Rig Veda 7.49.1: Mandala 7, Sukta 49, Mantra 1

Sukta 7.49

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Āpaḥ (Waters)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

समुद्रज्येष्ठाः सलिलस्य मध्यात्पुनाना यन्त्यनिविशमानाः । इन्द्रो या वज्री वृषभो रराद ता आपो देवीरिह मामवन्तु ॥

Recitation with translationRig Veda 7.49.1

Transliteration

samudrá-jyeṣṭhāḥ salilásya mádhyāt punānā́ yánty aní-viśamānāḥ | índro yā́ vajrī́ vṛṣabhó rarā́da tā́ ā́po devī́r ihá mām avantu ||

Translation

Samundar ke paani mein sabse badi nadiyan hain. Woh bech rahi hain, kisi jagah tikti nahi. Indra ne unhe apni bijli se hila diya. Yeh devi roop paani mujhe yahan bachayein.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• समुद्र: (in/connected with) the ocean
• समुद्र: Adhikaraṇa (संबन्ध/आधार-निर्देशः) — ‘समुद्रे’ इत्यर्थे वैदिक-प्रयोगः
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक) < सम्-उद्-√दृ/द्रु (निघण्टु-व्युत्पत्त्यनुसारं) स्थिर-प्रातिपदिक

• ज्येष्ठाः: eldest, most eminent
• ज्येष्ठाः: Kartā (विशेषणम्) — आपः (देवीः) इत्यस्य विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: ज्येष्ठ (प्रातिपदिक) < ज्यायस्/ज्येष्ठ (श्रेष्ठ/वरिष्ठ)

• सलिलस्य: of the waters, of the flood
• सलिलस्य: Sambandha (षष्ठी) — ‘of the water/flood’
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिक)

• मध्यात्: from the midst
• मध्यात्: Apādāna — ‘from the middle’
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)

• पुनानाः: purifying themselves / being purified
• पुनानाः: Kartā (विशेषणम्) — आपः इत्यस्य
• Type: Participle (Adjective-like)
• Root: √पू (पूञ् पवने/शोधने) → पुनान (वर्तमान कृदन्त)

• यन्ति: they go, they flow
• यन्ति: Kriyā (कर्तृ-क्रिया) — आपः गच्छन्ति
• Type: Verb
• Root: √या (या गतौ)

• अनिविशमानाः: not settling/halting (ever-moving)
• अनिविशमानाः: Kartā (विशेषणम्) — आपः इत्यस्य
• Type: Participle (Adjective-like)
• Root: अन्- + नि-√विश् (विश् प्रवेशने/निवेशने) → निविशमान (वर्तमान कृदन्त)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā (अग्राम्य-कर्तृ) — ‘इन्द्रः … रराद’
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• याः: which, those (f.)
• याः: Kartā/Pratiyogin (सम्बन्ध-निर्देशः) — ‘those (waters) which…’
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वज्री: the wielder of the thunderbolt
• वज्री: Kartā (विशेषणम्) — इन्द्रस्य
• Type: Noun/Adjective
• Root: वज्रिन् (प्रातिपदिक) < वज्र + इन्

• वृषभः: bull (mighty one)
• वृषभः: Kartā (विशेषणम्) — इन्द्रस्य
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• रराद: has bestowed, granted
• रराद: Kriyā — ‘granted/bestowed’
• Type: Verb
• Root: √रा/√रद् (वैदिकः: दाने/प्रदान-भावे ‘to grant/bestow’) → रराद (परिपूर्ण-रूप)

• ताः: those (f.)
• ताः: Kartā (अन्वय-ग्रहणम्) — ‘those (waters)’
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आपः: the waters
• आपः: Kartā — ‘the waters’
• Type: Noun
• Root: आप्/आपस् (प्रातिपदिक; वैदिक-बहुवचन-प्रयोगः)

• देवीः: goddesses, divine
• देवीः: Kartā (विशेषणम्) — आपः
• Type: Noun/Adjective
• Root: देवी (प्रातिपदिक) < देव + ई

• इह: here
• इह: Adhikaraṇa (देश) — ‘here’
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)

• माम्: me
• माम्: Karma — ‘me’ (object of अवन्तु)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• अवन्तु: may they protect/help
• अवन्तु: Kriyā — ‘may they protect’
• Type: Verb
• Root: √अव् (अव रक्षणे/पालने)