Adhyaya 45

Verse 1

। नारद उवाच । तथा बहूदकस्थाने कथामाकर्णयाद्भुताम् । यस्माद्बहूदकं कामरूपे यदस्ति च

నారదుడు పలికెను—అలాగే ‘బహూదక’ అనే స్థలంలో ఒక అద్భుత కథను వినుము; ఎందుకంటే కామరూపంలో ‘బహూదక’ అనే తీర్థం ఉంది।

Verse 2

तदस्ति चात्र संक्रांतं तस्मात्प्रोक्तं बहूदकम् । कपिलेनात्र तप्त्वा च वर्षाणि सुबहून्यपि

ఇక్కడ ఒక పవిత్ర సంక్రాంతి కూడా ఉంది; అందువల్ల దీనిని ‘బహూదక’ అని పిలిచారు. ఇక్కడే కపిలుడు అనేక సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాడు।

Verse 3

स्थापितं शोभनं लिंगं कपिलश्वरसंज्ञितम् । तच्च लिगं सदा पार्थ नन्दभद्र इति समृतः

అక్కడ ఒక శోభనమైన లింగం స్థాపించబడింది; అది ‘కపిలేశ్వర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందింది. ఓ పార్థా, ఆ లింగమే సదా ‘నందభద్ర’ అనే పేరుతో స్మరించబడుతుంది.

Verse 4

वाणिक्संपूजयामास त्रिकालं च कृतादरः । सर्वधर्प्रविशेवज्ञः साक्षाद्धर्म इवापरः

ఒక వాణిజుడు భక్తి-ఆదరాలతో త్రికాలం ఆ (లింగాన్ని) పూజించాడు. అతడు ప్రతి ధర్మకర్తవ్యములో ప్రవేశించుటలో నిపుణుడు—సాక్షాత్తు ధర్ముడే మరొక రూపమై ఉన్నట్లుగా.

Verse 5

नाज्ञातं तस्य किंचिच्च यद्धर्मेषु प्रकीर्त्यते । सर्वेषां च सुहृन्नित्यं सर्वेषां च हिते रतः

ధర్మముల గురించి చెప్పబడిన ఏ విషయమూ అతనికి తెలియనిది కాదు. అతడు సదా అందరికీ సుహృదుడై, అందరి హితంలో నిమగ్నుడై ఉండేవాడు.

Verse 6

कर्मणा मनसा वाचा धर्ममेनमुपाश्रितः । न भूतो न भविष्यश्च न स धर्मोऽस्ति किंचन

కర్మతో, మనసుతో, వాక్తో అతడు ధర్మాన్నే ఆశ్రయించాడు. గతంలో గానీ భవిష్యత్తులో గానీ అతడు ఏ ధర్మకర్తవ్యాన్నీ ఏ రూపంలోనూ అవతరింపనిది లేదు.

Verse 7

विदोषो यो हि सर्वत्र निश्चित्यैवं व्यवस्थितः । अस्य धर्मसमुद्रस्य संप्रवृद्धस्य सर्वतः

ప్రతి సందర్భంలో దోషరహితమైనదేమిటో నిర్ణయించి, అతడు అట్లే దృఢంగా స్థిరపడ్డాడు. ఇది అతని ధర్మసముద్రం—అది అన్ని వైపులా విస్తరించి మహత్తరమైంది.

Verse 8

निर्मथ्य नन्दभद्रेण आहृतं तन्निशामय । वाणिज्यं मन्यते श्रेष्ठं जीवनाय तदा स्थितः

నందభద్రుడు శ్రమచేసి (మథించినట్లుగా) తెచ్చినదాన్ని వినుము. ఆ సమయంలో జీవనోపాధికి వ్యాపారమే శ్రేష్ఠమని భావించి, అందులోనే స్థిరంగా నిమగ్నుడై ఉన్నాడు.

Verse 9

परिच्छिन्नैः काष्ठतृणैः शरणं तेन कारितम् । मद्यवर्जं भेदवर्जं कूटवर्जं समं तथा

సేకరించిన కట్టెలు, గడ్డి ముక్కలతో అతడు ఒక సరళమైన ఆశ్రయాన్ని నిర్మించాడు. మద్యాన్ని వదిలి, భేదభావాన్ని వదిలి, కూటకపటాన్ని వదిలి, సమభావంతోనూ నిలిచాడు.

Verse 10

सर्वभूतेषु वाणिज्यमल्पलाभेन सोऽचरत् । अमायया परेभ्योऽसौ गृहीत्वैव क्रयाणकम्

అతడు సమస్త జీవులతో వ్యాపారం చేసి, స్వల్ప లాభమే పొందేవాడు. మాయలేకుండా, ఇతరుల నుండి సరైన కొనుగోలు ధరనే మాత్రమే స్వీకరించేవాడు.

Verse 11

अमाययैव भूतेभ्यो विक्रीणात्यस्य सद्व्रतम् । केचिद्यज्ञं प्रशंसंति नन्दभद्रो न मन्यते

అతడు మాయలేకుండా స్నేహంతో జీవులను ‘గెలుచుకుంటాడు’—ఇదే అతని నిజమైన సద్వ్రతం. కొందరు యజ్ఞాన్ని ప్రశంసిస్తారు; కాని నందభద్రుడు దానిని పరమమని భావించడు.

Verse 12

दोषमेनं विनिश्चत्य श्रृमु तं पांडुनन्दन । लुब्धोऽनृती दांभीकश्च स्वप्रशंसापरायणः

ఈ దోషాన్ని నిర్ణయించి వినుము, ఓ పాండునందన: అతడు లోభి, అసత్యవాది, దాంభికుడు, స్వప్రశంసలోనే పరాయణుడు.

Verse 13

यजन्यज्ञैर्जगद्धं ति स्वं चांधतमसं नयेत् । अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते

విధివిధానాలతో యజ్ఞాలు చేయుటవలన జగత్తు ధారితమగును; మనిషి అంధతమస్సులో పడడు. అగ్నిలో సమ్యక్‌గా సమర్పించిన ఆహుతి నిశ్చయంగా ఆదిత్యదేవుని చేరును।

Verse 14

आदित्याज्जायते वृष्टिर्वष्टेरन्नं ततः प्रजाः । यद्यदा यजमानस्य ऋत्विजो द्रव्यमेव च

ఆదిత్యుని నుండే వర్షము పుడుతుంది; వర్షమునుండి అన్నము; అన్నమునుండి ప్రజలు వృద్ధి చెందుతారు. మరియు యజమాని, ఋత్వికులు, యజ్ఞద్రవ్యములు విధిగా సముపస్థితమయ్యే వేళ…

Verse 15

चौरप्रायस्य कलुषाज्जन्म जायेज्जनस्य हि । अदक्षिणे वृथा यज्ञे कृते चाप्यविधानतः

దొంగతనంలా కలుషితమైన యజ్ఞదోషమువలన మనిషికి హీన పునర్జన్మ కలుగుతుంది. దక్షిణా లేకుండా, వ్యర్థంగా, విధివిరుద్ధంగా చేసిన యజ్ఞం మలినమగును.

Verse 16

पशवो लकुटैर्हन्युर्यजमानं मृतं हताः । तस्माच्छुद्धैर्यवद्रव्यैर्यजमानः शुभः स्मृतः

కర్రలతో కొట్టబడి హతమైన పశువులు, యజమాని మరణించిన తరువాత అతనిని ప్రతిహింసించునట్లు అవుతాయి. అందుచేత శుద్ధ యవాది ద్రవ్యాలతో యజ్ఞం చేయు యజమాని శుభుడని చెప్పబడెను.

Verse 17

यज्ञ एवं विचार्यासौ यज्ञसारं समास्थितः । श्रद्धया देवपूजा या नमस्कारः स्तुतिः शुभा

ఇలా యజ్ఞాన్ని విచారించి అతడు యజ్ఞసారంలో స్థితుడగును—శ్రద్ధతో దేవపూజ, నమస్కారం, మరియు మంగళకరమైన స్తుతి యజ్ఞసారమే.

Verse 18

नैवेद्यं हविषश्चैव यज्ञोऽयं हि विकल्मषः । स एव यज्ञः प्रोक्तो वै येन तुष्यन्ति देवताः

నైవేద్యము, హవిస్సు సమర్పించి చేయబడే ఈ యజ్ఞము నిజముగా నిర్మలమైనది. దేవతలు యథార్థంగా తృప్తిచెందే యజ్ఞమే యజ్ఞమని చెప్పబడింది.

Verse 19

केचिच्छंसन्ति संन्यासं नन्दभद्रो न मन्यते । यो हि संन्यस्य विषयान्मनसा गृह्यते पुनः

కొంతమంది సన్న్యాసాన్ని పొగడ్తలతో చెప్పుతారు; కానీ నందభద్రుడు దానిని (నిజమైనదిగా) అంగీకరించడు—విషయాలను వదిలి మళ్లీ మనసులోనే వాటిని పట్టుకునేవాడిని చూసి.

Verse 20

उभयभ्रष्ट एवासौ भिन्ना भूमिर्विनश्यति । संन्यासस्य तु यत्सारं तत्तेनावृतमुत्तमम्

అతడు రెండు మార్గాల నుండీ భ్రష్టుడై, చీలిన నేలవలె నశించిపోతాడు. సన్న్యాసంలోని పరమ సారం అతనికి మరుగుపడుతుంది.

Verse 21

कस्यचिन्नैव कर्माणि शपते वा प्रशंसति । नानामार्गस्थितांल्लोकांश्चन्द्रवल्लीयते क्षितौ

అతడు ఎవరి కర్మలను నిందించడు, ప్రశంసించడూ లేదు. అనేక మార్గాల్లో ఉన్న జనుల మధ్య సంచరిస్తూ కూడా భూమిపై చంద్రునివలె నిర్లిప్తంగా ఉంటాడు.

Verse 22

न द्वेष्टि नो कामयते न विरुद्धोऽनुरुध्यते । समाश्मकांचनो धीरस्तुल्यनिंदात्मसंस्तुतिः

అతడు ద్వేషించడు, కోరుకోడు; వ్యతిరేకత వచ్చినా మెప్పించేందుకు అంటిపెట్టుకోడు. ధీరుడు రాయి-బంగారాన్ని సమానంగా చూస్తాడు; నిందలోనూ ఆత్మస్తుతిలోనూ సమంగా ఉంటాడు.

Verse 23

अभयः सर्वभूतेभ्यो यथांधबधिराकृतिः । न कर्मणां फलाकांक्षा शिवस्याराधनं हि तत्

అతడు సమస్త భూతాలకు అభయాన్ని ప్రసాదిస్తాడు; నిందా‑స్తుతుల ప్రేరణలకు అంధబధిరుడివలె నిర్లిప్తుడై ఉంటాడు. కర్మఫలాకాంక్ష చేయడు—ఇదే శివారాధన యొక్క సారము.

Verse 24

कारणाद्धर्ममन्विच्छन्न लोभं च ततश्चरन्

అతడు ధర్మాన్ని దాని నిజమైన కారణార్థంతో అన్వేషించి, ఆపై లోభాన్ని విడిచి నడుచుకుంటాడు—ఇదే అతని సదాచారం.

Verse 25

विविच्य नंदभद्रस्तत्सारं मोक्षेषु जगृहे । कृषिं केचित्प्रशंसंति नंदभद्रो न मन्यते

వివేకంతో నందభద్రుడు సారాన్ని మోక్షంలోనే గ్రహించాడు. కొందరు వ్యవసాయాన్ని ప్రశంసించినా, నందభద్రుడు దానిని పరమహితం అని అంగీకరించడు.

Verse 26

यस्यां छिंदंति वृषाणां चैव नासिकाम् । कर्षयंति महाभारान्बध्नंति दमयंति च

ఆ వృత్తిలో ఎద్దుల ముక్కును కూడా కోస్తారు; భారీ భారాలను లాగిస్తారు; కట్టివేసి, వశపరచేందుకు దమన చేస్తారు.

Verse 27

बहुदंशमयान्देशान्नयंति बहुकर्दमान् । वाहसंपीडिता धुर्याः सीदंत्यविधिना परे

వాటిని కాటేసే పురుగులు నిండిన ప్రాంతాల గుండా, లోతైన బురద గుండా తోలుతారు. భారంతో నలిగిన దున్నే జంతువులు కూలిపోతాయి; మరికొందరు విధి‑మర్యాద, కరుణ లేకుండా ఇలా చేస్తారు.

Verse 28

मन्यंते भ्रूणहत्यापि विशिष्टा नास्य कर्मणः । अघ्न्या इति गवां नाम श्रुतौ ताः पीडयेत्कथम्

వారి దృష్టిలో అతని ఈ కర్మకన్నా భ్రూణహత్య కూడా తక్కువ పాపమని భావిస్తారు. శ్రుతిలో గోవులకు ‘అఘ్న్యా’—అంటే ‘హింసించరానివి’—అని పేరు; మరి వాటిని ఎలా బాధించగలం?

Verse 29

भूमिं भूमिशयांश्चैव हंति काष्ठमयोमुखम् । पंचेंद्रियेषु जीवेषु सर्वं वसति दैवतम्

కట్టెముఖం గల నాగలితో భూమినీ, భూమిలో నిద్రించే జీవులనూ గాయపరుస్తాడు. పంచేంద్రియాలు కలిగిన సమస్త జీవుల్లో దైవత్వం సంపూర్ణంగా నివసిస్తుంది.

Verse 30

आदित्यश्चंद्रमा वायुः प्रभूत्यैव च तांस्तु यः । विक्रीणाति सुमूढस्य तस्य का नु विचारणा

సూర్యుడు, చంద్రుడు, వాయువు మొదలైన మహాశక్తులు జీవనాన్ని పోషిస్తాయి; అయినా వాటిని ‘అమ్మే’ వాడు పరమ మూర్ఖుడు—అతనికి వివేకం ఎక్కడ?

Verse 31

अजोऽग्निर्वरुणो मेषः सूर्यश्च पृथिवी विराट् । धेनुर्वत्सश्च सोमो वै विक्रीयैतान्न सिध्यति

మేక, అగ్ని, వరుణుడు, పొట్టేలు, సూర్యుడు, భూమి, విరాట్, ఆవు-దూడ, సోముడు—ఇలాంటి పవిత్ర తత్త్వాలను అమ్మితే ఎప్పటికీ సిద్ధి కలగదు.

Verse 32

एवंविधसहस्रैश्च युता दोषैः कृषिः सदा । अष्टगवं स्याद्धि हलं त्रिंशद्भागं त्यजेत्कृषेः

వ్యవసాయం ఎల్లప్పుడూ ఇలాంటి వేల దోషాలతో కూడి ఉంటుంది. నాగలి ఎనిమిది ఎద్దులతో లాగబడినట్లే; అందుచేత వ్యవసాయ ఫలంలో ముప్పైలో ఒక భాగాన్ని ధర్మార్థంగా త్యజించాలి.

Verse 33

धर्मे दद्यात्पशून्वृद्धान्पुष्यादेषा कृषिः कुतः । सारमेतत्कृषेस्तेन नंदभद्रेण चादृतम्

ధర్మార్థంగా వృద్ధ పశువులను దానం చేయాలి; అప్పుడు పాపభారం లేకుండా వ్యవసాయం నిజంగా ఎలా వర్ధిల్లుతుంది? ఇదే కృషి యొక్క సారం; నందభద్రుడు దీనిని గౌరవించి నిలిపాడు।

Verse 34

विसाधितव्यान्यन्नानि स्वशक्त्या देवपितृषु । मनुष्य द्विजभूतेषु नियुज्याश्नीत सर्वदा

తన శక్తి మేరకు అన్నం సిద్ధం చేయాలి; దేవతలకు, పితృదేవతలకు విధివిధానంగా నివేదించి, తరువాత మనుషులకు, ద్విజ అతిథులకు, సమస్త జీవులకు పంచి—అప్పుడే ఎల్లప్పుడూ భుజించాలి।

Verse 35

केचिच्छंसंति चैश्वर्यं नंदभद्रो न मन्यते । मानुषा मानुषानेव दासभावेन भुंजते

కొంతమంది ఐశ్వర్యం, ప్రభుత్వాన్ని పొగడ్తలాడుతారు; కాని నందభద్రుడు దానిని సమ్మతించడు। మనుషులు మనుషులనే దాసభావంతో భోగిస్తారు—ఆ భోగం బంధనమూలమైనది।

Verse 36

वधबंधनिरोधेन पीडयंति दिवानिशम् । देहं किमेतद्धातुः स्वं मातुर्वा जनकस्य वा

వధ, బంధనం, నిరోధం ద్వారా వారు పగలు-రాత్రి ఇతరులను బాధిస్తారు। కాని ఈ దేహం ఎవరిది—తనదా, తల్లిదా, తండ్రిదా?

Verse 37

मातुः पितुर्वा बलिनः क्रेतुरग्नेः शुनोऽपि वा । इति संचिंत्य व्यहरन्नमरा इव ईश्वराः

‘ఈ దేహం తల్లిదా, తండ్రిదా, బలవంతుడిదా, కొనుగోలుదారిదా, అగ్నిదా, కుక్కదా కూడా’—ఇలా ఆలోచించి, ఆ ‘ప్రభువులు’ అమరుల్లా ప్రవర్తిస్తారు, కర్మఫల భయం లేనట్టుగా।

Verse 38

ऐश्वर्यमदपापिष्ठा महामद्यमदादयः । ऐश्वर्यमदमत्तो हि ना पतित्वा हि माद्यति

ఐశ్వర్యమదమే అత్యంత పాపకరం; మద్యమదం మొదలైన మహామదాలు కూడా దాని ముందు చిన్నవే. రాజ్యాధికార మదంతో మత్తుడైనవాడు పతనమైన తరువాత కూడా సులభంగా తేరుకోడు.

Verse 39

आत्मवत्सर्वभृत्येषु श्रिया नैव च माद्यति

తనపై ఆధారపడినవారిని, సేవకులను తనవలెనే భావించేవాడు శ్రీ-సంపద వల్ల ఎప్పుడూ మత్తుడవడు; అతని దృష్టి సమంగా ఉంటుంది.

Verse 40

आत्मप्रत्ययवान्देही क्वेश्वरश्चेदृशोऽस्ति हि । ऐश्वर्यस्यापि सारं स जग्राहैतन्निशामय

ఆత్మప్రత్యయంతో స్థిరంగా ఉన్న దేహధారి అలాంటి పాలకుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు? అతడు ఐశ్వర్యంలోని సారాన్నికూడా గ్రహించాడు; దీనిని శ్రద్ధగా విను.

Verse 41

स्वशक्त्या सर्व भूतेषु यदसौ न पराङ्मुखः । तीर्थायेके प्रशंसंति नंदभद्रो न मन्यते

తన అంతఃశక్తితో అతడు ఏ జీవి పట్లనూ ముఖం తిప్పడు; అందుకే కొందరు అతడిని ‘తీర్థం’ అని ప్రశంసిస్తారు. అయితే నందభద్రుడు ఆ ప్రశంసను స్వీకరించడు.

Verse 42

श्रमेण संकरात्तापशीतवातक्षुधा तृषा । क्रोधेन धर्मगेहस्य नापि नाशमवाप्नुयात्

శ్రమ, కష్టం, వేడి-చలి, గాలి, ఆకలి-దాహం—ఇవే కాదు, కోపం వల్ల కూడా—ధర్మగృహం నాశనమవదు.

Verse 43

सौख्येन वा धनस्यापि श्रद्धया स्वल्पगोर्थवान् । समर्थो हि महत्पुण्यं शक्त आप्तुं क्व वास्ति सः

సుఖసౌఖ్యమూ ధనసంపదయూ, శ్రద్ధయూ ఉన్నా, స్వల్పసాధనమున్నవాడు నిజంగా మహాపుణ్యాన్ని పొందగల సమర్థుడు ఎవరు?

Verse 44

सदा शुचिर्देवयाजी तीर्थसारं गृहेगृह । नापः पुनंति पापानि न शैला न महाश्रमाः

ఎల్లప్పుడూ శుచిగా ఉండి దేవారాధనలో నిమగ్నుడైనవాడు, ప్రతి ఇంటిలో తీర్థసారమై నిలుస్తాడు. పాపాలను శుద్ధిచేయేది కేవలం నీళ్లు కాదు—పర్వతాలూ కాదు, మహాశ్రమాలూ కాదు.

Verse 45

आत्मा पुनाति पापानि यदि पापान्निवर्तते । एवमेव समाचारं प्रादुर्भूतं ततस्ततः

మనిషి పాపకర్మల నుండి వెనుదిరిగినప్పుడు, ఆత్మనే పాపాలను శుద్ధి చేస్తుంది. ఇదే విధంగా సదాచారం స్థలస్థలాలలో మళ్లీ మళ్లీ ప్రాదుర్భవించింది.

Verse 46

एकीकृत्य सदा धीमान्नंदभद्रः समास्थितः । तस्यैवं वर्ततः साधोः स्पृहयंत्यपि देवताः

ఇలా ఏకాగ్రచిత్తుడై జ్ఞానవంతుడైన నందభద్రుడు సదా స్థిరంగా నిలిచాడు. ఆ సాధువు యొక్క అటువంటి ఆచరణను చూసి దేవతలకూ కోరిక కలిగింది.

Verse 47

वासवप्रमुखाः सर्वे विस्मयं च परं ययुः । अत्रैव स्थानके चापि शूद्रोऽभूत्प्रतिवेश्मकः

వాసవుడు (ఇంద్రుడు) మొదలైన సమస్త దేవతలు పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యారు. అదే స్థలంలో అక్కడే ఒక శూద్రుడూ ఉండేవాడు, పొరుగువాడిగా నివసించేవాడు.

Verse 48

स नंदभद्रं धर्मिष्ठं पुनः पुनरसूयत । नास्तिकः स दुराचारः सत्यव्रत इति श्रुतः

అతడు పరమ ధర్మిష్ఠుడైన నందభద్రుని పట్ల పదే పదే అసూయపడెను. అతడు నాస్తికుడూ దురాచారుడూ అయినప్పటికీ ‘సత్యవ్రతుడు’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను.

Verse 49

स सदा नंदभद्रस्य विलोकयति चांतरम् । छिद्रं चेदस्य पश्यामि ततो धर्मान्निवर्तये

అతడు ఎల్లప్పుడూ నందభద్రుని అంతరంగాన్ని గమనిస్తూ లోపం కోసం చూస్తుండెను. ‘అతనిలో ఒక్క చీలికైనా కనబడితే, అతడిని ధర్మమార్గం నుండి మళ్లిస్తాను’ అని తలచెను.

Verse 50

स्वभाव एव क्रूराणां नास्तिकानां दुरात्मनाम् । आत्मानं पातयंत्येव पातयंत्यपरं च यत्

క్రూరులైన, నాస్తికులైన దురాత్ముల స్వభావమే ఇదే—వారు తమను తాము పతనానికి గురిచేసి, ఇతరులను కూడా పడగొడతారు.

Verse 51

ततस्त्वेवं वर्ततोऽस्य नंदभद्रस्य धीमतः । एकोऽभूत्तयः कष्टाद्वार्धिके सोऽप्यनश्यत

అనంతరం ఈ విధంగా జీవించుచున్న జ్ఞానవంతుడైన నందభద్రునికి ఒక కుమారుడు జన్మించెను; కాని దురదృష్టవశాత్తు ఆ శిశువు కూడా బాల్యములోనే నశించెను.

Verse 52

तच्च दैवकृतं मत्वा न शुशोच महामतिः । देवो वा मानवो वापि को हि दवाद्विमुच्यते

ఇది దైవకృతమని తెలిసి ఆ మహామతి శోకించలేదు. దేవుడైనా మనిషైనా—విధి నిర్ణయించిన దానినుండి ఎవరు తప్పించుకోగలరు?

Verse 53

ततोऽस्य सुप्रिया भार्या सर्वैः साध्वीगुणैर्युता । गृहधर्मस्य मूर्तिर्या साक्षादिव अरुंधती

అనంతరం అతని అత్యంత ప్రియమైన భార్య, సమస్త సాధ్వీగుణాలతో యుక్తురాలై, గృహధర్మానికి సాక్షాత్తు మూర్తిలా—అరుంధతీ దేవి ప్రత్యక్షమైనట్లు నిలిచింది।

Verse 54

विनाशमागता पार्थ कनकानाम नामतः । ततो यतेंद्रियोऽप्येष गृहधर्मविनाशतः

హే పార్థా! ‘కనకానామా’ అనే నామధేయంతో ఉన్న ఆమె వినాశానికి లోనైంది. ఆపై గృహధర్మం చెదిరిపోవడంతో ఇంద్రియనిగ్రహం కలవాడైన ఇతడూ కలత చెందాడు।

Verse 55

शुशोच हा कष्टमिति पापोहमिति चासकृत् । तत्तस्य चांतरं दृष्ट्वाऽहृष्यत्यव्रतश्चिरात्

అతడు మళ్లీ మళ్లీ విలపించాడు—“హా, ఎంత దుఃఖం! నేను పాపిని!” అతని హృదయంలోని ఆ చీలికను చూసి, చాలాకాలంగా ఎదురుచూస్తున్న అవ్రతుడు ఆనందించాడు।

Verse 56

उपाव्रज्य च हा कष्टं ब्रुवंस्तं नंदभद्रकम् । दधिकर्ण इवासाद्य नंदभद्रमुवाच सः

“హా, ఎంత కష్టం!” అని విలపిస్తున్న నందభద్రుని దగ్గరకు అతడు చేరాడు; దధికర్ణుడిలా సమీపించి నందభద్రునితో ఇలా పలికాడు।

Verse 57

हा नंदभद्र यद्येवं तवाप्येवंविधं फलम् । एतेन मन्ये मनसि धर्मोप्येष वृथैव यत्

“హా నందభద్రా! నీకూ ఇలాంటి ఫలమే వస్తే, దీనివల్ల నా మనసులో నేను తేల్చుకున్నది—ఈ ధర్మమూ వ్యర్థమే.”

Verse 58

इत्यादि बहुधा प्रोच्य तत्तद्वाक्यं ततस्ततः । सत्यव्रतस्ततः प्राह नंदभद्रं कृपान्वितः

ఇలా అనేక విధాలుగా అదే మాటలను మళ్లీ మళ్లీ చెప్పి, అనంతరం కరుణతో కదిలిన సత్యవ్రతుడు నందభద్రునితో పలికెను।

Verse 59

नंदभद्र सदा तुभ्यं वक्तुकामोस्मि किंचन । प्रस्तावस्याप्यभावाच्च नोदितं च मया क्वचित्

హే నందభద్రా, నేను ఎప్పుడూ నీకు ఒక విషయం చెప్పాలని కోరుకున్నాను; కానీ తగిన సందర్భం లేక ఇప్పటివరకు ఎప్పుడూ చెప్పలేదు।

Verse 60

अप्रस्तावं ब्रुवन्वाक्यं बृहस्पतिरपिध्रुवम् । लभते बुद्ध्यवज्ञानमवमानं च हीनवत्

నిజమే, బృహస్పతి కూడా అసమయంలో మాటలు పలికితే, అతని బుద్ధి నిర్లక్ష్యానికి గురై, హీనునివలె అవమానాన్ని పొందుతాడు।

Verse 61

नन्दभद्र उवाच । ब्रूहिब्रूहि न मे किंचित्साधु गोप्यं प्रियं परम् । वचोभिः शुद्धसत्त्वानां न मोक्षोऽप्युपमीयते

నందభద్రుడు అన్నాడు: చెప్పండి, చెప్పండి; హే ప్రియ పరమా, నాకు ఏ శుభవిషయమూ దాచకండి। శుద్ధసత్త్వుల వాక్యాలు మోక్షంతో కూడ పోల్చలేనివి।

Verse 62

सत्यव्रत उवाच । नवभिर्नवभिश्चैव विमुक्तं वाग्विदूषणैः । नवभिर्बुद्धिदोषैश्च वाक्यं वक्ष्याम्यदोषवत्

సత్యవ్రతుడు అన్నాడు: నేను దోషరహితమైన వాక్యాన్ని పలుకుతాను—వాణి యొక్క తొమ్మిది కలుషాల నుండీ, బుద్ధి యొక్క తొమ్మిది దోషాల నుండీ విముక్తుడై।

Verse 63

सौक्ष्म्यं संख्याक्रमश्चापि निर्णयः सप्रयोजनः । पंचैतान्यर्थजातानि यत्र तद्वाक्यमुच्यते

సూక్ష్మత, సమ్యక్ సంఖ్య, క్రమబద్ధత, స్పష్ట వినిర్ణయం, ప్రయోజనం—ఈ ఐదు అర్థతత్త్వాలు ఉన్న చోట అదే సుశ్రద్ధ వాక్యమని చెప్పబడుతుంది।

Verse 64

धर्ममर्थं च कामं च मोक्षं चोद्दिश्य चोच्यते । प्रयोजनमिति प्रोक्तं प्रथमं वाक्यलक्षणम्

ధర్మం, అర్థం, కామం లేదా మోక్షాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని చెప్పబడినది ‘ప్రయోజనం’ అని; ఇదే వాక్యానికి మొదటి లక్షణమని చెప్పబడింది।

Verse 65

धर्मार्थकाममोक्षेषु प्रतिज्ञाय विशेषतः । इदं तदिति वाक्यांते प्रोच्यते स विनिर्णयः

ధర్మం, అర్థం, కామం లేదా మోక్షం విషయమై ప్రత్యేక ప్రతిజ్ఞ చేసి, వాక్యాంతంలో ‘ఇదే అది’ అని తేల్చి చెప్పడం వినిర్ణయమని అంటారు।

Verse 66

इदं पूर्वमिदं पश्चाद्वक्तव्यं यत्क्रमेण हि । क्रमयोगं तमप्याहुर्वाक्यतत्तविदो बुधाः

ముందుగా చెప్పవలసినది, తరువాత చెప్పవలసినది—ఇవి యథాక్రమంగా చెప్పబడితే, వాక్యతత్త్వాన్ని తెలిసిన పండితులు దానిని ‘క్రమయోగం’ అని అంటారు।

Verse 67

दोषाणां च गुणानां च प्रमाणं प्रविभागतः । उभयार्थमपि प्रेक्ष्य सा संख्येत्युपधार्यताम्

దోషాలు, గుణాల ప్రమాణాన్ని సరైన విభాగంతో నిర్ధారించి, రెండు పక్షాల అర్థాన్ని పరిశీలించి, దానినే ‘సంఖ్య’ (గణన)గా గ్రహించాలి।

Verse 68

वाक्यज्ञेयेषु भिन्नेषु यत्राभेदः प्रदृश्यते । तत्रातिशयहेतुत्वं तत्सौक्ष्म्यमिति निर्दिशेत्

వాక్యమునందు గ్రాహ్యార్థములు భిన్నమైనప్పటికీ, యత్ర అంతర్లీన ఏకత్వము దర్శనమగునో—ఉత్కర్షకారక సంబంధమును ప్రకాశింపజేయు సామర్థ్యమే ‘సౌక్ష్మ్యము’ అని నిర్దేశించబడును।

Verse 69

इति वाक्यगुणानां च वाग्दोषान्द्विनव श्रृणु । अपेतार्थमभिन्नार्थमपवृत्तं तथाधिकम्

ఇట్లు వాక్యగుణములు చెప్పబడినవి; ఇప్పుడు వాణిదోషములైన అష్టాదశములను వినుము—‘అర్థరహితము’, ‘అభిన్న/అస్పష్టార్థము’, ‘విషయచ్యుతము’, మరియు ‘అతిరేకము’ మొదలైనవి।

Verse 70

अश्लक्ष्णं चापि संदिग्धं पदांते गुरु चाक्षरम् । पराङ्मुखमुखं यच्च अनृतं चाप्यसंस्कृतम्

కర్కశమైనది, సందిగ్ధమైనది, పదాంతమున గురు (భారీ) అక్షరములు కలిగినది; అశుభ/అసౌകര్యమైన ఆరంభముతో ఉన్నది; అసత్యమైనది, మరియు సంస్కారరహితమైనది—ఇవీ వాణిదోషములు।

Verse 71

विरुद्धं यत्त्रिवर्गेण न्यूनं कष्टातिशब्दकम् । व्युत्क्रमाभिहृतं यच् सशेषं चाप्यहेतुकम्

ధర్మ-అర్థ-కామములైన త్రివర్గమునకు విరుద్ధమైనది, అపూర్ణమైనది, కష్టకరమై లేదా అతిశయ పదములతో కూడినది; అవ్యవస్థిత క్రమమున చెప్పబడినది; అసంపూర్ణమైనది, మరియు యుక్తికారణము లేక పలికినది—ఇది దోషయుక్త వాక్యము।

Verse 72

निष्कारणं च वाग्दोषान्बुद्धिजाञ्छृणु त्वं च यान् । कामात्क्रोधाद्भयाच्चैव लोभाद्दैन्यादनार्यकात्

ఇప్పుడు బుద్ధి/మనస్సు నుండి పుట్టి కారణము లేక పలికబడే వాణిదోషములను వినుము—కామము, క్రోధము, భయము, లోభము, దైన్యము, మరియు అనార్యభావము వలన।

Verse 73

हीनानुक्रोशतो मानान्न च वक्ष्यामि किंचन । वक्ता श्रोता च वाक्यं च यदा त्वविकलं भवेत्

హీనులపై కరుణతోను, యోగ్యులపై గౌరవంతోను నేను యథేచ్ఛగా ఏదీ పలుకను. వక్త, శ్రోత, వాక్యం—మూడూ అవికలంగా ఉన్నప్పుడే వాణి పలకదగినదవుతుంది.

Verse 74

सममेति विवक्षायां तदा सोऽर्थः प्रकाशते । वक्तव्ये तु यदा वक्ता श्रोतारमवमन्यते

ఉద్దేశం మరియు వ్యక్తీకరణ సమంగా కలిసినప్పుడు అర్థం స్వయంగా ప్రకాశిస్తుంది. కానీ చెప్పవలసినప్పుడు వక్త శ్రోతను అవమానిస్తే,

Verse 75

श्रोता चाप्यथ वक्तारं तदा वाक्यं न रोहति । अथ यः स्वप्रियं ब्रूयाच्छ्रोतुर्वोत्सृज्ययदृतम्

శ్రోత కూడా వక్తను అవమానిస్తే ఆ వాక్యం మనసులో పాతుకుపోదు. అలాగే శ్రోతకు హితమైన సత్యాన్ని వదిలి, తనకు నచ్చినదే చెప్పేవాడు,

Verse 76

विशंका जायते तस्मिन्वाक्यं तदपि दोषवत् । तस्माद्यः स्वप्रियं त्यक्त्वा श्रोतुश्चाप्यथ यत्प्रियम्

అలాంటి వాక్యంపై అనుమానం కలుగుతుంది; ఆ మాట కూడా దోషంతో కూడినదవుతుంది. కాబట్టి తనకు మాత్రమే నచ్చినదాన్ని వదలి, శ్రోతకు నచ్చినదాన్నీ పరిగణించాలి—

Verse 77

सत्यमेव प्रभाषेत स वक्ता नेतरो भुवि । मिथ्यावादाञ्छास्त्रजालसंभवान्यद्विहाय च

సత్యమే పలికేవాడే ఈ లోకంలో నిజమైన వక్త; మరెవ్వరూ కాదు. శాస్త్రజాలం నుంచి పుట్టిన మిథ్యావాదాలను కూడా విడిచిపెట్టి,

Verse 78

सत्यमेव व्रतं यस्मात्तस्मात्सत्यव्रतस्त्वहम् । सत्यं ते संप्रवक्ष्यामि मंतुमर्हसि तत्तथा

సత్యమే నా వ్రతము గనుక నేను సత్యవ్రతుడను. నీకు నేను సత్యమును ప్రకటించెదను; దానిని యథాతథంగా అంగీకరించి గ్రహించుము.

Verse 79

यदाप्रभृति भद्र त्वं पाषाणस्यार्चने रतः । तदाप्रभृति किंचिच्च न हि पश्यामि शोभनम्

భద్రా, నీవు కేవలం పాషాణార్చనలో రతుడైన నాటి నుంచే నీకు ఏ శుభమూ జరుగుతున్నట్లు నాకు కనబడటం లేదు.

Verse 80

एकः सोऽपि सुतो नष्टो भार्या चार्याऽप्यनश्यत । कूटानां कर्मणां साधो फलमेवंविधं भवेत्

నీ ఏకైక కుమారుడు నశించాడు; భార్యയും సంపత్తിയും కూడా నాశనమయ్యాయి. ఓ సాధూ, కూటకర్మల ఫలము ఇలాంటిదే అవుతుంది.

Verse 81

क्व देवाः संति मिथ्यैतद्दृश्यंते चेद्भवंत्यपि । सर्वा च कूटविप्राणां द्रव्यायैषा विकल्पना

‘దేవులు ఎక్కడున్నారు? ఇది అబద్ధం. వారు ‘కనిపిస్తారు’ అని చెప్పి ఉన్నారనుకున్నా, ఇది అంతా ధనార్థం కూటవిప్రులు కల్పించిన పథకమే.’

Verse 82

पितॄनुद्दिश्य यच्छंति मम हासः प्रजायते । अन्नस्योपद्रवं यच्च मृतो हि किमशिष्यत

‘పితృదేవతలను ఉద్దేశించి ఇచ్చే దానాన్ని చూసి నాకు నవ్వు వస్తుంది; అన్నమూ పాడవుతుంది. మృతుడు ఏమి తినగలడు, ఏమి అనుభవించగలడు?’

Verse 83

यत्त्विदं बहुधा मूढा वर्णयंति द्विजाधमाः । विश्वनिर्माणमखिलं तथापि श्रृणु सत्यतः

మూఢులైన—ద్విజుల్లో అధములైన—వారు అనేక విధాలుగా ‘సమస్త విశ్వ నిర్మాణం’ అని వర్ణించేదాన్ని, అయినా నీవు దానిని సత్యంగా వినుము.

Verse 84

उत्पत्तिश्चापि भंगश्च विश्वस्यैतद्द्वयं मृषा । एवमेव हि सर्वं च सदिदं वर्तते जगत्

విశ్వానికి ‘ఉత్పత్తి’ మరియు ‘నాశం’—ఈ రెండూ మిథ్య; ఈ విధంగానే సమస్త జగత్తు సత్-రూపంగా నిలిచి ఉంటుంది.

Verse 85

स्वभावतो विश्वमिदं हि वर्तते स्वभावतः सूर्यमुखा भ्रमंत्यमी । स्वभावतो वायवो वांति नित्यं स्वभावतो वर्षति चांबुदोऽयम्

స్వభావముచేతనే ఈ విశ్వం ప్రవహిస్తుంది; స్వభావముచేతనే సూర్యుని అగ్రంగా చేసుకొని ఈ గ్రహనక్షత్రాలు పరిభ్రమిస్తాయి. స్వభావముచేతనే వాయువులు నిత్యం వీస్తాయి, స్వభావముచేతనే ఈ మేఘం వర్షిస్తుంది.

Verse 86

स्वभावतो रोहति धान्यजातं स्वभावतो वर्षशीतातपत्वम् । स्वभावतः संस्थिता मेदिनी च स्वभावतः सरितः संस्रवंति

స్వభావముచేతనే ధాన్యజాతి మొలుస్తుంది; స్వభావముచేతనే వర్షం, చలి, ఎండ (తాపం) కలుగుతాయి. స్వభావముచేతనే భూమి స్థిరంగా నిలుస్తుంది; స్వభావముచేతనే నదులు ప్రవహిస్తాయి.

Verse 87

स्वभावतः पर्वता भांति नित्यं स्वभावतो वारिधिरेष संस्थितः । स्वभावतो गर्भिणी संप्रसूते स्वभावतोऽमी बहवश्च जीवाः

స్వభావముచేతనే పర్వతాలు నిత్యం అలాగే ప్రకాశిస్తూ నిలుస్తాయి; స్వభావముచేతనే ఈ సముద్రం తన స్థానంలో స్థితమై ఉంటుంది. స్వభావముచేతనే గర్భిణి ప్రసవిస్తుంది; స్వభావముచేతనే ఈ అనేక జీవులు జీవిస్తారు.

Verse 88

यथा स्वभावेन भवंति वक्रा ऋतुस्वबावाद्बदरीषु कण्टकाः । तथा स्वभावेन हि सर्वमेतत्प्रकाशते कोऽपि कर्ता न दृश्यः

ఋతు-స్వభావం వల్ల బదరీ వృక్షాలలో ముళ్లు పుడినట్లే, స్వభావం వల్లనే ఇదంతా ప్రకాశిస్తుంది; ఎవరూ కర్తగా కనిపించరు।

Verse 89

तदेवं संस्थिते लोके मूढो मुह्यति मत्तवत् । मानुष्यमपि यद्धूर्ता वदंत्यग्र्यं श्रृणुष्वतत्

లోకం ఇలా స్థితి చెందినప్పుడు మూర్ఖుడు మత్తుడిలా మోహపడతాడు. ధూర్తులు ‘అగ్ర్యం’ అని చెప్పేది—‘మానవజన్మ’ కూడా—అది విను।

Verse 90

मानुष्यान्न परं कष्टं वैरिणां नो भवेद्धि तत् । शोकस्थानसहस्राणि मनुष्यस्य क्षणेक्षणे

మనిషిగా ఉండటంకంటే పెద్ద కష్టం లేదు; శత్రువులు కూడా అది ఎవరికీ కలగాలని కోరరు. మనిషికి క్షణక్షణం శోకానికి వేల కారణాలు ఉంటాయి।

Verse 91

मानुष्यं हि स्मृताकारं सभाग्योऽस्माद्विमुच्यते । पशवः पक्षिणः कीटाः कृमयश्च यथासुखम्

స్మృతి, వివేకం కలిగిన మానవదేహాన్ని పొందిన భాగ్యవంతుడు ఈ బంధనంనుండి విముక్తి పొందుతాడు. కానీ పశువులు, పక్షులు, కీటకాలు, కృములు తమ తమ సుఖానుసారం జీవిస్తాయి।

Verse 92

अबद्धा विहरंत्येते योनिरेषां सुदुर्लभा । निश्चिंताः स्थावरा ह्येते सौख्यमेषां महद्भुवि

వీరు బంధనరహితులై విహరిస్తారు; వీరికి ఇలాంటి యోని అత్యంత దుర్లభం. వీరు నిశ్చింతగా, స్థావరుల్లా ఉన్నట్లు; భూమిపై వీరి సుఖం మహత్తరము।

Verse 93

बहुना किं मनुष्येभ्यः सर्वो धन्योऽन्ययोनिजः । स्वभावमेव जानीहि पुण्यापुण्यादिकल्पना

మనుష్యుల గురించి ఎక్కువగా ఏమి చెప్పాలి? ఇతర యోనిలో జన్మించినవాడూ సర్వథా ధన్యుడే. ఇది స్వభావమాత్రమేనని తెలుసుకో; పుణ్య‑పాపాది భావనలు కేవలం కల్పన మాత్రమే.

Verse 94

यदेके स्थावराः कीटाः पतंगा मानुषादिकाः । तस्मान्मित्या परित्यज्य नंदभद्र यथासुखम् । पिब क्रीडनकैः सार्धं भोगान्सत्यमिदं भुवि

కొంతమంది స్థావరులు, కొంతమంది కీటకాలు, కొంతమంది పక్షులు, మరికొందరు మనుష్యులు మొదలైనవారు. కాబట్టి, ఓ నందభద్రా, ఈ మిథ్యా భావాలను విడిచి, నీ ఇష్టానుసారం పానము చేసి, స్నేహితులతో క్రీడిస్తూ భోగాలను అనుభవించు—భూమిపై ఇదే సత్యం.

Verse 95

नारद उवाच । इत्येतैरमुखैर्वाक्यैरयुक्तैरसमंजसैः

నారదుడు అన్నాడు—ఇలా, ఆధారంలేని, యుక్తిలేని, అసంబద్ధమైన మాటలతో—

Verse 96

सत्यव्रतस्य नाकम्पन्नंदभद्रो महामनाः । प्रहसन्निव तं प्राह स्वक्षोभ्यः सागरो यथा

సత్యవ్రతుని మాటలతో మహాత్ముడు నందభద్రుడు ఏమాత్రం కంపించలేదు. నవ్వుతున్నట్లుగా అతనితో పలికాడు—తనలోనే కలకలం ఉన్నా సముద్రం అచలంగా ఉండినట్లు.

Verse 97

यद्भवानाह धर्मिष्ठाः सदा दुःखस्य भागिनः । तन्मिथ्या दुःखजालानि पश्यामः पापिनामपि

మీరు చెప్పేది—ధర్మనిష్ఠులు ఎల్లప్పుడూ దుఃఖభాగులు—అది మిథ్య. ఎందుకంటే పాపులలో కూడా మేము దుఃఖజాలాలను చూస్తున్నాము.

Verse 98

वधबंधपरिक्लेशाः पुत्रदारादि पंचता । पापिनामपि दृश्यंते तस्माद्धर्मो गुरुर्मतः

వధ, బంధనం, క్లేశాలు—మరియు పుత్ర, దారా మొదలైనవాటితో సంబంధించిన పంచవిధ విపత్తులు—పాపులలో కూడా కనిపిస్తాయి; అందుచేత ధర్మమే నిజమైన గురువు, మార్గదర్శి అని భావించబడుతుంది।

Verse 99

अयं साधुरहो कष्टं कष्टमस्य महाजनाः । साधोर्वदंत्येतदपि पापिनां दुर्लभं त्विदम्

‘అయ్యో, ఈ సద్గుణుడు ఎంత కష్టపడుతున్నాడు!’—అని మహాజనులు ధర్మాత్ముని గురించి అంటారు; కానీ ఇలాంటి సద్గుణ కీర్తి కూడా పాపులకు అత్యంత దుర్లభం।

Verse 100

दारादिद्रव्यलोभार्यं विशतः पापिनो गृहे । भवानपि बिभेत्यस्माद्द्वेष्टि कुप्यति तद्वृथा

పాపి ఇంటిలో ప్రవేశించినప్పుడు దారా, ధనం మొదలైన వాటి లోభం నిండిపోతుంది; దీనివల్ల మీరు కూడా భయపడుతూ, ద్వేషిస్తూ, కోపపడుతారు—కాబట్టి దీనిని వ్యర్థమని చెప్పడం తగదు।

Verse 101

यथास्य जगतो ब्रूषे नास्ति हेतुर्महेश्वरः । तद्बालभाषितं तुभ्यं किं राजानं विना प्रजाः

ఈ జగత్తుకు కారణం లేదు, మహేశ్వరుడు లేడు అని నీవు చెప్పేది బాలభాషితమే; చెప్పు, రాజు లేకుండా ప్రజలు ఎలా ఉంటారు?

Verse 102

यच्च ब्रवीषि पाषाणं मिथ्या लिंगं समर्चसि । तद्भवांल्लिंगमाहात्म्यं वेत्ति नांधो यथा रविम्

మరియు నీవు ‘నీవు కేవలం రాయి, మిథ్యా లింగాన్ని పూజిస్తున్నావు’ అని చెప్పడం ద్వారా లింగ మహాత్మ్యాన్ని నీవు తెలియనివాడివని తెలుస్తుంది; అంధుడు సూర్యుణ్ణి చూడలేనట్లే।

Verse 103

ब्रह्मादायः सुरा सर्वे राजानश्च महर्द्धिकाः । मानवा मुनयश्चैव सर्वे लिंगं यजंति च

బ్రహ్మాది సమస్త దేవతలు, మహాసమృద్ధులైన రాజులు, మనుష్యులు మరియు మునులు కూడా—అందరూ నిశ్చయంగా శివలింగాన్ని ఆరాధిస్తారు।

Verse 104

स्वनामकानि चिह्नानि तेषां लिंगानि संति च । एते किं त्वभवत्मूर्खास्त्वं तु सत्यव्रतः सुधीः

వారి వారి పేర్లను ధరించిన చిహ్నరూప లింగాలు కూడా ఉన్నాయి. మరి వారు అందరూ మూర్ఖులా, నీవే ఒక్కడివి సత్యవ్రతుడైన జ్ఞానివా?

Verse 105

प्रतिष्ठाप्य पुरा ब्रह्मा पुष्करे नीललोहितम् । प्राप्तवान्परमां सिद्धिं ससर्जेमाः प्रजाः प्रभुः

పూర్వకాలంలో బ్రహ్మ పుష్కరంలో నీలలోహితుని ప్రతిష్ఠించాడు; పరమసిద్ధిని పొందిన ఆ ప్రభువు తరువాత ఈ ప్రజలను సృష్టించాడు।

Verse 106

विष्णुनापि निहत्याजौ रावणं पयसांनिधेः । तीरे रामेश्वरं लिंगं स्थापितं चास्ति किं मुधा

విష్ణువు కూడా యుద్ధంలో రావణుణ్ని సంహరించి సముద్రతీరంలో రామేశ్వర లింగాన్ని స్థాపించాడు—అది వ్యర్థమా?

Verse 107

वृत्रं हत्वा पुरा शक्रो महेंद्रे स्थाप्य शंकरम् । लिंगं विमुक्तपापोऽथ त्रिदिवेद्यापि मोदते

పూర్వకాలంలో వృత్రుణ్ని సంహరించిన శక్రుడు మహేంద్ర పర్వతంపై శంకర లింగాన్ని స్థాపించాడు; పాపవిముక్తుడై అతడు నేడు కూడా స్వర్గంలో ఆనందిస్తాడు।

Verse 108

स्थापयित्वा शिवं सूर्यो गंगासागरसंगमे । निरामयोऽभूत्सोमश्च प्रभासे पश्चिमोदधौ

గంగా–సముద్ర సంగమంలో సూర్యుడు శివుని స్థాపించాడు; పశ్చిమ సముద్రతీరంలోని ప్రభాసక్షేత్రంలో సోముడు నిరామయుడయ్యాడు।

Verse 109

काश्यां यमश्च धनदः सह्ये गरुडकश्यपौ । नैमिषे वायुवरुणौ स्थाप्य लिंगं प्रमोदिताः

కాశీలో యముడు, ధనదుడు (కుబేరుడు); సహ్య పర్వతంలో గరుడుడు, కశ్యపుడు; నైమిషంలో వాయువు, వరుణుడు—లింగాన్ని స్థాపించి అందరూ ఆనందించి కృతార్థులయ్యారు।

Verse 110

अस्मिन्नेव स्तंभतीर्थे कुमारेणं गुहो विभुः । लिंगं संस्थापयामास सर्वपापहरं न किम्

ఇదే స్తంభతీర్థంలో పరాక్రమశాలి గుహుడు (స్కందుడు) కుమారేశ లింగాన్ని స్థాపించాడు; అది సమస్త పాపాలను హరించేది—అలా కాదా?

Verse 111

एवमन्यैः सुरैर्यानि पार्थिवैर्मुनिभिस्तथा । संस्तापितानि लिंगानि तन्न संख्यातुमुत्सहे

ఇలాగే ఇతర దేవతలు, భూమిపై రాజులు, మునులు స్థాపించిన లింగాలు ఎన్నో ఉన్నాయి; వాటిని లెక్కించగల శక్తి నాకు లేదు।

Verse 112

पृथिवीवासिनः सर्वे ये च स्वर्गनिवासिनः । पातालवासिनस्तृप्ता जायंते लिंगपूजया

భూమిలో నివసించే వారందరూ, స్వర్గనివాసులూ, పాతాళనివాసులూ—లింగపూజచేత తృప్తి పొందుతారు, పరిపూర్ణులవుతారు।

Verse 113

यच्च ब्रवीषि गीर्वाणा न संति सन्ति चेत्कुतः । कुत्रापि नैव दृश्यंते तेन मे विस्मयो महान्

హే దేవవక్తా! నీవు చెప్పేది—‘వారు లేరు’; ఉన్నట్లయితే ఎక్కడి నుంచి? ఎక్కడా వారు కనిపించరు; అందువల్ల నాకు మహా ఆశ్చర్యం కలుగుతోంది.

Verse 114

रंकवत्किं स्म ते देवा याचंतां त्वां कुलत्थवत् । यमिच्छिसि महाप्राज्ञ साधको हि गुरुस्तव

ఆ దేవతలు దరిద్రుల్లా నీ వద్ద ఎందుకు యాచించాలి—కులత్థం (ఉలవలు) అడిగినట్లుగా? హే మహాప్రాజ్ఞా! నీవు కోరినదాన్ని సిద్ధిచేయువాడు నీ గురువే.

Verse 115

स्वबावान्नैव सर्वार्थाः संसिद्धा यदि ते मते । भोजनादि कथं सिध्येद्वद कर्तारमंतरा

నీ అభిప్రాయంలో స్వభావమాత్రంతో అన్ని ఫలాలు సిద్ధం కావు అనుకుంటే, చెప్పు—కర్త లేకుండా భోజనం మొదలైనవి ఎలా సిద్ధిస్తాయి?

Verse 116

बदरीमंतरेणापि दृश्यंते कण्टका न हि । तस्मात्कस्यास्ति निर्माणं यस्य यावत्तथैव तत्

బదరి చెట్టు లేకున్నా ముళ్లు కనిపిస్తాయి. కాబట్టి ఏది ఎంతవరకు ఉందో అంతవరకు అలాగే నిలిచేది—దాని ‘నిర్మాణం’ ఎవరిది?

Verse 117

यच्च ब्रवीषि पश्वाद्याः सुखिनो धन्यकास्त्वमी । त्वदृते नेदमुक्तं च केनापि श्रुतमेव वा

నీవు చెప్పేది—పశువులు మొదలైనవి సుఖంగా ధన్యులుగా ఉంటారని—నీ తప్ప ఇది ఎవ్వరూ చెప్పలేదు; ఎవరినుంచీ వినబడినదీ కాదు.

Verse 118

तामसा विकला ये च कष्टं तेषां च श्लाघ्यताम् । सर्वेंद्रिययुताः श्रेष्ठाः कुतो धन्या न मानुषाः

తామసగుణంతో వికలులైన వారి కష్టం ‘ధన్యత’గా ఎలా ప్రశంసనీయం? సమస్త ఇంద్రియసంపత్తితో శ్రేష్ఠసామర్థ్యమున్న మనుష్యులే నిజంగా ధన్యులు.

Verse 119

सत्यं तव व्रतं मन्ये नरकाय त्वयाऽदृतम् । अत्यनर्थे न भीः कार्या कामोयं भविताचिरात्

నీ వ్రతం నిజంగా నరకానికే నీవు స్వీకరించినదని నేను భావిస్తున్నాను. ఇంతటి ఘోర అనర్థంలో భయం అవసరం లేదు; నీ ఈ కోరిక త్వరలోనే నెరవేరుతుంది.

Verse 120

आदावाडंबरेणैव ध्रुवतोऽज्ञानमेव मे । इत्थं निःसारता व्यक्तमादावाडंबारात्तु यत्

ఆరంభం నుంచే ఈ ఆడంబరం నా అజ్ఞానాన్నే స్థిరపరిచింది. అందువల్ల నిస్సారత స్పష్టమైంది—మొదటినుంచే కేవలం ప్రదర్శన మాత్రమే ఉన్నప్పుడు.

Verse 121

मायाविनां हि ब्रुवतां वाक्यं चांडबरावृतम् । कुनाणकमिवोद्दीप्तं परीक्षेयं सदा सताम्

మాయావుల మాటలు ఆడంబరపు పొరలో కప్పబడి ఉంటాయి; అవి మెరుస్తున్న నకిలీ నాణెంలా—సజ్జనులు వాటిని ఎల్లప్పుడూ పరీక్షించాలి.

Verse 122

आदौ मध्ये तथा चांते येषां वाक्यमदोषवत् । कषदाहैः स्वर्णमिव च्छेदेऽपि स्याच्छुभं शुभम्

ఆది, మధ్య, అంతం—మూడింటిలోనూ దోషరహితమైన వాక్యమున్నవారు, కసరాయి మరియు అగ్నితో పరీక్షించిన బంగారంలా; కోసి పరిశీలించినా శుభమే నిలుస్తారు.

Verse 123

त्वयान्यथा प्रतिज्ञातमुक्तं चैवान्यथा पुनः । त्वद्दोषो नायमस्माकं तद्वचः श्रृणुमो हि ये

నీవు ఒక విధంగా ప్రతిజ్ఞ చేసి, మళ్లీ మరో విధంగా పలికితివి. ఈ దోషము నీదే, మాదికాదు; మేము నీ వాక్యాన్ని వినినవారమే.

Verse 125

आपो वस्त्रं तिलास्तैलं गंधो वा स यथा तथा । पुष्पाणामधिवासेन तथा संसर्गजा गुणाः

నీరు, వస్త్రం, నువ్వులు, నూనె లేదా సువాసన—ఏ దానిలో నానినదో దాని ప్రకారం మారినట్లే; సాంగత్యం వల్ల గుణాలు పుడుతాయి.

Verse 126

मोहजालस्य यो योनिर्मूढैरिह समागमः । अहन्यहनि धर्मस्य योनिः साधुसमागमः

మూఢులతో సాంగత్యమే మోహజాలానికి గర్భస్థానం; రోజురోజుకు సాధుసంగమే ధర్మానికి గర్భస్థానం.

Verse 127

तस्मात्प्राज्ञैश्च वृद्धैश्च शुद्धभावैस्तपस्विभिः । सद्भिश्च सह संसर्गः कार्यः शमपरायणैः

కాబట్టి శమపరాయణులైన వారు జ్ఞానులు, వృద్ధులు, శుద్ధహృదయ తపస్వులు మరియు సత్పురుషులతో సాంగత్యం చేయవలెను.

Verse 128

न नीचैर्नाप्यविद्वद्भिर्नानात्मज्ञैर्विशेषतः । येषां त्रीण्यवदातानि योनिर्विद्या च कर्म च

నీచులతో కాదు, అవిద్వాంసులతో కూడా కాదు—ప్రత్యేకంగా ఆత్మజ్ఞానం లేనివారితో కాదు. కులం, విద్య, కర్మ/ఆచారం—ఈ మూడూ పవిత్రమైనవారినే ఆశ్రయించు.

Verse 129

तांश्च सेवेद्विशेषेण शास्त्रं येषां हि विद्यते । असतां दर्शनस्पर्शसंजल्पासनभोजनैः

శాస్త్రవిద్య నిజంగా కలిగిన వారిని ప్రత్యేకంగా సేవించాలి. ఎందుకంటే దుష్టులను దర్శించడం, స్పర్శించడం, సంభాషించడం, వారి తోడు కూర్చోవడం, కలిసి భోజనం చేయడం వలన మనిషి కలుషితుడవుతాడు.

Verse 130

धर्माचारात्प्रहीयंते न च सिध्यंति मानवाः । बुद्धिश्च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात्

ధర్మాచరణం నుండి మనుష్యులు దూరమై, సిద్ధి/సమృద్ధి పొందరు. నీచులతో సహవాసం వల్ల పురుషుల బుద్ధి కూడా క్షీణిస్తుంది.

Verse 131

मध्यैश्च मध्यतां याति श्रेष्ठतां याति चोत्तमैः । इति धर्मं स्मरन्नाहं संगमार्थी पुनस्तव । यन्निन्दसि द्विजानेव यैरपेयोऽर्णवः कृतः

మధ్యములతో కలిసితే మనిషి మధ్యముడవుతాడు; ఉత్తములతో కలిసితే ఉత్తమత్వాన్ని పొందుతాడు. ఈ ధర్మాన్ని స్మరించి నేను మళ్లీ నీ సహవాసాన్ని కోరుతున్నాను; కానీ నీవు సముద్రాన్నికూడా అపేయంగా చేసిన ఆ ద్విజులను నిందిస్తున్నావు.

Verse 132

वेदाः प्रमाणं स्मृतयः प्रमाणं धर्मार्थयुक्तं वचनं प्रमाणम् । नैतत्त्रयं यस्य भवेत्प्रमाणं कस्तस्य कुर्याद्वचनं प्रमाणम्

వేదాలు ప్రమాణం, స్మృతులు ప్రమాణం, ధర్మార్థసమ్మతమైన వాక్యమూ ప్రమాణమే. కానీ ఎవరికైతే ఈ మూడు కూడా ప్రమాణం కాకపోతే—అతని మాటలను ఎవరు ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తారు?

Verse 133

इतिरयित्वा वचनं महात्मा स नंदभद्रः सहसा तदैव । गृहाद्विनिःसृत्य जगाम पुण्यं बहूदकं भट्टरवेस्तु कुंडम्

ఇలా పలికిన మహాత్ముడు నందభద్రుడు వెంటనే తొందరగా ఇంటి నుండి బయలుదేరి పుణ్యప్రదమైన బహూదకము—భట్టరవియొక్క పవిత్ర కుండమునకు—వెళ్లాడు.

Verse 45124

नास्तिकानां च सर्पाणां विषस्य च गुणस्त्वयम् । मोहयंति परं यच्च दोषो नैषपरस्य तु

నాస్తికులు, సర్పాలు మరియు విషము యొక్క గుణము ఇదే; అవి ఇతరులను మోహింపజేస్తాయి. కానీ ఆ దోషము వారిదే తప్ప, మోహితులైన వారిది కాదు.