Rig Veda 7.49.1: Mandala 7, Sukta 49, Mantra 1

Sukta 7.49

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Āpaḥ (Waters)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

समुद्रज्येष्ठाः सलिलस्य मध्यात्पुनाना यन्त्यनिविशमानाः । इन्द्रो या वज्री वृषभो रराद ता आपो देवीरिह मामवन्तु ॥

Sanskrit recitationRig Veda 7.49.1

Transliteration

samudrá-jyeṣṭhāḥ salilásya mádhyāt punānā́ yánty aní-viśamānāḥ | índro yā́ vajrī́ vṛṣabhó rarā́da tā́ ā́po devī́r ihá mām avantu ||

Translation

సముద్రంలో జ్యేష్ఠులై, జలమధ్యంనుండి—శుద్ధి చేస్తూ—ఆ (ఆపః) ముందుకు సాగుతాయి; ఎక్కడా స్థిరంగా నిలవవు. వజ్రధారి, వృషభుడైన ఇంద్రుడు ధ్వనింపజేసిన ఆ దివ్య జలదేవతలు—ఆ ఆపః ఇక్కడ నన్ను రక్షించుగాక.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• समुद्र: (in/connected with) the ocean
• समुद्र: Adhikaraṇa (संबन्ध/आधार-निर्देशः) — ‘समुद्रे’ इत्यर्थे वैदिक-प्रयोगः
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक) < सम्-उद्-√दृ/द्रु (निघण्टु-व्युत्पत्त्यनुसारं) स्थिर-प्रातिपदिक

• ज्येष्ठाः: eldest, most eminent
• ज्येष्ठाः: Kartā (विशेषणम्) — आपः (देवीः) इत्यस्य विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: ज्येष्ठ (प्रातिपदिक) < ज्यायस्/ज्येष्ठ (श्रेष्ठ/वरिष्ठ)

• सलिलस्य: of the waters, of the flood
• सलिलस्य: Sambandha (षष्ठी) — ‘of the water/flood’
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिक)

• मध्यात्: from the midst
• मध्यात्: Apādāna — ‘from the middle’
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)

• पुनानाः: purifying themselves / being purified
• पुनानाः: Kartā (विशेषणम्) — आपः इत्यस्य
• Type: Participle (Adjective-like)
• Root: √पू (पूञ् पवने/शोधने) → पुनान (वर्तमान कृदन्त)

• यन्ति: they go, they flow
• यन्ति: Kriyā (कर्तृ-क्रिया) — आपः गच्छन्ति
• Type: Verb
• Root: √या (या गतौ)

• अनिविशमानाः: not settling/halting (ever-moving)
• अनिविशमानाः: Kartā (विशेषणम्) — आपः इत्यस्य
• Type: Participle (Adjective-like)
• Root: अन्- + नि-√विश् (विश् प्रवेशने/निवेशने) → निविशमान (वर्तमान कृदन्त)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā (अग्राम्य-कर्तृ) — ‘इन्द्रः … रराद’
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• याः: which, those (f.)
• याः: Kartā/Pratiyogin (सम्बन्ध-निर्देशः) — ‘those (waters) which…’
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वज्री: the wielder of the thunderbolt
• वज्री: Kartā (विशेषणम्) — इन्द्रस्य
• Type: Noun/Adjective
• Root: वज्रिन् (प्रातिपदिक) < वज्र + इन्

• वृषभः: bull (mighty one)
• वृषभः: Kartā (विशेषणम्) — इन्द्रस्य
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• रराद: has bestowed, granted
• रराद: Kriyā — ‘granted/bestowed’
• Type: Verb
• Root: √रा/√रद् (वैदिकः: दाने/प्रदान-भावे ‘to grant/bestow’) → रराद (परिपूर्ण-रूप)

• ताः: those (f.)
• ताः: Kartā (अन्वय-ग्रहणम्) — ‘those (waters)’
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आपः: the waters
• आपः: Kartā — ‘the waters’
• Type: Noun
• Root: आप्/आपस् (प्रातिपदिक; वैदिक-बहुवचन-प्रयोगः)

• देवीः: goddesses, divine
• देवीः: Kartā (विशेषणम्) — आपः
• Type: Noun/Adjective
• Root: देवी (प्रातिपदिक) < देव + ई

• इह: here
• इह: Adhikaraṇa (देश) — ‘here’
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)

• माम्: me
• माम्: Karma — ‘me’ (object of अवन्तु)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• अवन्तु: may they protect/help
• अवन्तु: Kriyā — ‘may they protect’
• Type: Verb
• Root: √अव् (अव रक्षणे/पालने)