Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 76

Devanagari script

विशंका जायते तस्मिन्वाक्यं तदपि दोषवत् । तस्माद्यः स्वप्रियं त्यक्त्वा श्रोतुश्चाप्यथ यत्प्रियम्

Transliteration

viśaṃkā jāyate tasminvākyaṃ tadapi doṣavat | tasmādyaḥ svapriyaṃ tyaktvā śrotuścāpyatha yatpriyam

Translation

అలాంటి వాక్యంపై అనుమానం కలుగుతుంది; ఆ మాట కూడా దోషంతో కూడినదవుతుంది. కాబట్టి తనకు మాత్రమే నచ్చినదాన్ని వదలి, శ్రోతకు నచ్చినదాన్నీ పరిగణించాలి—

Word by Word

• विशङ्का: suspicion/doubt
• विशङ्का: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: विशङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-एकवचन

• जायते: arises/is born
• जायते: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• तस्मिन्: in that (case)
• तस्मिन्: Adhikaraṇa (Location/Context)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-एकवचन (locative singular)

• वाक्यम्: speech/statement
• वाक्यम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-निपात (also/even)

• दोषवत्: faulty/defective
• दोषवत्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दोषवत् (प्रातिपदिक; -वत्)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-एकवचन; विशेषणम् (वाक्यस्य)

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Hetu/Apādāna (Therefore/from that)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-एकवचन (ablative singular)

• यः: who
• यः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-एकवचन

• स्वप्रियम्: one's own pleasing (thing)
• स्वप्रियम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: स्व + प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य प्रियम्)

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Kriyā-viśeṣaṇa (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: √त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• श्रोतुः: of the listener
• श्रोतुः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: श्रोतृ (प्रातिपदिक; √श्रु + तृच्)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-निपात

• अथ: then/now
• अथ: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तर/प्रसङ्ग-अव्यय

• यत्: that which
• यत्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-एकवचन; सम्बन्धे (relative)

• प्रियम्: pleasing (thing)
• प्रियम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa/Sūta (deduced, Māheśvara-khaṇḍa narrative frame)

Visual Art Cues

Scene: A clear water pot symbolizes pure speech; when self-pleasing motives enter, the water clouds and a serpent of suspicion coils around it; when motives are purified, the water clears and reflects a deity’s light.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Self-serving speech breeds doubt; dharmic speech avoids ego-driven pleasure and seeks trustworthy communication.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is referenced in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the ‘prescription’ is cultivating trust by purifying motives in speech.