बुद्धिस्त्वय्यस्ति निर्मला । अथ कृच्छ्रेषु दुर्गेषु व्यापत्सु स्वजनस्य च

శ్రుతి-స్మృతులకు విరుద్ధం కాని ఆ నిర్మల బుద్ధి నీలో ఉంది; అది కష్టకాలంలో, దుర్గమ పరిస్థితుల్లో, అలాగే స్వజనులకు వచ్చిన ఆపదల్లోనూ నిలకడగా ఉంటుంది.

Verse 25

शारीरमानसैर्दुःखैर्न सीदंति भवद्विधाः । नाप्राप्यमभिवांछंति नष्टं नेच्छंति शोचितुम्

మీ వంటి సజ్జనులు శరీర‑మనో దుఃఖాలతో కుంగిపోరు. పొందలేనిదాన్ని ఆశించరు; పోయినదానికై శోకించడాన్ని కూడా కోరరు।

Verse 26

आपत्सु च न मुह्यंति नराः पंडितबुद्धयः । मनोदेहसमुत्थाभ्यां दुःखाब्यामर्पितं जगत्

ఆపదల్లో పండితబుద్ధిగల మనుష్యులు మోహపడరు. ఈ జగత్తు మనస్సు‑దేహం నుండి పుట్టే రెండు రకాల దుఃఖాలతో బాధపడుతోంది।

Verse 27

तयोर्व्याससमासाभ्यां शमोपायमिमं श्रृणु । व्याधेरनिष्टसंस्पर्शाच्छ्रमादिष्टविसर्जनात्

ఆ రెండు దుఃఖాలను శమింపజేసే ఉపాయాన్ని విస్తారంగా, సంక్షేపంగా విను—వ్యాధి కలిగించే అనిష్టస్పర్శాన్ని దూరం చేయడం, ఉపదేశించినట్లుగా శ్రమాదులను విడిచిపెట్టడం।

Verse 28

चतुर्भिः कारणैर्दुःखं शीरिरं मानसं च यत् । मानसं चाप्यप्रियस्य संयोगः प्रियवर्जनम्

దుఃఖం రెండు విధాలు—శారీరకము, మానసికము—ఇవి నాలుగు కారణాల వల్ల కలుగుతాయి. మానసిక దుఃఖం అనిష్టసంయోగం వల్ల, ఇష్టవియోగం వల్ల కలుగుతుంది।

Verse 29

द्विप्रकारं महाकष्टं द्वयोरेतदुदाहृतम् । मानसेन हि दुःखैन शरीरमुपतप्यते

ఈ మహాకష్టం ద్వివిధమని చెప్పబడింది. మానసిక దుఃఖం వల్ల శరీరమూ తపించి బాధపడుతుంది।

Verse 30

अयःपिंडेन तप्तेन कुंभसंस्थमिवोदकम् । तदाशु प्रति काराच्च सततं च विवर्जनात्

ఎర్రగా వేడెక్కిన ఇనుప గుండ్రంతో కుండలోని నీరు వేడెక్కినట్లే, తగిన ప్రతికారాన్ని చేయడం వల్లను, కారణాన్ని నిరంతరం వర్జించడం వల్లను అది త్వరగా ఉపశమిస్తుంది.

Verse 31

व्याधेराधेश्च प्रशमः क्रियायोगद्वयेन तु । मानसं शमयेत्तस्माज्ज्ञानेनाग्निमिवांबुना

వ్యాధి మరియు అంతరాత్మ బాధల శమనం ద్వివిధ క్రియాయోగంతోనే కలుగుతుంది; అందుచేత జ్ఞానరూప జలంతో అగ్నిని ఆర్పినట్లే మనస్సును శాంతింపజేయాలి.

Verse 32

प्रशांते मानसे ह्यस्य शारीरमुपशाम्ति । मनसो दुःखमूलं तु स्नेह इत्युपलभ्यते

మనస్సు ప్రశాంతమైనప్పుడు అతని శారీరక బాధ కూడా తగ్గుతుంది; మనస్సు దుఃఖానికి మూలం ‘స్నేహం’ అంటే ఆసక్తి అని గ్రహించబడుతుంది.

Verse 33

स्नेहाच्च सज्जनो नित्यं जन्तुर्दुःखमुपैति च । स्नेहमूलानि दुःखानि स्नेहजानि भायानि च

ఆసక్తి వల్ల సజ్జనుడైన జీవుడుకూడా నిత్యం దుఃఖాన్ని పొందుతాడు; దుఃఖాలు ఆసక్తిమూలమైనవి, భయాలు కూడా ఆసక్తి నుంచే పుడతాయి.

Verse 34

शोकहर्षौ तथायासः सर्वं स्नेहात्प्रवर्तते

శోకం, హర్షం, అలాగే శ్రమ—ఇవన్నీ ఆసక్తి నుంచే ప్రవహిస్తాయి.

Verse 35

स्नेहात्करणरागश्च प्रजज्ञे वैषयस्तथा । अश्रेयस्कावुभावतौ पूर्वस्तत्र गुरुः स्मृतः

స్నేహమునుండి ఇంద్రియరాగము పుడుతుంది; అలాగే విషయకామమూ ఉద్భవిస్తుంది. ఈ రెండూ అశ్రేయకారణములు; ఇందులో మొదటిది అయిన స్నేహమే ప్రధాన ప్రేరకుడని స్మరించబడింది.

Verse 36

त्यागी तस्मान्न दुःखी स्यान्नर्वैरो निरवग्रहः । अत्यागी जन्ममरणे प्राप्नोतीह पुनःपुनः

కాబట్టి త్యాగి దుఃఖపడడు—వైరరహితుడై, గ్రహణాసక్తి లేనివాడై ఉంటాడు. కానీ త్యాగం చేయనివాడు ఇక్కడ పునఃపునః జననమరణాలను పొందుతాడు.

Verse 37

तस्मात्स्नेहं न लिप्सेन मित्रेभ्यो धनसंचयात् । स्वशरीरसमुत्थं च ज्ञानेन विनिर्वतयेत्

కాబట్టి మిత్రుల వల్ల గానీ ధనసంచయం వల్ల గానీ స్నేహాసక్తిని కోరకూడదు. స్వశరీరమునుండి పుట్టే బంధనదుఃఖాన్ని జ్ఞానంతో నిర్మూలించాలి.

Verse 38

ज्ञानान्वितेषु सिद्धेषु शास्त्रूज्ञेषु कृतात्मसु । न तेषु सज्जते स्नेहः पद्मपत्रेष्विवोदकम्

జ్ఞానసంపన్నులైన, శాస్త్రజ్ఞులైన, కృతాత్ములైన సిద్ధుల పట్ల స్నేహాసక్తి అంటదు; అది పద్మపత్రంపై నీటిలా జారిపోతుంది.

Verse 39

रागाभिभूतः पुरुषः कामेन परिकृष्यते । इच्छा संजायते चास्य ततस्तृष्णा प्रवर्धते

రాగముచేత ఆవరించబడిన మనిషిని కామము లాగుతుంది. దానివల్ల అతనిలో ఇచ్ఛ పుడుతుంది; తరువాత తృష్ణ క్రమంగా పెరుగుతుంది.

Verse 40

तृष्णा हि सर्वपापिष्ठा नित्योद्वेगकरी मता । अधर्मबहुला चैव घोररूपानुबंधिनी

తృష్ణ సర్వపాపాలలో అత్యంత పాపిష్ఠమని చెప్పబడింది; అది నిత్యం కలతను కలిగిస్తుంది. అది అధర్మంతో నిండివుండి, భయంకర ఫలితాలను అనుసరింపజేస్తుంది.

Verse 41

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यतः । यासौ प्राणांतिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

దుర్మతులు విడిచిపెట్టడం కష్టమని భావించే, ఎప్పటికీ జీర్ణం కాని, ప్రాణాంతక రోగమైన ఆ తృష్ణను త్యజించినవాడికి సుఖం లభిస్తుంది.

Verse 42

अनाद्यंता तु सा तृष्णा ह्यंतर्देहगता नृणाम् । विनाशयति संभूता लोहं लोहमलो यथा

ఆ తృష్ణకు ఆది లేదు, అంతం లేదు; అది మనుష్యుల దేహాంతరంలోనే నివసిస్తుంది. అది పుట్టిన వెంటనే వారిని నాశనం చేస్తుంది—ఇనుమును తుప్పు తినినట్లుగా.

Verse 43

यथैवैधः समुत्थेन वह्निना नाशमृच्छति । तथाऽकृतात्मा लोबेन स्वोत्पन्नेन विनश्यति

ఎలా కట్టెల నుంచి పుట్టిన అగ్ని ఆ కట్టెలనే నాశనం చేస్తుందో, అలాగే అసంయతుడు తనలోనే పుట్టిన లోభంతో నశిస్తాడు.

Verse 44

तस्माल्लोभो न कर्तव्यः शरीरे चात्मबंधुषु । प्राप्तेषु व न हृष्येत नाशो वापि न शोचयेत्

కాబట్టి లోభం చేయకూడదు—శరీర విషయములోనూ, స్వజన విషయములోనూ. లభించినప్పుడు మితిమీరిన ఆనందం చెందకూడదు; నష్టం కలిగినప్పుడు శోకించకూడదు.

Verse 45

नंदभद्र उवाच । अहो बाल न बालस्त्वं मतो मे त्वां नमाम्यहम् । त्वद्वाक्यैरतितृप्तोऽहं त्वां तु प्रक्ष्यामि किंचन

నందభద్రుడు అన్నాడు—అహో బాలా! నా దృష్టిలో నీవు బాలుడు కాదు; నేను నీకు నమస్కరిస్తున్నాను. నీ వాక్యాలతో నేను అత్యంత తృప్తుడనయ్యాను; అయినా నీతో ఇంకొంత ప్రశ్నించదలచుకున్నాను.

Verse 46

कामक्रोधावहंकारमिंद्रियाणि च मानवाः । निंदंति तत्र मे नित्यं विवक्षेयं प्रजायते

మనుష్యులు కామం, క్రోధం, అహంకారం మరియు ఇంద్రియాలను నిందిస్తారు; అయినా వాటి విషయమై నా లోపల నిత్యం చెప్పాలనే తపన పుడుతుంది.

Verse 47

अहमेष ममेदं च कार्यमीदृशकस्त्वहम् । इत्यादि चात्मविज्ञानमहंकार इति स्मृतः

“నేను ఇదే, ఇది నాది, ఈ పని చేయాలి, నేను ఇలాంటి వాడిని”—ఇలాంటి ఆత్మసంబంధ భావనలనే ‘అహంకారం’ అని స్మృతులు చెబుతాయి.

Verse 48

परिहार्यः य चेत्तं च विनोन्मत्तः प्रकीर्यते । कामोऽभिलाष इत्युक्तः सं चेत्पुंसा विवर्ज्यते

ఏ మనోప్రేరణ లేచి చిత్తాన్ని అశాంతిగా చేసి మనస్సును ఇటు-అటు చెల్లాచెదురు చేస్తుందో, అది పరిత్యాజ్యము. దానినే ‘కామం’ అంటే అభిలాష అని అంటారు; శ్రేయస్సు కోరే మనిషి దానిని విడిచిపెట్టాలి.

Verse 49

कथं स्वर्गो मुमुक्षा वा साध्यते दृषदा यथा । क्रोधो वा यदि संत्याज्यस्ततः शत्रुक्षयः कथम्

స్వర్గమో లేదా మోక్షాభిలాషమో—కేవలం రాయితో సాధ్యమయ్యేలా ఎలా సిద్ధిస్తుంది? మరి క్రోధం నిజంగా త్యజించవలసినదైతే, శత్రునాశం ఎలా జరుగుతుంది?

Verse 50

बाह्यानामांतराणां वा विना तं तृणवद्विदुः । इंद्रियाणि निगृह्यैव दुष्टानीति निपीडयेत्

ఆ తత్త్వాన్ని వశపరచుకోకపోతే బాహ్యమూ అంతర్మూ ఉన్నవన్నీ తృణసమానంగా తుచ్ఛమని తెలిసిపోతాయి. కాబట్టి ఇంద్రియాలను నియమించి దుష్ట వృత్తులను బలంగా నిగ్రహించాలి.

Verse 51

कथं स्याद्धर्मश्रवणं कथं वा जीवनं भवेत् । एतस्मिन्मे मनो विद्धंखिद्यतेऽज्ञानसंकटे

ధర్మశ్రవణం ఎలా సాధ్యం, జీవనం ఎలా నిలుస్తుంది? ఈ అజ్ఞాన సంకటంలో నా మనస్సు గాయపడినట్లై బాధతో కుంగిపోతుంది.

Verse 52

तथा कस्मादिदं सृष्टं जडं विश्वं चिदात्मना । एवं यद्बहुधा क्लेशः पीड्यते हा कुतस्त्विदम्

అయితే చైతన్యాత్మనే ఈ జడ విశ్వాన్ని ఎందుకు సృష్టించాడు? అలాగే ఎన్నో రూపాలలో దుఃఖం ఎందుకు కలుగుతోంది—అయ్యో, ఇది ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది?

Verse 53

बाल उवाच । सम्यगेतद्यथा पृष्टं यत्र मुह्यंति जंतवः । श्रृण्वेकाग्रमना भूत्वा ज्ञातं द्वैपायनान्मया

బాలుడు అన్నాడు—నీవు సరిగ్గా ప్రశ్నించావు; ఇదే విషయంలో జీవులు మోహపడతారు. ఏకాగ్రచిత్తంతో విను; ఇది నేను ద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) నుండి తెలుసుకున్నాను.

Verse 54

प्रकृतिः पुरुषश्चैव अनादी श्रृणुमः पुरा । साधर्म्येणावतिष्ठेते सृष्टेः प्रागजरामरौ

ప్రకృతి మరియు పురుషుడు ఇద్దరూ అనాదులు—అని పూర్వకాలం నుంచీ విన్నాము. సృష్టికి ముందు వారు సాధర్మ్యంతో కలిసి స్థితిచెందుతారు; ఇద్దరూ అజరులు, అమరులు.

Verse 55

ततः कालस्वबावाभ्यां प्रेरिता प्रकृतिः पुरा । पुंसः संयोगमैच्छत्सा तदभावात्प्रकुप्यत

అప్పుడు పూర్వకాలంలో కాలము మరియు స్వభావము ప్రేరేపించగా ప్రకృతి పురుషునితో సంయోగాన్ని కోరింది; ఆ సంయోగాభావమున ఆమె వ్యాకులమై ప్రకుపితమైంది।

Verse 56

ततस्तमोमयी सा च लीलया देववीक्षिता । राजसी समभूद्दूष्टा सात्त्विकी समजायत

తదనంతరం తమోమయమైన ఆమెను దేవుడు లీలగా దృష్టిపాతము చేశాడు; ఆమె దూషితమై చంచలమైన రాజసీగా మారి, అలాగే సాత్త్వికీ కూడా ప్రకాశించింది।

Verse 57

एवं त्रिगुणतां याता प्रकृतिर्देवदर्शनात् । तां समास्थाय परमस्त्रिमूर्तिः समजायत

ఇలా దేవదర్శనము (దృష్టి) వలన ప్రకృతి త్రిగుణస్థితిని పొందింది; ఆమెనే ఆధారంగా చేసుకొని పరమ త్రిమూర్తి అవతరించింది।

Verse 58

तस्याः प्रोच्चारणार्थं च प्रवृत्तः स्वांशतस्ततः । असूयत महत्तत्त्वं त्रिगुणं तद्विदुर्बुधाः

ఆమె వ్యక్త ప్రకటనార్థం ఆయన తన స్వాంశమునుండి ప్రవృత్తుడయ్యాడు; అప్పుడు త్రిగుణసంపన్నమైన ‘మహత్తత్త్వం’ ఉద్భవించింది అని బుధులు చెబుతారు।

Verse 59

अहंकार स्ततो जातः सत्त्वराजसतामसः । तमो रजस्त्वमापद्य रजः सत्त्वगुणं नयेत्

తదనంతరం సత్త్వ-రజస్-తమస్ స్వభావముగల అహంకారం ఉద్భవించింది; తమస్సు రజస్సు వైపు చేరి, రజస్సు మళ్లీ సత్త్వగుణం వైపు నడిపిస్తుంది।

Verse 60

शुद्धसत्त्वे ततो मोक्षं प्रवदंति मनीषिणः । तमसो रजसस्त स्मात्संशुद्ध्यर्थं च सर्वशः

మునులు ప్రకటించుచున్నారు—శుద్ధ సత్త్వమునందే మోక్షము జనించును. అందుచేత సంపూర్ణ శుద్ధికై తమసు, రజసులను అన్ని విధములా శోధించవలెను.

Verse 61

जीवात्मसंज्ञान्स्वीयांशान्व्यभजत्परमेश्वरः । तावंतस्ते च क्षेत्र्ज्ञा देहा यावंत एव हि

పరమేశ్వరుడు తన స్వీయాంశములను ‘జీవాత్మ’ అనే పేరుతో విభజించెను. ఎంతమంది క్షేత్రజ్ఞులు ఉన్నారో అంతమందే నిజముగా దేహములు ఉన్నాయి.

Verse 62

निःसरंति यथा लोहात्तप्तल्लिंगात्स्फुलिंगकाः । तन्मात्रभूतसर्गोयमहंकारात्तु तामसात्

ఎలాగు తప్తమైన ఇనుపగుండ్రమునుండి చినుగులు వెలువడునో, అట్లే తామస అహంకారమునుండి తन्मాత్రలు మరియు భూతతత్త్వముల సృష్టి ప్రవాహము ఉద్భవించును.

Verse 63

इंद्रियाणां सात्त्विकाच्च त्रिगुणानि च तान्यपि । एतैः संसिद्धयंत्रेण सच्चिदानन्दवीक्षणात्

సాత్త్విక భాగమునుండి జ్ఞానేంద్రియములు, కర్మేంద్రియములు ఉద్భవించును; అవి కూడ త్రిగుణమయములే. ఈ సాధన-యంత్రద్వారా సచ్చిదానంద దర్శనముతో సిద్ధి కలుగును.

Verse 64

रजस्तमश्च शोध्यंते सत्त्वेनैव मुमुक्षुभिः । तस्मात्कामं च क्रोधं च इंद्रियाणां प्रवर्तनम्

ముముక్షువులు సత్త్వముచేతనే రజసు, తమసులను శోధించుదురు. కనుక ఇంద్రియాల ప్రవృత్తిని—కామము, క్రోధముల వైపు పరుగెత్తుటను—నిగ్రహించి శుద్ధి చేయవలెను.

Verse 65

अहंकारं च संसेव्य सात्त्विकीं सिद्धिमश्नुते । राजसास्तामसाश्चैव त्याज्याः कामादयस्त्वमी

సాత్త్వికమైన అహంకారాన్ని సేవించువాడు సాత్త్విక సిద్ధిని పొందును. కాని రజసు-తమసు జన్యమైన కామాది వృత్తులను నీవు తప్పక త్యజించవలెను.

Verse 66

सात्त्विकाः सर्वदा सेव्याः संसारविजिगीषुभिः । गुणत्रयस्य वक्ष्यामि संक्षेपाल्लक्षणं तव

సంసారాన్ని జయించదలచినవారు ఎల్లప్పుడూ సాత్త్విక భావాలనే సేవించవలెను. ఇప్పుడు నీకు త్రిగుణాల లక్షణాన్ని సంక్షేపంగా చెప్పుచున్నాను.

Verse 67

सास्त्राभ्यासस्ततो ज्ञानं शौचमिंद्रियनिग्रहः । धर्मक्रियात्मचिंता च सात्त्विकं गुण लक्षणम्

శాస్త్రాభ్యాసము, దానివలన జ్ఞానోదయము, శౌచము, ఇంద్రియనిగ్రహము, ధర్మక్రియాచరణము మరియు ఆత్మచింతన—ఇవే సాత్త్విక గుణలక్షణములు.

Verse 68

अन्यायेन धनादानं तंद्री नास्तिक्यमेव च । क्रौर्यं च याचकाद्यं च तामसं गुणलक्षणम्

అన్యాయముగా ధనదానం చేయుట, తంద్రి (ఆలస్యం), నాస్తికత్వము, క్రౌర్యము, యాచకవృత్తి మొదలైనవి—ఇవి తామస గుణలక్షణములు.

Verse 69

तस्माद्बुद्धिमुकैस्त्वतैः सात्त्विकैर्देवतां भजेत् । राजसैर्मानवत्वं च तामसैः स्थाणुयोनिता

కాబట్టి ప్రబుద్ధ బుద్ధితో కూడిన సాత్త్విక భావములచే దేవత్వస్థితి లభించును; రాజస భావములచే మానవ జన్మ; తామస భావములచే స్థావర యోనిలో పతనం కలుగును.

Verse 70

बुद्ध्याद्यैरेव मुक्तिः स्यादेतैरेव च यातना

బుద్ధి మొదలైన ఈ తత్త్వాల ద్వారానే నిశ్చయంగా మోక్షము కలుగుతుంది; అదే తత్త్వాలు వికృతమైతే యాతన మరియు దుఃఖమూ కలుగుతాయి.

Verse 71

अमीषां चाप्य भावे वै न किंचिदुपपद्यते । कलादो हि कलादीनां सुवर्णं शोधयेद्यथा

ఇవి లేనిచో నిజముగా ఏదియు యథావిధిగా సిద్ధించదు. ఎలా అయితే కసౌటి మరియు శోధనక్రియ బంగారాన్ని, దాని మిశ్రధాతువులను శుద్ధి చేస్తాయో, అలాగే ఉన్నత తత్త్వము క్రింది తత్త్వాలను పరిశుద్ధం చేస్తుంది.

Verse 72

तथा रजस्तमश्चैव संशोध्ये सात्त्विकैर्गुणैः । अस्मादेव गुणानां च समवायादनादिजात्

అదేవిధంగా రజస్సు, తమస్సు సత్త్వగుణములచే శుద్ధింపబడవలెను. ఎందుకంటే ఈ అనాది సమవాయము (సంయోగము) నుండే గుణముల పరస్పర సంకరము ఉద్భవిస్తుంది.

Verse 73

सुखिनो दुःखिनश्चैव प्राणिनः शास्त्रदर्शिनः । अष्टाविंशतिलक्षैश्च गुणमेकैकमीश्वरः

ప్రాణులు సుఖులు, దుఃఖులు గాను, అలాగే శాస్త్రోపదేశాన్ని దర్శించి గ్రహించువారుగాను చెప్పబడతారు. మరియు ఈశ్వరుడు ప్రతి ఒక్క గుణాన్ని ఇరవై ఎనిమిది లక్షల పరిమాణంగా (విస్తారంగా) విభజించాడు.

Verse 74

व्यभजच्चतुरा शीतिलक्षास्ता जीवयोनयः । सकाशान्मनसस्तद्वदात्मनः प्रभवंति हि

తదుపరి ఆయన ఆ జీవయోనులను ఎనభై నాలుగు లక్షలుగా విభజించాడు. అవి మనస్సు యొక్క సాన్నిధ్యమునుండి—అలాగే ఆత్మ నుండికూడా—నిశ్చయంగా ఉద్భవిస్తాయి.

Verse 75

ईश्वरांशाश्च ते सर्वे मोहिताः प्राकृतैर्गुणैः । क्लेशानासादयंत्येव यथैवाधिकृता विभोः

వారందరూ ఈశ్వరాంశాలే; అయినా ప్రకృతిగుణములచే మోహితులవుతారు. విభువు నియమించిన విధానమునుబట్టి వారు తప్పక క్లేశములను అనుభవిస్తారు.

Verse 76

अन्नानां पयसां चापि जीवानां चाथ श्रेयसे । मानुष्यमाहुस्तत्त्वज्ञाः शिवभावेन भावितम्

అన్నములకును, పాలకును, జీవులకును శ్రేయస్సుకోసం తత్త్వజ్ఞులు చెబుతారు—శివభావంతో భావితమైన మానవజన్మమే పరమ శ్రేయస్కరం.

Verse 77

नंदभद्र उवाच । एवमेतत्किं तु भूयः प्रक्ष्याम्येतन्महामते । ईश्वराः सर्वदातारः पूज्यंते यैश्च देवताः

నందభద్రుడు అన్నాడు—అదే నిజం; కాని, ఓ మహామతీ, మరల అడుగుతున్నాను. ఈశ్వరులు సర్వదాతలైతే, దేవతలను ఎవరు పూజిస్తారు?

Verse 78

स्वभक्तांस्तान्न दुःखेभ्यः कस्माद्रक्षंति मानवान् । विशेषात्केपि दृश्यंते दुःखमग्नाः सुरान्रताः

తమ భక్తులైన మనుష్యులను దేవతలు దుఃఖాల నుండి ఎందుకు రక్షించరు? ప్రత్యేకంగా, కొందరు దేవవ్రతాలలో నిమగ్నులైయుండి కూడా దుఃఖంలో మునిగినట్లు కనిపిస్తారు.

Verse 79

इति मे मुह्यते बुद्धिस्त्वं वा किं बाल मन्यसे

ఇలా నా బుద్ధి మోహితమవుతోంది; చెప్పు బాలకా, నీవు దీనిగురించి ఏమనుకుంటున్నావు?

Verse 80

बाल उवाच । अशुचिश्च शुचिश्चापि देवभक्तो द्विधा स्मृतः । कर्मणा मनसा वाचा तद्रतो भक्त उच्यते

బాలుడు పలికెను—దేవభక్తుడు రెండు విధములుగా స్మరింపబడును: అశుచియు శుచియు. యెవడు కర్మ, మనస్సు, వాక్కు ద్వారా ఆయనయందే నిబద్ధుడై యుండునో, వాడే నిజమైన భక్తుడని చెప్పబడును.

Verse 81

अशुचिर्देवताश्चैव यदा पुजयते नरः । तदा भूतान्या विशंति स च मुह्यति तत्क्षणात्

అశుచిగా ఉన్న మనిషి దేవతలను పూజించినప్పుడు, భూతములు అతనిలో ప్రవేశించును; అతడు ఆ క్షణముననే మోహితుడగును.

Verse 82

विमूढश्चाप्टयकार्याणि तानि तानि निषेवते । ततो विनश्यति क्षिप्रं नाशुचिः पूजयेत्ततः । शुचिर्वाभ्यर्चयेद्यश्च तस्य चेदशुभं भवेत्

మోహితుడై అతడు అనేక అనుచిత కార్యములను ఆచరించును; దానివల్ల అతడు శీఘ్రముగా నశించును. కనుక అశుచివాడు పూజ చేయకూడదు. అయితే శుచిగా ఉండి యెవడు సమ్యగ్గా అర్చన చేయునో, అతనికీ ఏదైనా అశుభం కలిగితే—

Verse 83

तस्य पूर्वकृतं व्यक्तं कर्मणां कोटि मुच्यते । महेश्वरो ब्रह्महत्याभयाद्यत्र ततस्ततः

అతని పూర్వకృత కర్మముల ప్రత్యక్ష ఫలములు—కోట్ల కొద్దీ కర్మఫలములవలె—క్షయమగును. మహేశ్వరుడు అక్కడే ఆ క్షణమున బ్రహ్మహత్యాది భయముల నుండి విముక్తి కలిగించును.

Verse 84

सस्नौ तीर्थेषु कस्माच्च इतरो मुच्यते कथम् । अम्बरीषसुतां हृत्वा पर्वतान्नारदात्तथा

తీర్థములలో స్నానము చేసినప్పటికీ దుఃఖము ఎందుకు నివృత్తి కాకపోవును? మరొకడు ఎలా విముక్తుడగును? అంబరీషుని కుమార్తెను పర్వతమునుండి అపహరించి, అలాగే నారదుని నుండి కూడా యథాశ్రుతముగా—

Verse 85

सीतापहारमापेदे रामोऽन्यो मुच्यते कथम् । ब्रह्मापि शिरसश्छेदं कामयित्वा सुतामगात्

సీతాపహరణంతో సంబంధించిన కష్టాన్ని రాముడే అనుభవించాడు; మరి ఇంకొకడు ఎలా విముక్తి పొందగలడు? బ్రహ్ముడుకూడా శిరఛ్ఛేద కోరికతో తన కుమార్తెను అనుసరించాడు.

Verse 86

इंद्रचंद्ररविविष्णुप्रमुखाः प्राप्नुयुः कृतम् । तस्मादवश्यं च कृतं भोज्यमेव नरैः सदा

ఇంద్రుడు, చంద్రుడు, రవి (సూర్యుడు), విష్ణువు మొదలైన ప్రధానులు కూడా తమ కృతకర్మ ఫలాన్ని పొందుతారు; అందుచేత మనుష్యులు చేసినది తప్పక ఎల్లప్పుడూ అనుభవించవలసిందే.

Verse 87

मुच्यते कोऽपि स्वकृतान्नैवेति श्रुतिनिर्णयः । किं तु देवप्रसादेन लभ्यमेकं सुरव्रतैः

తన కృతకర్మ నుండి ఎవడూ విముక్తి పొందడు—ఇది శ్రుతి నిర్ణయం; అయితే దేవప్రసాదంతో ఒకటి (ఉద్ధారం/శ్రేయస్సు) దైవవ్రతనిష్ఠులకు లభిస్తుంది.

Verse 88

बहुभिर्जन्मभिर्भोज्यं भुज्येतैकेन जन्मना । तच्च भुक्त्वात तस्त्वर्थो भवेदिति विनिश्चयः

అనేక జన్మల్లో అనుభవించవలసినది ఒకే జన్మలో అనుభవించవచ్చు; దానిని అనుభవించి కర్మఫలభోగం క్షీణించినప్పుడు, నిజమైన ప్రయోజనం స్పష్టమవుతుంది—ఇది స్థిరనిర్ణయం.

Verse 89

ये तप्यंते गतैः पापैः शुचयो देवताव्रताः । इह ते पुत्रपौत्रैश्च मोदंतेऽमुत्र चेह च

పాపాలు తొలగిపోయి శుద్ధులై, దేవతావ్రతాలలో నిష్ఠతో తపస్సు చేసే వారు—ఇక్కడ కుమారులు, మనవళ్లతో ఆనందిస్తారు; పరలోకంలో కూడా, అక్కడా ఇక్కడా రెండింటిలోనూ హర్షిస్తారు.

Verse 90

तस्माद्देवाः सदा पूज्याः शुचिभिः श्रद्धयान्वितैः । प्रकृतिः शोधनीया च स्ववर्णोदितकर्मभिः

కాబట్టి శుచిత్వముతో, శ్రద్ధయుక్తులై దేవతలను ఎల్లప్పుడూ పూజించాలి; అలాగే స్వవర్ణోక్త కర్మములచే తన స్వభావాన్ని శుద్ధి చేసుకోవాలి।

Verse 91

स्वनुष्ठितोऽपि धर्मः स्यात्क्लेशायैव विनाशिवम् । दुराचारस्य देवोपि प्राहेति भगवान्हरः

దురాచారుడికి ఆచరించిన ధర్మమూ కేవలం కష్టానికి కారణమవుతుంది, శుభఫలాన్ని ఇవ్వదు—ఇట్లు భగవాన్ హరుడు ప్రకటించాడు।

Verse 92

भोक्तव्यं स्वकृतं तस्मात्पूजनीयः सदाशिवः । स्वाचारेण परित्याज्यौ रागद्वेषाविदं परम्

కాబట్టి తన కృతకర్మఫలాన్ని తప్పక అనుభవించాలి; సదాశివుడు పూజనీయుడు. స్వాచారంతో రాగద్వేషాలను విడిచిపెట్టాలి—ఇదే పరమోపదేశం।

Verse 93

नन्दभद्र उवाच । शुद्धप्रज्ञ किमेतच्च पापिनोऽपि नरा यदा । मोदमानाः प्रदृश्यन्ते दारैरपि धनैरपि

నందభద్రుడు అన్నాడు—హే శుద్ధప్రజ్ఞా! ఇది ఏమిటి? పాపులైన మనుష్యులు కూడా కొన్నిసార్లు భార్యలతోను ధనంతోను ఆనందంగా కనిపిస్తున్నారు కదా?

Verse 94

बाल उवाच । व्यक्तं तैस्तमसा दत्तं दानं पूर्वेषु जन्मसु । रजसा पूजितः शंभुस्तत्प्राप्तं स्वकृतं च तैः

బాలుడు అన్నాడు—స్పష్టంగా, వారు పూర్వజన్మలలో తమోగుణ ప్రభావంతో కూడ దానం చేశారు; రజోగుణ ప్రభావంతో శంభువును పూజించారు. అందువల్ల తమ కృతకర్మఫలమే వారికి లభించింది।

Verse 95

किं तु यत्तमसा कर्म कृतं तस्य प्रभावतः । धर्माय न रतिर्भूयात्ततस्तेषां विदांवर

కానీ తమోగుణ ప్రభావంతో చేసిన కర్మల వల్ల వారి హృదయంలో ధర్మంపై మళ్లీ రతి కలగదు; అందుచేత, ఓ విద్వత్తమా।

Verse 96

भुक्त्वा पुण्यफलं याति नरकं संशयः । अस्मिंश्च संशये प्रोक्तं मार्कंडेयेन श्रूयते

పుణ్యఫలాన్ని అనుభవించిన తరువాత అతడు నరకానికి వెళ్తాడు—ఇదే సందేహం. ఈ సందేహ విషయమై మార్కండేయుడు చెప్పిన వచనం ప్రామాణ్యంగా వినబడుతుంది.

Verse 97

इहैवैकस्य नामुत्र अमुत्रैकस्य नो इह । इह चामुत्र चैकस्य नामुत्रैकस्य नो इह

ఒకరికి ఫలం ఇహలోకంలో మాత్రమే, పరలోకంలో కాదు; మరొకరికి పరలోకంలో మాత్రమే, ఇహలోకంలో కాదు. ఇంకొకరికి ఇహమూ పరమూ రెండింటిలో; మరొకరికి అక్కడా ఇక్కడా ఏదీ కాదు.

Verse 98

पूर्वोपात्तं भवेत्पुण्यं भुक्तिर्नैवार्जयन्त्यपि । इह भोगः स वै प्रोक्तो दुर्भगस्याल्पमेधसः

మునుపు సంపాదించిన పుణ్యమే భోగ్యమవుతుంది; కేవలం భోగం వల్ల కొత్త పుణ్యం కలగదు. ఇహలోక భోగం దుర్భాగ్యుడికి, అల్పమేధస్కునికే అని చెప్పబడింది.

Verse 99

पूर्वोपात्तं यस्य नास्ति तपोभिश्चार्जयत्यपि । परलोके तस्य भोगो धीमतः स क्रियात्स्फुटम्

ఎవరికైతే పూర్వసంచిత పుణ్యం లేదు, కానీ తపస్సుతో దానిని సంపాదిస్తాడో—ఆ ధీమంతుని భోగం పరలోకంలో అతని కర్మఫలంగా స్పష్టంగా ఉద్భవిస్తుంది.

Verse 100

पूर्वोपात्तं यस्य नास्ति पुण्यं चेहापि नार्जयेत् । ततश्चोहामुत्र वापि भो धिक्तं च नराधमम्

యస్యకు పూర్వోపార్జిత పుణ్యం లేదు, ఇహలోకములోనూ పుణ్యాన్ని సంపాదించడు; అటువంటి వాడు ఇహములో గాని పరములో గాని—నిశ్చయంగా ధిక్కారార్హుడైన నరాధముడు.

Verse 101

इति ज्ञात्वा महाभागत्यक्त्वा शल्यानि कृत्स्नशः । भज रुद्रं वर्णधर्मं पालयास्मात्परं न हि

హే మహాభాగ! ఇది తెలిసికొని, అంతరంలోని సమస్త శల్యాలను (ముల్లులను) పూర్తిగా విడిచిపెట్టు. రుద్రుని భజించు, నీ వర్ణధర్మాన్ని పాలించు—ఇదికన్నా ఉన్నతమైనది లేదు.

Verse 102

योहि नष्टेष्वभीष्टेषु प्राप्तेष्वपि च शोचति । तृप्येत वा भवेद्बन्धो निश्चितं सोऽन्यजन्मनः

ఇష్టమైనవి నశించినప్పుడు శోకించేవాడు, పొందినప్పటికీ శోకించేవాడు—తృప్తుడైనా బంధుడైనా—నిశ్చయంగా మరొక జన్మకు బద్ధుడే.

Verse 103

नन्दभद्र उवाच । नमस्तुभ्यमबालाय बालरूपाय धीमते । को भवांस्तत्त्वतो वेत्तुमिच्छामि त्वां शुचिस्मितम्

నందభద్రుడు అన్నాడు—మీకు నమస్కారం! మీరు బాలుడు కారు, అయినా బాలరూపంలో ఉన్నారు; మీరు ధీమంతుడు. మీరు తత్త్వంగా ఎవరు? హే శుచిస్మితా, మిమ్మల్ని యథార్థంగా తెలుసుకోవాలని ఉంది.

Verse 104

बहवोऽपि मया वृद्धा दृष्टाश्चोपासिताः सदा । तेषामीदृशका बुद्धिर्न दृष्टा न श्रुतामया

నేను అనేక వృద్ధులను చూశాను, ఎల్లప్పుడూ వారికి ఉపాసన/సేవ కూడా చేశాను; కానీ వారిలో ఇలాంటి బుద్ధిని నేను చూడలేదు, వినలేదు కూడా.

Verse 105

येन मे जन्मसंदेहा नाशिता लीलयैव च । तस्मात्सामान्यरूपस्त्वं निश्चितं न मतं मम

నీవు నా జన్మసంబంధ సందేహాలను లీలగా తొలగించినావు; అందువల్ల నీవు సామాన్య స్వరూపుడవు కాడు—ఇది నా నిశ్చిత అభిప్రాయం.

Verse 106

बाल उवाच । महदेतत्समाख्येयमेकाग्रः श्रृणु तत्त्वतः । इतः सप्ताधिके चापि सप्तमे जन्मनि त्वहम्

బాలుడు పలికెను—ఇది చెప్పదగిన మహత్తర విషయం; ఏకాగ్రచిత్తంతో తత్త్వంగా విను. ఇకపై లెక్కిస్తే ఏడవ జన్మలో నేను…

Verse 107

वैदिशे नगरे विप्रो नाम्नाऽसं धर्मजालिकः । वेदवेदांगतत्त्वत्रः स्मृतिशास्त्रार्थविद्वरः

వైదీశ నగరంలో నేను ‘ధర్మజాలిక’ అనే బ్రాహ్మణుడిని—వేదాలు, వేదాంగాల తత్త్వజ్ఞుడు, స్మృతి-శాస్త్రార్థాలలో నిపుణ పండితుడు.

Verse 108

व्याख्याता धर्मशास्त्राणां यथा साक्षाद्बृहस्पतिः । किं त्वहं विविधान्धर्माल्लोंकानां वर्णये भृशम्

నేను ధర్మశాస్త్రాల వ్యాఖ్యాతనని, సాక్షాత్తు బృహస్పతిలా ప్రదర్శించుకొనేవాడిని; అయినా ప్రజలకు అనేక విధాల ‘ధర్మాలను’ గట్టిగా ప్రకటించేవాడిని.

Verse 109

स्वयं चातिदुराचारः पापिनामपि पापराट् । मंसाशी मद्यसेवी च परदाररतः सदा

నిజంగా నేను అత్యంత దురాచారుడిని—పాపులలోనూ పాపరాజును. నేను మాంసాహారి, మద్యసేవి, ఎల్లప్పుడూ పరస్త్రీలపై ఆసక్తుడిని.

Verse 110

असत्यभाषी दम्भीच सदा धर्मध्वजी खलः । लोभी दुरात्मा कथको न कर्ता कर्हिचित्क्वचित्

నేను అసత్యవాది, దంభికుడను—ఎల్లప్పుడూ ‘ధర్మ’ ధ్వజం మోసే దుష్టుడను. లోభి, దుర్మనస్సు గలవాడను; మాటల ఉపదేశకుడే గాని, ఎప్పుడూ ఎక్కడా కర్తను కాను.

Verse 111

यस्माज्जालिकवज्जालं लोकेभ्योऽहं क्षिपामि च । तत्त्वज्ञा मां ततः प्राहुर्धर्मजालिक इत्युत

జాలం వేసేవాడిలా నేను ప్రజలపై జాలం విసిరేవాడను; అందుకే తత్త్వజ్ఞులు నన్ను ‘ధర్మజాలికుడు’—ధర్మం పేరుతో వల నేసేవాడు—అని పిలిచారు.

Verse 112

सोऽहं तैर्बहुभिश्चीर्णैः पातकैरंत आगते । मृतो गतो यमस्थानं पातितः कूटशाल्मलीम्

ఇలా అనేక పాపాలు చేసి, అంతకాలం వచ్చినప్పుడు నేను మరణించి యమలోకానికి వెళ్లి ‘కూటశాల్మలీ’ అనే నరకంలో పడవేయబడ్డాను.

Verse 113

यमदुतैस्ततः कृष्टः स्मार्यमामः स्वचेष्टितम् । खड्गैश्च कृत्यमानोऽहं जीवामि प्रमियामि च

అప్పుడు యమదూతలు నన్ను లాగుతూ తీసుకెళ్లి, నా స్వకర్మలను గుర్తు చేయించారు; ఖడ్గాలతో నరికబడుతూ నేను చనిపోతూ, మళ్లీ జీవించేవాడను—మళ్లీ మళ్లీ.

Verse 114

आत्मानं बहुधा निंदञ्छाश्वतीर्न्यवसं समाः । नरके या मतिर्भूयाद्धर्मं प्रति प्रपीडतः

నన్ను నేను అనేక విధాల నిందించుకుంటూ నరకంలో అంతులేని సంవత్సరాలు నివసించాను; ధర్మాన్ని పీడించే వానికి ఇలాంటి గతి మళ్లీ మళ్లీ వస్తుంది.

Verse 115

सा चेन्मुहूर्तमात्रं स्यादपि धन्यस्ततः पुमान् । नमोनमः कर्मभूम्यै सुकृतं दुष्कृतं च वा

ధర్మమునకు అభిముఖమైన జాగృతి ఒక్క ముహూర్తమాత్రమైనా కలిగితే, ఆ పురుషుడు నిజంగా ధన్యుడు. పుణ్యమూ పాపమూ చేయగల ఈ కర్మభూమి (మనుష్యలోకం)కు నమో నమః।

Verse 116

यस्यां मुहूर्तमात्रेण युगैरपि न नश्यति । ततो विपश्चिज्जनको मोक्षयामास नारकात्

ఆ కర్మభూమిలో ఒక ముహూర్తంలో చేసిన కర్మ యుగాలైనా నశించదు. అందుకే జ్ఞానవంతుడైన జనకుడు నరకమునుండి విమోచన కలిగించాడు।

Verse 117

तैः सहाहं प्रमुक्तश्च कथंचिदवपीडितः । स्थाणुत्वमनुभूयाथ क्लेशानासाद्य भूरिशः

వారితో పాటు నేనూ విముక్తుడనయ్యాను, అయినా ఏదో విధంగా బాధితుడిగానే ఉన్నాను. తరువాత స్థాణుత్వ స్థితిని అనుభవించి అనేక క్లేశాలను ఎదుర్కొన్నాను।

Verse 118

कीटोहमभवं पश्चात्तीरे सारस्वते शुभे । तत्र मार्गे सुखमिव संसुप्तोहं यदृच्छया

ఆ తరువాత నేను సరస్వతీ నదியின் శుభ తీరంలో ఒక కీటకుడనయ్యాను. అక్కడ మార్గమధ్యంలో యాదృచ్ఛికంగా సుఖంగా నిద్రించినట్టుగా పడి ఉన్నాను।

Verse 119

आगच्छतो रथस्यास्य शब्दमश्रौषमुन्नतम् । तं मेघनिनदं श्रुत्वा भीतोहं सहसा जवात्

వచ్చుచున్న ఈ రథపు ఎత్తైన శబ్దాన్ని నేను విన్నాను. మేఘగర్జన వంటి ఆ నాదం విని నేను అకస్మాత్తుగా భయపడి వేగంగా పారిపోయాను।

Verse 120

मार्गमुत्सृज्य दूरेण प्रपलायनमाचरम् । एतस्मिन्नंतरे व्यासस्तत्र प्राप्तो यदृच्छया

మార్గాన్ని విడిచి నేను చాలా దూరం పరుగెత్తి పారిపోయాను. అంతలో యాదృచ్ఛికంగా అక్కడికి వ్యాసముని వచ్చి చేరాడు.

Verse 121

स मामपश्यत्त्रस्तं च कृपया संयुतो मुनिः । यन्मया सर्वलोकानां नानाधर्माः प्रकीर्तिताः

ఆ ముని కరుణతో నిండిపోయి భయపడుతున్న నన్ను చూశాడు—అతడే సమస్త లోకాల నానావిధ ధర్మాలను ప్రకటించినవాడు.

Verse 122

विप्रजन्मनि तस्यैव प्रभावाद्व्याससंगमः । ततः सर्वरुतज्ञो मां प्राहार्च्यः कीटभाषया

అదే బ్రాహ్మణ జన్మలోని పుణ్యప్రభావంతో నాకు వ్యాసునితో సంగమం కలిగింది. ఆపై సమస్త ధ్వని-భాషలను తెలిసిన పూజ్యుడు నన్ను కీటభాషలో పలికాడు.

Verse 123

किमेवं नश्यसे कीट कस्मान्मृत्योर्बिभेषि च । अहो समुचिता भीतिर्मनुष्यस्य कुतस्तव

“ఓ కీటకమా! నీవు ఇలా ఎందుకు నశిస్తున్నావు, మరణాన్ని ఎందుకు భయపడుతున్నావు? అహో, ఇలాంటి భయం మనుష్యునికి తగినది—నీకు ఎలా?”

Verse 124

इत्युक्तो मतिमान्पूर्वपुण्याद्व्यासं तदोचिवान् । न मे भयं जगद्वंद्य मृत्योरस्मात्कथंचन

ఇలా చెప్పబడినప్పుడు నేను—పూర్వపుణ్యంతో వివేకవంతుడనై—వ్యాసునితో అన్నాను: “ఓ జగద్వంద్యా! ఈ మరణం పట్ల నాకు ఏ విధమైన భయం లేదు.”

Verse 125

एतदेव भयं मान्य गच्छेयमधमां गतिम् । अस्या अपि कुयोनेश्च संत्यन्याः कोटिशोऽधमाः

హే మాన్యుడా! నాకు ఇదే భయం—నేను ఇంకా అధమగతికి వెళ్లిపోవచ్చునని. ఈ నీచ యోనికన్నా దిగువన కూడా కోటానుకోట్లు మరింత నీచ జన్మలు ఉన్నాయి.

Verse 126

तासु गर्भादिकक्लेशभीतस्त्रस्तोऽस्मि नान्यथा

ఆ జన్మలలో గర్భవాసం మొదలైన కష్టాల వల్ల నేను భయంతో వణికిపోతూ కలవరపడుతున్నాను; అంతే, మరొక కారణం లేదు.

Verse 127

व्यास उवाच । मा भयं कुरु सर्वाभ्यो योनिभ्यश्च चिरादिव । मोक्षयिष्यामि ब्राह्मण्यं प्रापयिष्यामि निश्चितम्

వ్యాసుడు అన్నాడు—భయపడకు; అన్ని యోనుల నుండీ, దీర్ఘకాల భయంలా ఉన్నదానినీ విడిచిపెట్టు. నేను నిన్ను విమోచించి నిశ్చయంగా బ్రాహ్మణత్వానికి చేర్చుతాను.

Verse 128

इत्युक्तोहं कालियेन तं प्रणम्य जगद्गुरुम् । मार्गमागत्य चक्रेण पीडितो मृत्युमागमम्

కాలియుడు ఇలా చెప్పిన తరువాత నేను ఆ జగద్గురువుకు నమస్కరించాను; తరువాత మార్గంలో తిరిగి వస్తూ చక్రబాధతో పీడితుడనై మరణాన్ని పొందాను.

Verse 129

ततः काकश्रृगालादियोनिष्वस्मि यदाऽभवम् । तदातदा समागम्य व्यासो मां स्मारयच्च तत्

ఆ తరువాత నేను కాకి, నక్క మొదలైన యోనుల్లో జన్మించినప్పుడు, అప్పుడప్పుడూ వ్యాసుడు వచ్చి నాకు ఆ (రక్షక) సత్యాన్ని జ్ఞాపకం చేసేవాడు.

Verse 130

ततो बहुविधा योनीः परिक्रम्यास्मि कर्षितः । ब्राह्मणस्य च गेहेस्यां योनौ जातोऽतिदुःखितः

అప్పుడు నేను అనేక విధాల యోనులలో తిరుగుతూ దుఃఖంతో క్షీణించిపోయాను; బ్రాహ్మణుని ఇంట జన్మించినప్పటికీ ఆ జన్మలోనే నేను అత్యంత బాధపడ్డాను।

Verse 131

ततो जन्मप्रभृत्यस्मि पितृभ्यां परिवर्जितः । गलत्कुष्ठी महापीडामेतां योऽनुभवामि च

తర్వాత జన్మనుంచే తల్లిదండ్రులచే విడిచిపెట్టబడ్డాను; క్షయించే కుష్ఠరోగంతో బాధపడుతూ ఈ మహా వేదనను అనుభవిస్తున్నాను।

Verse 132

ततो मां पंचमे वर्षे व्यास आगत्य जप्तवान् । कर्णे सारस्वतं मंत्रं तेनाहं संस्मरामि च

తర్వాత నా ఐదవ సంవత్సరంలో వ్యాసుడు వచ్చి నా చెవిలో సారస్వత మంత్రాన్ని జపించాడు; దాని వల్లనే నేను (పవిత్ర బోధను) స్మరించగలుగుతున్నాను।

Verse 133

अनधीतानि शास्त्राणि वेदान्धर्मांश्च कृत्स्नशः । उक्तं व्यासेन चेदं मे गच्छ क्षेत्रं गुहस्य च । तत्र त्वं नंदभद्रं च आश्वासयमहामतिम्

నేను శాస్త్రాలను అధ్యయనం చేయకపోయినా, వేదధర్మాలను సంపూర్ణంగా తెలియకపోయినా, వ్యాసుడు నాకు ఇలా ఉపదేశించాడు— “గుహుని పుణ్యక్షేత్రానికి వెళ్లు; అక్కడ మహామతి నందభద్రునికి సాంత్వన చెప్పు।”

Verse 134

त्यत्क्वा बहूदके प्राणानस्थिक्षेपं महीजले । काराय्य त्वं ततो भावी मैत्रेय इति सन्मुनिः

“లోతైన జలంలో ప్రాణాలను విడిచి, భూమిపై ఉన్న జలంలో అస్తివిసర్జనం చేయించి, ఆపై నీవు ‘మైత్రేయ’వు అవుతావు”— అని సన్ముని ప్రకటించాడు।

Verse 135

गमिष्यसि ततो मोक्षमिति मां व्यास उक्तवान् । आगतश्च ततश्चात्र वाहीकेभ्योऽयोऽतिक्लेशतः

“అనంతరం నీవు మోక్షాన్ని పొందుతావు”—అని వ్యాసముని నాకు చెప్పాడు. తరువాత వాహీకుల చేత ఘోర కష్టాలు అనుభవించి నేను ఇక్కడికి వచ్చాను.

Verse 136

इति ते कथितं सर्वमात्मनश्चरितं मया । पापमेवंविधं कष्टं नंदभद्र सदा त्यज

ఇలా నా సమస్త జీవితచరిత్రను నీకు చెప్పాను. కాబట్టి, ఓ నందభద్రా, ఎల్లప్పుడూ పాపాన్ని విడిచిపెట్టు; ఇలాంటి ఘోర దుఃఖం పాపం నుంచే పుడుతుంది.

Verse 137

नंदभद्र उवाच । अहो महाद्भुतं तुभ्यं चरितं येन मे हृदि । भूयः शतगुणं जातं धर्मायदृढमानसम्

నందభద్రుడు అన్నాడు—అహో! నీ చరితం మహా అద్భుతం. అది విని నా హృదయంలో ధర్మం పట్ల శతగుణంగా దృఢ సంకల్పం కలిగింది.

Verse 138

किं तु त्वयोक्तधर्मस्य कर्तुकामोस्मि निष्कृतिम् । धर्मं स्मर भवांस्तस्मात्किंचिदादिश निश्चितम्

కానీ నీవు చెప్పిన ధర్మానికి అనుగుణంగా నేను ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలని కోరుతున్నాను. కాబట్టి ధర్మాన్ని స్మరించి నాకు ఒక నిశ్చిత ఉపదేశం ఇవ్వు—నేను అనుసరించదగిన మార్గాన్ని.

Verse 139

बाल उवाच । अत्र तीर्थे च सप्ताहं निराहारस्त्वहं स्थितः । सूर्यमंत्राञ्जमिष्यामि त्यक्ष्यामि च ततस्त्वसून्

బాలుడు అన్నాడు—ఈ తీర్థంలో నేను ఒక వారం నిరాహారంగా ఉంటాను. సూర్యమంత్రాలను జపిస్తాను; ఆ తరువాత ప్రాణాలను విడిచిపెడతాను.

Verse 140

ततो बर्करिकातीर्थे दग्धव्योहं त्वया तटे । अस्थीनि सागरे चापि मम क्षेप्याणि चात्र हि

అప్పుడు బర్కరికా-తీర్థ తీరంలో నీవు నా దహనక్రియ చేయాలి. నా అస్తికల్నీ సముద్రంలో విసర్జించాలి—ఇదే ఇక్కడ చేయవలసిన విధి.

Verse 141

यदि सापह्नवं चित्तं मय्यतीव तवास्ति चेत् । ततस्त्वां गुरुकार्यार्थमादेक्ष्यामि श्रृणुष्व तत्

నా పట్ల నీ హృదయంలో నిజమైన శ్రద్ధా-భక్తి గాఢంగా ఉంటే, గురువాజ్ఞగా చేయవలసిన కార్యానికి నిన్ను నియమిస్తాను—అది విను.

Verse 142

अस्मिन्बहूदके तीर्थे यत्र प्राणांस्त्यजाम्यहम् । तत्र मन्नामचिह्नस्ते संस्थाप्यो भास्करो विभुः

ఈ బహూదక తీర్థంలో, నేను ప్రాణాలు విడిచే చోట, నా నామచిహ్నంగా విభువైన భాస్కరుని (సూర్యుని) స్థాపించాలి.

Verse 143

आरोग्यं धनधान्यं च पुत्रदारादिसंपदः । भास्करो भगवांस्तुष्टो दद्यादेतच्छ्रुतेर्वचः

ఆరోగ్యం, ధన-ధాన్యాలు, అలాగే పుత్ర-దారాది సంపదలు—భగవాన్ భాస్కరుడు ప్రసన్నుడైతే ఇవన్నీ ప్రసాదిస్తాడు; ఇదే శ్రుతివాక్యం.

Verse 144

सविता परमो देवः सर्वस्वं वा द्विजन्मनाम् । वेदवेदांगगीतश्च त्वमप्येनं सदा भज

సవితా (సూర్యుడు) పరమ దేవుడు—ద్విజులకు ఆయనే సర్వస్వం. వేద-వేదాంగాలలో గేయుడైనవాడు; కనుక నీవు కూడా ఆయనను నిత్యం భజించు.

Verse 145

बहूदकमिदं कुंडं संसेव्यं च सदा त्वया । माहात्म्यमस्य वक्ष्यामि संक्षेपाद्व्यास सूचितम्

ఇది బహూదక కుండము; నీవు దీన్ని నిత్యము సేవించవలెను. వ్యాసుడు సూచించిన దీని మహాత్మ్యాన్ని నేను సంక్షేపంగా చెప్పుదును.

Verse 146

बहूदके कुंडवरे स्नाति यो विधिवन्नरः । आरोग्यं धनधान्याद्यं तस्य स्यात्सर्वजन्मसु

ఉత్తమమైన బహూదక కుండములో విధివిధానముగా స్నానము చేయు మనుష్యునికి అన్ని జన్మలలో ఆరోగ్యము, ధనము, ధాన్యము మొదలైన శుభఫలములు కలుగును.

Verse 147

बहूदके च यः स्नात्वा सप्तम्यां माघमासके । दद्यात्पिंडं पितॄणां च तेऽक्ष्यां तृप्तिमाप्नुयुः

మాఘమాసము సప్తమి నాడు బహూదకములో స్నానము చేసి పితృదేవతలకు పిండదానము చేయువాడు, ఆ పితరులు అక్షయ తృప్తిని పొందుదురు.

Verse 148

बहूदकस्य तीरे यः शुचिर्यजति वै क्रतुम् । शतक्रतुफलं तस्य नास्ति काचिद्विचारणा

బహూదక తీరమున శుచిగా ఉండి యజ్ఞక్రతువును ఆచరించువాడు నిశ్చయంగా శతక్రతుఫలమును పొందును; ఇందులో ఏ సందేహమూ లేదు.

Verse 149

अत्र यस्त्यजति प्राणान्बहूदकतटे नरः । मोदते सूर्यलोकेऽसौ धर्मिणां च सुतो भवेत्

ఇక్కడ బహూదక తీరమున ప్రాణత్యాగము చేయు మనుష్యుడు సూర్యలోకమున ఆనందించును; మరల ధర్మవంతుల కుమారుడిగా జన్మించును.

Verse 150

बहूदकस्य तीरे च यः कुर्य्याज्जपसाधनम् । सर्वं लक्षगुणं प्रोक्तं जपो होमश्च पूजनम्

బహూదక తీరంలో ఎవడు జపసాధన చేయునో, అక్కడ చేసిన జపము, హోమము, పూజయు అన్నీ లక్షగుణ ఫలప్రదమని చెప్పబడినవి।

Verse 151

बहूदकस्य तीरे च द्विजमेकं च भोजयेत् । यो मिष्टान्नेन तस्य स्याद्विप्रकोटिश्च भोजिता

బహూదక తీరంలో ఎవడు ఒక్క బ్రాహ్మణునికైనా భోజనం పెట్టునో, అతనికి మిష్టాన్నంతో భోజనం పెట్టిన ఫలం కోటి బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టినట్లే అవుతుంది।

Verse 152

बहूदकस्य तीरे या नारी गौरिणिकाः शुभाः । संभोजयति तस्याश्च कुर्यात्सुस्वागतं ह्युमा

బహూదక తీరంలో గౌరీభక్తి గల శుభనారి అతిథులకు భోజనం పెట్టి సత్కరించునప్పుడు, ఆమెకు స్వయంగా ఉమాదేవి సుస్వాగతం ప్రసాదించును।

Verse 153

बहूदकस्य तीरे च यः कुर्याद्योगसाधनम् । षण्मासाभ्यन्तरे सिद्धिर्भवेत्तस्य न संशयः

బహూదక తీరంలో ఎవడు యోగసాధన చేయునో, అతనికి ఆరు నెలల లోపలే సిద్ధి కలుగును; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 154

बहूदकस्य तीरे च प्रेतानुद्दिश्य दीयते । यत्किंचिदक्षयं तेषामुपतिष्ठेन्न चान्यथा

బహూదక తీరంలో ప్రేతులను ఉద్దేశించి ఏదైనా దానం చేయబడితే, అది వారికి అక్షయమగును; అది తప్పక వారికి చేరును, ఇతరథా కాదు।

Verse 155

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम् । कृतं बहूदकतटे सर्वं स्यात्सुमहात्फलम्

స్నానం, దానం, జపం, హోమం, స్వాధ్యాయం, పితృతర్పణం—బహూదక తీరంలో ఏది చేసినా అది అంతా అత్యంత మహాఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 156

त्वयैतद्धृदि संधार्य फलं व्यासेन सूचितम् । बहूदकस्य कुंडस्य नंदभद्र महामते

హే మహామతీ నందభద్రా! దీనిని హృదయంలో నిలుపుకో—బహూదక కుండ ఫలాన్ని వ్యాసుడు సూచించాడు।

Verse 157

इत्युक्त्वा सोऽभवन्मौनी स्नात्वा कुंडे ततः शुचिः । तीरे प्रस्तरमाश्रित्य स्वयं मंत्राञ्जाप ह

ఇట్లు చెప్పి అతడు మౌనమయ్యాడు; తరువాత కుండంలో స్నానం చేసి శుద్ధుడై, తీరంలోని రాతిపై ఆశ్రయించి తానే మంత్రజపం ప్రారంభించాడు।

Verse 158

श्रीनारद उवाच । ततः स सप्तरात्रांते जहौ बालो निजानसून् । संस्कारितो यथोक्तं च नंदभद्रेण ब्राह्मणैः

శ్రీ నారదుడు పలికెను—ఆపై ఏడు రాత్రుల ముగింపున ఆ బాలుడు తన ప్రాణాలను విడిచెను; తరువాత నందభద్రుడు బ్రాహ్మణులతో కలిసి శాస్త్రోక్తంగా అతని సంస్కారాలను నిర్వహించాడు।

Verse 159

यत्र बालः स च प्राणाञ्जहौ जपपरायणः । बालादित्यमिति ख्यातं तत्रास्थापयत प्रभुम्

ఆ బాలుడు జపనిష్ఠతో ప్రాణాలను విడిచిన చోటనే అక్కడ ప్రభువును ప్రతిష్ఠించాడు; ఆయన ‘బాలాదిత్య’ అని ప్రసిద్ధి పొందాడు।

Verse 160

बहूदके च यः स्नात्वा बालादित्यं प्रपूजयेत् । तस्य स्याद्भास्करस्तुष्टो मोक्षोपायं च विंदति

బహూదక తీర్థంలో స్నానం చేసి బాలాదిత్యుని పూజించినవాడిపై భాస్కరుడు ప్రసన్నుడవుతాడు; అతడు మోక్షసాధన మార్గాన్ని పొందుతాడు.

Verse 161

नंदभद्रो ऽप्यथान्यस्यां भार्यायामपरान्सुतान् । उत्पाद्यात्मसमन्धीमाञ्छिवसूर्यपरायणः

నందభద్రుడు కూడా మరో భార్యలో తన వంశసంబంధులైన ఇతర కుమారులను కనెను; అతడు శివసూర్యభక్తికి పరాయణుడై ఉన్నాడు.

Verse 162

रुद्रदेहं ययौ पार्थ पुनरावृत्तिदुर्लभम् । एवमेतन्महाकुंडं बहूदकमिति स्मृतम्

హే పార్థా! అతడు రుద్రసమానమైన దేహాన్ని పొందెను; అక్కడి నుండి సంసారానికి తిరిగి రావడం దుర్లభం. అందుకే ఈ మహాకుండం ‘బహూదక’గా ప్రసిద్ధి.

Verse 163

अस्य तीरे स्वमंशं च वल्लीनाथः प्रमेक्ष्यति । दत्तात्रेयस्य यो योगी ह्यवतारो भविष्यति

ఈ తీర్థ తీరంలో వల్లీనాథుడు తన అంసాన్ని ప్రదర్శించును; ఆ యోగి దత్తాత్రేయుని అవతారముగా భవిష్యత్తులో అవతరిస్తాడు.

Verse 164

अर्चयित्वा च तं देवं योगसिद्धि मवाप्नुयात् । पशूनामृद्धिमाप्नोति गोशरण्यो ह्यसौ प्रभुः

ఆ దేవుని అర్చనచేసినవాడు యోగసిద్ధిని పొందుతాడు; అలాగే పశుసంపద వృద్ధి కూడా కలుగుతుంది, ఎందుకంటే ఆ ప్రభువు గోశరణ్యుడు.

Verse 165

पश्चिमायां बुधसुतस्तथा क्षेत्रं स भारत । पुरूरवादित्यमिति स्थापयामास पार्थिवः

హే భారతా, పశ్చిమ దిశలో బుధపుత్రుడైన రాజు కూడా ఒక పుణ్యక్షేత్రాన్ని స్థాపించి, అక్కడ ప్రభువును ‘పురూరవాదిత్య’ అనే నామంతో ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 166

सर्वकामप्रदश्चासौ भट्टदित्यसमो रिवः । बहूदकक्षेत्रसमं तस्य क्षेत्रं च भारत

ఆ పురూరవాదిత్యుడు సర్వకామప్రదుడు, భట్టాదిత్యునితో సమానుడు; హే భారతా, అతని క్షేత్రం కూడా బహూదకక్షేత్రంతో సమానమని చెప్పబడింది।

Verse 167

अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं जप्तव्यं कर्णमूलके । पुत्रस्य वापि शिष्यस्य न कथंचन नास्तिकः

ఈ తీర్థ మహాత్మ్యాన్ని చెవిమూలలో మృదువుగా జపించాలి. కుమారునికైనా శిష్యునికైనా చెప్పవచ్చు; కాని ఎట్టి విధంగానూ నాస్తికునికి కాదు।

Verse 168

श्रृणोतीदं श्रद्धया यस्तस्य तुष्येश्च भास्करः । धारयन्हृदये मोक्षंमुच्यते भवसागरात्

ఇదిని శ్రద్ధతో వినేవానిపై భాస్కరుడు ప్రసన్నుడవుతాడు. మోక్షోపదేశాన్ని హృదయంలో ధరించితే భవసాగరంనుండి విముక్తి పొందుతాడు।