Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 179

Hanūmaccarita

The Account of Hanumān

Devanagari script

तच्छ्रुत्वा तु विरूपाक्षाः प्राह वानरसत्तमम् । मद्वाक्यादखिलं शुद्ध्येन्मद्वाक्यादमृतं विषम् ॥ १७९ ॥

Transliteration

tacchrutvā tu virūpākṣāḥ prāha vānarasattamam | madvākyādakhilaṃ śuddhyenmadvākyādamṛtaṃ viṣam || 179 ||

Translation

అది విని విరూపాక్షుడు శ్రేష్ఠ వానరునితో అన్నాడు—“నా వాక్యంతో సమస్తం శుద్ధమవుతుంది; నా వాక్యంతో విషమూ అమృతమవుతుంది”॥ १७९ ॥

Word by Word

• तत्: that (speech/statement)
• तत्: कर्म (Karma/Object of hearing)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Accusative singular neuter; (श्रुत्वा इत्यस्य कर्म)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: पूर्वक्रिया (Pūrvakriyā/Absolutive)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), “having heard”

• तु: then/indeed
• तु: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विशेष/विरोधार्थक निपात

• विरूपाक्षः: Virūpākṣa (Śiva)
• विरूपाक्षः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: विरूपाक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular masculine (name/epithet of Śiva)

• प्राह: said
• प्राह: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह्/ब्रू (धातु; ब्रू)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम् — “said”

• वानर-सत्तमम्: the best of monkeys
• वानर-सत्तमम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (वानराणां सत्तमः) — Accusative singular masculine

• मत्-वाक्यात्: from my word/command
• मत्-वाक्यात्: अपादान/हेतु (Ablative of cause/source)
• Type: Noun
• Root: मत् (अस्मद्-प्रातिपदिक; मदीयार्थ) + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (मम वाक्यात्) — Ablative singular neuter; हेत्वर्थ

• अखिलम्: everything
• अखिलम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (शुद्ध्येत् इत्यस्य कर्तृ/विषय) — entire/all

• शुद्ध्येत्: would be purified
• शुद्ध्येत्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: शुध् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/संभावना), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम् — “would become pure”

• मत्-वाक्यात्: from my word
• मत्-वाक्यात्: अपादान/हेतु (Ablative of cause/source)
• Type: Noun
• Root: मत् (अस्मद्-प्रातिपदिक) + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः — Ablative singular; हेत्वर्थ

• अमृतम्: nectar
• अमृतम्: कर्ता/विषय (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular neuter

• विषम्: poison
• विषम्: कर्ता/विषय (Predicate noun)
• Type: Noun
• Root: विष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular neuter; (अमृतम् इत्यस्य समानााधिकरण)

Speaker

Virūpākṣa

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Virūpākṣa
• Vānara (best of monkeys)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights vāg-śakti (the potency of empowered speech): a realized or authoritative utterance can purify impurity and symbolically transmute the harmful (viṣa) into the life-giving (amṛta).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Though not explicitly naming bhakti, it supports the bhakti principle that sanctified speech—praise, prayer, and mantra—purifies the devotee and changes one’s inner condition from toxicity to nectar-like clarity.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It points to mantra-prayoga and śuddhi concepts central to Vedāṅga-linked ritual practice: correct, authoritative utterance (supported by śikṣā/phonetics and vyākaraṇa/grammar) is treated as the vehicle of purification.