Rig Veda 9.69.3: Mandala 9, Sukta 69, Mantra 3

Sukta 9.69

Devata: Soma Pavamāna

Samhita Patha (Devanagari)

अव्ये वधूयुः पवते परि त्वचि श्रथ्नीते नप्तीरदितेॠतं यते । हरिरक्रान्यजतः संयतो मदो नृम्णा शिशानो महिषो न शोभते ॥

Sanskrit recitationRig Veda 9.69.3

Transliteration

ávyē vadhū-yúḥ pavate pári tváci śrathnī́te náptīr áditer ṛtáṃ yaté | hárir akrān yajatáḥ saṃyató mádo nṛmnā́ śiśāno mahiṣó ná śobhate ||

Translation

గొర్రె మేకల మృదులమైన ఫ్లీస్‌పై అతడు ప్రవహిస్తాడు, వధువును కోరువాడిలా; చర్మాన్ని చుట్టూ తిరుగుతూ అదితి కుమార్తెలను సడలిస్తాడు; అతడు ఋత మార్గంలో నడుస్తాడు. హరి (పసుపు-ఎరుపు వర్ణుడు) ముందుకు దూసుకుపోతాడు—ఆరాధ్యుడు, స్వయంనియంత్రిత మదం; ఆత్మబలంతో పదును పెంచుకొని, మహిషంలా ప్రకాశిస్తాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अव्ये: in/at the sheep’s (wool) filter (i.e., in the wool)
• अव्ये: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: अव्य (प्रातिपदिक) < अवि- ‘भेड़/ऊन’

• वधूयुः: desirous like a bride / bride-seeking (epithet of Soma)
• वधूयुः: कर्तृ (विशेषण) / कर्ता-सम्बन्धी
• Type: Adjective
• Root: वधूयु- (प्रातिपदिक; ‘वधू’ + यु- ‘इच्छु/प्रवृत्त’)

• पवते: purifies/flows (as Soma)
• पवते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पू (पवते) ‘शुद्धौ/पवने’

• परि: around, all about
• परि: उपसर्ग (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• त्वचि: on/at the skin, on the covering (i.e., on the strainer’s surface)
• त्वचि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: त्वच् (प्रातिपदिक) ‘त्वचा/आवरण’

• श्रथ्नीते: loosens, unbinds, spreads out
• श्रथ्नीते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √श्रथ् ‘शिथिलीकरणे/विस्रंसने’

• न: like, as
• न: उपमान-प्रदर्शक
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• अप्तीर्: the works/activities (the ‘apti-s’)
• अप्तीर्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अप्ती- (प्रातिपदिक; ‘कार्य/कर्म/प्राप्ति’ से)

• अदितेः: of Aditi
• अदितेः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अदिति- (प्रातिपदिक; देवी)

• ऋतम्: ṛta, the cosmic order / truth
• ऋतम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऋत- (प्रातिपदिक) ‘ऋत/सत्य-नियम’

• यते: strives, exerts himself
• यते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √यत् ‘प्रयत्ने/नियमे’

• हरिः: the tawny one (Soma)
• हरिः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: हरि- (प्रातिपदिक) ‘हरित/हरि (सोम)’

• अक्रान्: stepped forth, strode
• अक्रान्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √क्रम् ‘गत्यर्थे’

• यजतः: worthy of worship, venerable
• यजतः: कर्ता (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यजत- (प्रातिपदिक; √यज् से ‘पूज्य/यज्ञीय’)

• संयतः: restrained, well-controlled
• संयतः: कर्ता (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सं-√यम् → संयत- (कृदन्त) ‘नियन्त्रित/संयमित’

• मदः: the exhilaration, intoxication (of Soma)
• मदः: कर्ता/भाव (वाक्य-कर्तृवत्)
• Type: Noun
• Root: मद- (प्रातिपदिक) ‘मद/उत्साह/मत्तता’

• नृम्णा: with manly strength, with vigor
• नृम्णा: करण
• Type: Noun
• Root: नृम्ण- (प्रातिपदिक) ‘वीर्य/बल’

• शिशानः: sharpening himself, waxing, becoming keen
• शिशानः: कर्ता (विशेषण/सहक्रिया)
• Type: Participle
• Root: √शि/शा (वेदिक) ‘तीक्ष्णीकरणे/प्रदीप्तौ’ → शिशान- (कृदन्त, वर्तमान कृदन्त)

• महिषः: a buffalo/bull
• महिषः: कर्ता (उपमान) / उपमेय-विशेषण
• Type: Noun
• Root: महिष- (प्रातिपदिक) ‘महिष/वृषभ’

• न: like
• न: उपमान-प्रदर्शक
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• शोभते: shines, appears splendid
• शोभते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √शुभ् ‘दीप्तौ/शोभायाम्’