Rig Veda 2.40.4: Mandala 2, Sukta 40, Mantra 4

Sukta 2.40

Rishi: Gṛtsamada (and/or the Gṛtsamada lineage)

Devata: Soma-Pūṣan (dual)

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

दिव्यन्यः सदनं चक्र उच्चा पृथिव्यामन्यो अध्यन्तरिक्षे । तावस्मभ्यं पुरुवारं पुरुक्षुं रायस्पोषं वि ष्यतां नाभिमस्मे ॥

Transliteration

divy ànyaḥ sádanaṃ cakra uccā́ pṛthivyā́m anyó ádhy antárikṣe | tā́v asmábhyaṃ puruvā́raṃ purukṣúṃ rāyáspoṣaṃ ví ṣyatāṃ nā́bhim asmé ||

Translation

ఒకడు దివ్యలోకంలో ఎత్తుగా తన సదనాన్ని స్థాపించాడు; మరొకడు పృథివిలోను అంతరిక్షంలోను. ఆ ఇద్దరూ మా కోసం వృద్ధి యొక్క నాభికేంద్రాన్ని—రాయస్‌పోషం (ధనసంపద-పోషణం), అనేక వాంఛనీయ శక్తులతో సమృద్ధిగా, అనేక ఫలప్రద వృద్ధులతో కూడినదాన్ని—మాలో విస్తరింపజేయుగాక.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दिव्यः: heavenly, divine
• दिव्यः: Kartā (अन्यः का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक; दिव् ‘द्युतौ/स्वर्गे’ से) अथवा दिव्-सम्बद्ध

• अन्यः: the one (of the two), the other
• अन्यः: Kartā
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)

• सदनम्: seat, abode, dwelling
• सदनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सदन (प्रातिपदिक; √सद् ‘सीदति/वसति’ से)

• चक्र: has made, fashioned
• चक्र: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे)

• उच्चा: aloft, on high
• उच्चा: Adhikaraṇa (स्थान/दिशा-अर्थे) / क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: उच्चा (अव्यय; ‘ऊर्ध्वम्/उच्चैः’)

• पृथिव्याम्: on the earth
• पृथिव्याम्: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• अन्यः: the other (one)
• अन्यः: Kartā
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)

• अधि: upon, over; in
• अधि: Adhikaraṇa (उपरि/मध्ये-भावे)
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• अन्तरिक्षे: in the midspace, atmosphere
• अन्तरिक्षे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)

• तौ: those two
• तौ: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• अस्मभ्यम्: to us, for us
• अस्मभ्यम्: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• पुरुवारम्: much-protecting / very sheltering
• पुरुवारम्: Karma (रायस्पोषम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुरुवार (प्रातिपदिक; पुरु- ‘बहु’ + वार ‘रक्षा/आवरण/वार’)

• पुरुक्षुम्: abounding in many dwellings/abodes; very bountiful
• पुरुक्षुम्: Karma (रायस्पोषम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुरुक्षु (प्रातिपदिक; पुरु- ‘बहु’ + क्षु/क्षु ‘क्षय/क्षुति’—RV में ‘बहु-समृद्धि/बहु-आवास’ अर्थक विशेषण)

• रायः: of wealth
• रायः: सम्बन्ध (पोषम् का)
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि (प्रातिपदिक ‘धन, संपत्ति’)

• पोषम्: nourishment, prosperity
• पोषम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पोष (प्रातिपदिक; √पुष् ‘पोषणे’ से)

• वि: apart, forth; intensively
• वि: (क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• स्यताम्: let them spread/extend (bestow)
• स्यताम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्यै/√स्या (प्रसारणे/विस्तारे; Vedic ‘to spread/extend’)

• नाभिम्: navel; hub; central point
• नाभिम्: Karma (स्यताम् के साथ ‘नाभिम् …’ = ‘नाभि तक/केन्द्र में’ फैलाएँ)
• Type: Noun
• Root: नाभि (प्रातिपदिक)

• अस्मे: in us, among us
• अस्मे: Adhikaraṇa
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)