Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 175

Devanagari script

मच्चित्ता सा सदा मातर्मम सर्वार्थसाधनी । घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक्च श्रोत्रं च पंचमम्

Transliteration

maccittā sā sadā mātarmama sarvārthasādhanī | ghrāṇaṃ jihvā ca cakṣuśca tvakca śrotraṃ ca paṃcamam

Translation

హే మాతః, ఆమె ఎల్లప్పుడూ నాపై చిత్తం నిలిపి నా సమస్త ప్రయోజనాలను సాధిస్తుంది. (అయినా) ఘ్రాణం, జిహ్వ, చక్షు, త్వక్, మరియు ఐదవది శ్రోత్రం—ఇవే ఇంద్రియకరణాలు కార్యం చేస్తాయి.

Word by Word

• mat-cittā: whose mind is on me / devoted to me
• mat-cittā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: mad (प्रातिपदिक) + citta (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: षष्ठी-तत्पुरुष (मम चित्तं यस्याः)

• sā: she
• sā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• sadā: always
• sadā: Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: sadā (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (always)

• mātar: O mother
• mātar: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: mātṛ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• mama: my
• mama: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: asmad (प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी, एकवचन

• sarva-artha-sādhanī: accomplisher of all aims
• sarva-artha-sādhanī: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: sarva (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक) + sādhanī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: तत्पुरुष (सर्वेषाम् अर्थानां साधनी)

• ghrāṇam: nose (sense of smell)
• ghrāṇam: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ghrāṇa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• jihvā: tongue
• jihvā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: jihvā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ca: and
• ca: Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• cakṣuḥ: eye (sight)
• cakṣuḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: cakṣus (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• ca: and
• ca: Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• tvak: skin (touch)
• tvak: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tvac (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ca: and
• ca: Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• śrotram: ear (hearing)
• śrotram: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: śrotra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• ca: and
• ca: Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• pañcamam: the fifth
• pañcamam: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: pañcama (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण

Speaker

A spiritually realized son (speaker not named in the snippet; Kaumārikākhaṇḍa narrative context)

Visual Art Cues

Scene: A maternal Prakṛti figure standing behind a serene sage; five symbolic sense-icons (nose, tongue, eye, skin, ear) appear as attendants/tools, indicating they work for the higher purpose when directed.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even when worldly life functions through the senses, spiritual life requires awareness of these instruments and non-identification with them.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse is a teaching on senses and disciplined living.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the implied practice is indriya-nigraha (restraint of the senses).