Adhyaya 42

Verse 1

नारद उवाच । ततो मया स्थापिते च स्थाने कालांतरेण ह । चिंतितं हृदये भूयो द्विजानुग्रहकाम्यया

నారదుడు పలికెను—నేను దానిని తన స్థానంలో స్థాపించిన తరువాత, కొంతకాలానికి మళ్లీ హృదయంలో ఆలోచించితిని—ద్విజుల (బ్రాహ్మణుల) క్షేమానుగ్రహం కోరుతూ।

Verse 2

वासुदेवविहीनं हि तीर्थमेतन्न रोचते । असूर्यं हि जगद्यद्वत्स हि भूषण भूषणम्

వాసుదేవుడు లేని ఈ తీర్థం నాకు రుచించదు; సూర్యుడు లేని జగత్తు నిరానందమైనట్లే—ఆయనే సమస్త భూషణాలకు భూషణము।

Verse 3

यत्र नैव हरिः स्वामी तीर्थे गेहेऽथ मानसे । शास्त्रे वा तदसत्सर्वं हांसं तीर्थं न वायसम्

తీర్థంలోనైనా, ఇంటిలోనైనా, మనస్సులోనైనా, శాస్త్రంలోనైనా స్వామి హరి లేనిచోట—అక్కడ అన్నీ వ్యర్థమవుతాయి. తీర్థం హంసవలె శుద్ధి-వివేకమయంగా ఉండాలి, కాకివలె కాదు।

Verse 4

तस्मात्प्रसाद्य वरदं तीर्थेऽस्मिन्पुरुषोत्तमम् । आनेष्ये कलया साक्षाद्विश्वनुग्रहकाम्यया

కాబట్టి ఈ తీర్థంలో వరదుడైన పురుషోత్తముని ప్రసన్నం చేసి, విశ్వానుగ్రహం కోరుతూ, ఆయన దివ్యకళతో సాక్షాత్తుగా ఇక్కడికి తీసుకొందును।

Verse 5

इति संचिंत्य कौरव्य ततोऽहं चात्र संस्थितः । ज्ञानयोगेन योगींद्रं शतं वर्षाण्यतोषयम्

ఇట్లు ఆలోచించి, ఓ కౌరవ్యా, నేను ఇక్కడే స్థిరమై ఉన్నాను; జ్ఞానయోగ సాధనచేత యోగీంద్రుని శతవత్సరములు తృప్తిపరచితిని।

Verse 6

अष्टाक्षरं जपन्मंत्रं संनिगृह्येंद्रियाणि च । वासुदेवमयो भूत्वा सर्वभूतकृपापरः

అష్టాక్షర మంత్రాన్ని జపిస్తూ, ఇంద్రియాలను నియమించి, నేను వాసుదేవమయుడనై సమస్త జీవులపై కరుణలో నిమగ్నుడనయ్యాను।

Verse 7

एवं मयाराध्यमानो गरुडं हरिरास्थितः । गणकोटिपरिवृतः प्रत्यक्षः समजायत

ఈ విధంగా నా ఆరాధనతో హరి గరుడారూఢుడై, కోటి కోటి గణాలతో పరివృతుడై, ప్రత్యక్షంగా దర్శనమిచ్చాడు।

Verse 8

तमहं प्रांजलिर्भूत्वा दत्त्वार्घ्यं विधिवद्धरेः । प्रत्यवोचं प्रमम्याथ प्रबद्धकरसं पुटः

అప్పుడు నేను అంజలి ఘటించి, విధివిధానంగా హరికి అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించి, నమస్కరించి, ముడిచిన చేతులతో ఆయనను ఇలా ప్రార్థించాను।

Verse 9

श्वेतद्वीपे पुरा दृष्टं मया रूपं तव प्रभो । अजं सनातनं विष्णो नरनारायणात्मकम्

ప్రభూ! పూర్వం శ్వేతద్వీపంలో నేను నీ రూపాన్ని దర్శించాను—విష్ణో! అది అజుడు, సనాతనుడు, నరనారాయణాత్మక స్వరూపము।

Verse 10

तद्रूपस्य कलामेकां स्थापयात्र जनार्दन । यदि तुष्टोऽसि मे विष्णो तदिदं क्रियतां त्वया

హే జనార్దన! ఆ రూపంలోని ఒక దివ్య కళను ఇక్కడ స్థాపించుము. హే విష్ణో! నీవు నాపై ప్రసన్నుడవైతే, ఇదే కార్యం నీవే చేయుము।

Verse 11

एवं मया प्रार्थितोऽथ प्रोवाच गरुडध्वजः । एवमस्तु ब्रह्मपुत्र यत्त्वयाभीप्सितं हृदि

నేను ప్రార్థించినప్పుడు గరుడధ్వజుడైన భగవంతుడు పలికెను— “తథాస్తు, ఓ బ్రహ్మపుత్రా! నీ హృదయంలో కోరినది నెరవేరుగాక।”

Verse 12

तत्तथा भविता सर्वमप्यत्रस्थं सदैव हि । एवमुक्त्वा गते विष्णौ निवेश्य स्वकलां प्रभो

“అది అంతా అలాగే జరుగును; ఇక్కడ నిత్యమూ నిలిచియుండును.” అని చెప్పి, విష్ణువు వెళ్లిన తరువాత ప్రభువు తన దివ్యకళను ఇక్కడ స్థాపించెను।

Verse 13

मया संस्थापितो विष्णुर्लोकानुग्रहकाम्यया । यस्मात्स्वयं श्वेतद्वीपनिवास्यत्र हरिः स्थितः

లోకానుగ్రహాభిలాషతో నేను ఇక్కడ విష్ణువును స్థాపించితిని; అందువల్ల శ్వేతద్వీపనివాసి స్వయంగా హరి ఈ స్థలంలో నిలిచియున్నాడు।

Verse 14

वृद्धो विश्वस्य विश्वाख्यो वासुदेवस्ततः स्मृतः । कार्तिके शुक्लपक्षे या भवत्ये कादशी शुभा

ఆయన ‘వాసుదేవుడు’ అని స్మరింపబడును—విశ్వానికి వృద్ధుడు, లోకమంతటా ప్రసిద్ధుడు. కార్తిక శుక్లపక్షంలో వచ్చే ఆ శుభ ఏకాదశి విశేష పావనము।

Verse 15

स्नानं कृत्वा विधानेन तोयप्रस्रवणादिषु । योर्चयेदच्युतं भक्त्या पंचोपचारपूजया

జలప్రస్రవణములు మొదలైన తీర్థస్థలాలలో విధిపూర్వకంగా స్నానం చేసి, భక్తితో పంచోపచార పూజచేసి అచ్యుతుని అర్చించువాడు,

Verse 16

उपोष्य जागरं कुर्याद्गीतवाद्यं हरेः पुरः । कथां वा वैष्णवीं कुर्याद्दंभक्रोधविवर्जितः

ఉపవాసం చేసి జాగరణ చేయాలి; హరి సమక్షంలో గీతం పాడుతూ వాద్యాలు మ్రోగిస్తూ కీర్తన చేయాలి; లేక దంభం, క్రోధం విడిచి వైష్ణవ కథను పఠించాలి।

Verse 17

दानं दद्याद्यथाशक्त्या नियतो हृष्टमानसः । अनेकभवसंभूतात्कल्मषादखिलादपि

యథాశక్తి దానం ఇవ్వాలి; నియమంతో, హర్షిత మనస్సుతో—అనేక జన్మలలో కూడిన సమస్త పాపరాశి నుండికూడా।

Verse 18

मुच्यतेऽसौ न संदेहो यद्यपि ब्रह्मघातकः । गारुडेन विमानेन वैकुंठं पदमाप्नुयात्

అతడు నిస్సందేహంగా విముక్తుడవుతాడు, బ్రాహ్మణహంతకుడైనా సరే; గరుడవిమానంలో తీసుకుపోయబడి వైకుంఠపదాన్ని పొందుతాడు।

Verse 19

कुलानां तारयेत्पार्थ शतमेकोत्तरं नरः । श्रद्धायुक्तं मुदा युक्तं सोत्साहं सस्पृहं तथा

హే పార్థా! ఆ మనిషి నూట ఒక వంశాలను తరింపజేస్తాడు; (వ్రతం) శ్రద్ధతో, ఆనందంతో, ఉత్సాహంతో, ప్రభువుపై తపనతో కూడి ఉండాలి।

Verse 20

अहंकारविहीनं च स्नानं धूपानुपनम् । पुष्पनैवेद्यसंयुक्तमर्घदानसमन्वितम्

అహంకారంలేక స్నానం చేసి ధూపం అర్పించాలి; పుష్పాలు, నైవేద్యంతో కూడి, అర్ఘ్యదానం మరియు దానంతో సంపూర్ణం చేయాలి।

Verse 21

यामेयामे महाभक्त्या कृतारार्तिकसंयुतम् । चामराह्लादसंयुक्तं भेरीनादपुरस्कृतम्

రాత్రి ప్రతి యామంలో మహాభక్తితో ఆరతి నిర్వహించబడుతుంది; చామరవ్యజనాల ఆనందంతో కూడి, భేరీనాదం ముందుండగా సాగుతుంది.

Verse 22

पुराणश्रुतिसंपन्नं भक्तिनृत्यसमन्वितम् । विनिद्रंक्षृत्तृषास्वादस्पृहाहीनं च भारत

ఓ భారతా! ఇది పురాణపఠనం, శ్రవణంతో సమృద్ధమై, భక్తినృత్యంతో కూడి; నిద్రలేకుండా, రుచి, ఆకలి, దాహం మరియు భోగాసక్తి కోరికల నుండి విముక్తమై ఉంటుంది.

Verse 23

तत्पादसौरभघ्राणसंयुतं विष्णुवल्लभम् । सगीतं सार्चनकरं तत्क्षेत्रगमनान्वितम्

ఆయన పాదసౌరభాన్ని ఆస్వాదించుటలో నిమగ్నమై, విష్ణువుకు ప్రియమైనది; గాన-కీర్తనతో కూడి, అర్చనలో నిమగ్నమై, ఆయన క్షేత్రయాత్రతో సమన్వితమై ఉంటుంది.

Verse 24

पायुरोधेन संयुक्तं ब्रह्मचर्यसमन्वितम् । स्तुतिपाठेन संयुक्तं पादोदकविभूषितम्

ఇది ఇంద్రియనిగ్రహంతో కూడి, బ్రహ్మచర్యాచరణతో సమన్వితమై ఉంటుంది; స్తోత్రపఠనంతో కూడి, ప్రభువు పాదోదకంతో అలంకృతమై ఉంటుంది.

Verse 25

सत्यान्वितं सत्ययोगसंयुतं पुण्यवार्तया । पंचविंशतिभिर्युक्तं गुणैर्यो जागरं नरः । एकादश्यां प्रकुर्वीत पुनर्न जायते भुवि

సత్యంతో నిండినది, సత్యయోగ నియమంతో యుక్తమైనది, పుణ్యకథలతో పోషితమైనది—ఇరవై ఐదు గుణాలతో కూడిన—అటువంటి జాగరణాన్ని ఏ మనిషి ఏకాదశీనాడు ఆచరిస్తాడో, అతడు భూమిపై మళ్లీ జన్మించడు.

Verse 26

अत्र तीर्थवरे पूर्वमैतरेय इति द्विजः । सिद्धिं प्राप्तो महाभागो वासुदेवप्रसादतः

ఈ ఉత్తమ తీర్థంలో పూర్వకాలంలో ‘ఐతరేయ’ అనే ద్విజుడు, మహాభాగ్యవంతుడు, వాసుదేవుని ప్రసాదంతో సిద్ధిని పొందెను।

Verse 27

अर्जुन उवाच । ऐतरेयः कस्य पुत्रो निवासः क्वास्य वा मुने । कथं सिद्धिमागाद्धीमान्वासुदेवप्रसादतः

అర్జునుడు పలికెను—ఓ మునీ! ఐతరేయుడు ఎవరి కుమారుడు? అతని నివాసం ఎక్కడ? ఆ జ్ఞాని వాసుదేవుని ప్రసాదంతో సిద్ధిని ఎలా పొందెను?

Verse 28

नारद उवाच । अस्मिन्नेव मम स्थाने हारीतस्यान्वयेऽभवत्

నారదుడు పలికెను—ఇక్కడే, నా ఈ స్థానంలోనే, అతడు హారీత వంశంలో జన్మించాడు।

Verse 29

मांडूकिरिति विप्राग्र्यो वेदवेदांगपारगः

మాండూకి అనే ఒక అగ్ర బ్రాహ్మణుడు ఉండెను; అతడు వేదములు మరియు వేదాంగములలో పారంగతుడు।

Verse 30

तस्यासी दितरा नाम भार्या साध्वीगुणैर्युता । तस्यामुत्पद्यत सुतस्त्वैतरेय इति स्मृतः

అతనికి ‘దితరా’ అనే భార్య ఉండెను; ఆమె సాధ్వీగుణసంపన్న. ఆమె నుండి ఒక కుమారుడు జన్మించాడు; అతడు ‘ఐతరేయ’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను।

Verse 31

स च बाल्यात्प्रभृत्येव प्राग्जन्मन्यनुशिक्षितम् । जजापमंत्रं त्वनिशं द्वादशाक्षरसंज्ञितम्

అతడు బాల్యమునుండియే, పూర్వజన్మానుశిక్షణవలన, ‘ద్వాదశాక్షర’మని ప్రసిద్ధమైన మంత్రాన్ని నిరంతరం జపించుచుండెను।

Verse 32

न श्रृणोति न वक्त्येव मनसापि च किंचन । एवंप्रभावः सोऽभूच्च बाल्ये विप्रसुतस्तदा

అతడు వినడు, పలకడు; మనసుతో కూడ ఏ విషయమునందు ప్రవృత్తి చెందడు. ఆ కాలమున బ్రాహ్మణపుత్రుడైయుండి కూడా అతనికి అటువంటి అద్భుత ప్రభావస్థితి కలిగెను।

Verse 33

ततो मूकोऽयमित्येव नानोपायैः प्रबोधितः । पित्रा यदा न कुरुते व्यवहाराय मानसम्

అప్పుడు ‘ఇతడు మూకుడు’ అని భావించి తండ్రి అనేక ఉపాయాలతో అతనిని ప్రబోధించెను; కాని అతడు లోకవ్యవహారమునకు మనసును కూడ తిప్పకపోయెను—

Verse 34

ततो निश्चित्य मनसा जडोयमिति भारत । अन्यां विवाहयामास दारान्पुत्रांस्तथादधे

అప్పుడు, ఓ భారతా, ‘ఇతడు జడబుద్ధి’ అని మనసులో నిశ్చయించి, అతడు మరొక స్త్రీని వివాహమాడెను; ఆమె ద్వారా భార్యధర్మమును, పుత్రసంతానమును పొందెను।

Verse 35

पिंगानाम च सा भार्या तस्याः पुत्राश्च जज्ञिरे । चत्वारः कर्मकुशला वेदवेदांगवादिनः

ఆ భార్య పేరు పింగా; ఆమెకు నలుగురు కుమారులు జన్మించిరి—కర్మకాండలో నిపుణులు, వేదములు మరియు వేదాంగములలో ప్రావీణ్యముగల వ్యాఖ్యాతలు।

Verse 36

यज्ञेषु शांतिहोमेषु द्विजैः सर्वत्र पूजिताः । ऐतरेयोपि नित्यं च त्रिकालं हरिकंदिरे

యజ్ఞములలోను శాంతిహోమములలోను వారు సర్వత్ర ద్విజులచే పూజింపబడిరి. ఐతరేయుడును నిత్యం త్రికాలములలో హరి మందిరమున నిలిచెను.

Verse 37

जजाप परमं जाप्यं नान्यत्र कुरुते श्रमम् । ततो माता निरीक्ष्यैव सपत्नीतनयांस्तथा

అతడు పరమ జప్య మంత్రాన్నే జపించుచు, ఇతర కార్యములలో శ్రమించలేదు. అప్పుడు తల్లి సపత్నీ కుమారులనుకూడా చూచి మనసు కలత చెందెను.

Verse 38

दार्यमाणेन मनसा तनयं वाक्यमब्रवीत् । क्लेशायैव च जातोऽसि धिग्मे जन्म च जीवितम्

వేదనతో చీలిన హృదయముతో ఆమె కుమారునితో పలికెను—“నీవు కేవలం క్లేశానికే జన్మించితివి. నా జన్మకును జీవితమునకును ధిక్కారం!”

Verse 39

नार्यास्तस्या नृलोकेऽत्र वरैवाजननिः स्फुटम् । विमानिता या भर्त्रास्यान्न पुत्रः स्याद्गुणैर्युतः

ఈ నృలోకమున స్త్రీలలో ఆ ఇతర తల్లియే స్పష్టముగా శ్రేష్ఠురాలు. భర్తచే అవమానింపబడిన ఆమెకు కుమారుడు గుణవంతుడు ఎలా అవును?

Verse 40

पिंगेयं कृतपुण्या वै यस्याः पुत्रा महागुणाः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञाः सर्वत्राभ्यर्चिता गुणैः

ఈ పింగా నిజముగా కృతపుణ్యవతి; ఆమె కుమారులు మహాగుణవంతులు—వేదములు, వేదాంగముల తత్త్వజ్ఞులు—గుణములచే సర్వత్ర పూజింపబడుచున్నారు.

Verse 41

तदहं पुत्र दुर्भाग्या महीसागरसंगमे । निमज्जीष्ये वरं मृत्युर्जीविते किं फलं मम । त्वमप्येवं महामौनी नन्द भक्तो हरेश्चिरम्

ఓ కుమారా! దురదృష్టవంతురాలినైన నేను మహీసాగర సంగమంలో మునిగిపోతాను; బ్రతకడం కంటే మరణమే మేలు. నీవు కూడా మహా మౌనివై, హరి భక్తుడవై ఉన్నావు.

Verse 42

नारद उवाच । इति मातुर्वचः श्रुत्वा प्रहसन्नैतरेयकः

నారదుడు పలికెను: తల్లి మాటలు విని ఐతరేయుడు నవ్వాడు.

Verse 43

ध्यात्वा मुहुर्तं धर्मज्ञो मातरं प्रणतोऽब्रवीत् । मातर्मिथ्याभिभूतासि अज्ञाने ज्ञानवत्यसि

ధర్మజ్ఞుడైన అతడు కాసేపు ధ్యానించి, తల్లికి నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు: "అమ్మా! నీవు మిథ్యచే ఆవరించబడి ఉన్నావు, అజ్ఞానంలో ఉండి జ్ఞానివని అనుకుంటున్నావు."

Verse 44

अशोच्ये शोचसि शुभे शोच्ये नैवाऽपि शोचसि । देहस्यास्य कृते मिथ्यासंसारे किं विमुह्यसि

ఓ శుభకరీ! శోకింపకూడని వాటిని గూర్చి శోకిస్తున్నావు, శోకింపదగిన వాటిని గూర్చి శోకించడం లేదు. ఈ శరీరం కోసం ఈ మిథ్యా సంసారంలో ఎందుకు మోహానికి గురవుతున్నావు?

Verse 45

मूर्खाचरितमेतद्धि मन्मातुरुचितं न हि । अन्यत्संसारसारं च सारमन्यच्च मोहिताः

ఇటువంటి మూర్ఖపు ప్రవర్తన నా తల్లికి తగదు. మోహానికి గురైన వారు వేరే దేనినో సంసార సారం అని అనుకుంటారు, కానీ నిజమైన సారం వేరే ఉంది.

Verse 46

प्रपश्यंति यथा रात्रौ खद्योतं दीपवत्स्थितम् । यदिदं मन्यसे सारं श्रृणु तस्याप्यसारताम्

ఎలాగైతే రాత్రివేళ ప్రజలు మిణుగురును దీపంలా భావిస్తారో, అలాగే నీవు ‘సారం’ అనుకున్నదాని అసారత్వాన్ని ఇప్పుడు విను।

Verse 47

एवंविधं हि मानुऽयमा गर्भादिति कष्टदम् । अस्थिपट्टतुलास्तम्भे स्नायुबन्धेन यंत्रिते

ఇదే మానవదేహం—గర్భం నుంచే బాధాకరం; ఎముకల పలకలు, స్తంభాల కట్టడంలా, నరాల బంధనాలతో బిగించబడినది।

Verse 48

रक्तमांसमदालिप्ते विण्मूत्रद्रव्यभाजने । केशरोमतृणच्छन्ने सुवर्णत्वक्सुधूतके

రక్తమాంస మలినంతో పూతపూసినది, విసర్జ్యమూత్రాలను దాచే పాత్ర; జుట్టు-రోమాలు గడ్డిలా కప్పి, పైకి ‘బంగారు చర్మం’లా కడిగి మాయచేసినది।

Verse 49

वदनैकमहाद्वारे षड्गवाक्षवितभूषिते । ओष्ठद्वयकाटे च तथा दंतार्गलान्विते

నోరే దీనికి ఒక మహాద్వారం, ఆరు ‘కిటికీల’తో అలంకృతం; రెండు పెదవులు తలుపు పలకలు, పళ్లు దాని గడియలు (అర్గళాలు)।

Verse 50

नाडीस्वेदप्रवाहे च कालवक्त्रानलस्थिते । एवंविधे गृहे गेही जीवो नामास्ति शोभने

నాడుల్లో చెమట ప్రవాహాలు సాగుతాయి, కాలమనే ముఖంలో ఉన్న అగ్ని లోపల మండుతుంది; ఇలాంటి గృహంలో, ఓ సుందరీ, ‘జీవుడు’ అనే గృహస్థుడు నివసిస్తాడు।

Verse 51

गुणत्रयमयी भार्या प्रकृतिस्तस्य तत्र च । बोधाहंकारकामाश्च क्रोधलोभादयोऽपि च

అక్కడ ఆయన ‘భార్య’ త్రిగుణమయమైన ప్రకృతి; అక్కడే బోధ, అహంకారం, కామం, అలాగే క్రోధ‑లోభాదులు కూడా ఉన్నారు।

Verse 52

अपत्यान्यस्य हा कष्टमेवं मूढः प्रवर्तते । तस्य योयो यथा मोहस्तथा तं श्रृणु तत्त्वतः

అయ్యో, ఎంత దుఃఖం—ఇవి నిజంగా అతని ‘సంతానం’ కావు! ఇలా మోహితుడు ప్రవర్తిస్తూనే ఉంటాడు. అతనికి ఏ ఏ విధంగా మోహం కలుగుతుందో, దానిని నన్నుంచి తత్త్వంగా విను।

Verse 53

स्रोतांसि यस्य सततं प्रस्रवंति गिरेरिव । कफमूत्रादिकान्यस्य कृते देहस्य मुह्यति

ఎవరి దేహస్రోతస్సులు పర్వతజలధారలవలె నిరంతరం ప్రవహిస్తాయో, అతడు అయినా కఫ‑మూత్రాదులతో నిండిన ఈ శరీరార్థం మోహపడుతున్నాడు।

Verse 54

सर्वाशुचिनिधानस्य शरीरस्य न विद्यते । शुचिरेकप्रदेशोऽपि विण्मूत्रस्य दृतेरिव

ఈ శరీరం సమస్త అశుచుల నిలయం; ఇందులో నిజంగా శుచియైన ఒక్క ప్రదేశమూ లేదు—విష్టా‑మూత్రాలతో నిండిన చర్మపు సంచిలా।

Verse 55

स्पृष्ट्वा स्वदेहस्रोतांसि मृत्तोयैः शोध्यते करः । तथाप्यशुचिभांडस्य न विरज्यति किं नरः

తన దేహస్రోతస్సులను తాకిన తరువాత మనిషి మట్టి‑నీటితో చేతిని శుద్ధి చేసుకుంటాడు; అయినా ఈ అశుచి పాత్రమైన శరీరంపై అతనికి వైరాగ్యం ఎందుకు కలగదు?

Verse 56

कायः सुगन्धतोयाद्यैर्यत्नेनापि सुसंस्कृतः । न जहाति स्वकं भावं श्वपुच्छमिव नामितम्

సుగంధ జలములు మొదలైనవాటితో ఎంత యత్నించి శరీరాన్ని సుసంస్కరించినా, అది తన స్వభావాన్ని విడువదు—నిమిరినా కుక్క తోక వలెనే।

Verse 57

स्वदेहाशुचिगंधेन न विरज्यति यो नरः । विरागे कारणं तस्य किमन्यदु पदिश्यते

తన దేహంలోని అశుచి దుర్గంధం వల్ల కూడా విరక్తి పొందని మనిషికి, విరాగానికి ఇంకేమి కారణం ఉపదేశించగలం?

Verse 58

गन्धलेपापनोदार्थं शौचं देहस्य कीर्तितम् । द्वयस्यापगमात्पश्चाद्भावशुद्ध्या विशुध्यति

దేహశౌచం అనేది దుర్గంధం, మలినం తొలగించుటకై చెప్పబడింది; అవి రెండూ తొలగిన తరువాత కూడా, భావశుద్ధి ద్వారానే నిజమైన శుద్ధి కలుగుతుంది.

Verse 59

गंगातोयेन सर्वेण मृद्भारैः पर्वतोपमैः । आ मृत्योराचरञ्छौचं भावदुष्टो न शुध्यति

మరణం వరకు గంగాజలమంతటితోను, పర్వతసమానమైన మట్టిగుట్టలతోను శౌచం ఆచరించినా, భావం దుష్టమైనవాడు శుద్ధి పొందడు.

Verse 60

तीर्थस्नानैस्तपोभिर्वा दुष्टात्मा नैव शुध्यति । स्वेदितः क्षालितस्तीर्थे किं शुद्धिमधिगच्छति

తీర్థస్నానములచేత గానీ తపస్సుచేత గానీ దుష్టాత్ముడు శుద్ధి పొందడు. తీర్థంలో కేవలం చెమటపట్టి కడుగుకున్నంత మాత్రాన ఏ శుద్ధి లభిస్తుంది?

Verse 61

अंतर्भावप्रदुष्टस्य विशतोऽपि हुताशनम् । न स्वर्गो नापपर्गश्च देहनिर्दहनं परम्

అంతర్భావం కలుషితమైనవాడు అగ్నిలో ప్రవేశించినా స్వర్గమూ మోక్షమూ పొందడు; చివరకు శరీరదహనమే పరమఫలమవుతుంది।

Verse 62

भावशुद्धिः परं शौचं प्रमाणं सर्वकर्मसु । अन्यथालिंग्यते कांता भावेन दुहिताऽन्यथा

భావశుద్ధియే పరమ శౌచం; అన్ని కర్మలలో అదే నిజమైన ప్రమాణం. లేకపోతే భావవిపర్యాసంతో ప్రియను కుమార్తెగా భావించి ఆలింగనం చేస్తాడు, కుమార్తెను మరెవరోలా భావిస్తాడు।

Verse 63

अन्यथैव स्तनं पुत्रश्चिंतयत्यन्यथा पतिः । चित्तं विशोधयेत्तस्मात्किमन्यैर्बाह्यशोधनैः

కుమారుడు స్తనాన్ని ఒక విధంగా భావిస్తాడు, భర్త మరొక విధంగా భావిస్తాడు. కాబట్టి చిత్తాన్ని శుద్ధి చేయాలి; ఇతర బాహ్య శుద్ధులెందుకు?

Verse 64

भावतः संविशुद्धात्मा स्वर्गं मोक्षं च विंदति । ज्ञानामलांभसा पुंसः सद्वैराग्यमृदा पुनः

శుద్ధ భావంతో ఆత్మ సంపూర్ణంగా పరిశుద్ధమై, మనిషి స్వర్గమూ మోక్షమూ పొందుతాడు. సత్యజ్ఞానమనే నిర్మల జలంతో అజ్ఞానమలము కడుగబడుతుంది; స్థిరమైన వైరాగ్యమనే మట్టితో మళ్లీ దృఢత్వం ఏర్పడుతుంది।

Verse 65

अविद्यारागविण्मूत्रलेपगंधविशोधनम् । एवमेतच्छरीरं हि निसर्गादशुचि विदुः

ఈ శరీరం అవిద్యా-రాగాల మలినత—మలం, మూత్రం, లేపనం, దుర్గంధం—నుండి శుద్ధి చేయవలసినదే. అందుకే జ్ఞానులు దీనిని స్వభావతః అశుచిగా తెలుసుకుంటారు।

Verse 66

त्वङ्मात्रसारनिःसारं कदलीसारसंनिभम् । ज्ञात्वैवं दोषवद्देहं यः प्राज्ञः शिथिलीभवेत्

అరటి స్తంభము వలె సారము లేనిదని, కేవలము చర్మమే సారముగా గలదని, దోషములతో కూడినదని ఈ దేహమును తెలుసుకొనిన జ్ఞాని, దీనిపై మమకారమును వదులుకొనును.

Verse 67

स निष्क्रामति संसारे दृढग्राही स तिष्ठति । एवमेतन्महाकष्टं जन्म दुःखं प्रकीर्तितम्

మమకారమును వదిలినవాడు సంసారము నుండి బయటపడును, గట్టిగా పట్టుకొనినవాడు అందులోనే ఉండిపోవును. అందుకే జన్మ అనునది మహా కష్టమని, దుఃఖమని చెప్పబడినది.

Verse 68

पुंसामज्ञातदोषेण नानाकर्मवशेन च । यथा गिरिवराक्रांतः कश्चिद्दुःखेन तिष्ठति

తమ దోషములను ఎరుగకపోవుట వలన మరియు అనేక కర్మలకు లోబడుట వలన, మనుష్యులు పెద్ద పర్వతము క్రింద నలిగిపోయిన వాని వలె దుఃఖముతో ఉందురు.

Verse 69

यथा जरायुणा देही दुःखं तिष्ठति वेष्टितः । पतितः सागरे यद्वद्दृःखमास्ते समाकुलः

గర్భాశయ పొరతో చుట్టబడిన జీవుడు ఏ విధముగా దుఃఖముతో ఉండునో, అదే విధముగా సముద్రములో పడినవాని వలె వ్యాకులుడై దుఃఖమును అనుభవించును.

Verse 70

गर्भोदकेन सिक्तांगस्तथाऽस्ते व्याकुलः पुमान् । लोहकुम्भे यथान्यस्त पच्यते कश्चिदग्निना

గర్భోదకముతో తడిసిన శరీరము గల ఆ జీవుడు, ఇనుప పాత్రలో ఉంచబడి మంటపై ఉడికించబడుచున్న వాని వలె మిక్కిలి బాధపడును.

Verse 71

गर्भकुम्भे तथा क्षिप्तः पच्यते जठराग्निना । सूचीभिरग्निवर्णाभिर्विभिन्नस्य निरन्तरम्

గర్భమనే కుంభంలో పడవేయబడిన వాడు జఠరాగ్నిచే ఉడికించబడతాడు; అగ్నివర్ణ సూచి వంటి బాధలచే నిరంతరం చీల్చబడతాడు।

Verse 72

यद्दुःखं जायते तस्य तद्गर्भेऽष्टगुणं भवेत् । इत्येतद्गर्भदुःखं हि प्राणिनां परिकीर्तितम्

జీవికి ఏ దుఃఖం కలుగుతుందో, అదే గర్భంలో ఎనిమిది రెట్లు అవుతుంది. ఇట్లే ప్రాణుల ‘గర్భదుఃఖం’ అని ప్రకటించబడింది.

Verse 73

चरस्थिराणां सर्वेषामात्मगर्भानुरूपतः । तत्रस्थस्य च सर्वेषां जन्मनां स्मरणं भवेत्

చరాచర సమస్త జీవులకు తమ తమ గర్భస్థితికి అనుగుణంగా, అక్కడ ఉన్నవానికి అన్ని జన్మల జ్ఞాపకం కలుగుతుంది.

Verse 74

मृतश्चाहं पुनर्जातो जातश्चाहं पुनर्मृतः । नानायोनिसहस्राणि मया दृष्टान्वनेकधा

నేను మరణించి మళ్లీ జన్మించాను; జన్మించి మళ్లీ మరణించాను. అనేక విధాలుగా వేలాది భిన్న యోనులు, జన్మలు నేను చూశాను.

Verse 75

अधुना जातमात्रोऽहं प्राप्तसंस्कार एव च । ततः श्रेयः करिष्यामि येन गर्भो न संभवेत्

ఇప్పుడు నేను కొత్తగా జన్మించాను, మళ్లీ సంస్కారబలానికి లోనయ్యాను. కనుక గర్భప్రవేశం మరల కలగనట్లు పరమశ్రేయస్సును ఆచరిస్తాను.

Verse 76

अध्येष्यामि हरेर्ज्ञानं संसारविनिवर्तनम् । एवं संचिंतयन्नास्ते मोक्षोपायं विचिन्तयन्

సంసారమునుండి నివర్తింపజేసే హరి యొక్క మోక్షదాయక జ్ఞానాన్ని నేను అధ్యయనం చేస్తాను. ఇలా ఆలోచిస్తూ అతడు మోక్షోపాయాన్ని విచారిస్తూ తత్త్వమై నిలిచియుంటాడు.

Verse 77

गभात्कोटिगुणं दुःखं जायमानस्य जायते । गर्भवासे स्मृतिर्यासीत्सा जातस्य प्रणश्यति

గర్భదుఃఖముకంటే కోటిగుణముగా అధికమైన దుఃఖం జన్మించినవానికి కలుగుతుంది. గర్భవాసంలో ఉన్న స్మృతి జన్మించిన వెంటనే నశిస్తుంది.

Verse 78

स्पृष्टमात्रस्य बाह्येन वायुना मूढता भवेत् । संमूढस्य स्मृतिभ्रंशः शीघ्रं संजायते पुनः

బాహ్య వాయువు స్పర్శమాత్రముతోనే మోహం కలుగుతుంది. మోహితుడైనవానికి స్మృతిభ్రంశం త్వరగా మళ్లీ సంభవిస్తుంది.

Verse 79

स्मृतिभ्रंशात्ततस्तस्य पूर्वकर्मवशेन च । रतिः संजायते तूर्णं जंतोस्तत्रैव जन्मनि

తదుపరి స్మృతిభ్రంశం వల్లను, పూర్వకర్మ వశమునను, అదే జన్మలో జీవునకు రతి (విషయాసక్తి) త్వరగా కలుగుతుంది.

Verse 80

रक्तो मूढश्च लोकोयमकार्ये संप्रवर्तते । तत्रात्मानं न जानाति न परं न च दैवतम्

ఈ లోకం రాగరంజితమై మోహగ్రస్తమై అకార్యములో ప్రవృత్తమవుతుంది. అక్కడ అది ఆత్మను గాని, పరమాన్ని గాని, దైవాన్ని గాని ఎరుగదు.

Verse 81

न श्रृणोति परं श्रेयः सति चक्षुषि नेक्षते । समे पथि समैर्गच्छन्स्खलतीव पदेपदे

అతడు పరమ శ్రేయస్సును వినడు; కన్నులు ఉన్నా చూడడు. సమమైన మార్గంలో ఇతరులతో కలిసి నడిచినా, ప్రతి అడుగులోనూ తడబడినట్లే ఉంటుంది।

Verse 82

सत्यां बुद्धौ न जानाति बोध्यमानो बुधैरपि । संसारे क्लिश्यते तेन रागमोहवशानुगः

సత్యమైన బుద్ధి ఉన్నా అతడు గ్రహించడు; బుధులు బోధించినా అర్థం చేసుకోడు. అందువల్ల రాగమోహ వశుడై సంసారంలో క్లేశపడతాడు।

Verse 83

गर्भस्मृतेरभावेन शास्त्रमुक्तं महर्षिभिः । तद्दृःखकथनार्थाय स्वर्गमोक्षप्रसाधकम्

గర్భస్మృతి లేనందున మహర్షులు శాస్త్రాన్ని ప్రకటించారు—ఆ దుఃఖాన్ని వివరించుటకును, స్వర్గమోక్షాలకు దారి చూపే సాధనాన్ని స్థాపించుటకును।

Verse 84

ये शास्त्रज्ञाने सत्यस्मिन्सर्वकर्मार्थसाधके । न कुर्वंत्यात्मनः श्रेयस्तदत्र परमद्भुतम्

సత్యమైన శాస్త్రజ్ఞానం కలవారు—అది సమస్త ధర్మకర్మల ప్రయోజనాన్ని సిద్ధి చేస్తుంది—అయినా తమ శ్రేయస్సును ఆచరించకపోవడం ఇక్కడ పరమ ఆశ్చర్యం।

Verse 85

अव्यक्तेन्द्रियवृत्तित्वाद्बाल्ये दुःखं महत्पुनः । इच्छन्नपि न शक्नोति वक्तुं कर्तुं च किञ्चन

ఇంద్రియవృత్తులు ఇంకా అవ్యక్తంగా ఉండుటవల్ల బాల్యంలో మహా దుఃఖం కలుగుతుంది; కోరుకున్నా అతడు మాట్లాడలేడు, ఏదీ చేయలేడు।

Verse 86

दंतोत्थाने महद्दुःखं मौलेन व्याधिना तथा । बालरोगैश्च विविधैः पीडा बालग्रहैरपि

పళ్లు మొలిచే వేళ మహా దుఃఖం కలుగుతుంది; అలాగే శిరోరోగమనే వ్యాధితో కూడా బాధ కలుగుతుంది. అనేక బాలరోగాల వల్ల కష్టం, బాలగ్రహాల వల్ల కూడా తాపం కలుగుతుంది.

Verse 87

तृड्बुभुक्षापरीतांगः क्वचित्तिष्ठति रारटन् । विण्मूत्रभक्षणाद्यं च मोहाद्बालः समाचरेत्

దాహం, ఆకలితో క్షీణించిన బాలుడు కొన్నిసార్లు నిలబడి ఏడుస్తూ అరుస్తుంటాడు. మోహవశాత్తు మలం తినడం, మూత్రం త్రాగడం వంటి పనులనూ చేస్తాడు.

Verse 88

कौमारे कर्णवेधेन मातापित्रोर्विताडनैः । अक्षराध्ययनाद्यैश्च दुःखं स्याद्गुरुशासनात्

కౌమార్యంలో చెవి చీల్చడం వల్ల, తల్లిదండ్రుల శిక్ష వల్ల, అక్షరాభ్యాసం మొదలైన వాటి వల్ల దుఃఖం కలుగుతుంది; గురువు విధించే శాసనంతో కూడా బాధ కలుగుతుంది.

Verse 89

प्रमत्तेंद्रियवृत्तैश्च कामरागप्रपीडनात् । रागोद्वृत्तस्य सततं कुतः सौख्यं हि यौवने

యౌవనంలో ఇంద్రియాలు అశాంతిగా ప్రవర్తిస్తాయి, కామరాగాల పీడన కూడా ఉంటుంది. రాగంతో ఎల్లప్పుడూ కలతపడేవానికి యౌవనంలో సుఖం ఎక్కడ?

Verse 90

ईर्ष्यया सुमहद्दुःखं मोहाद्रक्तस्य जायते । मत्तस्य कुपितस्यैव रागो दोषाय केवलम्

మోహంతో రంజితమైన మనస్సుకు ఈర్ష్య వల్ల అత్యంత మహా దుఃఖం కలుగుతుంది. మత్తులోనూ కోపంలోనూ ఉన్నవానికి రాగం కేవలం దోషమే అవుతుంది.

Verse 91

न रात्रौ विंदते निद्रा कामाग्निपरिखेदितः । दिवापि हि कुतः सौख्यमर्थोपार्जनचिंतया

కామాగ్నితో దగ్ధుడైన వాడు రాత్రి నిద్రను పొందడు. పగలు కూడా ధనార్జన చింతతో కలతచెందిన మనసుకు సుఖం ఎక్కడ?

Verse 92

नारीषु त्वनुभूतासु सर्वदोषाश्रयासु च । विण्मुत्रोत्सर्गसदृशं सौख्यं मैथुनजं स्मृतम्

స్త్రీలలో అనుభవించిన తరువాత, వారిని సర్వదోషాశ్రయులుగా తెలిసికొని, మైథునజన్య సుఖం మలమూత్ర విసర్జనతో కలిగే తాత్కాలిక ఉపశమనంలాంటిదని స్మరించబడింది।

Verse 93

सन्मानमपमानेन वियोगेनेष्टसंगमः । यौवनं जरया ग्रस्तं क्व सौख्यमनुपद्रवम्

సన్మానానికి అపమానం అనుసరిస్తుంది; ఇష్టుల సంగమానికి వియోగం అనుసరిస్తుంది. యౌవనాన్ని జరా గ్రసిస్తుంది—అప్పుడు ఉపద్రవరహిత సుఖం ఎక్కడ?

Verse 94

वलीपलितकायेन शिथिलीकृतविग्रहः । सर्वक्रियास्वशक्तश्च जरयाजर्ज्जरीकृतः

ముడతలు, నెరిసిన జుట్టుతో గుర్తింపబడిన దేహం శిథిలమవుతుంది; అన్ని క్రియల్లో అశక్తుడై మనిషి జరచేత పూర్తిగా జర్జరితుడవుతాడు।

Verse 95

स्त्रीपुंसोर्यौवनं रूपं यदन्योन्याश्रयं पुरा । तदेवं जरया ग्रस्तमुभयोरपि न प्रियम्

స్త్రీపురుషుల యౌవనసౌందర్యం ఒకప్పుడు పరస్పరాశ్రయంగా ఉండేది; అదే జరచేత గ్రసింపబడితే ఇద్దరికీ ఇక ప్రియంగా ఉండదు।

Verse 96

जराभिभूतःपुरुषः पत्नीपुत्रादिबांधवैः । अशक्तत्वाद्दुराचारैर्भृत्यैश्च परिभूयते

జరావశమైపోయిన పురుషుడు తన అసహాయత్వం వల్ల భార్య, కుమారులు మొదలైన బంధువులచేత, దురాచార సేవకులచేత కూడా అవమానింపబడి పీడింపబడతాడు.

Verse 97

धर्ममर्थं च कामं च मोक्षं च नातुरो यतः । शक्तः साधयितुं तस्माद्युवा धर्मं समाचरेत्

జరా లేదా వ్యాధితో బాధపడని మనిషి ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం వరకు సాధించగలడు; అందువల్ల యౌవనంలో ధర్మాన్ని ఆచరించాలి.

Verse 98

वातपित्तकफादीनां वैषम्यं व्याधिरुच्यते । वातादीनां समूहश्च देहोऽयं परिकीर्तितः

వాత, పిత్త, కఫ మొదలైన వాటి అసమతుల్యతనే ‘వ్యాధి’ అంటారు; ఈ దేహం వాతాది అంశాల సమూహమాత్రమే అని చెప్పబడింది.

Verse 99

तस्माद्व्याधिमयं ज्ञेयं शरीरमिदमात्मनः । रोगैर्नानाविधैर्यांति देहे दुःखान्यनेकशः

కాబట్టి ఈ ఆత్మకు సంబంధించిన ఈ శరీరాన్ని వ్యాధిమయమని తెలుసుకోవాలి; అనేక రకాల రోగాల వల్ల దేహంలో ఎన్నో బాధలు కలుగుతాయి.

Verse 100

तानि न स्वात्मवेद्यानि किमन्यत्कथयाम्यहम् । एकोत्तरं मृत्युशतमस्मिन्देहे प्रतिष्ठितम्

ఆ (అంతర్గత కష్టాలు) స్వయంగా కూడా పూర్తిగా తెలిసేవి కావు—ఇంకేమి చెప్పను? ఈ దేహంలోనే ‘నూరొక’ మరణాలు, అనగా అనేక మరణకారణాలు, నిలిచి ఉన్నాయి.

Verse 101

तत्रैकः कालसंयुक्तः शेषास्त्वागंतवः स्मृताः । ये त्विहागंतवः प्रोक्तास्ते प्रशाम्यन्ति भेषजैः

వాటిలో ఒకటి కాలసంయుక్తమైనది, తప్పనిసరి అని చెప్పబడింది; మిగిలినవి ‘ఆగంతుక’మని స్మరించబడ్డాయి. ఇక్కడ ఆగంతుకమని చెప్పినవి ఔషధాలతో శమిస్తాయి.

Verse 102

जपहोमप्रदानैश्च कालमृत्युर्न शाम्यति । विविधा व्याधयः शस्ताः सर्पाद्याः प्राणिनस्तथा

జపం, హోమం, దానాలతో కూడ కాలమృత్యువు శమించదు. అనేక విధాల వ్యాధులు, శస్త్రపిడలు, అలాగే సర్పాది ప్రాణులు కూడా (మరణానికి) కారణమవుతాయి.

Verse 103

विषाणि चाभिचाराश्च मृत्योर्द्वाराणि देहिनाम् । पीडितं सर्परोगाद्यैरपि धन्वंतरिः स्वयम्

విషాలు, అభిచారాలు—ఇవి దేహధారులకు మృత్యుద్వారాలు. స్వయంగా ధన్వంతరి కూడా సర్పదంశం, రోగాది బాధలతో పీడితుడయ్యాడు.

Verse 104

स्वस्थीकर्तुं न शक्नोति कालप्राप्तं हि देहिनम् । नैषधं न तपो मंत्रा न मित्राणि न बांधवाः

దేహధారికి నియతకాలం వచ్చినప్పుడు అతనిని ఆరోగ్యవంతుడిని చేయడం సాధ్యం కాదు—ఔషధం కాదు, తపస్సు కాదు, మంత్రాలు కాదు, మిత్రులు కాదు, బంధువులు కూడా కాదు.

Verse 105

शक्नुवंति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम् । रसायनतपोजप्यैर्योगसिद्धैर्महात्मभिः

కాలపీడతో బాధపడే మనిషిని రక్షించగలరు కేవలం మహాత్ములే—రసాయనసాధన, తపస్సు, నిరంతర జపంతో యోగసిద్ధిని పొందిన పరమధీరులు.

Verse 106

कालमृत्युरपि प्राज्ञैर्नीयते नापि संयुतैः । नास्ति मृत्युसमं दुःखं नास्ति मृत्युसमं भयम्

కాలరూపమైన మృత్యువును జ్ఞానులైనవారూ, సమస్త సాధనాలతో సిద్ధులైనవారూ కూడా నివారించలేరు. మృత్యువుతో సమానమైన దుఃఖం లేదు; మృత్యువుతో సమానమైన భయం లేదు.

Verse 107

नास्ति मृत्युसमस्रासः सर्वेषामपि देहिनाम् । सद्भार्यापुत्रमित्राणि राज्यैश्वर्यसुखानि च

సర్వ దేహధారులకూ మృత్యువుతో సమానమైన భీతి లేదు—సద్భార్య, పుత్రులు, మిత్రులు, రాజ్యైశ్వర్య సుఖాలు ఉన్నా సరే.

Verse 108

आबद्धानि स्नेहपाशैर्मृत्युः सर्वाणि कृंतति । किं न पश्यसि मातस्त्वं सहस्रस्यापि मध्यतः

స్నేహపాశాలతో బంధింపబడిన వారందరినీ మృత్యువు కోసివేస్తుంది. ఓ మాతా! వేలమందిలో నివసిస్తున్నప్పటికీ నీవెందుకు దీనిని చూడడం లేదు?

Verse 109

जनाः शतायुषः पंचभवंति न भवन्ति वा । अशीतिका विपद्यन्ते केचित्सप्ततिका नराः

కొంతమంది వందేళ్లు—లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ—జీవిస్తారు, లేదా జీవించకపోవచ్చు. కొందరు ఎనభైలో మరణిస్తారు; కొందరు పురుషులు డెబ్బైలోనే కూలిపోతారు.

Verse 110

परमायुः स्थिता षष्टिस्तदप्यस्ति न निष्ठितम् । तस्य यावद्भवेदायुर्देहिनः पूर्वकर्म भिः

పరమాయువు అరవై సంవత్సరాలని చెబుతారు; అయినా అది కూడా నిశ్చితం కాదు. దేహధారి జీవితం పూర్వకర్మల వల్ల ఎంతవరకు నిర్ణయించబడుతుందో అంతవరకే నిలుస్తుంది.

Verse 111

तस्यार्धमायुषो रात्रिर्हरते मृत्युरूपिणी । बालभावेन मोहेन वार्धके जरया तथा

ఆ ఆయుష్షులో సగం రాత్రియే—మృత్యురూపిణిగా—హరించివేస్తుంది. మిగిలినదీ బాల్యంలో బాలభావమోహంతో, వృద్ధాప్యంలో జరా క్షయంతో కూడ నశిస్తుంది.

Verse 112

वर्षाणां विंशतिर्याति धर्मकामार्थवर्जितः । आगन्तुकैर्भवैः पुंसां व्याधिशोकैरनेकधा

ఇరవై సంవత్సరాలు ధర్మం, కామం, అర్థం లేనివిగానే గడిచిపోతాయి. తరువాత మనిషి అనేక విధాల అనుకోని పరిస్థితులచే—వ్యాధులు, శోకాలు—వల్ల మరింత క్షీణిస్తాడు.

Verse 113

ह्रियतेर्द्धं हि तत्रापि यच्छेषं तद्धि जीवितम् । जीवितांतेच मरणं महाघोरमवाप्नुयात्

అక్కడ కూడా కొంత భాగం హరించబడుతుంది; మిగిలినదే నిజంగా ‘జీవితం’. జీవితం అంతంలో మహాఘోరమైన మరణాన్ని ఎదుర్కొంటాడు.

Verse 114

जायते योनिकोटीषु मृतः कर्मवशात्पुनः । देहभेदेन यः पुंसां वियोगः कर्मसंख्यया

కర్మవశంగా మరణించిన జీవుడు మళ్లీ కోట్ల యోనుల్లో జన్మిస్తాడు. మనుష్యులకు ‘మరణం’ అనే వియోగం కేవలం దేహభేదం, అది కర్మల సంఖ్యా-బలాల ప్రకారం జరుగుతుంది.

Verse 115

मरणं तद्विनिर्द्दिष्टं न नाशः परमार्थतः । महातमःप्रविष्टस्य च्छिद्यमानेषु मर्मसु

ఇదే ‘మరణం’ అని నిర్దేశించబడింది; పరమార్థంగా ఇది నాశం కాదు. మహాతమస్సులో ప్రవేశించినవాడికి, మర్మస్థానాలు ఛేదింపబడి విరిగిపోతున్నప్పుడు కలిగే స్థితి ఇది.

Verse 116

यद्दुःखं मरणं जंतोर्न तस्येहोपमा क्वचित् । हा तात मातर्हा कांते क्रंदत्येवं सुदुःखितः

జీవికి మరణరూపమైన దుఃఖానికి ఈ లోకంలో ఎక్కడా ఉపమ లేదు. ఆ ఘోర వేదనలో అతిదుఃఖితుడై ‘హాయ్ తండ్రీ! హాయ్ తల్లీ! హాయ్ ప్రియతమా!’ అని విలపిస్తాడు.

Verse 117

मण्डूक इव सर्पेण गीर्यते मृत्युना जनः । बांधवैः संपरित्यक्तः प्रियैश्च परिवारितः

పాము కప్పను మింగినట్లే, మృత్యువు మనిషిని మింగేస్తుంది. కొందరు బంధువులు వదిలివెళ్తారు; అయితే ప్రియులు చుట్టూ చేరి ఉంటారు.

Verse 118

निःश्वसन्दीर्घमुष्णं च मुकेन परिशुष्यता । चतुरंतेषु खट्वायाः परिवर्तन्मुहुर्मुहुः

అతడు దీర్ఘంగా, వేడిగా ఊపిరి విడుస్తూ, ముఖం ఎండిపోతుండగా, మంచం నాలుగు మూలల వైపు మళ్లీ మళ్లీ తిరుగుతూ పడుకుంటాడు.

Verse 119

संमूढः क्षिपतेत्यर्थं हस्तपादावितस्ततः । खट्वातो वांछते भूमिं भूमेः खट्वां पुनर्महीम्

మోహగ్రస్తుడై అతడు చేతులు కాళ్లు అన్ని దిశలకూ విసురుతాడు. మంచం మీద నుంచి నేల కావాలనుకుంటాడు; నేల మీద నుంచి మళ్లీ మంచం కావాలనుకుంటాడు—మళ్లీ నేలనే కోరుతాడు.

Verse 120

विवस्त्रो मुक्तलज्जश्च विष्ठानुलेपितः । याचमानश्च सलिलं शुष्ककण्ठोष्ठतालुकः

అతడు నగ్నుడవుతాడు, లజ్జ తొలగిపోతుంది, మలంతో లేపింపబడుతాడు; గొంతు, పెదవులు, తాలువు ఎండిపోవడంతో నీటిని వేడుకుంటాడు.

Verse 121

चिंतयानः स्ववित्तानि कस्यैतानि मृते मयि । पंचावटान्खनमानः कालपाशेन कर्षितः

తన ధనాన్ని తలచుకుంటూ—“నేను చనిపోతే ఇవి ఎవరివి?”—అని, దాచిన నిధులు తవ్వుతున్నవాడిలా, కాలపాశంతో లాగబడుతున్నాడు।

Verse 122

म्रियते पश्यतामेव गले घुर्घुररावकृत् । जीवस्तृणजलूकेव देहाद्देहं विशेत्क्रमात्

ప్రజలు చూస్తుండగానే గొంతులో ఘుర్ఘుర ధ్వని చేస్తూ అతడు మరణిస్తాడు; కానీ జీవుడు తృణంపై ఉన్న జలూకలా, క్రమంగా దేహం నుండి దేహంలోకి ప్రవేశిస్తాడు।

Verse 123

संप्राप्योत्तरमंशेन देहं त्यजति पूर्वकम् । मरणात्प्रार्थना दुःखमधिकं हि विवेकिनः

తదుపరి భాగాన్ని (తదుపరి దేహాన్ని) పొందిన తరువాత, పూర్వ దేహాన్ని విడిచిపెడతాడు; వివేకికి అయితే యాచన వల్ల కలిగే దుఃఖం మరణం కంటే కూడా ఎక్కువ.

Verse 124

क्षणिकं मरणे दुःखमनंतं प्रार्थनाकृतम् । ज्ञातं मयैतदधुना मृतो भवति यद्गुरुः

మరణ సమయంలోని దుఃఖం క్షణికం; యాచన వల్ల కలిగే బాధ అంతులేనిది. ఇది నాకు ఇప్పుడు స్పష్టమైంది—ఎందుకంటే నా గురువే మరణించారు।

Verse 125

न परः प्रार्थयेद्भूयस्तृष्णा लाघवकारणम् । आदौ दुःखं तथा मध्ये ह्यन्त्ये दुःखं च दारुणम्

కాబట్టి మరల మరల ఇతరులను యాచించకూడదు; తృష్ణ మనిషిని లఘువుగా, హీనంగా చేస్తుంది. ఆరంభంలో దుఃఖం, మధ్యలో దుఃఖం, చివరికి భయంకరమైన దుఃఖమే.

Verse 126

निसर्गात्सर्वभूतानामिति दुःखपरंपरा । क्षुधा च सर्वरोगाणां व्याधिः श्रेष्ठतमः स्मृतः

స్వభావతః సమస్త ప్రాణులకు దుఃఖపరంపర సాగుతూనే ఉంటుంది. అన్ని రోగాలలో క్షుధనే శ్రేష్ఠమైన ‘వ్యాధి’గా స్మరించబడింది.

Verse 127

स चान्नौषधिलेपेन क्षणमात्रं प्रशाम्यति । क्षुद्ध्याधेर्वेदना तीव्रा निःशेषबलकृन्तनी

ఆ క్షుధ కూడా అన్నం, ఔషధం లేదా లేపనంతో క్షణమాత్రమే శమిస్తుంది. క్షుధా-వ్యాధి వేదన తీవ్రమైనది; సమస్త బలాన్ని పూర్తిగా కత్తిరించేది.

Verse 128

तयाभिभूतो म्रियते यथान्यैर्व्याधिभिर्न्नरः । राज्ञोऽभिमानमात्रं हि ममैव विद्यते गृहे

ఆ (క్షుధ) చేత అధీనమైన మనిషి ఇతర వ్యాధులతో చనిపోవునట్లే చనిపోతాడు. నా ఇంటిలో రాజత్వపు గర్వం మాత్రమే ఉంది; మరేమీ లేదు.

Verse 129

सर्वमाभरणं भारं सर्वमालेपनं मम । सर्वं प्रलापितं गीतं नित्यमुन्मत्तचेष्टितम्

నా అన్ని ఆభరణాలు భారమే; నా అన్ని లేపన-శృంగారాలు వ్యర్థమే. నా మాటలూ పాటలూ అన్నీ అర్థంలేని ప్రలాపం—ఎల్లప్పుడూ ఉన్మత్తుని చేష్టల వలె.

Verse 130

इत्येवं राज्यसंभोगैः कुतः सौख्यं विचारतः । नृपाणां व्यग्रचित्तानामन्योन्यविजिगीषया

ఇలా విచారిస్తే రాజ్యభోగాలలో సుఖం ఎక్కడ? ఎందుకంటే రాజుల మనస్సులు పరస్పర విజయం కోరికతో ఎల్లప్పుడూ వ్యగ్రంగా ఉంటాయి.

Verse 131

प्रायेण श्रीमदालेपान्नहुषाद्या महानृपाः । स्वर्गं प्राप्यापि पतिताः कः श्रियो विंदते सुखम्

సాధారణంగా నహుషాదుల వంటి మహారాజులు శ్రీ-సంపద యొక్క కాంతితో లేపింపబడి, స్వర్గం పొందినప్పటికీ పతనమయ్యారు; కేవలం భాగ్యసంపదతో ఎవడు నిజ సుఖం పొందగలడు?

Verse 132

उपर्युपरि देवानामन्योन्यातिशये स्थितम् । नरैः पुण्यफलं स्वर्गे मूलच्छेदेन भुज्यते

దేవులలో పైపై స్థాయిల్లో ఒకరు మరొకరిని మించి నిలుస్తారు; మనుష్యులు స్వర్గంలో పుణ్యఫలాన్ని అనుభవిస్తారు, కాని అది పుణ్యమూలాన్ని కోసుకుంటూ అనుభవించబడుతుంది.

Verse 133

न चान्यत्क्रियते कर्म सोऽत्र दोषः सुदारुणः । छिन्नमूलतरुर्यद्वदवशः पतते क्षितौ

అక్కడ మరే ఇతర కర్మ చేయబడదు—ఇదే ఆ స్థితిలో అత్యంత ఘోరమైన దోషం; వేరుకత్తిరించిన చెట్టు ఎలా అశక్తంగా నేలపై పడిపోతుందో అలాగే.

Verse 134

पुण्यमूलक्षये तद्वत्पातयंति दिवौकसः । इति स्वर्गेपि देवानां नास्ति सौख्यं विचारतः

పుణ్యమూలం క్షయమైతే అలాగే స్వర్గవాసులు పడిపోతారు; అందువల్ల విచారిస్తే స్వర్గంలో కూడా దేవులకు శాశ్వత సుఖం లేదు.

Verse 135

तथा नारकिणां दुःखं प्रसिद्धं किं च वर्ण्यते । स्थावरेष्वपिदुःखानि दावाग्निहिमशोषणम्

అలాగే నరకవాసుల దుఃఖం ప్రసిద్ధమే—ఇంకేమి వర్ణించాలి? స్థావర జీవులకూ బాధలు ఉన్నాయి: దావాగ్ని, హిమశీతి, ఎండదెబ్బతో శోషణ.

Verse 136

कुठारैश्ठेदनं तीव्रं वल्कलानां च तक्षणम् । पर्णशखाफलानां च पातनं चंडवायुना

అక్కడ గొడ్డళ్లతో తీవ్రమైన కోత, చెట్టు తొక్కను తొలగించడం, అలాగే ఉగ్ర గాలివల్ల ఆకులు, కొమ్మలు, ఫలాలు పడిపోవడం జరుగుతుంది।

Verse 137

अपमर्दश्च सततं गजैर्वन्यैश्च देहिभिः । तृड्बुभुक्षा च सर्पाणां क्रोधो दुःखं च दारुणम्

అడవి ఏనుగులు మరియు ఇతర దేహధారులచే ఎల్లప్పుడూ నలిపివేయబడటం, తొక్కబడటం జరుగుతుంది। సర్పాలకు కూడా దాహం-ఆకలి బాధ, అలాగే ఉగ్ర కోపమే భయంకర దుఃఖమవుతుంది।

Verse 138

दुष्टानां घातनं लोके पाशेन च निबन्धनम् । एवं सरीसृपाणां च दुःखं मातर्मुहुर्मुहुः

లోకంలో దుష్టులు హతమవుతారు, మరికొందరు పాశంతో బంధింపబడతారు। ఓ మాతా, ఇలానే సరిసృపాలు కూడా మళ్లీ మళ్లీ దుఃఖాన్ని పొందుతాయి।

Verse 139

अकस्माज्जन्ममरणं कीटादीनां तथाविधम् । वर्षाशीतातपैर्दुःखं सुकष्टं मृगपक्षिणाम्

కీటకాదులకు జననం-మరణం అకస్మాత్తుగా అలా జరుగుతుంది। మృగాలు, పక్షులకు వర్షం, చలి, మండే ఎండ వల్ల కలిగే దుఃఖం అత్యంత కఠినంగా ఉంటుంది।

Verse 140

क्षुत्तृट्क्लेशेन महता संत्रस्ताश्च सदा मृगाः । पशुनागनिकायानां श्रृणु दुःखानि यानि च

ఆకలి-దాహాల మహా కష్టంతో మృగాలు ఎల్లప్పుడూ భయంతో వణుకుతుంటాయి। ఇప్పుడు పశువులూ, ఏనుగుల గుంపులకు చెందిన దుఃఖాలను కూడా వినుము।

Verse 141

क्षुत्तृट्छीतादिदमनं वधबन्धनताडनम् । नासाप्रवेधनं त्रासः प्रतोदांकुशताडनम्

ఆకలి, దాహం, చలి మొదలైనవాటితో దమనము; వధ, బంధనం, కొట్టుట; ముక్కు చీల్చుట, నిత్య భయం, మరియు ప్రతోదము, అంకుశములతో తాడనము జరుగును।

Verse 142

वेणुकुन्तादिनिगडमुद्गरांऽकुशताडनम् । भारोद्वहनसंक्लेशं शिक्षायुद्धादिपीडनम्

వెణు, కుంతము మొదలైన నిగడములతో బంధించుట; ముద్గరము, అంకుశములతో కొట్టుట; భారములు మోయుటవలన కలిగే సంక్లేశము, మరియు శిక్షణ, యుద్ధము మొదలైనవాటిచే పీడనము కలుగును।

Verse 143

आत्मयूथवियोगश्च वने च नयनादिकम् । दुर्भिक्षं दुर्भगत्वं च मूर्खत्वं च दरिद्रता

తన యూథముతో వియోగము, మరియు అరణ్యంలో నేత్రములు మొదలైన అవయవ నాశము; దుర్భిక్షము, దుర్భాగ్యము, మూర్ఖత్వము, దారిద్ర్యము కూడ కలుగును।

Verse 144

अधरोत्तरभावश्च मरणं राष्ट्रविभ्रमः । अन्योन्याभिभवाद्दुःखमन्योन्यातिशयात्पुनः

ఇహలోకమున స్థితి-గతుల ఉత్థానపతనములు, మరణము, రాజ్యవిభ్రమము కలుగును। పరస్పరాభిభవమువలన దుఃఖము, మరల పరస్పరాతిశయ పోటీచేత కూడ బాధ కలుగును।

Verse 145

अनित्यता प्रभावाणामुच्छ्रयाणां च पातनम् । इत्येवमादिभिर्दुःखैर्यस्माद्व्याप्तं चराचरम्

లోకప్రభావములు అనిత్యములు; ఉచ్చ్రయములన్నిటికీ పతనమే అంతము. అందువలన ఇలాంటి దుఃఖములచే చరాచర సమస్తము వ్యాప్తమై యున్నది।

Verse 146

निरयादिमनुष्यांतं तस्मात्सर्वं त्यजेद्बुधः । स्कन्धात्सकन्धं नयेद्भारं विश्रामं मन्यतेन्यथा

కాబట్టి నరకాది స్థితి నుండి మనుష్యజన్మ వరకు అన్నిటినీ బుద్ధిమంతుడు త్యజించాలి. లేకపోతే ఒక భుజం నుండి మరొక భుజానికి భారాన్ని మార్చి అదే విశ్రాంతి అనుకుంటాడు.

Verse 147

तद्वत्सर्वमिदं लोके दुःखं दुःखेन शाम्यति । एवमेतज्जगत्सर्वमन्योन्यातिशयोच्छ्रितम्

అదేవిధంగా ఈ లోకంలో అన్నీ దుఃఖమే; దుఃఖం దుఃఖంతోనే శమిస్తుంది. ఈ విధంగా ఈ సమస్త జగత్తు పరస్పర అతిశయంపై—ఒకరు మరొకరిని మించడంపై—ఆధారపడి నిలిచింది.

Verse 148

दुःखैराकुलितं ज्ञात्वा निर्वेदं परमाप्नुयात् । निर्वेदाच्च विरागः स्याद्विरागाज्ज्ञानसंभवः

జగత్తు దుఃఖాలతో కలత చెందిందని తెలుసుకొని పరమ నిర్వేదాన్ని పొందాలి. నిర్వేదం నుండి వైరాగ్యం కలుగుతుంది; వైరాగ్యం నుండి మోక్షదాయక జ్ఞానం జన్మిస్తుంది.

Verse 149

ज्ञानेन तं परं ज्ञात्वा विष्णुं मुक्तिमवाप्नुयात् । नाहमेतादृशे लोके रमेयं जननि क्वचित्

జ్ఞానంతో ఆ పరమ విష్ణువును తెలుసుకొని మోక్షాన్ని పొందుతాడు. ‘ఓ జనని, ఇలాంటి లోకంలో నేను ఎక్కడా రమించను.’

Verse 150

राजहंसो यथा शुद्धः काकामेध्यप्रदर्शकः । श्रृणु मातर्यत्र संस्थो रमेयं निरुपद्रवः

రాజహంస ఎలా శుద్ధమైనదో, కాకులలోని అశుద్ధాన్ని ఎలా చూపిస్తుందో, అలాగే విను, ఓ మాతా—నేను ఉపద్రవం లేకుండా నివసించగల చోటే నాకు ఆనందం ఉంటుంది.

Verse 151

अविद्यायनमत्युग्रं नानाकर्मातिशाखिनम् । संकल्पदंशमकरं शोकहर्षहिमातपम्

ఇది అవిద్య అనే అత్యంత భయంకరమైన వాహనం; నానావిధ కర్మలు దీని విస్తరించిన శాఖలు. సంకల్పాలు దీని దংশించే డాంశాలు, మకరాలు; శోకము–హర్షమే దీని శీతము–తాపము.

Verse 152

मोहांधकारतिमिरं लोभव्यालसरीसृपम् । विषयानन्यथाध्वानं कामक्रोधविमोक्षकम्

ఇందులో మోహాంధకార తిమిరం కమ్ముకొని ఉంది; లోభం సర్పసదృశ వ్యాళ-సరిసృపమై తిరుగుతుంది. దీని దారి తప్పనిసరిగా విషయాల వైపే సాగుతుంది; కామ–క్రోధాల ఉద్ధృతితోనే ఇది విడిపడి మరింత ముందుకు తోసేస్తుంది.

Verse 153

तदतीत्य महादुर्गं प्रविष्टोऽस्मि महद्वनम् । न तत्प्रविश्य शोचंति न प्रदुष्यंति तद्विदः

ఆ మహాదుర్గాన్ని దాటి నేను ఈ మహావనంలో ప్రవేశించాను. దీని తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు అక్కడ ప్రవేశించిన తరువాత శోకించరు, కలుషితమూ కారు.

Verse 154

न च बिभ्यति केषांचिन्नास्य बिभ्यति केचन

కొంతమంది అసలే భయపడరు; ఈ (వనం/స్థలం)ను భయపడేవారు ఎవరూ లేరు.

Verse 155

तस्मिन्वने सप्तमहाद्रुमास्तु सप्तैव नद्यश्च फलानि सप्त । सप्ताश्रमाः सप्त समाधयश्च दीक्षाश्च सप्तैतदरण्यरूपम्

ఆ వనంలో ఏడు మహావృక్షాలు, ఏడు నదులు, ఏడు రకాల ఫలాలు ఉన్నాయి. ఏడు ఆశ్రమాలు, ఏడు సమాధులు, ఏడు దీక్షలు—ఇదే ఈ పవిత్ర అరణ్య స్వరూపం.

Verse 156

पंचवर्णानि दिव्यानि चतुर्वर्णानि कानिचित् । त्रिद्विवर्णैकवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च

అక్కడ దివ్య పుష్పములు, ఫలములు పంచవర్ణములుగా ఉన్నాయి; కొన్ని చతుర్వర్ణములు, మరికొన్ని త్రి, ద్వి లేదా ఏకవర్ణములుగా ఉన్నాయి।

Verse 157

सृजंतः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम्

అక్కడ వృక్షములు నిరంతరం సృజిస్తూ, కొమ్మలను విస్తరించి, ఆ వనమంతటిని వ్యాపించి నిలిచి ఉంటాయి।

Verse 158

सप्त स्त्रियस्तत्र वसंति सत्यस्त्ववाङ्मुख्यो भानुमतो भवंति । ऊर्ध्वं रसानाददते प्रजाभ्यः सर्वाश्च तास्तत्त्वतः कोपि वदे

అక్కడ సత్యస్వరూపిణులైన ఏడు స్త్రీలు నివసిస్తారు; ఊర్ధ్వముఖులై వారు సూర్యసమానంగా ప్రకాశిస్తారు। వారు ప్రాణుల నుండి రసములను పైకి గ్రహిస్తారు; వారి తత్త్వాన్ని యథార్థంగా ఎవరు వర్ణించగలరు?

Verse 159

सप्तैव गिरयश्चात्र धृतं यैर्भुवनत्रयम् । नद्यश्च सरितः सप्त ब्रह्मवारिवहाः सदा

ఇక్కడ కూడా ఏడు పర్వతములు ఉన్నాయి; వాటిచేత త్రిభువనం ధరింపబడింది। అలాగే ఏడు నదులు, సరితలు ఉన్నాయి; అవి సదా బ్రహ్ముని పవిత్ర జలమును వహిస్తాయి।

Verse 160

तेजश्चाभयदानत्वमद्रोहः कौशलं तथा । अचापल्यम थाक्रोधः प्रियवादश्च सप्तमः

తేజస్సు, అభయదానం, అద్రోహం, అలాగే కౌశలం; అచాపల్యం, అక్రోధం, మరియు ఏడవది—ప్రియమైన మధుర వాక్కు।

Verse 161

इत्येते गिरयो ज्ञेयास्तस्मिन्विद्यावने स्थिताः । दृढनिश्चयस्तथा भासा समता निग्रहो गुणः

ఇట్లు విద్యావనంలో స్థితమైన ఈ ‘పర్వతాలు’ తెలిసికొనవలెను—దృఢనిశ్చయం, భాస (ప్రకాశం), సమత్వం, ఇంద్రియనిగ్రహం, సద్గుణం।

Verse 162

निर्ममत्वं तपश्चात्र सन्तोषः सप्तमो ह्रदः । भगवद्गुणविज्ञानाद्भक्तिः स्यात्प्रथमा नदी

ఇక్కడ నిర్మమత్వం, తపస్సు ఉన్నాయి; సంతోషం ఏడవ హ్రదం. భగవంతుని గుణవిజ్ఞానంవల్ల భక్తి కలుగుతుంది—అదే మొదటి నది।

Verse 163

पुष्पादिपूजा द्वितीया तृतीया च प्रदक्षिणा । चतुर्थी स्तुतिवाग्रूपा पञ्चमी ईश्वरार्पणा

పుష్పాదులతో చేసే పూజ రెండవది; ప్రదక్షిణ మూడవది. స్తుతిరూప పవిత్ర వాక్కు నాలుగవది; ఈశ్వరార్పణ ఐదవది।

Verse 164

षष्ठी ब्रह्मैकता प्रोक्ता सप्तमी सिद्धिरेव च । सप्त नद्योऽत्र कथिता ब्रह्मणा परमेष्ठिना

ఆరవది బ్రహ్మైక్యతగా ప్రకటించబడింది; ఏడవది సిద్ధియే. ఇక్కడ ఏడు నదులు చెప్పబడ్డాయి—పరమేష్ఠి బ్రహ్మచే।

Verse 165

ब्रह्मा धर्मो यमश्चाग्निरिंद्रो वरुण एव च

బ్రహ్మ, ధర్మ, యమ, అగ్ని, ఇంద్ర, వరుణుడు—ఇవీ ఇక్కడ పేర్లతో పేర్కొనబడ్డాయి।

Verse 166

धनदश्च ध्रुवादीनां सप्तकानर्चयंत्यमी । नदीनां संगमस्तत्र वैकुंठसमुपह्वरे

ధనదుడు (కుబేరుడు) కూడా ధ్రువాది ఏడు గణాలను ఆరాధిస్తాడు. అక్కడ వైకుంఠ సమీపంలోని ఉన్నత పవిత్ర ప్రదేశంలో నదుల సంగమం ఉంది.

Verse 167

आत्मतृप्ता यतो यांति शांता दांताः परात्परम् । केचिद्द्रुमाः स्त्रियः केचित्केचित्तत्त्वविदोऽपरे

ఆత్మతృప్తులై, శాంతులై, దమనశీలులై వారు పరాత్పరమైన పరమపదాన్ని చేరుతారు. కొందరు (నిటారుగా) వృక్షాలవలె, కొందరు స్త్రీలుగా, మరికొందరు తత్త్వవిదులుగా ఉంటారు.

Verse 168

सरितः केचिदाहुः स्म सप्तैव ज्ञानवित्तमाः । अनपेतव्रतकामोऽत्र ब्रह्मचर्यं चरामि च

జ్ఞాన-వివేకాలలో శ్రేష్ఠులైన కొందరు—ఇక్కడ నిజంగా ఏడు నదులే ఉన్నాయని అంటారు. ఇక్కడ వ్రతం చెడిపోకూడదని కోరుతూ నేను బ్రహ్మచర్యాన్ని కూడా ఆచరిస్తున్నాను.

Verse 169

ब्रह्मैव समिधस्तत्र ब्रह्माग्निर्ब्रह्म संस्तरः । आपो ब्रह्म गुरुब्रह्म ब्रह्मचर्यमिदं मम

అక్కడ సమిధలు బ్రహ్మమే; అగ్ని బ్రహ్మమే; సంస్తరము (ఆసనం/కుశ) కూడా బ్రహ్మమే. జలము బ్రహ్మ; గురువు బ్రహ్మ—ఇదే నా బ్రహ్మచర్యం.

Verse 170

एतदेवेदृशं सूक्ष्मं ब्रह्मचर्यं विदुर्बुधाः । गुरुं च श्रृणु मे मातर्यो मे विद्याप्रदोऽभवत्

బుద్ధిమంతులు ఇలాంటి సూక్ష్మమైన బ్రహ్మచర్యాన్నే తెలుసుకుంటారు. ఇంకా, ఓ తల్లీ, నా గురువు గురించి విను—ఆయనే నాకు విద్యను ప్రసాదించినవాడు.

Verse 171

एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता हृद्येव तिष्ठन्पुरुषं प्रशास्ति । तेनाभियुक्तः प्रणवादिवोदकं यता नियुक्तोस्मि तथाचरामि

ఒకడే శాస్తా (నియంత); రెండవ శాస్తా లేడు. ఆయన హృదయంలో నిలిచి పురుషుణ్ని శాసిస్తాడు. ఆయన ఆజ్ఞచే, ప్రణవప్రేరిత జలంలా, నేను నియమింపబడినట్లే అచ్చుగా ఆచరిస్తాను.

Verse 172

एको गुरुर्नास्ति तथा द्वितीयो हृदि स्थितस्तमहं नृ ब्रवीमि । यं चावमान्यैव गुरुं मुकुन्दं पराभूता दानवाः सर्व एव

ఒకడే గురువు; అలాగే రెండవడు లేడు. హృదయంలో ఉన్న ఆ పరమగురువునే నేను మనుష్యులకు చెప్పుచున్నాను. ఆ గురువు ముకుందుని అవమానించినందున దానవులందరూ పూర్తిగా పరాజితులయ్యారు.

Verse 173

एको बंधुर्नास्ति ततो द्वितीयो हृदी स्थितं तमहमनुब्रवीमि । तेनानुशिष्टा बांधवा बंधुमंतः सप्तर्षयः सप्त दिवि प्रभांति

ఒకడే నిజమైన బంధువు; ఆయనకు మించిన రెండవడు లేడు. హృదయంలో ఉన్న ఆయననే నేను ప్రకటిస్తున్నాను. ఆయన ఉపదేశంతో, నిజ బంధువును కలిగిన బంధువులు—సప్తర్షులు—దివిలో ఏడు రూపాలుగా ప్రకాశిస్తారు.

Verse 174

ब्रह्मचर्यं च संसेव्यं गार्हस्थ्य श्रृणु यादृशम् । पत्नी प्रकृतिरूपा मे तच्चित्तो नास्मि कर्हिचित्

బ్రహ్మచర్యాన్ని సమ్యకంగా ఆచరించి, ఇప్పుడు నా గార్హస్థ్యధర్మం ఎలా ఉందో విను. నా భార్య ప్రకృతి-రూపిణి; అయినా నా చిత్తం ఎప్పుడూ ఆమెపై బంధింపబడదు.

Verse 175

मच्चित्ता सा सदा मातर्मम सर्वार्थसाधनी । घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक्च श्रोत्रं च पंचमम्

హే మాతః, ఆమె ఎల్లప్పుడూ నాపై చిత్తం నిలిపి నా సమస్త ప్రయోజనాలను సాధిస్తుంది. (అయినా) ఘ్రాణం, జిహ్వ, చక్షు, త్వక్, మరియు ఐదవది శ్రోత్రం—ఇవే ఇంద్రియకరణాలు కార్యం చేస్తాయి.

Verse 176

मनो बुद्धिश्च सप्तैते दीप्यंते पावका मम । गंधो रसश्च रूपं च शब्दः स्पर्शश्च पंचमम्

మనస్సు, బుద్ధితో కూడిన ఈ ఏడు నా ప్రజ్వలిత పావకాలు. గంధం, రసం, రూపం, శబ్దం, స్పర్శ—ఇవే వాటి విషయాలు.

Verse 177

मंतव्यमथ बोद्धव्यं सप्तैताः समिधो मम । हुतं नारायणध्यानाद्भुंक्ते नारायणः स्वयम्

ఇది ధ్యానించి సరిగా గ్రహించవలసినది—ఈ ఏడు నా సమిధలు. నారాయణధ్యానంతో అర్పించిన హవిస్సును నారాయణుడే స్వయంగా స్వీకరిస్తాడు.

Verse 178

एवंविधेन यज्ञेन यजाम्यस्मि तमीश्वरम् । अकामयानस्य च सर्वकामो भवेदद्विषाणस्य च सर्वदोषः

ఇలాంటి యజ్ఞంతో నేను ఆ ఈశ్వరుని ఆరాధిస్తాను. నిష్కాముడైనవానికి అన్ని కామ్యఫలాలు సిద్ధిస్తాయి; అద్వేషియైనవానికి అన్ని దోషాలు తొలగిపోతాయి.

Verse 179

न मे स्वभावेषु भवंति लेपास्तोयस्य बिंदोरिव पुष्करेषु । नित्यस्य मे नैव भवंत्यनित्या निरीक्षमाणस्य बहुस्यभावात्

నా స్వభావానికి మలినత అంటదు—తామర ఆకుపై నీటి బిందువులాగా. నేను నిత్యంలో స్థితుడను; అనేక భావాలను కేవలం వికారాలుగా దర్శించుటవల్ల అనిత్యం నాకు నిజంగా ఉద్భవించదు.

Verse 180

न सज्जते कर्मसु भोगजालं दिवीव सूर्यस्य मयूखजालम्

కర్మలలో నడుస్తున్నప్పటికీ భోగజాలం అతనికి అంటదు—ఆకాశంలో సూర్యుని కిరణజాలం (ఏదికీ) అంటనట్లే.

Verse 181

एवंविधेन पुत्रेण मा मातर्दुःखिनी भव । तत्पदं त्वा च नेष्यामि न यत्क्रतुशतैरपि

అమ్మా, ఇలాంటి కుమారుడు ఉన్నప్పుడు నీవు దుఃఖించకు. వందల యజ్ఞాలతో కూడ అందని ఆ పరమపదానికి నిన్ను కూడా నేను నడిపిస్తాను.

Verse 182

इति पुत्रवचः श्रुत्वा विस्मिता इतराभवत् । चिंतयामास यद्येवं विद्वान्मम सुतो दृढम्

కుమారుని మాటలు విని తల్లి ఆశ్చర్యపడింది. ఆమె మనసులో ఆలోచించింది—“నా కుమారుడు నిజంగా దృఢమైన జ్ఞానంలో స్థిరుడైతే…”

Verse 183

लोकेषु ख्यातिमायाति ततो मे स्याद्यशः परम् । इत्यादि चिंतयंत्यां च रजन्यां भगवान्हरिः

“అతడు లోకాలలో ఖ్యాతి పొందుతాడు; అప్పుడు నా యశస్సు కూడా పరమమవుతుంది”—ఇలా అనేకంగా ఆలోచిస్తున్న వేళ రాత్రి భగవాన్ హరి ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

Verse 184

प्रहृष्टस्तस्य तैर्वाक्यैर्विस्मितः प्रादुरास च । मूर्तेः स्वयं विनिष्क्रम्य शंखचक्रगदाधराः

అతని మాటలతో ఆనందించి ఆశ్చర్యపడి భగవాన్ ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆయన స్వయంగా మూర్తి నుండి బయలుదేరి శంఖచక్రగదలను ధరించాడు.

Verse 185

जगदुद्भासयन्भासा सूर्यकोटिसमप्रभः । ततो निष्पत्य धरणीं हृष्टरोमाश्रुद्गदः

ఆయన తన కాంతితో జగత్తును ప్రకాశింపజేస్తూ—కోటిసూర్యసమాన తేజస్సుతో—తర్వాత భూమిపై దిగాడు; రోమాంచంతో, కన్నీళ్లతో, గద్గద స్వరంతో.

Verse 186

मूर्ध्नि बद्धांजलिं धीमानैतरेयोऽथ तुष्टुवे

అప్పుడు జ్ఞానవంతుడైన ఐతరేయుడు శిరస్సుపై అంజలి బద్ధం చేసి ప్రభువును స్తుతించసాగెను।

Verse 187

नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय धीमहि । प्रद्युम्नायानिरुद्धाय नमः संकर्षणाय च

హే భగవాన్ వాసుదేవా! నీకు నమస్కారం—మేము నిన్ను ధ్యానిస్తాము. ప్రద్యుమ్నునికి, అనిరుద్ధునికి నమస్కారం; సంకర్షణునికీ నమస్కారం।

Verse 188

नमो विज्ञानमात्राय परमानंदमूर्तये । आत्मारामाय शांताय निवृत्तद्वैतदृष्टये

శుద్ధ విజ్ఞానమాత్రుడైన, పరమానందమూర్తికి నమస్కారం. ఆత్మారాముడైన, శాంతుడైన, ద్వైతదృష్టి నుండి నివృత్తుడైన ప్రభువుకు నమస్కారం।

Verse 189

आत्मानंदानुरुद्धाय सम्यक्तयक्तोर्मये नमः । हृषीकेशाय महते नमस्तेऽनंतशक्तये

ఆత్మానందంలో నిలిచినవాడికి, (విషయ-వికారాల) తరంగాలు సమ్యక్‌గా శాంతించినవాడికి నమస్కారం. మహానైన హృషీకేశునికి నమస్కారం; హే అనంతశక్తి, నీకు నమస్కారం।

Verse 190

वचस्युपरते प्राप्यो य एको मनसा सह । अनामरूपचिन्मात्रः सोऽव्यान्नः सदसत्परः

వాక్కు నిశ్శబ్దమయ్యే వేళ, అంతర్ముఖ మనస్సుతో కూడ ఆ ఏకుడే పొందదగినవాడు—నామరూపాతీత శుద్ధ చైతన్యమాత్రుడు. సత్-అసత్ రెండింటికీ అతీతుడైన ఆ అవ్యయ ప్రభువు మమ్మల్ని రక్షించుగాక।

Verse 191

यस्मिन्निदं यतश्चेदं तिष्ठत्यपैति जायते । मृन्मयेष्विव मृज्जातिस्तस्मै ते ब्रह्मणे नमः

యందు ఈ సమస్త జగత్తు నిలిచి యుండునో, యందునుండి ఇది ఉద్భవించునో, యేనిచేత నిలుచునో, యందులోనే అంతమున లయమగునో, మళ్లీ యందునుండి జన్మించునో—మట్టివస్తువులన్నీ మట్టియే అయినట్లు—ఆ బ్రహ్మస్వరూప నీకు నమస్కారం।

Verse 192

यं न स्पृशंति न विदुर्मनोबुद्धींद्रियासवः । अंतर्बहिश्च विततं व्योमवत्प्रणतोऽस्म्यहम्

మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, ప్రాణాలు ఎవ్వరూ స్పర్శించలేని, యథార్థంగా తెలుసుకోలేని; ఆకాశంలా అంతరంగమునూ బాహ్యమునూ వ్యాపించి ఉన్న ఆయనకు నేను ప్రణామం చేస్తున్నాను।

Verse 193

देहेंद्रियप्राणमनोधियोऽमी यदंशब्द्धाः प्रचरंति कर्मसु । नैवान्यदालोहमिव प्रतप्तं स्थानेषु तद्दृष्टपदेन एते

దేహం, ఇంద్రియాలు, ప్రాణాలు, మనస్సు, బుద్ధి—ఇవి ఆయన అంసంతో బద్ధమై ఉన్నందువల్లనే కర్మలలో చలిస్తాయి. ఆయన లేకపోతే ఇవి ఏమీ కావు—ఎర్రగా వేడెక్కినప్పుడే ఇనుము కాల్చినట్లు; ఆయన దృష్టి-శక్తిచేతనే ఇవి తమ తమ స్థానాలలో క్రియాశీలమవుతాయి।

Verse 194

चतुर्भिश्च त्रिभिर्द्वाभ्यामेकधा प्रणमामि तम् । पूर्वापरापरयुगे शास्तारं परमीश्वरम्

నాలుగు విధాలుగా, మూడు విధాలుగా, రెండు విధాలుగా, ఏకాగ్రభావంతో నేను ఆయనకు ప్రణామం చేస్తున్నాను—ఆయనే పరమేశ్వరుడు, సనాతన శాస్తా, పూర్వాపర యుగములందు నిలిచియున్నవాడు।

Verse 195

हित्वा गतीर्मोक्षकामा यं भजंति दशात्मकम् । तं परं सत्यममलं त्वां वयं पर्युपास्महे

మోక్షకాంక్షులు ఇతర మార్గాలను విడిచి యే దశాత్మక స్వరూపాన్ని భజించుదురో—ఆ పరమసత్యం, నిర్మలం, అమలం నీవే; మేము నిన్ను నిరంతరం ఉపాసించుచున్నాము।

Verse 196

ओंनमो भगवते महापुरुषाय महानुभावाय विभूतिपतये सकलसात्वतपरिवृढनिकरकरकमलोत्पलकुड्मलोपलालितचरणारविंदयुगल परमपरमेष्ठिन्नमस्ते

ఓం నమో భగవతే—మహాపురుషాయ, మహానుభావాయ, సమస్త విభూతుల పతయే. శ్రేష్ఠ భక్తగణాల కరకమలరూప పద్మకళికల స్నిగ్ధారాధనతో అలంకృతమైన యుగళ చరణారవిందములకు, హే పరమపరమేష్ఠిన్, నమస్కారం.

Verse 197

तवाग्निरास्यं वसुधांघ्रियुग्मं नभः शिरश्चंद्ररवी च नेत्रे । समस्तलोका जठरं भुजाश्च दिशश्चतस्रो भगवन्नमस्ते

నీ ముఖం అగ్ని; భూమి నీ యుగళ పాదాలు; ఆకాశం నీ శిరస్సు; చంద్రసూర్యులు నీ నేత్రాలు. సమస్త లోకాలు నీ ఉదరం; నాలుగు దిక్కులు నీ భుజాలు—హే భగవన్, నీకు నమస్కారం.

Verse 198

जन्मानि तावंति न संति देव निष्पीड्य सर्वाणि च सर्वकालम् । भूतानि यावंति मयात्र भीमे पीतानि संसारमहासमुद्रे

హే దేవా, సర్వకాలమున మళ్లీ మళ్లీ నలిగిపోతూ నేను అనుభవించిన జన్మలు ఎంతయో, అంత జన్మలే లేవు; అలాగే ఈ భయంకర సంసార మహాసముద్రంలో నేను ‘తాగిన’—అంటే భరించి అనుభవించిన—భూతజీవులు ఎంతయో, అంత కూడా లేవు.

Verse 199

संपच्छिलानां हिमवन्महेंद्रकैलासमेर्वादिषु नैव तादृक् । देहाननेकाननुगृह्णतो मे प्राप्तास्ति संपन्महती तथेश

హిమవంతుడు, మహేంద్రుడు, కైలాసం, మేరువు మొదలైన పర్వతాల శిలలంత సంపద కూడా అంతటి కాదు. హే ఈశా, నీవు అనుగ్రహించి నాకు అనేక దేహాలు ప్రసాదించినట్లే, నాకు మహత్తర సంపద కూడా పునఃపునః లభించింది.

Verse 200

न संतिते देव भुवि प्रदेशा न येषु जातोऽस्मि तथा विनष्टः । भूत्वा मया येषु न जंतवश्च संभक्षितो वा न च भूतसंघैः

హే దేవా, భూమిపై నేను జన్మించి తరువాత నశించని ప్రదేశం ఏదీ లేదు. అలాగే నేను జీవించి ప్రాణులను భక్షించని చోటు లేదు—లేదా భూతగణాలచే నేను భక్షింపబడని చోటు కూడా లేదు.