Adhyaya 61

Verse 1

सूत उवाच । एवमुक्ता पुरा विप्रा व्यासेनामिततेजसा । एतावदुक्त्वा भगवान्व्यासः सत्यवतीसुतः

సూతుడు పలికెను—పూర్వము అపార తేజస్సుగల వ్యాసుడు విప్రులను ఈ విధంగా సంబోధించాడు. ఇంతటితో చెప్పి సత్యవతీపుత్రుడైన భగవాన్ వ్యాసుడు మౌనమయ్యెను.

Verse 2

समाश्वास्य मुनीन्सर्वान्जगाम च यथागतम् । भवद्भ्यस्तु मया प्रोक्तं वर्णाश्रमविधानकम्

సర్వ మునులను ఓదార్చి, ఆయన వచ్చినట్లే తిరిగి వెళ్లెను. మరియు మీకు నేను వర్ణాశ్రమ విధానమును వివరించితిని.

Verse 3

एवं कृत्वा प्रियो विष्णोर्भवत्येव न चान्यथा । रहस्यं तत्र वक्ष्यामि शृणुत द्विजसत्तमाः

ఇలా చేయుటవలన నిశ్చయంగా విష్ణువుకు ప్రియుడవుతాడు—ఇతరథా కాదు. ఇప్పుడు దాని రహస్యమును చెప్పుదును; హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా, వినుడి.

Verse 4

ये चात्र कथिता धर्मा वर्णाश्रमनिबंधनाः । हरिभक्तिकलांशांश समाना न हि ते द्विजाः

ఇక్కడ వర్ణాశ్రమ నియమాలకు బద్ధమైన ధర్మాలు చెప్పబడినవి; హే ద్విజులారా, అవి హరిభక్తి యొక్క అణువంత భాగానికీ సమానముకావు.

Verse 5

पुंसामेकेह वै साध्या हरिभक्तिः कलौ युगे । युगांतरेण धर्मा हि सेवितव्या नरेण हि

కలియుగమందు ఈ లోకంలోని మనుష్యులకు సాధ్యమగునది హరిభక్తియే. ఇతర యుగములలో అయితే నరుడు వివిధ ధర్మాచరణలను సేవించవలెను.

Verse 6

कलौ नारायणं देवं यजते यः स धर्म्मभाक् । दामोदरं हृषीकेशं पुरुहूतं सनातनम्

కలియుగంలో నారాయణ దేవుని ఆరాధించువాడు ధర్మభాగ్యుడు—దామోదరుడు, హృషీకేశుడు, పురుహూతుడు, సనాతనుడైన ప్రభువు.

Verse 7

हृदि कृत्वा परं शांतं जितमेव जगत्त्रयम् । कलिकालोरगादंशात्किल्बिषात्कालकूटतः

హృదయంలో పరమ శాంత స్వరూపాన్ని నిలిపితే త్రిలోకమును జయించినట్లే—కలికాల సర్పదంశం, పాపం, కాలకూట విషం నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.

Verse 8

हरिभक्तिसुधां पीत्वा उल्लंघ्यो भवति द्विजः । किं जपैः श्रीहरेर्नाम गृहीतं यदि मानुषैः

హరిభక్తి సుధను పానంచేసి ద్విజుడుకూడా అడ్డంకులను దాటగలడు. మనుష్యులు నిజంగా శ్రీహరి నామాన్ని గ్రహిస్తే, ఇతర జపాలెందుకు?

Verse 9

किं स्नानैर्विष्णुपादांबु मस्तके येन धार्यते । किं यज्ञेन हरेः पादपद्मं येन धृतं हृदि

విష్ణుపాదోదకాన్ని శిరస్సుపై ధరించినవానికి స్నానాలెందుకు? హృదయంలో హరి పదపద్మాన్ని ధరించినవానికి యజ్ఞమెందుకు?

Verse 10

किं दानेन हरेः कर्म सभायां वै प्रकाशितम् । हरेर्गुणगणान्श्रुत्वा यः प्रहृष्येत्पुनः पुनः

కేవలం దానంతో ఏమి ప్రయోజనం, హరి యొక్క నిజ కార్యం సభలో ప్రకటింపబడుతున్నప్పుడు? హరి గుణగణాలను విని మళ్లీ మళ్లీ హర్షించువాడే నిజ ఫలాన్ని పొందును.

Verse 11

समाधिना प्रहृष्टस्य सा गतिः कृष्णचेतसः । तत्र विघ्नकराः प्रोक्ताः पाखंडालापपेशलाः

సమాధిలో పరమానందంతో కృష్ణచేతస్సు కలవాడి గతి ఇదే; అయితే అదే మార్గంలో విఘ్నకారులు ఉన్నారని చెప్పారు—పాఖండం, కపటపు మృదువాక్యాలలో నిపుణులు.

Verse 12

नार्यस्तत्संगिनश्चापि हरिभक्तिविघातकाः । नारीणां नयनादेशः सुराणामपि दुर्जयः

స్త్రీలు, అలాగే వారి సంగతిలో ఉండేవారూ హరిభక్తికి విఘ్నమవుతారు; ఎందుకంటే స్త్రీ చూపు ఆజ్ఞ దేవతలకైనా దుర్జయమే.

Verse 13

स येन विजितो लोके हरिभक्तः स उच्यते । माद्यंति मुनयोप्यत्र नारीचरितलोलुपाः

లోకాన్ని జయించినవాడే హరిభక్తుడని అంటారు; ఎందుకంటే ఇక్కడ స్త్రీచరిత్రాలపై ఆశతో మునులుకూడా మత్తులో పడతారు.

Verse 14

हरिभक्तिः कुतः पुंसां नारीभक्तिजुषां द्विजाः । राक्षस्यः कामिनीवेषाश्चरंति जगति द्विजाः । नराणां बुद्धिकवलं कुर्वंति सततं हिताः

ఓ ద్విజులారా, స్త్రీాసక్తిలో మునిగిన పురుషులకు హరిభక్తి ఎక్కడి నుంచి కలుగుతుంది? ఓ బ్రాహ్మణులారా, ఈ లోకంలో కామినీ వేషం ధరించిన రాక్షసీ స్వరూపిణులు సంచరిస్తూ, నరుల బుద్ధిని ఎల్లప్పుడూ మింగివేస్తారు.

Verse 15

तावद्विद्या प्रभवति तावज्ज्ञानं प्रवर्तते । तावत्सुनिर्मला मेधा सर्वशास्त्रविधारिणी

ఎంతకాలం (మనస్సు) స్థిరంగా ఉంటుందో అంతకాలం విద్య వికసిస్తుంది; అంతకాలం జ్ఞానం ప్రవహిస్తుంది; అంతకాలం మేధ అత్యంత నిర్మలంగా ఉంటుంది—సర్వశాస్త్రాలను ధారించగలది.

Verse 16

तावज्जपस्तपस्तावत्तावतीर्थनिषेवणम् । तावच्च गुरुशुश्रूषा तावद्धि तरणे मतिः

జపము, తపస్సు ఎంతకాలం ఫలప్రదమో, అంతకాలమే తీర్థసేవకు విలువ. అంతకాలమే గురుశుశ్రూషకు ప్రాముఖ్యం—నిజంగా అంతకాలమే సంసారతరణ సంకల్పం నిలుస్తుంది.

Verse 17

तावत्प्रबोधो भवति विवेकस्तावदेव हि । तावत्सतां संगरुचिस्तावत्पौराणलालसा

ఎంతకాలం ప్రబోధం (జాగృతి) ఉంటుందో, అంతకాలమే వివేకం ఉంటుంది. ఎంతకాలం సత్సంగంపై రుచి ఉంటుందో, అంతకాలమే పురాణాల పట్ల ఆకాంక్ష ఉంటుంది.

Verse 18

यावत्सीमंतिनी लोलनयनांदोलनं नहि । जनोपरि पतेद्विप्राः सर्वधर्मविलोपनम्

ఓ బ్రాహ్మణులారా, సీమంతినీ (సధవ) యొక్క చంచల పక్కచూపు కదలిక జనులపై పడనంతవరకు, సమస్త ధర్మం నశించదు.

Verse 19

तत्र ये हरिपादाब्जमधुलेशप्रसादिताः । तेषां न नारीलोलाक्षिक्षेपणं हि प्रभुर्भवेत्

అక్కడ హరి పాదపద్మమధువుపై భ్రమరంలా ఉండి ప్రభువు కృప పొందినవారిపై, చంచల నేత్ర స్త్రీల కటాక్షం అధికారం చెలాయించదు.

Verse 20

जन्मजन्म हृषीकेश सेवनं यैः कृतं द्विजाः । द्विजे दत्तं हुतं वह्नौ विरतिस्तत्र तत्र हि

ఓ బ్రాహ్మణులారా, జన్మజన్మలుగా హృషీకేశుని సేవించినవారిలో, మళ్లీ మళ్లీ ద్విజులకు దానం, అగ్నిలో హవనం, మరియు ఇంద్రియనిగ్రహ భావం తప్పక కనిపిస్తుంది.

Verse 21

नारीणां किल किं नाम सौंदर्य्यं परिचक्षते । भूषणानां च वस्त्राणां चाकचक्यं तदुच्यते

స్త్రీల సౌందర్యం నిజంగా ఏమని చెప్పబడుతుంది? ఆభరణాలు, వస్త్రాల మెరుపు-వెలుగు గానే సౌందర్యమని ప్రకటించబడుతుంది।

Verse 22

स्नेहात्मज्ञानरहितं नारीरूपं कुतः स्मृतम् । पूयमूत्रपुरीषासृक्त्वङ्मेदोस्थिवसान्वितम्

స్నేహం, ఆత్మజ్ఞానం లేని స్త్రీరూపం ఎలా ప్రియమని భావించాలి? అది పుయ్యము, మూత్రము, మలము, రక్తము, చర్మము, కొవ్వు, ఎముకలు, మజ్జతో కూడినదే।

Verse 23

कलेवरं हि तन्नाम कुतः सौंदर्य्यमत्र हि । तदेवं पृथगाचिंत्य स्पृष्ट्वा स्नात्वा शुचिर्भवेत्

ఇది కేవలం కలేవరం (దేహం) మాత్రమే; ఇందులో సౌందర్యం ఎక్కడ? ఇలా విరక్తిగా విచారించి, తాకిన తరువాత స్నానం చేసి శుద్ధి పొందాలి।

Verse 24

तैः संहितं शंरीरं हि दृश्यते सुंदरं जनैः । अहोतिदुर्दशा नॄणां दुर्दैव घटिता द्विजाः

ఆ అంశాలతో కూడి ఏర్పడిన శరీరాన్ని జనులు అందమైనదిగా చూస్తారు. అయ్యో, మనుష్యుల దుస్థితి ఎంత దారుణం! ఓ ద్విజులారా, అటువంటి దుర్దైవమే వారికి కలిగింది।

Verse 25

कुचावृतेंगे पुरुषो नारी बुद्ध्वा प्रवर्त्तते । का नारी वा पुमान्को वा विचारे सति किंचन

వక్షస్థలం కప్పబడిన దేహాన్ని చూసి పురుషుడు ‘ఇది స్త్రీ’ అని భావించి ప్రవర్తిస్తాడు. కానీ నిజ విచారణలో—ఎవరు స్త్రీ, ఎవరు పురుషుడు? ఏదీ నిశ్చితం కాదు।

Verse 26

तस्मात्सर्वात्मना साधुर्नारीसंगं विवर्जयेत् । को नाम नारीमासाद्य सिद्धिं प्राप्नोति भूतले

కావున, సజ్జనుడు స్త్రీ సాంగత్యాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టాలి. స్త్రీ సాంగత్యం చేసి ఈ లోకంలో సిద్ధిని పొందినవారెవరు?

Verse 27

कामिनी कामिनीसंगि संगमित्यपि संत्यजेत् । तत्संगाद्रौरवमिति साक्षादेव प्रतीयते

కాముకిని మరియు కాముకితో సాంగత్యం చేసేవానిని కూడా విడిచిపెట్టాలి. అట్టి సాంగత్యం వలన రౌరవ నరకం ప్రాప్తిస్తుందని ప్రత్యక్షంగా తెలుస్తోంది.

Verse 28

अज्ञानाल्लोलुपा लोकास्तत्र दैवेन वंचिताः । साक्षान्नरककुंडेस्मिन्नारीयोनौ पचेन्नरः

అజ్ఞానం వలన లోభులు దైవంచే వంచించబడతారు. నిజానికి, ఈ నరకకుండంలో మానవుడు స్త్రీ గర్భంలో పచనం చేయబడుతున్నాడు.

Verse 29

यत एवागतः पृथ्व्यां तस्मिन्नेव पुना रमेत् । यतः प्रसरते नित्यं मूत्रं रेतो मलोत्थितम्

భూమిపై తాను ఎక్కడి నుండి వచ్చాడో, దాని యందే అతడు మరల రమిస్తున్నాడు. ఎక్కడి నుండి నిత్యం మూత్రం, వీర్యం మరియు మల సంబంధమైన మాలిన్యం స్రవిస్తుందో.

Verse 30

तत्रैव रमते लोकः कस्तस्मादशुचिर्भवेत् । तत्रातिकष्टं लोकेस्मिन्नहो दैवविडंबना

జనులు దానియందే రమిస్తున్నారు, కనుక దానివలన ఎవరు అశుద్ధులవుతారు? అయినప్పటికీ ఈ లోకంలో ఇది అత్యంత కష్టదాయకం, అయ్యో! ఇది దైవ విచిత్రం.

Verse 31

पुनः पुना रमेत्तत्र अहो निस्त्रपता नृणाम् । तस्माद्विचारयेद्धीमान्नारीदोषगणान्बहून्

అతడు అక్కడ మళ్లీ మళ్లీ భోగంలో మునుగుతాడు—అయ్యో, మనుష్యుల నిర్లజ్జత ఎంత! కాబట్టి జ్ఞాని స్త్రీాసక్తితో కలిగే అనేక దోషాలు, పతనాలు గురించి జాగ్రత్తగా విచారించాలి।

Verse 32

मैथुनाद्बलहानिः स्यान्निद्राति तरुणायते । निद्रयापहृतज्ञानः स्वल्पायुर्जायते नरः

మైథునభోగం వల్ల బలం తగ్గుతుంది; అతినిద్ర వల్ల యౌవనోత్సాహం క్షీణిస్తుంది. నిద్ర చేత జ్ఞానం హరించబడినవాడు మనిషి అల్పాయువాడవుతాడు।

Verse 33

तस्मात्प्रयत्नतो धीमान्नारीं मृत्युमिवात्मनः । पश्येद्गोविंदपादाब्जे मनो वै रमयेद्बुधः

కాబట్టి జ్ఞాని ప్రయత్నపూర్వకంగా స్త్రీాసక్తిని తనకు మరణంలా భావించాలి; వివేకి మనసును గోవిందుని పాదపద్మాలలోనే రమింపజేయాలి।

Verse 34

इहामुत्र सुखं तद्धि गोविंदपदसेवनम् । विहाय को महामूढो नारीपादं हि सेवते

ఇహలోకములోను పరలోకములోను సుఖం నిజంగా గోవిందుని పాదసేవలోనే ఉంది. దానిని విడిచి ఏ మహామూఢుడు స్త్రీ పాదసేవ చేస్తాడు?

Verse 35

जनार्द्दनांघ्रिसेवा हि ह्यपुनर्भवदायिनी । नारीणां योनिसेवा हि योनिसंकटकारिणी

జనార్దనుని అంగ్రిసేవ నిజంగా అపునర్భవం—పునర్జన్మనివృత్తి—ఇస్తుంది; కాని స్త్రీలతో యోనిసేవ (కామభోగం) యోనిసంకటాన్ని, అంటే గర్భజన్మ క్లేశాలను, పెంచుతుంది।

Verse 36

पुनःपुनः पतेद्योनौ यंत्रनिष्पाचितो यथा । पुनस्तामेवाभिलषेद्विद्यादस्य विडंबनम्

అతడు యంత్రం నడిపినట్టుగా మళ్లీ మళ్లీ యోనిలో పడతాడు; మళ్లీ అదే విషయాన్ని కోరుకుంటాడు—ఇదే అతని స్వయంవంచన (విడంబన) అని తెలుసుకో.

Verse 37

ऊर्ध्वबाहुरहं वच्मि शृणु मे परमं वचः । गोविंदे धेहि हृदयं न योनौ यातनाजुषि

చేతులు పైకెత్తి నేను ప్రకటిస్తున్నాను—నా పరమ వాక్యాన్ని విను: గోవిందునందు హృదయాన్ని నిలుపు, యాతనల యోనిలో కాదు.

Verse 38

नारीसंगं परित्यज्य यश्चापि परिवर्त्तते । पदेपदेश्वमेधस्य फलमाप्नोति मानवः

స్త్రీసంగాన్ని విడిచి ఆ ఆసక్తి నుండి తిరిగివచ్చిన మనిషి, ప్రతి అడుగులో అశ్వమేధ యజ్ఞఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 39

कुलांगना दैवयोगादूढा यदि नृणां सती । पुत्रमुत्पाद्य यस्तत्र तत्संगं परिवर्जयेत्

దైవయోగవశాత్తు ఒక సతీ కులస్త్రీ పురుషులలో వివాహిత అయితే, అక్కడ కుమారుణ్ని కనిన తరువాత ఆ సంబంధసంగాన్ని విడిచివేసేవాడు, ఆ ఆసక్తిని పరిత్యజించాలి.

Verse 40

तस्य तुष्टो जगन्नाथो भवत्येव न संशयः । नारीसंगो हि धर्मज्ञैरसत्संगः प्रकीर्त्यते

అతనిపై జగన్నాథుడు నిశ్చయంగా ప్రసన్నుడవుతాడు—సందేహం లేదు. ఎందుకంటే ధర్మజ్ఞులు స్త్రీసంగజన్య ఆసక్తిని అసత్సంగమని ప్రకటించారు.

Verse 41

तस्मिन्सति हरौ भक्तिः सुदृढा नैव जायते । सर्वसंगं परित्यज्य हरौ भक्तिं समाचरेत्

ఆ లోకాసక్తి ఉన్నంతవరకు హరిలో దృఢమైన భక్తి కలగదు. కాబట్టి సమస్త సంగాసక్తులను విడిచి, హరిభక్తిని శ్రద్ధతో ఆచరించాలి.

Verse 42

हरिभक्तिश्च लोकेत्र दुर्ल्लभा हि मता मम । हरौ यस्य भवेद्भक्तिः स कृतार्थो न संशयः

నా అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ లోకంలో హరిభక్తి నిజంగా దుర్లభం. ఎవరికైతే హరిలో భక్తి కలదో, వాడే కృతార్థుడు—సందేహం లేదు.

Verse 43

तत्तदेवाचरेत्कर्म हरिः प्रीणाति येन हि । तस्मिंस्तुष्टे जगत्तुष्टं प्रीणिते प्रीणितं जगत्

కాబట్టి హరి నిజంగా సంతోషించే విధమైన కర్మనే ఆచరించాలి. ఆయన తృప్తి చెందితే జగత్తు తృప్తి చెందుతుంది; ఆయన ఆనందిస్తే జగత్తు ఆనందిస్తుంది.

Verse 44

हरौ भक्तिं विना नॄणां वृथा जन्म प्रकीर्तितम् । ब्रह्मेशादि सुरा यस्य यजंते प्रीतिहेतवे

హరిభక్తి లేకుండా మనుష్యజన్మ వ్యర్థమని ప్రకటించబడింది. ఎందుకంటే బ్రహ్మా, ఈశుడు మొదలైన దేవతలు కూడా ఆయనను ప్రసన్నం చేయుటకై పూజించేది హరినే.

Verse 45

नारायणमनाव्यक्तं न तं सेवेत को जनः । तस्य माता महाभागा पिता तस्य महाकृती

అవ్యక్తుడైన పరమ నారాయణుని సేవించని మనిషి ఎవరు? అతని తల్లి మహాభాగ్యవతి; అతని తండ్రి మహాకృతుడు (మహా కృతార్థుడు).

Verse 46

जनार्द्दनपदद्वंद्वं हृदये येन धार्यते । जनार्दनजगद्वंद्य शरणागतवत्सल

యెవడు జనార్దనుని పాదయుగ్మాన్ని హృదయంలో ధరిస్తాడో—హే జనార్దనా, జగద్వంద్యా, శరణాగతవత్సలా!

Verse 47

इतीरयंति ये मर्त्या न तेषां निरये गतिः । ब्राह्मणा हि विशेषेण प्रत्यक्षं हरिरूपिणः

ఇలా పలికే మానవులకు నరకగతి ఉండదు; ఎందుకంటే బ్రాహ్మణులు విశేషంగా ప్రత్యక్ష హరి-స్వరూపులే.

Verse 48

पूजयेयुर्यथायोगं हरिस्तेषां प्रसीदति । विष्णुर्ब्राह्मणरूपेण विचरेत्पृथिवीमिमाम्

యథావిధిగా పూజించే వారిపై హరి ప్రసన్నుడవుతాడు; విష్ణువు బ్రాహ్మణరూపం ధరించి ఈ భూమిపై సంచరిస్తాడు.

Verse 49

ब्राह्मणेन विना कर्म्म सिद्धिं प्राप्नोति नैव हि । द्विजपादांबुभक्त्या यैः पीत्वा शिरसि चार्पितम्

బ్రాహ్మణుడు లేకుండా కర్మకు సిద్ధి కలగదు; భక్తితో ద్విజుని పాదామృతాన్ని సేవించి శిరస్సుపై ధరించేవారికి ఫలసిద్ధి కలుగుతుంది.

Verse 50

तर्पिता पितरस्तेन आत्मापि किल तारितः । ब्राह्मणानां मुखे येन दत्तं मधुरमर्चितम्

ఆ కార్యంతో పితృదేవతలు తృప్తి చెందుతారు, ఆత్మ కూడా నిశ్చయంగా తరించబడుతుంది—బ్రాహ్మణుల నోటికి మధురమైన, సత్కరించిన అన్నం సమర్పించినప్పుడు.

Verse 51

साक्षात्कृष्णमुखे दत्तं तद्वै भुंक्ते हरिः स्वयम् । अहोतिदुर्ल्लभा लोका प्रत्यक्षे केशवे द्विजे

సాక్షాత్ శ్రీకృష్ణుని నోటిలో సమర్పించినదాన్ని స్వయంగా హరిదేవుడే భుజిస్తాడు. అహో! బ్రాహ్మణరూపంలో ప్రత్యక్ష కేశవుడు ఉన్నప్పుడు, అటువంటి జనులు అత్యంత దుర్లభులు.

Verse 52

प्रतिमादिषु सेवंते तदभावे हि तत्क्रिया । ब्राह्मणानामधिष्ठानात्पृथ्वी धन्येति गीयते

వారు ప్రతిమాదులలో సేవా-ఆరాధన చేస్తారు; అవి లేనప్పుడు కూడా అదే పూజ యథోచితంగా జరుగుతుంది. బ్రాహ్మణులు ఆధారంగా నిలిచినందువల్ల భూమి ‘ధన్య’మని కీర్తించబడుతుంది.

Verse 53

तेषां पाणौ च यद्दत्तं हरिपाणौ तदर्पितम् । तेभ्यः कृतान्नमस्कारात्तिरस्कारो हि पाप्मताम्

వారి చేతిలో ఏది సమర్పించినా, అది హరి చేతిలో అర్పించినట్లే. వారికి నమస్కరించుట వలన పాపప్రవృత్తి త్రోసివేయబడుతుంది, అనగా పాపం తొలగుతుంది.

Verse 54

मुच्यते ब्रह्महत्यादि पापेभ्यो विप्रवंदनात् । तस्मात्सतां समाराध्यो ब्राह्मणो विष्णुबुद्धितः

బ్రాహ్మణునికి వందనం చేయుట మాత్రమున బ్రహ్మహత్యాది పాపముల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది. కనుక సజ్జనులు బ్రాహ్మణుని విష్ణుబుద్ధితో యథావిధిగా ఆరాధించవలెను.

Verse 55

क्षुधितस्य द्विजस्यास्ये यत्किंचिद्दीयते यदि । प्रेत्य पीपूषधाराभिः सिंचते कल्पकोटिकम्

ఆకలిగొన్న బ్రాహ్మణుని నోటిలో కొద్దిగా అయినా ఇచ్చినయెడల, దాత పరలోకంలో కోటి కోటి కల్పముల వరకు అమృతధారలతో సించింపబడతాడు.

Verse 56

द्विजतुंडं महाक्षेत्रमनूषरमकंटकम् । तत्र चेदुप्यते किंचित्कोटिकोटिफलं लभेत्

ద్విజతుణ్డము మహాపుణ్యక్షేత్రము—ఉషరముకాదు, ముల్లులేనిది. అక్కడ కొద్దిగా విత్తినచో కూడా కోటి-కోటి గుణ ఫలము లభించును.

Verse 57

सघृतं भोजनं चास्मै दत्त्वा कल्पं स मोदते । नानासुमिष्टमन्नं यो ददाति द्विजतुष्टये

ఘృతముతో కూడిన భోజనము అతనికి ఇచ్చినవాడు ఒక కల్పము అంతా ఆనందించును. బ్రాహ్మణుని తృప్తికై నానావిధ మధురమైన, సుసిద్ధ అన్నమును దానమిచ్చువాడు ఆ పుణ్యమును పొందును.

Verse 58

तस्य लोका महाभोगाः कोटिकल्पांतमुक्तिदाः । ब्राह्मणं च पुरस्कृत्य ब्राह्मणेनानुकीर्तितम्

అతని లోకములు మహాభోగసంపన్నమై, కోటి-కోటి కల్పాంతము వరకు మోక్షప్రదములగును. బ్రాహ్మణుని అగ్రస్థానమున నిలిపి ఈ మాటను బ్రాహ్మణుడే ప్రకటించెను.

Verse 59

पुराणं शृणुयान्नित्यं महापापदवानलम् । पुराणं सर्वतीर्थेषु तीर्थं चाधिकमुच्यते

పురాణమును నిత్యము శ్రవణము చేయవలెను; అది మహాపాపములను దహించు దావాగ్నివలె. సమస్త తీర్థములలో పురాణమే అత్యధికమైన తీర్థమని చెప్పబడెను.

Verse 60

यस्यैकपादश्रवणाद्धरिरेव प्रसीदति । यथा सूर्यवपुर्भूत्वा प्रकाशाय चरेद्धरिः

దీనిలోని ఒక పాదము (ఒక పంక్తి) మాత్రమే వినినచో కూడా హరి స్వయంగా ప్రసన్నుడగును; హరి సూర్యరూపమును ధరించి ప్రకాశార్థము సంచరించునట్లు.

Verse 61

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे एकषष्टितमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీపద్మ మహాపురాణంలోని స్వర్గఖండమున ఏకషష్టితమ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 62

विचरेदिह भूतेषु पुराणं पावनं परम् । तस्माद्यदि हरेः प्रीतेरुत्पादे धीयते मतिः

ఇహలోకమున జీవుల మధ్య సంచరిస్తూ ఈ పరమ పవిత్ర పురాణమును ధరించి ప్రచారం చేయవలెను. అందువల్ల హరిలో ప్రీతి పుట్టించుటకు మనస్సు నిలిపితే, ఈ బోధను గ్రహించవలెను।

Verse 63

श्रोतव्यमनिशं पुंभिः पुराणं कृष्णरूपिणम् । विष्णुभक्तेन शांतेन श्रोतव्यमपि दुर्लभम्

పురుషులు కృష్ణస్వరూపమైన ఈ పురాణమును నిత్యము శ్రవణం చేయవలెను. అయితే విష్ణుభక్తుడైన శాంతునిచే యథావిధిగా శ్రవణం కలగుట నిజముగా దుర్లభం।

Verse 64

पुराणाख्यानममलममलीकरणं परम् । यस्मिन्वेदार्थमाहृत्य हरिणा व्यासरूपिणा

ఈ పురాణాఖ్యానం నిర్మలమైనది—పరమ శుద్ధికరణ సాధనం—ఇందులో వ్యాసరూపమును ధరించిన హరి వేదార్థమును సంగ్రహించి ప్రకాశింపజేశాడు।

Verse 65

पुराणं निर्मितं विप्र तस्मात्तत्परमो भवेत् । पुराणे निश्चितो धर्मो धर्मश्च केशवः स्वयम्

హే విప్రా! పురాణము నిర్మింపబడినది; కావున దానియందు పరమ నిష్ఠ కలిగి ఉండవలెను. పురాణములో ధర్మము స్థిరముగా నిర్ధారితము; ధర్మమే స్వయంగా కేశవుడు।

Verse 66

तस्मात्कृते पुराणे हि श्रुते विष्णुर्भवेदिति । साक्षात्स्वयं हरिर्विप्रः पुराणं च तथाविधम्

కాబట్టి సమ్యకంగా రచించబడిన పురాణాన్ని విధిపూర్వకంగా శ్రవణం చేసినప్పుడు స్వయంగా విష్ణువు సాక్షాత్తుగా ప్రత్యక్షమవుతాడని చెప్పబడింది. ఓ విప్రా, అక్కడ హరి స్వయంగా ఉంటాడు; అలాగే ఆ పురాణమూ తద్రూపంగా ఉంటుంది.

Verse 67

एतयोः संगमासाद्य हरिरेव भेवन्नरः । तथा गंगांबुसेकेन नाशयेत्किल्बिषं स्वकम्

ఈ రెండు పవిత్ర ప్రవాహాల సంగమాన్ని చేరిన మనిషి నిజంగా హరిలా అవుతాడు. అలాగే గంగాజలంలో స్నానం లేదా అభిషేకం చేయడం ద్వారా తన పాపాలను నశింపజేస్తాడు.

Verse 68

केशवो द्रवरूपेण पापात्तारयते महीम् । वैष्णवो विष्णुभजनस्याकांक्षी यदि वर्तते

కేశవుడు ప్రవహించే ద్రవరూపంగా పాపం నుండి భూమిని उद्धరిస్తాడు—వైష్ణవుడు నిష్కపటంగా విష్ణుభజన కోరికతో జీవిస్తేనే.

Verse 69

गंगांबुसेकममलममलीकरणं चरेत् । विष्णुभक्तिप्रदा देवी गंगा भुवि च गीयते

గంగాజలంతో నిర్మలమైన, పవిత్రీకరించే సేచనం/చల్లడం చేయాలి. ఎందుకంటే దేవి గంగా భూమిపై విష్ణుభక్తిని ప్రసాదించే దేవతగా కీర్తించబడుతుంది.

Verse 70

विष्णुरूपा हि सा गंगा लोकविस्तारकारिणी

ఆ గంగా నిశ్చయంగా విష్ణురూపమే; ఆమె లోకాల విస్తారాన్ని, వికాసాన్ని కలిగించేది.

Verse 71

ब्राह्मणेषु पुराणेषु गंगायां गोषु पिप्पले । नारायणधिया पुंभिर्भक्तिः कार्या ह्यहैतुकी

నారాయణధ్యానంలో స్థిరబుద్ధితో మనుష్యులు కారణరహిత (నిష్కామ) భక్తిని పెంపొందించాలి—బ్రాహ్మణుల పట్ల, పురాణాల పట్ల, గంగానదిలో, గోవుల పట్ల, పవిత్ర పిప్పల (అశ్వత్థ) వృక్షం పట్ల।

Verse 72

प्रत्यक्षविष्णुरूपा हि तत्वज्ञैर्निश्चिता अमी । तस्मात्सततमभ्यर्च्या विष्णुभक्त्यभिलाषिणा

తత్త్వజ్ఞులు వీటిని ప్రత్యక్ష విష్ణురూపాలుగా నిశ్చయించారు; కాబట్టి విష్ణుభక్తిని కోరువాడు వీటిని ఎల్లప్పుడూ ఆరాధించాలి।

Verse 73

विष्णौ भक्तिं विना नॄणां निष्फलं जन्म उच्यते । कलिकालपयोराशिं पापग्राहसमाकुलम्

విష్ణుభక్తి లేకుండా మనుష్యుల జన్మ నిష్ఫలమని చెప్పబడింది; కలియుగ సముద్రం పాపగ్రాహాలతో నిండినది, కలతతో ఉప్పొంగుతోంది।

Verse 74

विषयामज्जनावर्तं दुर्बोधफेनिलं परम् । महादुष्टजनव्याल महाभीमं भयानकम्

ఇది ఇంద్రియవిషయాలలో ముంచే పరమావర్తం, గ్రహించలేని నురగతో నిండినది; మహాదుష్టజనరూప సర్పాలతో కిటకిటలాడే, అత్యంత భయంకరమైనది।

Verse 75

दुस्तरं च तरंत्येव हरिभक्तितरि स्थिताः । तस्माद्यतेत वै लोको विष्णुभक्तिप्रसाधने

హరిభక్తి అనే నావలో నిలిచినవారు దాటలేనిదాన్నికూడా నిశ్చయంగా దాటుతారు; కాబట్టి ప్రజలు విష్ణుభక్తి సాధనలో యత్నించాలి।

Verse 76

किं सुखं लभते जंतुरसद्वार्तावधारणे । हरेरद्भुतलीलस्य लीलाख्यानेन सज्जते

నిష్ఫలమైన మాటల్లో మునిగితే జీవికి ఏ సుఖం దక్కుతుంది? హరి యొక్క అద్భుత లీలలను కీర్తించి కథనంచేయుటవలననే భక్తిలో స్థిరపడతాడు।

Verse 77

तद्विचित्रकथालोके नानाविषयमिश्रिताः । श्रोतव्या यदि वै नॄणां विषये सज्जते मनः

ఈ విచిత్ర కథాలోకంలో నానా విషయాలతో కలిసిన కథలు కూడా వినబడతాయి—నిజంగా మనుష్యుల మనస్సు ఆ విషయాలపై ఆసక్తి పడితే।

Verse 78

निर्वाणे यदि वा चित्तं श्रोतव्या तदपि द्विजाः । हेलया श्रवणाच्चापि तस्य तुष्टो भवेद्धरिः

చిత్తం నిర్వాణం (మోక్షం) వైపు ఉన్నా, ఓ ద్విజులారా, ఇదికూడా వినవలసినదే; ఎందుకంటే అలక్ష్యంగా విన్నా హరి సంతోషిస్తాడు।

Verse 79

निष्क्रियोपि हृषीकेशो नानाकर्म चकार सः । शुश्रूषूणां हितार्थाय भक्तानां भक्तवत्सलः

క్రియారహితుడైనప్పటికీ హృషీకేశుడు అనేక కార్యాలు చేశాడు—సేవచేసేవారి హితార్థం; భక్తులపై అపార వాత్సల్యమున్నవాడు కాబట్టి।

Verse 80

न लभ्यते कर्मणापि वाजपेयशतादिना । राजसूयायुतेनापि यथा भक्त्या स लभ्यते

ఆయన కర్మకాండలతో కూడా లభించడు—వంద వాజపేయ యజ్ఞాలతో కాదు, పదివేల రాజసూయాలతో కూడా కాదు; భక్తితో లభించినట్లు లభించడు।

Verse 81

यत्पदं चेतसा सेव्यं सद्भिराचरितं मुहुः । भवाब्धितरणे सारमाश्रयध्वं हरेः पदम्

సద్భక్తులు మనసుతో నిత్యం సేవించే ఆ పదం (కమలపాదం) భవసాగరాన్ని దాటుటకు సారము; హరి పాదములను శరణు పొందుడి।

Verse 82

रे रे विषयसंलुब्धाः पामरा निष्ठुरा नराः । रौरवे हि किमात्मानमात्मना पातयिष्यथ

అరే అరే! విషయాసక్తులై, నీచులై, కఠినహృదయులైన మనుష్యులారా—మీ స్వకర్మలతోనే మీరెందుకు రౌరవ నరకంలో పడవేయబడతారు?

Verse 83

विना गोविंदसौम्यांघ्रिसेवनं मा गमिष्यति । अनायासेन दुःखानां तरणं यदि वांछथ

గోవిందుని సౌమ్య పాదసేవ లేక అది సిద్ధించదు. మీరు కష్టంలేకుండా దుఃఖాలను దాటాలని కోరితే, ఆ సేవనే చేయుడి।

Verse 84

भजध्वं कृष्णचरणावपुनर्भवकारणे । कुत एवागतो मर्त्यः कुत एव पुनर्व्रजेत्

పునర్జన్మరహితత్వానికి కారణమైన శ్రీకృష్ణ పాదములను భజించుడి. మానవుడు ఎక్కడి నుండి వచ్చాడు, మరల ఎక్కడికి పోవును?

Verse 85

एतद्विचार्य मतिमानाश्रयेद्धर्मसंग्रहम् । नानानरकसंपातादुत्थितो यदि पूरुषः

ఇదంతా విచారించిన జ్ఞానవంతుడు ధర్మసంగ్రహం (ధర్మమార్గం)ను ఆశ్రయించాలి—ప్రత్యేకంగా అనేక నరకపాతాల నుండి పైకి వచ్చి మానవజన్మ పొందినవాడైతే।

Verse 86

स्थावरादि तनुं लब्ध्वा यदि भाग्यवशात्पुनः । मानुष्यं लभते तत्र गर्भवासोतिदुःखदः

స్థావరాది దేహాన్ని పొందిన తరువాత, భాగ్యవశాత్ మళ్లీ మనుష్యజన్మ లభించినా, గర్భవాసము అత్యంత దుఃఖదాయకమే.

Verse 87

ततः कर्मवशाज्जंतुर्यदि वा जायते भुवि । बाल्यादिबहुदोषेण पीडितो भवति द्विजाः

అందుచేత కర్మవశాత్ జీవుడు భూమిపై జన్మిస్తే, ఓ ద్విజులారా, బాల్యాది అనేక దోషాలచే బాధపడతాడు.

Verse 88

पुनर्यौवनमासाद्य दारिद्र्येण प्रपीड्यते । रोगेण गुरुणा वापि अनावृष्ट्यादिना तथा

మళ్లీ యౌవనాన్ని పొందినప్పటికీ దారిద్ర్యంతో నలిగిపోతాడు; లేదా తీవ్రమైన రోగంతో, అలాగే అనావృష్టి మొదలైన విపత్తులతోనూ.

Verse 89

वार्द्धकेन लभेत्पीडामनिर्वाच्यामितस्ततः । मनसश्चलनाद्व्याधेस्ततो मरणमाप्नुयात्

వృద్ధాప్యంతో అతడు ఎన్నో విధాలుగా వర్ణించలేని బాధను పొందుతాడు; మనస్సు చంచలత వల్ల వ్యాధి పుడుతుంది, దానివల్ల చివరికి మరణం చేరుతుంది.

Verse 90

न तस्मादधिकं दुःखं संसारेप्यनुभूयते । ततः कर्म्मवशाज्जंतुर्यमलोके प्रपीड्यते

దానికన్నా గొప్ప దుఃఖం సంసారంలోనూ అనుభవించబడదు; అందుచేత స్వకర్మవశాత్ జీవుడు యమలోకంలో కూడా తీవ్రంగా బాధపడతాడు.

Verse 91

तत्रातियातनां भुक्त्वा पुनरेव प्रजायते । जायते म्रियते जंतु म्रियते जायते पुनः

అక్కడ ఘోర యాతనలను అనుభవించి జీవుడు మళ్లీ జన్మిస్తాడు. ప్రాణి పుడుతుంది, చస్తుంది; చనిపోయి మళ్లీ పుడుతుంది.

Verse 92

अनाराधित गोविंदचरणे त्वीदृशी दशा । अनायासेन मरणं विनायासेन जीवनम्

గోవిందుని పాదాలను ఆరాధించనివానికి ఇలాంటి దశ కలుగుతుంది—మరణం శ్రమ లేకుండానే వస్తుంది, జీవితం మాత్రం శ్రమ లేకుండా సాగదు.

Verse 93

अनाराधितगोविंदचरणस्य न जायते । धनं यदि भवेद्गेहे रक्षणात्तस्य किं फलम्

గోవిందుని పాదాలను ఆరాధించనివానికి నిజమైన సంపద కలగదు. ఇంట్లో ధనం ఉన్నా, దాన్ని కాపాడటమే చేస్తే దాని ఫలం ఏమిటి?

Verse 94

यदासौ कृष्यते याम्यैर्दूतैः किं धनमन्वियात् । तस्माद्द्विजातिसत्कार्यं द्रविणं सर्वसौख्यदम्

యమదూతలు అతనిని లాగుతూ తీసుకెళ్లినప్పుడు ఏ ధనం వెంట వస్తుంది? కాబట్టి ధనాన్ని ద్విజులూ సత్పురుషుల సత్కారానికి వినియోగించాలి; అటువంటి దానం సర్వసుఖప్రదం.

Verse 95

दानं स्वर्गस्य सोपानं दानं किल्बिषनाशनम् । गोविंदभक्तिभजनं महापुण्यविवर्द्धनम्

దానం స్వర్గానికి మెట్టు, దానం పాపనాశకం. గోవిందభక్తి-భజన మహాపుణ్యాన్ని వృద్ధి చేస్తుంది.

Verse 96

बलं यदि भवेन्मर्त्ये न वृथा तद्व्ययं चरेत् । हरेरग्रे नृत्यगीतं कुर्यादेवमतंद्रितः

మర్త్యునికి బలం ఉంటే, ఆ శక్తి వ్యయాన్ని వృథాగా చేయకూడదు. ఆలస్యం విడిచి హరి సన్నిధిలో నృత్యగీతాలు చేయవలెను।

Verse 97

यत्किंचिद्विद्यते पुंसां तच्च कृष्णे समर्पयेत् । कृष्णार्पितं कुशलदमन्यार्पितमसौख्यदम्

మనుష్యునికి ఏది ఉన్నా అది కృష్ణునికి సమర్పించాలి. కృష్ణార్పితం క్షేమాన్ని ఇస్తుంది; ఇతరులకు అర్పితం అసౌఖ్యాన్ని కలిగిస్తుంది.

Verse 98

चक्षुर्भ्यां श्रीहरेरेव प्रतिमादिनिरूपणम् । श्रोत्राभ्यां कलयेत्कृष्ण गुणनामान्यहर्निशम्

కళ్లతో శ్రీహరి ప్రతిమాదులను మాత్రమే దర్శించాలి; చెవులతో అహర్నిశలు కృష్ణుని గుణనామాలను శ్రవణం చేయాలి.

Verse 99

जिह्वया हरिपादांबु स्वादितव्यं विचक्षणैः । घ्राणेनाघ्राय गोविंदपादाब्जतुलसीदलम्

విచక్షణులు జిహ్వతో హరిపాదోదకాన్ని ఆస్వాదించాలి; ఘ్రాణంతో గోవిందుని పద్మపాదాలకు అర్పించిన తులసీదళ సువాసనను పీల్చాలి.

Verse 100

त्वचा स्पृष्ट्वा हरेर्भक्तं मनसाध्याय तत्पदम् । कृतार्थो जायते जंतुर्नात्र कार्या विचारणा

చర్మంతో హరిభక్తుని స్పర్శమాత్రం చేసి, మనసుతో ఆయన పరమపదాన్ని ధ్యానిస్తే జీవుడు కృతార్థుడవుతాడు; ఇందులో సందేహం అవసరం లేదు.

Verse 101

तन्मना हि भवेत्प्राज्ञस्तथा स्यात्तद्गताशयः । तमेवांतेभ्येति लोको नात्र कार्या विचारणा

వివేకి తన మనస్సును ఆయనలోనే నిలిపి, హృదయాన్ని కూడా ఆయనలోనే లీనమయ్యేలా చేయాలి; ఎందుకంటే చివరికి ఆత్మ ఆయనకే చేరుతుంది—ఇక్కడ సందేహం గానీ మరింత విచారణ గానీ అవసరం లేదు।

Verse 102

चेतसा चाप्यनुध्यातः स्वपदं यः प्रयच्छति । नारायणमनाद्यंतं न तं सेवेत को जनः

మనస్సుతో ధ్యానించినవారికి తన పరమపదాన్ని ప్రసాదించే ఆ అనాది-అనంత నారాయణుని సేవించని వాడు లోకంలో ఎవరు?

Verse 103

सतत नियतचित्तो विष्णुपादारविंदे वितरणमनुशक्ति प्रीतये तस्य कुर्यात् । नतिमतिरतिमस्यांघ्रिद्वये संविदध्यात्स हि खलु नरलोके पूज्यतामाप्नुयाच्च

ఎల్లప్పుడూ నియమితమైన మనస్సుతో విష్ణువు పాదపద్మాలలో స్థిరమై, తన సామర్థ్యానుసారం దానధర్మం చేయాలి—ఆయన ప్రీతికోసం. వినయభక్తులతో తన చైతన్యాన్ని ఆయన యుగళపాదాలలో అర్పించాలి; అటువంటి వాడు మనుష్యలోకంలో కూడా గౌరవం, పూజ పొందుతాడు।