Sarga 28

Verse 1

स एवं ब्रुवतीं सीतां धर्मज्ञो धर्मवत्सलः।न नेतुं कुरुते बुद्धिं वने दुःखानि चिन्तयन्।।2.28.1।।

సీత ఈ విధంగా పలికినప్పటికీ, ధర్మాన్ని తెలిసిన ధర్మవత్సలుడు రాముడు వనవాస దుఃఖాలను తలచి ఆమెను వెంట తీసుకెళ్లాలని నిర్ణయించలేదు।

Verse 2

सान्त्वयित्वा पुनस्तां तु बाष्पदूषितलोचनाम्।निवर्तनार्थे धर्मात्मा वाक्यमेतदुवाच ह।।2.28.2।।

కన్నీళ్లతో మసకబారిన నేత్రాల సీతను మరల సాంత్వన పరచి, ఆమెను నివారించుటకై ధర్మాత్ముడైన రాముడు ఈ వాక్యమును మరల పలికెను।

Verse 3

सीते महाकुलीनाऽसि धर्मे च निरता सदा।इहाऽचर स्वधर्मं त्वं मे यथा मनसस्सुखम्।।2.28.3।।

హే సీతా! నీవు మహాకులంలో జన్మించినదానివి, సదా ధర్మనిష్ఠురాలివి. కనుక నీవు ఇక్కడే ఉండి నీ స్వధర్మాన్ని ఆచరించు; అప్పుడు నా మనస్సు ప్రశాంతమవుతుంది।

Verse 4

सीते यथा त्वां वक्ष्यामि तथा कार्यं त्वयाऽबले। वने हि बहवो दोषा वदतस्तान्निबोध मे।।2.28.4।।

హే సీతా, సుకుమారిణీ! నేను చెప్పినట్లే నీవు చేయాలి. అరణ్యంలో నిజంగా అనేక దోషాలు, కష్టాలు ఉన్నాయి; నేను చెప్పేవాటిని జాగ్రత్తగా విను।

Verse 5

सीते विमुच्यतामेषा वनवासकृता मतिः।बहुदोषं हि कान्तारं वनमित्यभिधीयते।।2.28.5।।

హే సీతా! అరణ్యవాసం చేయాలనే ఈ సంకల్పాన్ని విడిచిపెట్టు. ఎందుకంటే ఈ కాంతారం అనేక దోషాలు, ప్రమాదాలతో నిండింది; అందుకే దీనిని ‘వనం’ అని అంటారు।

Verse 6

हितबुद्ध्या खलु वचो मयैतदभिधीयते।सदा सुखं न जानामि दुःखमेव सदा वनम्।।2.28.6।।

నీ హితాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని నేనిది చెబుతున్నాను. అరణ్యంలో శాశ్వత సుఖం నాకు తెలియదు; అక్కడ ఎప్పుడూ దుఃఖమే ఉంటుంది।

Verse 7

गिरिनिर्झरसम्भूता गिरिकन्दर वासिनाम्।सिंहानां निनदा दुःखा श्श्रोतुं दुःखमतो वनम्।।2.28.7।।

పర్వత జలపాతాల నుండి పుట్టిన ధ్వనులు, గిరిగుహల్లో నివసించే సింహాల గర్జనలు వినుటకు బాధాకరమూ భయంకరమూ; అందుచేత అరణ్యవాసమే దుఃఖం.

Verse 8

क्रीडमानाश्च विस्रब्धा मत्ता श्शून्ये महामृगाः।दृष्ट्वा समभिवर्तन्ते सीते दुःखमतो वनम्।।2.28.8।।

నిర్జన అరణ్యంలో నిర్భయంగా, మత్తుగా ఉన్న మహామృగాలు స్వేచ్ఛగా క్రీడిస్తూ తిరుగుతాయి; మనిషిని చూచిన వెంటనే దూసుకొచ్చి దాడి చేస్తాయి; హే సీతా, అందుచేత అరణ్యవాసం దుఃఖం.

Verse 9

सग्राहा स्सरितश्चैव पङ्कवत्यस्सु दुस्तराः। मत्तैरपि गजैर्नित्यमतो दुःखतरं वनम्।।2.28.9।।

మొసళ్లతో నిండిన, మట్టితో కప్పబడిన నదులు అత్యంత దాటలేనివి; మత్తులో ఉన్న ఏనుగులకైనా అవి ఎల్లప్పుడూ దాటడం కష్టం—కాబట్టి వనవాసం నిత్యం మరింత కష్టదాయకం।

Verse 10

लताकण्टकसङ्कीर्णाः कृकवाकूपनादिताः।निरपाश्च सुदुर्गाश्च मार्गा दुःखमतो वनम्।।2.28.10।।

దారులు లతలు, ముళ్లతో నిండిపోయి, అడవి పక్షుల కేకలతో మార్మోగి, నీరు లేక అత్యంత దుర్గమంగా ఉంటాయి; అందుచేత వనం దుఃఖకరం।

Verse 11

सुप्यते पर्णशय्यासु स्वयं भग्नासु भूतले।रात्रिषु श्रमखिन्नेन तस्माद्दुःखतरं वनम्।।2.28.11।।

రాత్రివేళ శ్రమతో అలసినవాడు నేలమీదే, తానే రాలిపోయిన ఆకుల విరిగిన శయ్యలపై నిద్రించాలి; అందుచేత వనం మరింత దుఃఖకరం।

Verse 12

अहोरात्रं च सन्तोषः कर्तव्यो नियतात्मना।फलैर्वृक्षावपतितै स्सीते दुःखमतो वनम्।।2.28.12।।

నియతాత్ముడై పగలు-రాత్రి సంతృప్తిగా ఉండాలి; ఓ సీతా, చెట్ల నుంచి రాలిన ఫలాలతోనే జీవనం సాగించాలి; అందుచేత వనం దుఃఖకరం।

Verse 13

उपवासश्च कर्तव्यो यथा प्राणेन मैथिलि।जटाभारश्च कर्तव्यो वल्कलाम्बरधारिणा।।2.28.13।।

హే మైథిలీ, యథాశక్తి ఉపవాసమును కూడా ఆచరించవలెను; వల్కలవస్త్రధారియైనవాడు జటల భారమును కూడా ధరించవలెను।

Verse 14

देवतानां पित्रूणां कर्तव्यं विधिपूर्वकम्।प्राप्तानामतिथीनां च नित्यशः प्रतिपूजनम्।।2.28.14।।

దేవతలకును పితృదేవతలకును విధిపూర్వక పూజ చేయవలెను; వచ్చిన అతిథులను కూడా నిత్యము గౌరవించి సత్కరించవలెను।

Verse 15

कार्यस्त्रिरभिषेकश्च काले काले च नित्यशः।चरता नियमेनैव तस्माद्धुःखतरं वनम्।।2.28.15।।

నియమబద్ధంగా సంచరిస్తూ, కాలకాలమున నిత్యము మూడు సార్లు స్నానాభిషేకమును చేయవలెను; అందువల్ల వనవాసము మరింత దుఃఖకరం.

Verse 16

उपहारश्च कर्तव्यः कुसुमै स्स्वयमाहृतैः।आर्षेण विधिना वेद्यां बाले दुःखमतो वनम्।।2.28.16।।

తానే తెచ్చిన పుష్పములతో ఋషివిధి ప్రకారం వేదికపై ఉపహారమును అర్పించవలెను; అందుచేత, హే నిర్దోషిణీ, వనవాసము దుఃఖకరం.

Verse 17

यथालब्धेन कर्तव्यः सन्तोषस्तेन मैथिलि।यताहारैर्वनचरै र्नित्यं दुःखमतो वनम्।।2.28.17।।

హే మైథిలీ! వనవాసులు యథాలబ్ధమైనదానితోనే సంతృప్తి చెందవలెను; నియతాహారంతో జీవించే వారికి వనంలో నిత్యం కష్టం, అందుచేత వనజీవితం నిరంతరం దుఃఖమయం।

Verse 18

अतीव वातास्तिमिरं बुभुक्षा चात्र नित्यशः।भयानि च महान्त्यत्र ततो दुःखतरं वनम्।।2.28.18।।

అక్కడ తీవ్రమైన గాలులు, ఘోరాంధకారం, నిత్యమైన ఆకలి ఉంటాయి; మహాభయాలూ ఉన్నాయి—అందుచేత వనవాసం అత్యంత దుఃఖకరం।

Verse 19

सरीसृपाश्च बहवो बहुरूपाश्च भामिनि।चरन्ति पृथिवीं दर्पात्ततो दुःखतरं वनम्।।2.28.19।।

హే సుందరీ! అనేక రూపాలైన అనేక సర్పాది సరీసృపాలు దర్పంతో నేలపై సంచరిస్తుంటాయి; అందుచేత వనజీవితం మరింత దుఃఖకరం।

Verse 20

नदी निलयना स्सर्पा नदीकुटिलगामिनः।तिषठ्न्त्यावृत्य पन्थानं ततो दुःखतरं वनम्।।.2.28.20।।

నదుల్లో నివసించే, నదిలా వంకరగా కదిలే సర్పాలు మార్గాలను మూసి పొంచి ఉంటాయి; అందుచేత వనవాసం అత్యంత దుఃఖకరం।

Verse 21

पतङ्गा वृश्चिकाः कीटा दंशाश्च मशकै स्सह।बाधन्ते नित्यमबले सर्वं दुःखमतो वनम्।।2.28.21।।

హే అబలా! అక్కడ పక్షులు, తేళ్లు, కీటకాలు, కుట్టే దోమలు మరియు మశకాలు నిత్యం బాధిస్తాయి; అందుచేత వనజీవితం పూర్తిగా దుఃఖమయం।

Verse 22

द्रुमाः कण्टकिनश्चैव कुशा: काशाश्च भामिनि।वने व्याकुलशाखाग्रास्तेन दुःखतरं वनम्।।2.28.22।।

హే సుందరీ! అరణ్యంలో ముళ్ల చెట్లు, కుశ గడ్డి, కాశ నారలు ఉన్నాయి; చెట్ల కొమ్మల అగ్రభాగాలు గందరగోళంగా చిక్కుకుని ఉంటాయి—అందువల్ల అరణ్యజీవితం అత్యంత దుఃఖకరం।

Verse 23

कायक्लेशाश्च बहवो भयानि विविधानि च।अरण्यवासे वसतो दुःखमेव ततो वनम्।।2.28.23।।

అరణ్యంలో నివసించువానికి అనేక శారీరక కష్టాలు కలుగుతాయి, నానావిధ భయాలు కూడా; అందుచేత అరణ్యం నిజంగా దుఃఖమే.

Verse 24

क्रोधलोभौ विमोक्तव्यौ कर्तव्या तपसे मतिः।न भेतव्यं च भेतव्ये नित्यं दुःखमतो वनम्।।2.28.24।।

క్రోధం, లోభం విడిచిపెట్టవలెను; మనస్సును తపస్సులో స్థిరపరచవలెను; భయంకర పరిస్థితుల్లోనూ భయానికి లోనుకాకూడదు—అందుచేత అరణ్యజీవితం నిత్య కష్టం.

Verse 25

तदलं ते वनं गत्वा क्षमं न हि वनं तव।विमृशन्निह पश्यामि बहुदोषतरं वनम्।।2.28.25।।

కాబట్టి చాలు—నీవు అరణ్యానికి వెళ్లవద్దు; అరణ్యవాసం నీకు తగదు. ఇక్కడే ఆలోచించి చూస్తే, అరణ్యం అనేక దోషాలు, ప్రమాదాలతో మరింత నిండినదిగా నాకు కనిపిస్తోంది.

Verse 26

वनन्तु नेतुं न कृता मतिस्तदाबभूव रामेण यदा महात्मना।न तस्य सीता वचनं चकार तत्ततोऽब्रवीद्राममिदं सुदुःखिता।।2.28.26।।

మహాత్ముడైన రాముడు ఆమెను వనానికి తీసుకువెళ్లాలని నిశ్చయించనప్పుడు, సీత ఆయన మాటకు లోబడలేదు; అత్యంత దుఃఖంతో ఆమె తరువాత రామునితో ఈ విధంగా పలికింది।