Rig Veda 2.40.4 — Mandala 2, Sukta 40, Mantra 4
Sukta 2.40
Rishi: Gṛtsamada (and/or the Gṛtsamada lineage)
Devata: Soma-Pūṣan (dual)
Chandas: Triṣṭubh (likely)
Samhita Patha (Devanagari)
दिव्यन्यः सदनं चक्र उच्चा पृथिव्यामन्यो अध्यन्तरिक्षे । तावस्मभ्यं पुरुवारं पुरुक्षुं रायस्पोषं वि ष्यतां नाभिमस्मे ॥
Transliteration
divy ànyaḥ sádanaṃ cakra uccā́ pṛthivyā́m anyó ádhy antárikṣe | tā́v asmábhyaṃ puruvā́raṃ purukṣúṃ rāyáspoṣaṃ ví ṣyatāṃ nā́bhim asmé ||
Translation
એકનો આસન દિવ્ય લોકમાં ઊંચે સ્થિર છે; બીજાનો પૃથ્વી પર અને અંતરિક્ષમાં. એ બંને અમારે માટે વૃદ્ધિનું નાભિકેન્દ્ર—ધનસમૃદ્ધિનો પોષ, બહુવાર (ઘણા દ્વારવાળો), પુરુક્ષુ (ઘણી ઇચ્છિત શક્તિઓવાળો), અનેક વૃદ્ધિઓથી ફળદાયી—અમારા અંદર વિસ્તારો.
Word by Word
दिव्यःheavenly, divine
दिव्यः:
Kartā (अन्यः का विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक; दिव् ‘द्युतौ/स्वर्गे’ से) अथवा दिव्-सम्बद्ध
अन्यःthe one (of the two), the other
अन्यः:
Kartā
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)
सदनम्seat, abode, dwelling
सदनम्:
Karma
TypeNoun
Rootसदन (प्रातिपदिक; √सद् ‘सीदति/वसति’ से)
चक्रhas made, fashioned
चक्र:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
उच्चाaloft, on high
उच्चा:
Adhikaraṇa (स्थान/दिशा-अर्थे) / क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootउच्चा (अव्यय; ‘ऊर्ध्वम्/उच्चैः’)
पृथिव्याम्on the earth
पृथिव्याम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अन्यःthe other (one)
अन्यः:
Kartā
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)
अधिupon, over; in
अधि:
Adhikaraṇa (उपरि/मध्ये-भावे)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
अन्तरिक्षेin the midspace, atmosphere
अन्तरिक्षे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
तौthose two
तौ:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
अस्मभ्यम्to us, for us
अस्मभ्यम्:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
पुरुवारम्much-protecting / very sheltering
पुरुवारम्:
Karma (रायस्पोषम् का विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुरुवार (प्रातिपदिक; पुरु- ‘बहु’ + वार ‘रक्षा/आवरण/वार’)
पुरुक्षुम्abounding in many dwellings/abodes; very bountiful
पुरुक्षुम्:
Karma (रायस्पोषम् का विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुरुक्षु (प्रातिपदिक; पुरु- ‘बहु’ + क्षु/क्षु ‘क्षय/क्षुति’—RV में ‘बहु-समृद्धि/बहु-आवास’ अर्थक विशेषण)
रायःof wealth
रायः:
सम्बन्ध (पोषम् का)
TypeNoun
Rootराय्/रायि (प्रातिपदिक ‘धन, संपत्ति’)
पोषम्nourishment, prosperity
पोषम्:
Karma
TypeNoun
Rootपोष (प्रातिपदिक; √पुष् ‘पोषणे’ से)
विapart, forth; intensively
वि:
(क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
स्यताम्let them spread/extend (bestow)
स्यताम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√स्यै/√स्या (प्रसारणे/विस्तारे; Vedic ‘to spread/extend’)
नाभिम्navel; hub; central point
नाभिम्:
Karma (स्यताम् के साथ ‘नाभिम् …’ = ‘नाभि तक/केन्द्र में’ फैलाएँ)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
अस्मेin us, among us
अस्मे:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.