Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules

Verse 1

सनंदन उवाच । क्रमाच्चैत्रादिमासेषु मेषाद्याः संक्रमा मताः । चैत्रशुक्लप्रतिपदि यो वारः स नृपः स्मृतः 1. ॥ १ ॥

సనందనుడు పలికెను—క్రమంగా చైత్రాది మాసములలో మేషాది సంక్రాంతులు నిర్ణయించబడినవి. చైత్ర శుక్ల ప్రతిపదనాడు ఏ వారము వస్తుందో, అదే వారము దినములలో ‘నృపుడు’గా, ప్రధానముగా స్మరించబడును.

Verse 2

मेषप्रवेशे सेनानीः कर्कटे सस्यपो भवेत् । समोद्यधीश्वरः सूर्यो मध्यमश्चोत्तमो विधुः ॥ २ ॥

సూర్యుడు మేషరాశిలో ప్రవేశించినప్పుడు సేనానీ యోగము; కర్కాటకంలో (ప్రవేశించినప్పుడు) సస్యపతి, ధాన్యాధిపతి యోగము. సూర్యుడు సముద్రాధీశ్వరుడగును; చంద్రుడు మొదట మధ్యమంగా, తరువాత ఉత్తమంగా ఫలప్రదుడగును.

Verse 3

नेष्टः कुजो बुधो जीवो भृगुस्त्वतिशुभङ्करः । अधमो रविजो वाच्यो ज्ञात्वा चैषां बलाबलम् ॥ ३ ॥

కుజుడు (మంగళుడు) అనిష్టకరుడని చెప్పబడెను; బుధుడు మరియు జీవుడు (బృహస్పతి) శుభకరులు; భృగువు (శుక్రుడు) అయితే అత్యంత శుభప్రదుడు. అయితే వీరి బలాబలమును గ్రహించి రవిని (సూర్యుని) అధమం, అల్పశుభమని పేర్కొనవలెను.

Verse 4

दण्डाकारे कबंधेवा ध्वांक्षाकारेऽथ कीलके । दृष्टेऽकमण्डले व्याधिर्भ्रांतिश्चोरार्थनाशनम् ॥ ४ ॥

కీలకము దండాకారముగా గాని, కబంధమువలె గాని, కాకాకారముగా గాని కనబడితే—అటువంటి కమండలువు దర్శనమున రోగము, భ్రాంతి, మరియు దొంగలవలన ధననాశము సూచింపబడును.

Verse 5

छत्रध्वजपताकाद्यसन्निभस्तिमितैर्ध्वनैः । रविमण्डलगैर्धूम्रैः सस्फुलिंगैर्जगत् क्षयः ॥ ५ ॥

ఛత్ర, ధ్వజ, పతాక మొదలైనవాటివలె ముదిరిన, అణచబడిన ధ్వనులు వినబడితే, మరియు సూర్యమండలములో స్ఫులింగములతో కూడిన ధూమ్రరాశులు సంచరిస్తే—జగత్తు క్షయము సూచింపబడును.

Verse 6

सितरक्तैः पीतकृष्णैर्वर्णैर्विप्रादिपीडनम् । घ्नंति द्वित्रिचतुर्वर्णैर्भुवि राजजनान्मुने ॥ ६ ॥

హే మునీశ్వరా, భూమిపై రాజవర్గం శ్వేత, రక్త, పీత, కృష్ణ వర్ణచిహ్నిత వర్గాలుగా—ద్వి, త్రి, చతుర్విభాగాలుగా విడిపోయి—బ్రాహ్మణాదులను పీడించి దమనముచేసి సంహరిస్తారు।

Verse 7

ऊर्द्ध्वैर्भानुकरैस्ताम्रैर्नाशं याति चमूपतिः । पीतैर्नृपसुतः श्वेतैः पुरोधश्चित्रितैर्जनाः ॥ ७ ॥

సూర్యకిరణాలు పైకి లేచి తామ్ర-రక్తవర్ణంగా కనబడితే సేనాధిపతి నాశనమవుతాడు. అవి పీతవర్ణంగా ఉంటే రాజపుత్రుడు పీడితుడవుతాడు; శ్వేతంగా ఉంటే పురోహితుడు; విచిత్రవర్ణంగా ఉంటే ప్రజలు కష్టపడతారు।

Verse 8

धूम्रैर्नृपपिशंगैस्तु जलदाधोमुखैर्जगत् । शुभोर्कः शिशिरे ताम्रः कुंकुमाभा वसन्तिके ॥ ८ ॥

ధూమ్రవర్ణమైన, పిశంగ (తామ్ర-పీత) మేఘాలు కిందకు వాలినప్పుడు జగత్తు ఆవరించబడినట్లు ఉంటుంది. శుభసూర్యుడు శిశిరంలో తామ్రవర్ణంగా, వసంతంలో కుంకుమప్రభగా ప్రకాశిస్తాడు।

Verse 9

ग्रीष्मश्चापांडुरश्चैव विचित्रो जलदागमे । पद्मोदराभः शरदि हेमंते लोहितच्छविः ॥ ९ ॥

గ్రీష్మంలో సూర్యుడు అపాండురంగా (ఫీకాగా) ఉంటాడు; వర్షాకాలాగమনে విచిత్రవర్ణంగా కనిపిస్తాడు; శరదృతువులో పద్మోదరాభగా ప్రకాశిస్తాడు; హేమంతంలో లోహితఛవిని ధరిస్తాడు।

Verse 10

पीतः शीते सिते वृष्टौ ग्रीष्मे लोहितभा रविः । रोगानावृष्टिभयकृत् क्रमादुक्तो मुनीश्वर ॥ १० ॥

హే మునీశ్వరా, క్రమంగా చెప్పబడింది—శిశిరంలో సూర్యుడు పీతవర్ణంగా, వర్షాకాలంలో శ్వేత-ఫీకాగా, గ్రీష్మంలో లోహితప్రభగా కనిపిస్తే భయం కలుగుతుంది; రోగాలు పెరుగుతాయి, అనావృష్టి భయం కలుగుతుంది।

Verse 11

इन्द्र चापार्द्धमूर्तिस्तु भानुर्भूपविरोधकृत् । शशरक्तनिभे भानौ संग्रामो न चिराद्भुवि ॥ ११ ॥

సూర్యుడు ఇంద్రధనుస్సు అర్ధరూపంలా కనబడితే రాజుల మధ్య పరస్పర వైరం కలుగుతుంది. సూర్యుడు శశక రక్తవర్ణంలా గాఢ ఎరుపుగా కనిపిస్తే భూమిపై త్వరలో యుద్ధం సంభవిస్తుంది.

Verse 12

मयूरपत्रसङ्काशो द्वादशाब्दं न वर्षति । चन्द्रमासदृशो भानुः कुर्याद्भूपांतरं क्षितौ ॥ १२ ॥

మేఘాలు నెమలి ఈకల వలె కనిపిస్తే పన్నెండు సంవత్సరాలు వర్షం పడదు. సూర్యుడు చంద్రుని వలె కనిపిస్తే భూమిపై రాజ్యాధికార మార్పు జరుగుతుందని సూచిస్తుంది.

Verse 13

अर्के श्यामे कीटभयं भस्माभे राष्ट्रजं तथा । छिद्रे ऽर्कमण्डले दृष्टं महाराजविनाशनम् ॥ १३ ॥

సూర్యుడు శ్యామవర్ణంగా కనిపిస్తే కీటభయం (పురుగుల ఉపద్రవం) అని తెలుసుకోవాలి; భస్మవర్ణంగా కనిపిస్తే రాజ్యంలోనే పుట్టే విపత్తు సూచన. సూర్యమండలంలో రంధ్రం కనిపిస్తే మహారాజుని వినాశనం సూచిస్తుంది.

Verse 14

घटाकृतिः क्षुद्भयकृत्पुरहा तोरणाकृतिः । छत्राकृते देशहतिः खंडभानुनृपांतकृत् ॥ १४ ॥

కుండ ఆకారంలో కనిపించే నిమిత్తం క్షుధాభయం (కరువు) కలిగిస్తుంది; పట్టణంపై కనిపించే నిమిత్తం నగరనాశాన్ని సూచిస్తుంది. తోరణ ఆకార నిమిత్తం వినాశకరం; ఛత్ర ఆకార నిమిత్తం దేశహానిని కలిగిస్తుంది. సూర్యుడు ఖండితంగా కనిపిస్తే రాజమరణ సూచన.

Verse 15

उदयास्तमये काले विद्युदुल्काशनिर्यदि । तदा नृपवधो ज्ञेयस्त्वथवा राजविग्रहः ॥ १५ ॥

సూర్యోదయం లేదా సూర్యాస్తమయ సమయంలో మెరుపు, ఉల్క లేదా వజ్రపాతం కనిపిస్తే అది రాజమరణ సూచనగా తెలుసుకోవాలి—లేదా రాజుల మధ్య కలహం, వైరం కలుగుతుందని.

Verse 16

पक्षं पक्षार्धमर्केन्दु परिविष्टावहर्निशम् । राजानमन्यं कुरुतो लोहिताम्बुदयास्तगौ ॥ १६ ॥

సూర్యుడు, చంద్రుడు తమ తమ నియత మార్గాలలో సంచరిస్తూ పక్షం, పక్షార్ధం మరియు దిన-రాత్రుల రూపంలో కాలమానాన్ని ఏర్పరుస్తారు. అలాగే వారి ఎర్రని ఉదయ-అస్తమయాల వల్ల రాజ్యాధికారుల పరంపర, అంటే పాలన మార్పుల క్రమం కూడా జరుగుతుంది.

Verse 17

उदयास्तमये भानुराच्छिन्नः शस्त्रसन्निभैः । घनैर्युद्धं खरोष्ष्ट्राद्यैः पापरूपैर्भयप्रदम् ॥ १७ ॥

ఉదయమూ అస్తమయమూ సమయంలో సూర్యుడు ఆయుధాల్లాంటి మేఘాలతో కప్పబడి, నరికివేయబడినట్లుగా కనిపిస్తాడు. అప్పుడు గాడిదలు, ఒంటెలు మొదలైన పాపరూప భయంకర ఆకృతులతో జరిగిన యుద్ధంలా భయాన్ని కలిగించే దృశ్యం ఉద్భవిస్తుంది.

Verse 18

याम्य शृङ्गोन्नतश्चन्द्रः शुभदो मीनमेषयोः । सौम्य शृङ्गोन्नतः श्रेष्ठो नृयुङ्मकरयोस्तथा ॥ १८ ॥

చంద్రుడు ‘దక్షిణ శృంగం’ వద్ద ఎత్తుగా ఉన్నప్పుడు మీన, మేష రాశులకు శుభఫలదాయకుడు అవుతాడు. అలాగే ‘ఉత్తర శృంగం’ వద్ద ఎత్తుగా ఉన్న చంద్రుడు కుంభ, మకర రాశులకు కూడా ఉత్తమ ఫలప్రదుడిగా భావించబడతాడు.

Verse 19

घटोक्ष्णस्तु समः कर्कचापयोः शरसन्निभः । चापवत्कौर्महर्योश्च शूलवत्तुलकर्कयोः ॥ १९ ॥

‘ఘటోక్ష్ణ’ అనే గుర్తు కర్కాటక, ధనుస్సు రాశులకు సమానంగా ఉండి బాణంలా కనిపిస్తుంది. మకర, సింహ రాశులకు అది ధనుస్సులా; తుల, కర్కాటక రాశులకు అది శూలంలా అని చెప్పబడింది.

Verse 20

विपरीतोदितश्चन्द्रो दुर्भिक्षकलहप्रदः । आषाढद्वयमूलेन्द्र धिष्ण्यानां याम्यगः शशी ॥ २० ॥

చంద్రుడు విపరీతంగా (అశుభంగా) ఉదయిస్తే దుర్భిక్షం, కలహం కలిగిస్తాడు. అలాగే నక్షత్రాలలో—ప్రత్యేకంగా రెండు ఆషాఢలు, మూల, జ్యేష్ఠ—ఇవాటిలో శశి దక్షిణగతిలో ఉన్నప్పుడు కూడా అపశకున ఫలితాలు ఇస్తాడు.

Verse 21

अग्निप्रदस्तेयचरवनसर्पविनाशकृत् । विशाखा मित्रयोर्याम्यपार्श्वगः पापगः शशी ॥ २१ ॥

విశాఖ నక్షత్రంలో చంద్రుడు ఉన్నప్పుడు అగ్నిదాహం, దొంగతనం, చరజీవులు, అరణ్యాలు, సర్పాలు నశించునట్లు చేస్తాడని చెప్పబడింది. అప్పుడు చంద్రుడు రెండు ‘మిత్ర’ దేవతల దక్షిణ పార్శ్వంలో సంచరించి పాపకరుడై అశుభుడుగా భావించబడును.

Verse 22

मध्यमः पितृदैवत्ये द्विदैवे सौम्यगः शशी । अप्राप्यपौष्णभाद्रौद्रामदुक्षाविशशी शुभः ॥ २२ ॥

మధ్యమ బలమున్న చంద్రుడు పితృదైవత్య నక్షత్రంలోను ద్విదైవ (ద్విస్వభావ) రాశిలోను ఉన్నప్పుడు సౌమ్యుడై శుభకరుడగును. పౌష్ణ, భద్ర, రౌద్ర గణాలకు చేరక దోషరహితుడై అనుకూలంగా నిలుచును.

Verse 23

मध्यगो द्वारदक्षाणि अतीत्य नववासवात् । यमेंद्रा हीशनोयेशमरुतश्चार्द्धतारकाः ॥ २३ ॥

మధ్యగతిలో సంచరించే (చంద్రుడు) దక్షిణ ద్వారాలను దాటి తొమ్మిది వాసవులను మించి పోతాడు. అక్కడ యముడు, ఇంద్రుడు, ఈశానుడు, యశస్సు, మరుతులు మరియు అర్ధతారకలు దర్శనమిస్తాయి.

Verse 24

ध्रुवादिति द्विदैवाः स्युरध्यर्द्धांश्चापराः समाः । याम्यशृंगोन्नतो नेष्टः शुभः शुक्ले पिपीलिका ॥ २४ ॥

ధ్రువ నుండి మొదలుకొని కొన్ని శకునాలు ‘ద్విదైవ’గా చెప్పబడతాయి; మరికొన్ని దేఢ భాగకాలంలో ఫలితమిస్తాయి. కుడి కొమ్మ పైకెత్తినది ఇష్టకరం కాదు; అయితే శుక్లపక్షంలో కనిపించే చీమ శుభకరం.

Verse 25

कार्यहानिः कार्यवृद्धिर्हानिर्वृद्धिर्यथाक्रमम् । सुभिक्षकृद्विशालेंदुरविशालोघनाशनः ॥ २५ ॥

క్రమానుసారంగా ఇది కార్యహానిని, కార్యవృద్ధిని కలిగిస్తుంది; అలాగే క్షయమును, వృద్ధినీ ఇస్తుంది. ఇది సుభిక్షం (అన్నసమృద్ధి) కలిగించి, చంద్రుణ్ని విశాలంగా చూపిస్తుంది; విశాలాన్ని అవిశాలంగా చేస్తుంది; ఘన సమూహాలను (మేఘాదులను) చెదరగొడుతుంది.

Verse 26

अधोमुखे शस्त्रभयं कलहो दंडसन्निभे । कुजाद्यैर्निहते शृंगे मंडले वा यथाक्रमम् ॥ २६ ॥

చిహ్నం అధోముఖంగా ఉంటే ఆయుధభయం సూచిస్తుంది; దండంలా ఉంటే కలహం కలుగుతుంది. శృంగం గానీ మండలం గానీ కుజాది గ్రహాలు క్రమంగా తాకితే, తత్క్రమంగా ఫలితాలు సంభవిస్తాయి.

Verse 27

क्षेमाद्यं वृष्टिभूपालजननाशः प्रजायते । सत्याष्टनवमर्क्षेषु सोदयाद्वक्रिमे कुजे ॥ २७ ॥

సత్యాది నక్షత్రాలలో అష్టమ-నవమ భాగంలో కుజుడు వక్రగతితో ఉదయిస్తే, క్షేమం, వర్షం కలుగుతాయి; అలాగే రాజులు మరియు ప్రజల నాశమూ సంభవిస్తుంది.

Verse 28

तद्वक्रमुष्णं संज्ञं स्यात्प्रजापीडाग्निसंभवः । दशमैकादशे ऋक्षे द्वादशर्वाग्रतीपयः ॥ २८ ॥

ఆ యోగం ‘వక్రముష్ణ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధం; ఇది ప్రజలను పీడించే అగ్నిజన్య ప్రభావంగా ఉద్భవిస్తుంది. ఇది దశమ, ఏకాదశ ఋక్షాలలో గమనించబడుతుంది; ద్వాదశములు ముందుకు తిరిగిన బిందువులుగా చెప్పబడతాయి.

Verse 29

कूक्रं वक्रमुखं ज्ञेयं सस्यवृष्टिविनाशकृत् । कुजे त्रयोदशे ऋक्षे वक्रिते वा चतुर्दशे ॥ २९ ॥

‘కూక్ర’ అనే అపశకునాన్ని ‘వక్రముఖం’గా తెలుసుకోవాలి; ఇది పంటలకూ వర్షానికీ వినాశకరం. మంగళవారంలో చంద్రుడు త్రయోదశ ఋక్షంలో ఉన్నప్పుడు, లేదా వక్రిత స్థితిలో చతుర్దశ ఋక్షంలో ఉన్నప్పుడు ఇది సూచించబడుతుంది.

Verse 30

बालस्यचक्रं तत्तस्मिन्सस्यवृष्टिविनाशनम् । पंचदशे षोडशर्क्षे वक्रे स्याद्रुधिराननम् ॥ ३० ॥

‘బాలస్యచక్రం’ అనే శకునం కనిపిస్తే పంటలు, వర్షం నశిస్తాయి. పదిహేనో లేదా పదహారో ఋక్షంలో గ్రహం వక్రంగా ఉంటే దానిని ‘రుధిరాననం’ అని, అశుభ సూచకంగా చెబుతారు.

Verse 31

दुर्भिक्षं क्षुद्भयं रोगान्करोति क्षितिनंदनः । अष्टादशे सप्तदशे तद्वक्रं मुशलाह्वयम् ॥ ३१ ॥

హే క్షితినందన (రాజా), ఇది దుర్భిక్షం, ఆకలిభయం, రోగాలను కలిగిస్తుంది. అష్టాదశంలో, సప్తదశ స్థితిలో, దీని వక్ర అశుభయోగం ‘ముశల’ అని పిలువబడుతుంది॥

Verse 32

दुर्भिक्षं धनधान्यादिनाशने भयकृत् सदा । फाल्गुन्योरुदितो भौमो वैश्वदेवे प्रतीपगः ॥ ३२ ॥

భౌముడు (మంగళుడు) రెండు ఫాల్గునీలలో ఉదయించి వైశ్వదేవంలో ప్రతికూలగతితో సంచరిస్తే, అతడు ఎల్లప్పుడూ భయాన్ని కలిగిస్తాడు—దుర్భిక్షం, ధన-ధాన్యాది నాశనాన్ని తెస్తాడు॥

Verse 33

अस्तगश्चतुरास्यार्क्षे लोकत्रयविनाशकृत् । उदितः श्रवणे पुष्ये वक्तृगोश्वनहानिदः ॥ ३३ ॥

ఏదైనా (గ్రహం) చతురాస్య నక్షత్రంలో అస్తమిస్తే, అది త్రిలోక వినాశానికి కారణమవుతుంది. శ్రవణం లేదా పుష్యంలో ఉదయిస్తే, వక్తకు హాని చేసి, గోవులు, గుర్రాలు, మనుష్యులకు కీడు కలిగిస్తుంది॥

Verse 34

यद्दिग्गोऽभ्युदितो भौमस्तद्दिग्भूपभयप्रदः । मघामध्यगतो भौमस्तत्र चैव प्रतीपगः ॥ ३४ ॥

భౌముడు (మంగళుడు) ఏ దిశలో ఉదయిస్తాడో, ఆ దిశలోని రాజుకు భయాన్ని కలిగిస్తాడు. అలాగే భౌముడు మఘా నక్షత్ర మధ్యభాగంలో ప్రవేశించినప్పుడు అక్కడ కూడా ప్రతికూల (అశుభ)ంగా ఉంటాడు॥

Verse 35

अवृष्टिशस्त्रभयदः पीड्यं देवा नृपांतकृत् । पितृद्विदैवधातॄणां भिद्यन्ते गंडतारकाः ॥ ३५ ॥

దేవతలు పీడింపబడినప్పుడు వర్షాభావం మరియు శస్త్రభయాన్ని కలిగించి, రాజుల పతనానికి కారణమవుతారు. పితృద్వేషులు మరియు దైవధర్మానికి విరోధుల కోసం ‘గండతారక’ అనే అశుభ సూచనలు పెల్లుబికుతాయి॥

Verse 36

दुर्भिक्षं मरणं रोगं करोति क्षितिजस्तदा । त्रिषूत्तरासु रोहिण्यां नैरृते श्रवणे मृगे ॥ ३६ ॥

అప్పుడు భూమిపుత్రుడు భౌముడు (కుజుడు) దుర్భిక్షం, మరణం, రోగాలను కలిగిస్తాడు—అతడు మూడు ఉత్తరాలలో, రోహిణిలో, నైరృత దిశలో, శ్రవణం మరియు మృగశిర నక్షత్రాలలో ఉన్నప్పుడు।

Verse 37

अवृष्टिदश्चरन्भौमो दक्षिणे रोहिणीस्थितः । भूमिजः सर्वधिष्ण्यानामुदगामी शुभप्रदः ॥ ३७ ॥

రోహిణిలో ఉండి భౌముడు (కుజుడు) దక్షిణ మార్గంలో అసాధారణంగా సంచరిస్తే అది అనావృష్టి సూచన; కానీ భూమిజుడు తన అన్ని ధిష్ణ్యాలలో ఉత్తరగామిగా సాగితే శుభఫలాలను ప్రసాదిస్తాడు।

Verse 38

याम्यगोऽनिष्टफलदो भवेद्भेदकरो नृणाम् । विनोत्पातेन शशिनः कदाचिन्नोदयं व्रजेत् ॥ ३८ ॥

చంద్రుడు దక్షిణగామిగా కదిలితే అనిష్ట ఫలాలను ఇస్తూ ప్రజలలో భేదం, కలహం కలిగిస్తాడు; అలాగే ఏదో ఒక ఉత్పాతము (అపశకునం) లేకుండా చంద్రుని ఉదయం ఎప్పుడూ జరగదు।

Verse 39

अनावृष्टाग्निभयकृदनर्थनृपविग्रहः । वसुवैष्णवविश्वेन्दुधातृभेषु चरन्बुधः ॥ ३९ ॥

బుధుడు వసు, వైష్ణవ, విశ్వే, ఇందు, ధాతృ మరియు భ నక్షత్రగణాలలో సంచరిస్తే, అనావృష్టి, అగ్నిభయం వంటి ఆపదలను కలిగించి, రాజుల మధ్య అనర్థం మరియు విగ్రహాన్ని కలుగజేస్తాడు।

Verse 40

भिनत्ति यदि तत्तारां बाधावृष्टिभयंकरः । आद्रा र्दिपितृभांतेषु दृश्यते यदि चन्द्र जः ॥ ४० ॥

బాధలు మరియు వినాశకర వర్షభయాన్ని కలిగించే ఆ గ్రహం ఆ నక్షత్రాన్నే ఛేదిస్తే, అలాగే చంద్రజుడు (బుధుడు) ఆర్ద్రా, ఋతు-నక్షత్రాలలో లేదా పితృ-నక్షత్రాలలో దర్శనమిస్తే, ఆ యోగం కష్టస్థితిని మరియు వర్షసంబంధ ఉపద్రవాన్ని సూచిస్తుంది।

Verse 41

तदा दुर्भिक्षकलहरोगानावृष्टिभीतिकृत् । हस्तादिषट्सु तारासु विचरन्निन्दुनंदनः ॥ ४१ ॥

అప్పుడు ఇందునందనుడు (బుధుడు) హస్త మొదలైన ఆరు నక్షత్రాలలో సంచరించునప్పుడు, దుర్భిక్షం, కలహం, రోగాలు, అనావృష్టి వలన భయాన్ని కలిగించును।

Verse 42

क्षेमं सुभिक्षमारोग्यं कुरुते रोगनाशनम् । अहिर्बुध्न्यार्यमाग्नेययाम्यभेषु चरन्बुधः ॥ ४२ ॥

బుధుడు అహిర్బుధ్న్య, ఆర్యమా, ఆగ్నేయ, యామ్య నక్షత్రాలలో సంచరించునప్పుడు, క్షేమం, సుభిక్షం, ఆరోగ్యం ప్రసాదించి రోగాలను నశింపజేయును।

Verse 43

भिषक्तरंगवाणिज्यवृत्तीनां नाशकृत्तदा । पूर्वात्रयेचरन्सौम्यो योगतारां भिनत्ति चेत् ॥ ४३ ॥

ఆ సమయంలో వైద్యవృత్తి, సముద్రయానం, వాణిజ్యవృత్తులకు నాశకరమగును—సౌమ్యుడు (బుధుడు) పూర్వ త్రయ నక్షత్రాలలో సంచరిస్తూ యోగతారను భేదించినచో।

Verse 44

क्षुच्छस्त्रानलचौरेभ्यो भयदः प्राणिनां तदा । याम्याग्निधातृवायव्यधिष्ण्येषु प्राकृता गतिः ॥ ४४ ॥

అప్పుడు బుధుడు ప్రాణులకు ఆకలి, శస్త్రాలు, అగ్ని, దొంగల వలన భయాన్ని కలిగించును; మరియు ప్రాకృత గతి యమ, అగ్ని, ధాతృ, వాయు అధిష్ఠానాల వైపు సాగును।

Verse 45

रौद्रे न्दुसार्पपित्र् येषु ज्ञेया मिश्राह्वया गतिः । भाग्यार्यमेज्यादितिषु संक्षिप्ता गतिरुच्यते ॥ ४५ ॥

రౌద్ర, ఇందు, సార్ప, పితృయ అనే విభాగాలలో ‘మిశ్ర’ అని పిలువబడే గతి గ్రహించవలెను; భాగ్య, ఆర్యమా, ఏజ్య, అదితి విభాగాలలో ‘సంక్షిప్తా’ గతి అని చెప్పబడింది।

Verse 46

गतिस्तीक्ष्णाजचरणाहिर्बुघ्न्यभाश्रिभेषुया । योमातिकातिविश्वांबुमूलमत्स्यैन्यजस्य च ॥ ४६ ॥

‘గతి’, ‘తీక్ష్ణా’, ‘అజ’, ‘చరణ’, ‘అహిర్’, ‘బుఘ్న్యా’, ‘భా’, ‘శ్రీ’, ‘భేషుయా’; అలాగే ‘యో’, ‘మాతికా’, ‘అతి’, ‘విశ్వాంబు’, ‘మూల’, ‘మత్స్య’, ‘ఎన్యజ’—ఇవి పరమాత్ముని ధ్యానించవలసిన గూఢ నామాలు.

Verse 47

घोरा गतिर्हरित्वाष्ट्रवसुवारुणभेषु च । इंद्रा ग्निमित्रमार्तंडभेषु पापाह्वयागतिः ॥ ४७ ॥

హరిత్, త్వాష్టృ, వసు, వారుణ అనే రూపనామాలలో గతి ఘోరమని చెప్పబడింది; అలాగే ఇంద్రాగ్ని, మిత్ర, మార్తండ రూపాలలో అది ‘పాపాహ్వయా’ అనే అశుభ గతి అని ప్రసిద్ధి.

Verse 48

प्राकृताद्यासु गतिषु ह्युदितोऽस्तमियोपिवा । यावंत्येव दिनान्येष दृश्यस्तावत्यदृश्यगः ॥ ४८ ॥

ప్రాకృతాది అనేక గతులలో ఈ జీవుడు—ఉదయమైందని గానీ అస్తమైందని గానీ చెప్పినా—ఎన్ని రోజులు దృశ్యంగా ఉంటాడో, అంతే కాలం అదృశ్య స్థితిలోనూ సంచరిస్తాడు.

Verse 49

चत्वारिंशत्क्रमात्र्त्रिशद्र वींदू भूसुतो नव । पंचदशैकादशभिर्दिवसैः शशिनंदनः ॥ ४९ ॥

క్రమంగా (సూర్య-చంద్రుల) గతి ముప్పై మరియు నలభై రోజుల్లో; భూసుతుడు మంగళుడు తొమ్మిది రోజుల్లో; శశినందనుడు బుధుడు పదిహేను మరియు పదకొండు రోజుల్లో తన గమనాన్ని పూర్తి చేస్తాడు.

Verse 50

प्राकृतायां गतः सौम्यः क्षेमारोग्यसुभिक्षकृत् । मिश्रसक्षिप्तयोर्मध्ये फलदोऽन्यासु वृष्टिदः 1. ॥ ५० ॥

సౌమ్య గ్రహం (బుధుడు) ప్రాకృత/సాధారణ గమనంలో ఉన్నప్పుడు క్షేమం, ఆరోగ్యం, సుభిక్షం (అన్నసమృద్ధి) కలిగిస్తాడు. మిశ్ర లేదా పీడిత స్థితిలో మధ్యమ ఫలమిస్తాడు; ఇతర శుభ స్థితుల్లో వర్షదాతగా మారుతాడు.

Verse 51

वैशाखे श्रावणे पौषे आषाढेऽभ्युदितो बुधः । जगतां पापफलदस्त्वितरेषु शुभप्रदः ॥ ५१ ॥

వైశాఖ, శ్రావణ, పౌష, ఆషాఢ మాసాలలో బుధుడు ఉదయిస్తే లోకానికి పాపఫలాన్ని కలిగిస్తాడు; ఇతర మాసాలలో ఉదయిస్తే శుభఫలాన్ని ప్రసాదిస్తాడు।

Verse 52

इषोर्जमासयोः शस्त्रदुर्भिक्षाग्निभयप्रदः । उदितश्चंद्र जः श्रेष्ठो रजतस्फटिकोपमः ॥ ५२ ॥

ఇష మరియు ఊర్జ మాసాలలో ఇది ఆయుధభయం, క్షామం, అగ్నిభయాన్ని కలిగిస్తుంది. అయితే చంద్రజుడి ఉదయం పరమ శుభం—వెండి, స్ఫటికంలా ప్రకాశిస్తుంది।

Verse 53

द्विभाटजोदिमास्तस्य पंचमैकादशास्त्रिभात् । यन्नक्षत्रोदितो जीवस्तन्नक्षत्राख्यवत्सरः ॥ ५३ ॥

ఆ చక్రంలోని మాసాలు నక్షత్ర విభాగాల ప్రకారం—రెండు, ఐదు, పదకొండు, మూడు—గా లెక్కించబడతాయి. ఏ నక్షత్రంలో బృహస్పతి (జీవుడు) ఉదయిస్తాడో, ఆ సంవత్సరము ఆ నక్షత్ర నామంతో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది।

Verse 54

कार्तिको मार्गशीर्षश्च नृणां दुष्टफलप्रदः । शुभप्रदौ पौषमाघौ मध्यमौ फाल्गुनो मधुः ॥ ५४ ॥

మనుష్యులకు కార్తిక, మార్గశీర్ష మాసాలు దుష్ఫలప్రదమని చెప్పబడినవి. పౌష, మాఘ మాసాలు శుభఫలదాయకం; ఫాల్గుణం మరియు మధు (చైత్రం) మధ్యమ ఫలాన్ని ఇస్తాయి।

Verse 55

माधवः शुभदो ज्येष्ठो नृणां मध्यफलप्रदः । शुचिर्मध्यो नभः श्रेष्ठो भाद्र ः श्रेष्ठः क्वचिन्नरः ॥ ५५ ॥

మాధవ మాసం శుభప్రదం; జ్యేష్ఠం కూడా కల్యాణకరం; మనుష్యులకు ‘మధ్య’ కాలం మధ్యమ ఫలాన్ని ఇస్తుంది. శుచి ‘మధ్య’, నభః ఉత్తమం; భాద్రం కొందరికి అత్యుత్తమమవుతుంది।

Verse 56

अतिश्रेष्ठ इषः प्रोक्तो मासानां फलमीदृशम् । सौम्ये भागे चरन्भानां क्षेमारोग्यसुभिक्षकृत् ॥ ५६ ॥

ఇషా అనే మాసము అత్యంత శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది; మాసములలో వ్రతాచరణ ఫలము ఇలాంటిదని నిర్దేశించబడింది. సూర్యుడు సౌమ్య భాగములో సంచరించినప్పుడు క్షేమం, ఆరోగ్యం, సుభిక్షం కలుగజేస్తాడు.

Verse 57

विपरीतो गुरुर्याम्ये मध्ये चरति मध्यमम् । पीताग्निश्यामहरितरक्तवणेगिराः क्रमात् ॥ ५७ ॥

గురు (బృహస్పతి) వక్రగతిలో ఉన్నప్పుడు దక్షిణ ప్రాంతములో మధ్యమ వేగంతో సంచరిస్తాడు. క్రమంగా అతని వర్ణప్రభలు పీత, అగ్నివర్ణ, శ్యామ, హరిత, రక్తంగా దర్శనమిస్తాయి.

Verse 58

व्याध्यग्निचौरशस्त्रास्त्रभयदः प्राणिनां भवेत् । अनावृष्टिं भूम्ननिभः करोति सुरपूजितः ॥ ५८ ॥

అతడు ప్రాణులకు వ్యాధి, అగ్ని, దొంగలు, శస్త్రాలు, అస్త్రాల ద్వారా భయాన్ని కలిగించేవాడవుతాడు. దేవతలచే పూజింపబడినవాడైనా ఆ మహాబలుడు భూమిపై అనావృష్టి (వర్షాభావం) కలిగిస్తాడు.

Verse 59

दिवादृष्टो नृपवध्यामयंवाराष्ट्रनाशनम् । संवत्सरशरीरं स्यात्कृत्तिका रोहिणी तथा ॥ ५९ ॥

అది పగటిపూట దర్శనమైతే రాజవధ, ఘోర మహామారి లేదా రాజ్యనాశనాన్ని సూచిస్తుంది. ఆ లక்ஷణం ‘సంవత్సర-శరీరం’ కలదిగా గ్రహించాలి; అలాగే కృత్తికా, రోహిణీ నక్షత్రాలతో కూడా సంబంధముంది.

Verse 60

नाभिस्त्वापाठयुगलमाद्री हृत्कुसुमं मघा । दुर्भिक्षाग्निमरुद्भीतिः शरीरं क्रूरपीडिते ॥ ६० ॥

క్రూర బాధతో పీడితుడైనవాడికి—నాభి ‘ఆపాఠ’ యుగలముతో, హృదయం ‘ఆద్రీ’తో, మరియు ‘కుసుమం’ (ప్రాణకేంద్రం) ‘మఘా’తో సంబంధముందని చెప్పబడింది. అతని శరీరం దుర్భిక్షం, అగ్ని, ఉగ్ర గాలుల భయాలతో బాధపడుతుంది.

Verse 61

नाभ्यां क्षुत्तृड्भयं पुष्ये सम्यङ्मूलफलक्षयः । हृदयेशस्य निधनं शुभं स्यात्संयुतैः शुभैः ॥ ६१ ॥

నాభి ప్రాంతంలో నిమిత్తం కలిగితే ఆకలి‑దాహాల వల్ల భయం సూచిస్తుంది; పుష్య నక్షత్రంలో అది మూల‑ఫలాల సమ్యక్ క్షయాన్ని తెలియజేస్తుంది. హృదయ ప్రాంత నిమిత్తం గృహాధిపతి మరణ సూచకం; అయితే శుభలక్షణాలతో కలిస్తే శుభఫలమవుతుంది.

Verse 62

शस्यवृद्धिः प्रजारोग्यं युद्धं जीवात्यवर्षणम् । इति द्विजातिमध्यां तु गोनृपस्त्रीसुखं महत् ॥ ६२ ॥

పంటలు పెరుగుతాయి, ప్రజలు ఆరోగ్యంగా ఉంటారు, యుద్ధం కూడా జరుగుతుంది, జీవులకు సరిపడ వర్షం కురుస్తుంది. ఈ విధంగా ద్విజ సమాజంలో గోసంపద, రాజరక్షణ, గృహిణీ‑సుఖం వలన మహాసంతోషం కలుగుతుంది.

Verse 63

निःस्वनावृष्टिफणिभिर्वृष्टिः स्वास्थ्यं महोत्सवः । महार्घमपि संपत्तिर्देशनाशोऽतिवर्षणम् ॥ ६३ ॥

అసహజ నిశ్శబ్దం, పాముల దర్శనం వంటి అపశకునాలతో వర్షం కురిసినా ఆరోగ్యం, మహోత్సవాలు కలగవచ్చు; విలువైన సంపద కూడా లభించవచ్చు. అయితే అతివృష్టి దేశనాశానికి కారణమవుతుంది.

Verse 64

अवैरं रोगमभयं रोगभीः सस्यवर्षणे । रोगो धान्यं नभोऽदृष्टिमघाद्यृक्षगते गुरौ ॥ ६४ ॥

గురు (బృహస్పతి) మఘా మొదలైన నక్షత్రాలలో సంచరించినప్పుడు వైరం తొలగి, రోగాలు శమించి, భయం ఉండదు. పంటల కోసం వర్షం కురిసి ధాన్యం పుడుతుంది; అయితే మేఘావరణం వల్ల ఆకాశ దర్శనం తగ్గుతుంది.

Verse 65

सौम्यमध्यमयाम्येषु मार्गेषु वीथिकात्रयम् । शुक्रस्य दस्रभाज्ज्ञेयं पर्यायैश्च त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ६५ ॥

ఉత్తర, మధ్య, దక్షిణ అనే మూడు ఆకాశ మార్గాలలో వీథికాల త్రయం ఉంది. ఇది శుక్రునికి సంబంధించినదిగా గ్రహించాలి; అలాగే ప్రతి ఒక్కదానికి మూడు చొప్పున పర్యాయ నామాలు ప్రసిద్ధం.

Verse 66

नागेभैरावताश्चैव वृषभोष्ट्र्रखराह्वयाः । मृगांजदहनाख्याः स्युर्याम्यांता वीथयो नव ॥ ६६ ॥

దక్షిణదిశలో ముగిసే తొమ్మిది వీథులు ఉన్నాయి—నాగ, భైరవత; వృషభ, ఉష్ట్రము, ఖరము అనే పేర్లవి; అలాగే మృగ, అంజ, దహన అనే వీథులు।

Verse 67

सौम्यमार्गे च तिसृषु चरन्वीथिषु भार्गवः । धान्यार्थवृष्टिसस्यानां परिपूर्तिं करोति हि ॥ ६७ ॥

సౌమ్యమార్గంలోను మూడు చరణ-వీథుల్లోను సంచరించే భార్గవుడు (శుక్రుడు) ధాన్యము, ధనం, వర్షము, పంటల పరిపూర్ణతను నిశ్చయంగా కలిగిస్తాడు।

Verse 68

मध्मार्गे च तिसृषु सर्वमप्यधमं फलम् । पूर्वस्यां दिशि मेघस्तु शुभदः पितृपंचके ॥ ६८ ॥

మధ్యమార్గంలోను మూడు స్థితుల్లోను (లక్షణం కనబడితే) ఫలం మొత్తం అధమమవుతుంది; కానీ పితృపంచక కాలంలో తూర్పుదిశలో మేఘం శుభఫలదాయకం।

Verse 69

स्वातित्रये पश्चिमायां तस्यां शुक्रस्तथाविधः । विपरीते त्वनावृष्टिर्वृष्टिकृद्बुधसंयुतः ॥ ६९ ॥

స్వాతీ త్రయకాలంలో అది పశ్చిమదిశలో ఉంటే శుక్రుడూ అలాగే ఉన్నట్టు భావించాలి; విరుద్ధంగా ఉంటే అనావృష్టి, కానీ బుధసంయోగంతో వర్షకారకుడవుతాడు।

Verse 70

कृष्णाष्टम्यां चतुर्दश्याममायां च यदा सितः । उदयास्तमनं याति तदा जलमयी मही ॥ ७० ॥

కృష్ణాష్టమి, చతుర్దశి, అమావాస్య రాత్రి ‘సితుడు’ ఉదయాస్తమయాలకు చేరినప్పుడు భూమి నీటిమయమైనట్లుగా అవుతుంది।

Verse 71

मिथः सप्तमराशिस्थौ पश्चात्प्राग्वीथिसंस्थितौ । गुरुशुक्रावनावृष्टिदुर्भिक्षसमरप्रदौ ॥ ७१ ॥

గురు మరియు శుక్రులు పరస్పరం సప్తమ రాశిలో నిలిచి, పశ్చిమ–ప్రాచ్య వీధుల్లో స్థితులై ఉంటే, వారు అనావృష్టి, దుర్భిక్షం మరియు యుద్ధానికి కారణమగుదురు।

Verse 72

कुजज्ञजीवरविजाः शुक्रस्याग्रेसरा यदि । युद्धातिवायुर्दुर्भिक्षजलनाशकरामताः ॥ ७२ ॥

కుజుడు, బుధుడు, గురుడు, రవి—ఇవన్నీ శుక్రుని ముందుగా సాగితే, యుద్ధం, తీవ్రమైన గాలులు, దుర్భిక్షం, జలవినాశం సూచించి మహా బాధ కలిగిస్తాయి।

Verse 73

जलमित्रार्यमाहींद्र नक्षत्रेषु सुभिक्षकृत् । सच्छस्त्रावृष्टिदो मूलेऽहिर्बुध्न्यांत्यभयोर्भयम् ॥ ७३ ॥

జల, మిత్ర, ఆర్యమా, మహీంద్ర నక్షత్రాలలో ఇది సుభిక్షం, సమృద్ధిని కలిగిస్తుంది. మూలలో ఉత్తమ శస్త్రాలు, వర్షాన్ని ఇస్తుంది; అయితే ఆహిర్బుధ్న్య మరియు చివరి రెండు నక్షత్రాలలో భయాన్ని కలిగిస్తుంది।

Verse 74

श्रवणानिलहस्ताद्रा र्भरणीभाग्यभेषु च । चरञ्छनैश्चरो नॄणां सुभिक्षारोग्यसस्यकृत् ॥ ७४ ॥

శనైశ్చరుడు శ్రవణ, అనిల, హస్త, ఆర్ద్రా, భరణీ, భాగ్య, భేషు నక్షత్రాలలో సంచరిస్తే, ప్రజలకు సుభిక్షం, ఆరోగ్యం, పంటల సమృద్ధిని కలిగిస్తాడు।

Verse 75

मुखे चैकं गुदे द्वे च त्रीणि के नयने द्वयम् । हृदये पञ्च ऋक्षाणि वामहस्ते चतुष्टयम् ॥ ७५ ॥

ముఖంలో ఒకటి, గుదంలో రెండు, చెవుల్లో మూడు, కళ్లలో రెండు—ఇలా పవిత్ర భాగాలు స్థాపించబడతాయి. హృదయంలో ఐదు ఋక్షాలు, ఎడమ చేతిలో నాలుగు సమూహం ఉంచబడుతుంది।

Verse 76

वामपादे तथा त्रीणि दक्षिणे त्रीणि भानि च । चत्वारि दक्षिणे हस्ते जन्मभाद्र विजस्थितिः ॥ ७६ ॥

ఎడమ పాదంలో మూడు, కుడి పాదంలో మూడు శుభలక్షణాలు; అలాగే కుడి చేతిలో నాలుగు. ఈ ఏర్పాటుతో ఉత్తమ జన్మము, శ్రేష్ఠమైన బ్రాహ్మణసదృశ స్థితి సూచించబడుతుంది.

Verse 77

रोगो लाभस्तथा हानिर्लाभः सौख्यं च बंधनम् । आयासः श्रेष्ठयात्रा च धनलाभः क्रमात्फलम् ॥ ७७ ॥

క్రమంగా ఫలితాలు ఇవి—రోగం, లాభం, తరువాత నష్టం; మళ్లీ లాభం, సుఖం, బంధనం; శ్రమ, శ్రేష్ఠ యాత్ర, చివరికి ధనలాభం.

Verse 78

बहुधारविजस्त्वेतद्वक्रगः फलमीदृशम् । करोत्येव समः साम्यं शीघ्रगेषूत्क्रमात् फलम् ॥ ७८ ॥

అనేక ధారల నుండి పుట్టి వంకర గమనంతో నడిచేది ఇలాంటి ఫలాన్ని ఇస్తుంది. కానీ సమంగా స్థిరంగా ఉన్నది సమత్వాన్ని కలిగిస్తుంది; వేగంగా కదిలేవాటిలో వారి త్వరిత గమనంతో ఫలం త్వరగా పక్వమవుతుంది.

Verse 79

विष्णुचक्रोत्कृत्तशिराः पङ्गुः पीयूषपानतः । अमृत्युतां गतस्तत्र खेटत्वे परिकल्पितः ॥ ७९ ॥

అక్కడ విష్ణు చక్రంతో శిరస్సు తెగిన ఆ కుంటివాడు అమృతాన్ని పానంచేసి అమరత్వాన్ని పొందాడు; తరువాత అతనికి ఖేటము—ఆకాశీయ గ్రహస్థితి—అని నియమించబడింది.

Verse 80

वरणधातुरर्केन्दू तुदते सर्वपर्वणि । विक्षेपावनतेर्वंगाद्रा हुर्दूरगतस्तयोः ॥ ८० ॥

‘వరణ’ ధాతువు ‘అర్క’ మరియు ‘ఇందు’ అనే సమాసాలను ప్రతి సంధి-స్థానంలో తాకి (తుదుతూ) ఉంటుంది; అలాగే ‘విక్షేప’ మరియు ‘అవనతి’ వల్ల ‘వంగా’ మరియు ‘అద్రా’ అవి నుండి దూరమవుతాయని చెప్పబడింది.

Verse 81

षण्मासवृद्ध्या ग्रहणं शोधयेद्र विचंद्र योः । पर्वेशास्तु तथा सत्यदेवा रव्यादितः क्रमात् ॥ ८१ ॥

ఆరు నెలల వృద్ధి (సవరణ) చేర్చి సూర్య–చంద్ర గ్రహణాల గణన చేసి శోధన చేయవలెను. అలాగే పర్వదినాధిపతులను సత్యదేవులతో కూడ, సూర్యుని నుండి క్రమంగా నిర్ణయించవలెను.

Verse 82

ब्रह्मेन्द्विन्द्र धनाधीशवरुणाग्नियमाह्वयाः । पशुसस्यद्विजातीनां वृद्धिर्ब्राह्मे तु पर्वणि ॥ ८२ ॥

బ్రహ్మ, చంద్ర, ఇంద్ర, ధనాధీశుడు (కుబేర), వరుణ, అగ్ని—వారిని ఆహ్వానించవలెను. బ్రాహ్మపర్వంలో పశువులు, సస్యము (ధాన్యపంటలు), ద్విజుల వృద్ధి కలుగుతుంది.

Verse 83

तद्वदेव फलं सौम्ये श्लेष्मपीडा च पर्वणि । विरोधो भूभुजां दुःखमैंद्रे सस्यविनाशनम् ॥ ८३ ॥

ఓ సౌమ్యా! సౌమ్య ప్రభావంలో కూడా అదే విధమైన ఫలితం కలుగుతుంది; పర్వకాలంలో కఫపీడ కలుగుతుంది. ఐంద్ర ప్రభావంలో రాజులకు విరోధం, దుఃఖం, అలాగే పంటల నాశనం జరుగుతుంది.

Verse 84

धनिनां धनहानिः स्यात्कौबेरं धान्यवर्धनम् । नृपाणामशिवं क्षेममितरेषां च वारुणे ॥ ८४ ॥

కౌబేర భాగంలో ధనవంతులకు ధననష్టం కలగవచ్చు, అయితే ధాన్యవృద్ధి జరుగుతుంది. వారుణ భాగంలో రాజులకు అశుభఫలము; ఇతరులకు క్షేమం, శుభమంగళం కలుగుతుంది.

Verse 85

प्रवर्षणं सस्यवृद्धिः क्षेमं हौताशपर्वणि । अनावृष्टिः सस्यहानिर्दुर्भिक्षं याम्यपर्वणि ॥ ८५ ॥

హౌతాశ (అగ్ని) పర్వంలో సమృద్ధిగా వర్షం, పంటల వృద్ధి, సర్వక్షేమం కలుగుతుంది. యామ్య (యమ) పర్వంలో అనావృష్టి, పంటనష్టం, దుర్భిక్షం (కరువు) కలుగుతుంది.

Verse 86

वेलाहीने सस्यहानिर्नृपाणां दारुणं रणम् । अतिवेले पुष्पहानिर्भयं सस्यविनाशनम् ॥ ८६ ॥

ఋతువు ఆలస్యంగా వచ్చినప్పుడు పంట నష్టం కలుగుతుంది; రాజులకు భయంకరమైన యుద్ధప్రకోపం సంభవిస్తుంది. ఋతువు అతివేగంగా ముందే వచ్చినప్పుడు పుష్పాలు నశించి, పంట నాశన భయం కలుగుతుంది.

Verse 87

एकस्मिन्नेव मासे तु चंद्रा र्कग्रहणं यदा । विरोधो धरणीशानामर्थवृष्टिविनाशनम् ॥ ८७ ॥

ఒకే నెలలో చంద్రగ్రహణం మరియు సూర్యగ్రహణం రెండూ సంభవిస్తే, భూమి పాలకుల మధ్య విరోధం కలుగుతుంది; సంపద మరియు వర్షం నశిస్తాయి.

Verse 88

ग्रस्तोदितावस्तमितौ नृपधान्यविनाशदौ । सर्वग्रस्ताविनेंदू तु क्षुद्व्याध्यग्निभयप्रदौ ॥ ८८ ॥

సూర్యుడు లేదా చంద్రుడు గ్రహణగ్రస్తుడై ఉదయించడమో అస్తమించడమో జరిగితే, అది రాజులకు మరియు ధాన్యానికి వినాశకరం. చంద్రుడు పూర్తిగా గ్రస్తుడైతే, క్షామం, వ్యాధి, అగ్ని భయాలను కలిగిస్తుంది.

Verse 89

सौम्यायने क्षत्रविप्रानितरां हन्ति दक्षिणे । द्विजातीं श्चक्रमाद्धंति राहुदृष्टोरगादितः ॥ ८९ ॥

ఉత్తరాయణంలో (గ్రహణ) దోషం క్షత్రియులను, బ్రాహ్మణులను మరింతగా హతమారుస్తుంది; దక్షిణాయణంలో అది ప్రత్యేకంగా ద్విజులను బాధిస్తుంది. రాహు దృష్టి ప్రభావంతో సర్పాది శత్రువులు చక్రంలా వారిని దాడి చేస్తారు.

Verse 90

तथैव ग्रामभेदाः स्युर्मोक्षभेदास्तथा दश । नो शक्ता लक्षितुं देवाः किं पुनः प्राकृता जनाः ॥ ९० ॥

అదేవిధంగా గ్రామాల భేదాలు ఉన్నాయని, అలాగే మోక్షానికి పది విధాల భేదాలు ఉన్నాయని చెప్పబడింది. వాటిని దేవతలే పూర్తిగా గ్రహించలేరు; మరి సాధారణ జనులు ఎలా గ్రహించగలరు?

Verse 91

आनीय खेटान्गणितांस्तेषां वारं विचिंतयेत् । शुभाशुभान्यैः कालस्य ग्राहयामो हि लक्षणम् ॥ ९१ ॥

గ్రహాల గణితగతులను సమీకరించి వాటి వారప్రభావాన్ని విచారించాలి; శుభాశుభ సూచనల ద్వారానే కాలలక్షణాన్ని మేము నిర్ణయిస్తాము।

Verse 92

तस्मादन्वेषणीयं तत्कालज्ञानाय धीमता । उत्पातरूपाः केतूनामुदयास्तमया नृणाम् ॥ ९२ ॥

కాబట్టి ప్రస్తుతకాల స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడానికి జ్ఞానులు వీటిని పరిశీలించాలి—కేతువుల ఉత్పాతరూపాలు, అనగా మనుష్యులను ప్రభావితం చేసే వాటి ఉదయాస్తమయాలు।

Verse 93

दिव्यांतरिक्षा भौमास्ते शुभाशुभफलप्रदाः । यज्ञध्वजास्त्रभवनरक्षवृद्धिंगजोपमाः ॥ ९३ ॥

ఈ సూచనలు దివ్య, అంతరిక్ష, భౌమమై ఉండవచ్చు; ఇవి శుభాశుభ ఫలాలను ఇస్తాయి. గజసమాన బలంతో యజ్ఞం, ధ్వజం, ఆయుధాలు, గృహాల రక్షణను మరియు వృద్ధిని కలిగిస్తాయి।

Verse 94

स्तम्भशूलांकुशाकारा आंतरिक्षाः प्रकीर्तिताः । नक्षत्रसंस्थिता दिव्या भौमा ये भूमिसंस्थिताः ॥ ९४ ॥

అంతరిక్షంలోని (లక్షణాలు) స్తంభం, శూలం, అంకుశం వంటి ఆకారాలుగా చెప్పబడినవి. నక్షత్రాలలో స్థితమైనవి దివ్యాలు; భూమిపై స్థితమైనవి భౌమాలు।

Verse 95

एकोऽपि भिन्नरूपः स्याज्जंतुर्नाम शुभाय वै । यावन्तो दिवसान्केतुर्दृश्यते विविधात्मकः ॥ ९५ ॥

ఒక జీవి కూడా భిన్నమైన (విచిత్ర) రూపంలో కనిపిస్తే అది శుభలక్షణమే. అలాగే వివిధ రూపాలతో కేతువు ఎంత రోజులు కనిపిస్తే, అంత రోజులు దాని ప్రభావం ఉంటుందని గ్రహించాలి।

Verse 96

तावान्मासैः फलं यच्छत्यष्टौ सारव्यवत्सरैः । ये दिव्याः केतवस्तेपि शश्वज्जीवफलप्रदाः ॥ ९६ ॥

ఎన్ని నెలల్లోనో అదే ఫలం లభిస్తుంది; అది లేకపోతే ఎనిమిది సంవత్సరాల్లో కలిగేది. ఆ దివ్య కేతువులు కూడా జీవులకు నిత్యం ఫలప్రదులు.

Verse 97

ह्रस्वः स्निग्धः सुप्रसन्नः श्वेतकेतुः सुवृष्टिकृत् । क्षिप्रादस्तमयं याति दीर्घकेतुरवृष्टिकृत् ॥ ९७ ॥

చిన్నగా, మెరుస్తూ, ప్రసన్నంగా, తెల్లని కేతువు మంచి వర్షాన్ని కలిగిస్తుంది; అది త్వరగా అస్తమిస్తుంది. దీర్ఘ కేతువు అయితే అవృష్టి (వర్షాభావం) కలిగిస్తుంది.

Verse 98

अनिष्टदो धूमकेतुः शक्रचापसमप्रभः । द्वित्रिचतुःशूलरूपः स च राज्यांतकृन्मतः ॥ ९८ ॥

అనిష్టాన్ని కలిగించే ధూమకేతువు, ఇంద్రధనుస్సు వంటి కాంతితో మెరిసి, రెండు మూడు నాలుగు శూలాల రూపంగా కనిపిస్తే—అది రాజ్యాంతకారక సూచనగా భావించబడుతుంది.

Verse 99

मणिहारस्तु वर्णाभा दीप्तिमंतोऽकसूनवः । केतवश्चोदिताः पूर्वापरयोर्नृपहानिदाः ॥ ९९ ॥

మణిహారంలాంటి వర్ణకాంతితో ప్రకాశించే సూర్యపుత్ర కేతువులు ఉదయించి తూర్పు లేదా పడమర దిశల్లో కనిపిస్తే—అవి రాజులకు హానిని సూచించే శకునాలవుతాయి.

Verse 100

वंसुकबिंबक्षितजच्छुकतुंडादिसन्निभाः । हुताशनोदितास्तेऽपि केतवः फलदाः स्मृताः 1. ॥ १०० ॥

వెదురు మొగ్గ, గుమ్మడికాయ, మట్టిగడ్డ, చిలుక ముక్కు మొదలైన వాటి పోలికగా కనిపించే కేతువులు—అగ్ని దిశ నుండి ఉదయించినా—ఫలప్రదులుగా స్మరించబడ్డాయి.

Verse 101

भूसुता जलतैलाभा वर्तुलाः क्षुद्भयप्रदाः । सुभिक्षक्षेमदाः श्वेतकेतवः सोमसूनवः ॥ १०१ ॥

భూసుతులు జలము లేదా తైలమువలె కనిపించి వృత్తాకారమై క్షామభయాన్ని కలిగిస్తారు; అయితే శ్వేతకేతువులైన సోమసూనువులు సుభిక్షం, క్షేమం ప్రసాదిస్తారు।

Verse 102

पितामहात्मजः केतुस्त्रिवर्णस्त्रिदशान्वितः । ब्रह्मदंडाद्धूमकेतुः प्रजानामंतकृन्मतः ॥ १०२ ॥

పితామహుడు (బ్రహ్మ) కుమారుడైన కేతువు త్రివర్ణుడై దేవగణసహితుడని చెప్పబడెను; బ్రహ్మదండమునుండి జన్మించిన అతడు ‘ధూమకేతు’గా, ప్రజలకు అంతకారకుడని భావించబడును।

Verse 103

एशान्यां भार्गवसुताः श्वेतरूपास्त्वनिष्टदाः । अनिष्टदाः पंगुसुता विशिखाः कमकाह्वयाः ॥ १०३ ॥

ఈశాన దిశలో భార్గవసుతులు శ్వేతరూపులై అనిష్టాన్ని కలిగిస్తారు; అలాగే పంగుసుతులైన ‘విశిఖ’లు ‘కమకా’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధులై, వారు కూడా అశుభఫలదాయకులు।

Verse 104

विकचाख्या गुरुसुता वेष्टा याम्ये स्थिता अपि । सूक्ष्माः शुक्ला बुधसुताश्चौररोगभयप्रदाः ॥ १०४ ॥

‘వికచా’ అనే—గురుసుత అని చెప్పబడినది—మరియు ‘వేష్టా’, దక్షిణ దిశలో ఉన్నప్పటికీ సూక్ష్మమై శుక్లప్రభతో ప్రకాశిస్తాయి; ఇవి ‘బుధసుతులు’గా దొంగలు, రోగాల భయాన్ని కలిగిస్తాయి।

Verse 105

कुजात्मजाः कुंकुमाख्या रक्ताः शूलास्त्वनिष्टदाः । अग्निजा विश्वरूपाख्या अग्निवर्णाः सुखप्रदाः ॥ १०५ ॥

కుజుడు (మంగళుడు) కుమారులు ‘కుంకుమ’ అని పిలువబడుతారు; వారు రక్తవర్ణులై శూలసదృశంగా అనిష్టదాయకులు. అగ్నిజులు ‘విశ్వరూప’ అగ్నివర్ణులై సుఖాన్ని ప్రసాదిస్తారు।

Verse 106

अरुणाः श्यामलाकारा अर्कपुत्राश्च पापदाः । शुक्रजा ऋक्षसदृशाः केतवः शुभदायकाः ॥ १०६ ॥

అరుణులు శ్యామవర్ణాకారులు; సూర్యపుత్రులై పాపఫలములు కలిగించువారు. శుక్రజ కేతువులు ఎలుగుబంటివలె ఉండి శుభఫలదాయకులు.

Verse 107

कृत्तिकासु भवो धूमकेतुर्नूनं प्रजाक्षयः । प्रासादवृक्षशैलेषु जातो राज्ञां विनाशकृत् ॥ १०७ ॥

కృత్తికా నక్షత్రంలో కనిపించే ధూమకేతువు నిశ్చయంగా ప్రజాక్షయాన్ని సూచిస్తుంది. ప్రాసాదాలు, వృక్షాలు లేదా శైలాలపై ఉదయిస్తే రాజుల వినాశకారకమవుతుంది.

Verse 108

सुभिक्षकृत्कौमुदाख्यः केतुः कुमुदसन्निभः । आवर्तकेतुसंध्यायां शशिरो नेष्टदायकः ॥ १०८ ॥

కౌముద అనే కేతువు సుభిక్షాన్ని కలిగించువాడు; కుముదపుష్పంలా తెల్లగా కనిపిస్తాడు. అయితే ఆవర్తకేతు కలిగిన సంధ్యలో చంద్రుడు అనిష్టఫలదాయకుడవుతాడు.

Verse 109

ब्रह्मदेवमनोर्मानं पित्र्यं सौरं च सावनम् । चांद्रमार्क्षं गुरोर्मानमिति मानानि वै नव ॥ १०९ ॥

బ్రహ్మమానం, దేవమానం, మనుమానం, పితృమానం, సౌరమానం, సావనమానం, చాంద్రమానం, ఆర్క్ష (నక్షత్ర) మానం, గురుమానం—ఇవి తొమ్మిది కాలమానాలు.

Verse 110

एतेषां नवमानानां व्यवहारोऽत्र पञ्चभिः । तेषां पृथक्पृथक्कार्यं वक्ष्यते व्यवहारतः ॥ ११० ॥

ఈ తొమ్మిది మానాల వ్యవహారం ఇక్కడ ఐదు విధాలుగా జరుగుతుంది. వాటి వేర్వేరు కార్యాలు వ్యవహారరీత్యా విడివిడిగా చెప్పబడతాయి.

Verse 111

ग्रहाणां निखिलश्चारो गृह्यते सौरमानतः । वृष्टेर्विधानं स्त्रीगर्भः सावनेनैव गृह्यते ॥ १११ ॥

గ్రహాల సమస్త గతి సౌరమానంతో నిర్ణయించబడుతుంది; అయితే వర్ష నియమం మరియు స్త్రీ గర్భకాల గణన మాత్రం సావన (దినాధార) మానంతోనే నిర్ణయమగును.

Verse 112

प्रवर्षणां समे गर्भो नाक्षत्रेण प्रगृह्यते । यात्रोद्वाहव्रतक्षौरे तिथिवर्षेशनिर्णयः ॥ ११२ ॥

వర్షాకాలాన్ని ఆధారంగా సంవత్సరం లెక్కిస్తే గర్భం (మరియు దాని గణన) నక్షత్రంతో స్థిరపరచరాదు. యాత్ర, వివాహం, వ్రతం, చౌళకర్మలలో నిర్ణయం తిథి మరియు వర్షేశుడు (సంవత్సరాధిపతి) ద్వారా చేయాలి.

Verse 113

पर्ववास्तूपवासादि कृत्स्नं चांद्रे ण गृह्यते । गृह्यते गुरुमानेन प्रभवाद्यब्दलक्षणम् ॥ ११३ ॥

పర్వదినాలు, వాస్తు సంబంధ కర్మలు, ఉపవాసాది సమస్తం చాంద్రమానంతో నిర్ణయించబడును. ప్రభవాది సంవత్సరల లక్షణం గురుమానం (బృహస్పతి మానం) ద్వారా గ్రహించబడును.

Verse 114

तत्तन्मासैर्द्वादशभिस्तत्तदष्टौ भवेत्ततः । गुरुमध्यमचारेण षष्ट्यब्दाः प्रभवादयः ॥ ११४ ॥

ఆ ఆ మాసాలు పన్నెండు కలిసితే ఒక సంవత్సరం అవుతుంది; తరువాత అదే గణనతో మరల ఎనిమిది (సంవత్సరాలు) ఏర్పడతాయి. గురువు మధ్యగమనానుసారం ప్రభవాది అరవై సంవత్సరాలు చెప్పబడినవి.

Verse 115

प्रभवो विभवः शुक्लः प्रमोदोऽथ प्रजापतिः । अंगिराः श्रीमुखो भावो युवा धाता तथैव च ॥ ११५ ॥

ప్రభవ, విభవ, శుక్ల, ప్రమోద, ప్రజాపతి; అలాగే అంగిరా, శ్రీముఖ, భావ, యువ, ధాతా—ఇవి (సంవత్సర నామాలు).

Verse 116

ईश्वरो बहुधान्यश्च प्रमाथी विक्रमो वृषः । चित्रभानुस्सुभानुश्च तारणः पार्थिवोऽव्ययः ॥ ११६ ॥

ఆయనే పరమేశ్వరుడు; ధాన్య-సంపదను ప్రసాదించువాడు; దుష్టులను దమనించువాడు; విక్రమస్వరూపుడు; ధర్మాన్ని నిలుపు వృషభుడు. చిత్రప్రభతో, శుభకాంతితో ప్రకాశించువాడు; తారకుడు; భూలోకాధిపతి అయినా అవ్యయుడు।

Verse 117

सर्वजित्सर्वधारी च विरोधी विकृतः खरः । नंदनो विजयश्चैव जयो मन्मथदुर्मुखौ ॥ ११७ ॥

ఆయనే సర్వజిత్—సర్వవిజేత; సర్వధారీ—సర్వాన్ని ధరించువాడు; అధర్మవిరోధి; అవికృతుడు—అపరివర్తితుడు; ఖరుడు—అడుగడుగునా అచలుడు. నందనుడు—ఆనందదాత; విజయము; జయము; మన్మథదమనుడు; దుర్ముఖుడు—భయంకర ముఖధారి।

Verse 118

हेमलंबो विलंबश्च विकारी शार्वरी लवः । शुभकृच्छोभनः क्रोधी विश्वावसुपराभवौ ॥ ११८ ॥

ఈ నామాలు—హేమలంబ, విలంబ, వికారీ, శార్వరీ, లవ; శుభకృత్, శోభన, క్రోధీ; విశ్వావసు, పరాభవ—ఇవి ప్రభువు పవిత్ర నామాలు।

Verse 119

प्लवंगः कीलकः सौम्यः सामाप्तश्च विरोधकृत् । र्प्भावी प्रमादी च आनन्दो राक्षसोऽनलः ॥ ११९ ॥

ఈ నామాలు—ప్లవంగ, కీలక, సౌమ్య, సామాప్త, విరోధకృత్; అలాగే ఋభావీ, ప్రమాదీ, ఆనంద, రాక్షస, అనల—ఇవీ ప్రభువు నామాలు।

Verse 120

पिंगलः कालयुक्तश्च सिद्धार्थो रौद्र दुर्मतीः । दुंदुभी रुधिरोद्गारी रक्ताक्षः क्रोधनः क्षयः ॥ १२० ॥

ఆయనే పింగల, కాలయుక్తుడు, సిద్ధార్థుడు; రౌద్రుడు, దుర్మతిగా పిలువబడును. దుందుభి నాదంలా గర్జించువాడు; రుధిరోద్గారీ; రక్తాక్షుడు; క్రోధనుడు; క్షయము—లయస్వరూపుడు।

Verse 121

नामतुल्यफलाः सर्वे विज्ञेयाः षष्टिवत्सराः । युगं स्थात्पंचभिर्वर्षैर्युगान्येवं तु द्वादश ॥ १२१ ॥

అరవై సంవత్సరాలన్నీ తమ తమ నామానుగుణమైన ఫలములను ప్రసాదించేవని తెలుసుకోవాలి. ఐదు సంవత్సరాలు ఒక యుగము; ఈ విధంగా అరవై సంవత్సరాలలో పన్నెండు యుగములు ఉంటాయి.

Verse 122

तेषामीशाः क्रमाज्ज्ञेया विष्णुर्देवपुरोहितः । पुरंदरो लोहितश्च त्वष्टाहिर्बुध्न्यसंज्ञकः ॥ १२२ ॥

వారి అధిపతులను క్రమంగా తెలుసుకోవాలి—విష్ణువు, దేవపురోహితుడు; పురందరుడు (ఇంద్రుడు); లోహితుడు; త్వష్టా; మరియు అహిర్బుధ్న్య అనే దేవుడు.

Verse 123

पितरश्च ततो विश्वे शशींद्रा ग्न्यश्विनो भगः । तथा युगस्य वर्षेशास्त्वग्निनेंदुविधीश्वराः ॥ १२३ ॥

తదుపరి పితృదేవతలు మరియు విశ్వేదేవులు; అలాగే సోముడు, ఇంద్రుడు, అగ్ని, అశ్వినీదేవతలు, భగుడు. అలాగే యుగములకు, సంవత్సరములకు అధిపతులు అగ్ని, చంద్రుడు, విధీశ్వరుడు.

Verse 124

अथाद्वेशचमूनाथसस्यपानां बलाबलम् । तत्कालं ग्रहचारं च सम्यग् ज्ञात्वा फलं वदेत् ॥ १२४ ॥

తదుపరి అద్వేష, చమూనాథ మొదలైన అంశాలు, పంటలు మరియు త్రాగునీటి బలాబలమును, అలాగే ఆ కాలంలోని గ్రహచారమును సమ్యకుగా తెలుసుకొని ఫలితాన్ని చెప్పాలి.

Verse 125

सौम्यायनं मासषट्कं मृगाद्यं भानुभुक्तितः । अहः सुराणां तद्रा त्रिः कर्काद्यं दक्षिणायनम् ॥ १२५ ॥

సూర్యుడు రాశులలో సంచరించుటనుబట్టి మకరాది నుండి ప్రారంభమయ్యే ఆరు నెలల కాలము ‘సౌమ్యాయన’ (ఉత్తరాయణ) అని చెప్పబడుతుంది. అదే దేవతల దినము; దానికి రాత్రి కర్కాటకాది నుండి ప్రారంభమయ్యే ఆరు నెలల ‘దక్షిణాయన’ము.

Verse 126

गृहप्रवेशवैवाहप्रतिष्ठामौंजिबन्धनम् । मघादौ मंगलं कर्म विधेयं चोत्तरायणे ॥ १२६ ॥

గృహప్రవేశం, వివాహం, ప్రతిష్ఠ, మౌంజీబంధనం (ఉపనయనం) వంటి మంగళకర్మలు మఘా నక్షత్రం మొదలుకొని, సూర్యుని ఉత్తరాయణంలో నిర్వహించవలెను।

Verse 127

याम्यायने गर्हितं च कर्म यत्नात्प्रशस्यते । माघादिमासौ द्वौ द्वौ च ऋतवः शिशिरादयः ॥ १२७ ॥

దక్షిణాయణంలో యత్నపూర్వకంగా చేసిన కర్మ, సాధారణంగా నిందనీయం అయినా, ప్రశంసనీయం అవుతుంది। మాఘం మొదలుకొని నెలలు రెండు-రెండుగా, అలాగే శిశిరాది ఋతువులు కూడా రెండు నెలలుగా ఉంటాయి।

Verse 128

मृगाच्छिशिरवसंतश्च ग्रीष्माः स्युश्चोत्तरायणे । वर्षा शरच्च हेमंतः कर्काद्वै दक्षिणायने ॥ १२८ ॥

మృగశీర్షం మొదలుకొని శిశిర, వసంత, గ్రీష్మ ఋతువులు ఉత్తరాయణానికి చెందుతాయి। కర్కాటకం మొదలుకొని వర్షా, శరద్, హేమంత ఋతువులు దక్షిణాయణానికి చెందుతాయి।

Verse 129

चांद्रो दर्शावधिः सौरः संक्रात्या सावनो दिनैः । त्रिंशद्भिश्चंद्र भगणो मासो नाक्षत्रसंज्ञकः ॥ १२९ ॥

చాంద్రమాసం అమావాస్యాంతం వరకు లెక్కించబడుతుంది; సౌరమాసం సంక్రాంతి ద్వారా నిర్ణయించబడుతుంది। సావనమాసం దినగణనతో; ముప్పై తిథులున్న చంద్రభగణమాసాన్ని ‘నాక్షత్రమాసం’ అంటారు।

Verse 130

मधुश्च माधवः शुक्रः शुचिश्चाथ नभस्ततः । नभस्य इषःऊर्जश्च सहाश्चैव सहस्यकः ॥ १३० ॥

మధు, మాధవ, శుక్ర, శుచి; తరువాత నభ; ఆపై నభస్య; తరువాత ఇష, ఊర్జ; అలాగే సహా, సహస్యక—ఇవి వరుసగా నెలల పేర్లు।

Verse 131

तपास्तपस्य क्रमशश्चैत्रादीनां समाह्वयाः । यस्मिन्मासे पौर्णमासी येन धिष्ण्येन संयुता ॥ १३१ ॥

తపస్, తపస్య—ఇవి క్రమంగా చైత్రాది నెలలకు కూడా పేర్లుగా చెప్పబడినవి. ఏ నెలలో ఏ పౌర్ణమి వస్తుందో, ఆ పౌర్ణమి ఏ నక్షత్ర-ధిష్ణ్యంతో యుక్తమై ఉంటుందో, అదే ఆ మాసానికి గుర్తు, నామం అవుతుంది.

Verse 132

तन्नक्षत्राह्वयो मासः पौर्णमासी तदाह्वया । तत्पक्षौ दैव पित्राख्यौ शुक्लकृष्णौ तथापरे ॥ १३२ ॥

ఆ (అధిష్ఠాత) నక్షత్ర నామంతోనే మాసానికి సంజ్ఞ కలుగుతుంది; పౌర్ణమి కూడా అదే పేరుతో ప్రసిద్ధి. దాని రెండు పక్షాలు ‘దైవ’ మరియు ‘పిత్ర్య’ అని పిలువబడతాయి—అవి శుక్ల, కృష్ణ పక్షాలు.

Verse 133

शुभाशुभे कर्मणि च प्रशस्तौ भवतः सदा । क्रमात्तिथीनां ब्रह्माग्नी विरिंचिविष्णुशैलजाः ॥ १३३ ॥

శుభమయమైనా అశుభమయమైనా కర్మలలో మీరు ఇద్దరూ ఎల్లప్పుడూ ప్రశస్తులుగా చెప్పబడతారు. తిథుల క్రమంలో బ్రహ్మా, అగ్ని; అలాగే విరించి, విష్ణు, శైలజా (పార్వతి) అధిష్ఠాతృ దేవతలుగా స్మరించబడతారు.

Verse 134

विनायकयमौ नागचंद्रौ स्कंदोऽकवासवौ । महेन्द्र वासवौ नागदुर्गादंडधराह्वयः ॥ १३४ ॥

వినాయకుడు, యముడు; నాగుడు, చంద్రుడు; స్కందుడు, (ఇద్దరు) వసువులు; మహేంద్రుడు, వాసవుడు; అలాగే నాగుడు, దుర్గ, దండధరుడు—ఇవి ఈ సందర్భంలో జపించబడే దివ్య నామాలు.

Verse 135

शिवविष्णू हरिरवीकामः सर्वः कलीततः । चन्द्र विश्वेदर्शसंज्ञतिथीशाः पितरः स्मृताः ॥ १३५ ॥

శివుడు, విష్ణువు, హరి, రవి (సూర్యుడు), కాముడు—ఇవన్నీ ‘కలీతత’ గణంతో సంబంధించాయని చెప్పబడుతుంది. చంద్రుడు, విశ్వేదేవులు, అలాగే ‘తిథీశ’ అని పిలువబడే దేవతలు పితృదేవతలుగా స్మరించబడతారు.

Verse 136

नंदाभद्रा जयारिक्तापूर्णाः स्युस्तिथयः पुनः । त्रिरावृत्त्या क्रमाज्ज्ञेया नेष्टमध्येष्टदाः सिते ॥ १३६ ॥

మళ్లీ తిథులు నందా, భద్రా, జయా, రిక్తా, పూర్ణా అని తెలుసుకోవాలి. ఈ క్రమాన్ని వరుసగా మూడుసార్లు పునరావృతం చేస్తే పక్షమంతటా అవి గుర్తించబడతాయి. శుక్లపక్షంలో ఇవి వరుసగా అనిష్ట, మధ్యమ, ఇష్ట ఫలాలను ఇస్తాయి.

Verse 137

कृष्णपक्षे त्विष्टमध्यानिष्टदाः क्रमशस्तदा । अष्टमी द्वादशी षष्ठी चतुर्थी च चतुर्दशी ॥ १३७ ॥

కృష్ణపక్షంలో ఈ తిథులు క్రమంగా ఇష్టము నుండి మధ్యమము, అనిష్టము వరకు ఫలమిచ్చేవిగా భావిస్తారు—అష్టమి, ద్వాదశి, షష్ఠి, చతుర్థి, చతుర్దశి.

Verse 138

तिथयः पक्षरंध्राख्या ह्यतिरूक्षा प्रकीर्तिताः । समुद्र मनुरंध्रांकतत्त्वसंख्यास्तुनाडिकाः ॥ १३८ ॥

తిథులు అత్యంత సూక్ష్మమని చెప్పబడుతూ ‘పక్ష-రంధ్రాలు’ అని పిలవబడతాయి. అలాగే నాడికా కాలమానాలు ‘సముద్ర’, ‘మను’, ‘రంధ్ర’, ‘అంక’, ‘తత్త్వ’ వంటి సంప్రదాయ సంఖ్యా-సంకేతాల ప్రకారం లెక్కించాలి.

Verse 139

त्याज्याः स्युस्तासु तिथिषु क्रमात्पंच च सर्वदा । अमावास्या च नवमी हित्वा विषमसज्ञिका ॥ १३९ ॥

ఆ తిథులలో క్రమంగా ఐదు తిథులు ఎల్లప్పుడూ వర్జ్యమని చెప్పబడింది. అమావాస్య మరియు నవమిని తప్ప మిగిలినవన్నీ ‘విషమ’ (అశుభ) తిథులుగా ప్రసిద్ధం.

Verse 140

तिथयस्तुप्रशस्तास्युर्मध्यमा प्रतिपत्सिता । षष्ठ्यां तैलं तथाष्टम्यां मासं क्षौरं कलेस्तिथौ ॥ १४० ॥

తిథులలో మధ్య తిథులు శుభప్రదమని, ప్రతిపద కూడా అనుమతించబడిందని చెప్పబడింది. షష్ఠి నాడు నూనె పూయాలి; అష్టమి నాడు మాసవ్రతం చేయాలి; కాల-తిథి నాడు క్షౌరకర్మ (గోరింత/గుండ్రం) చేయాలి.

Verse 141

पूर्णिमादर्शयोर्नारीसेवनं परिवर्जयेत् । दर्शे षष्ठ्यां प्रतिपदि द्वादश्यां प्रतिपर्वसु ॥ १४१ ॥

పౌర్ణమి, అమావాస్య దినములలో స్త్రీసంగమును వర్జించవలెను. దర్శదినం, షష్ఠి, ప్రతిపద, ద్వాదశి మరియు సమస్త పర్వదినములలోనూ విరమించాలి।

Verse 142

नवम्यां च न कुर्वीत कदाचिद्दंतधावनम् । व्यतीपाते च संक्रांतावेकादश्यां च पर्वसु ॥ १४२ ॥

నవమి నాడు ఎప్పటికీ దంతధావనం చేయరాదు. వ్యతీపాత, సంక్రాంతి, ఏకాదశి మరియు పర్వదినములలోనూ దంతమార్జనం వర్జ్యం।

Verse 143

अर्कभौमदिने षष्ठ्यां नाभ्यंगो वैधृतौ तथा । यः करोति दशम्यां च स्नानमामलकैर्नरः ॥ १४३ ॥

ఆదివారం లేదా మంగళవారం వచ్చిన షష్ఠీ నాడు, అలాగే వైధృతి యోగంలో అభ్యంగం (నూనె మర్దనం) చేయరాదు. అయితే దశమి నాడు ఆమలకంతో స్నానం చేసే నరుడు శుద్ధిఫలాన్ని పొందును।

Verse 144

पुत्रहानिर्भवेत्तस्य त्रयोदश्यां धनक्षयः । अर्थपुत्रक्षयस्तस्य द्वितीयायां न संशयः ॥ १४४ ॥

త్రయోదశి నాడు అతనికి పుత్రహాని కలుగును; ద్వితీయ నాడు ధనక్షయం. ద్వితీయ రోజున ధనం మరియు పుత్రుడు—రెండింటి నాశనం జరుగును, సందేహం లేదు।

Verse 145

अमायां च नवम्यां च सप्तम्यां च कुलक्षयः । या पौर्णिमा दिवा चंद्र मती सानुमती स्मृता ॥ १४५ ॥

అమావాస్య, నవమి, సప్తమి దినములలో కులక్షయం అని చెప్పబడింది. పగలు చంద్రుడు కనిపించే పౌర్ణమి ‘చంద్రమతి’ మరియు ‘సానుమతి’ అని స్మరించబడుతుంది।

Verse 146

रात्रौ चन्द्र वती राकाप्यमावास्या तथा द्विधा । सिनीवाली चेंदुमती कुहूर्नेंदुमती मता ॥ १४६ ॥

రాత్రివేళ చంద్రసహిత తిథి ‘రాకా’ అని ప్రసిద్ధి. అమావాస్య రెండు విధాలు—సినీవాలీ ‘ఇందుమతీ’ (చంద్రయుక్త), కుహూ ‘అనిందుమతీ’ (చంద్రరహిత) అని చెప్పబడింది.

Verse 147

कार्तिके शुक्लनवमी त्वादिः कृतयुगस्य च । त्रेतादिर्माधवे शुक्ले तृतीया पुण्यसंज्ञिता ॥ १४७ ॥

కార్తిక మాస శుక్ల నవమి కృత (సత్య) యుగారంభమని చెప్పబడింది. అలాగే మాధవ (వైశాఖ) మాస శుక్ల తృతీయ త్రేతా యుగపు పుణ్యారంభమని ప్రసిద్ధి.

Verse 148

कृष्णापंचदशी माघे द्वापरादिरुदीरिता । कल्पादिः स्यात्कृष्णपक्षे नभस्यस्य त्रयोदशी ॥ १४८ ॥

మాఘ మాస కృష్ణ పక్ష పంచదశి (అమావాస్య) ద్వాపర యుగారంభమని బోధించబడింది. అలాగే నభస్య (భాద్రపద) మాస కృష్ణ పక్ష త్రయోదశి కల్పారంభమని చెప్పబడింది.

Verse 149

द्वादश्यूर्जे शुक्लपक्षे नवम्यच्छेश्वयुज्यपि । चेत्रे भाद्र पदे चैव तृतीया शुक्लसंज्ञिता ॥ १४९ ॥

ఊర్జ (కార్తిక) మాస శుక్ల పక్ష ద్వాదశి శుభమని కీర్తించబడింది; అలాగే ఆశ్వయుజ (ఆశ్విన) మాస నవమి కూడా. చైత్రం మరియు భాద్రపదంలో శుక్ల పక్ష తృతీయ ‘శుక్లా’ అని శుభంగా పేర్కొనబడింది.

Verse 150

एकादशी सिता पौषे ह्याषाढेर्देशमीसिता । माघे च सप्तमी शुक्ला नभस्ये त्वसिताष्टमी 1. ॥ १५० ॥

పౌష మాసంలో శుక్ల (సిత) ఏకాదశి; ఆషాఢంలో శుక్ల దశమి; మాఘంలో శుక్ల సప్తమి; మరియు నభస్య (భాద్రపద) మాసంలో కృష్ణ (అసిత) అష్టమి అని చెప్పబడింది.

Verse 151

श्रावणे मास्यमावास्या फाल्गुने मासि पौर्णिमा । आषाढें कार्तिके मासि ज्यष्ठे चैत्रे च पौर्णिमा ॥ १५१ ॥

శ్రావణ మాసంలో అమావాస్యను ఆచరించవలెను; ఫాల్గుణ మాసంలో పౌర్ణమి. ఆషాఢ, కార్తిక మాసాలలోను, అలాగే జ్యేష్ఠ, చైత్ర మాసాలలోను పౌర్ణమి తిథియే విధేయము।

Verse 152

मन्वादयो मानवानां श्राद्धेष्वत्यंतपुण्यदा । भाद्रे कृष्णत्रयोदश्यां मघामिंदुः करे रविः ॥ १५२ ॥

మానవులకు మన్వాది మొదలైన శ్రాద్ధసంబంధ ఆచారాలు అత్యంత పుణ్యప్రదములు—ప్రత్యేకించి భాద్రపద కృష్ణపక్ష త్రయోదశిన, చంద్రుడు మఘా నక్షత్రంలో, సూర్యుడు హస్త నక్షత్రంలో ఉన్నప్పుడు।

Verse 153

गजच्छाया तदा ज्ञेया श्राद्धे ह्यत्यंतपुण्यदा । एकस्मिन्वासरे तिस्रस्तिथयः स्यात्तिथिक्षयः ॥ १५३ ॥

ఆ సమయంలో ‘గజఛాయా’ అనే శుభకాలాన్ని తెలుసుకోవాలి; శ్రాద్ధకర్మలో అది అత్యంత పుణ్యప్రదం. ఒకే రోజులో మూడు తిథులు వచ్చినచో దానిని ‘తిథిక్షయ’మని అంటారు।

Verse 154

तिथिर्वारत्रये त्वेका ह्यधिका द्वे च निंदिते । सूर्यास्तमनपर्यंतं यस्मिन्वारे तु या तिथिः ॥ १५४ ॥

మూడు వారాల వ్యవధిలో ఒక తిథి ‘అధిక’గా ఉండవచ్చు, రెండు ‘నిందిత’గా పరిగణింపబడతాయి. ఏ వారంలో ఏ తిథి సూర్యాస్తమం వరకు (లేదా దాని మించి) కొనసాగుతుందో, ఆ తిథినే ఆ వారానికి నియమించాలి।

Verse 155

विद्यते सा त्वखंडा स्यान्न्यूना चेत्खंडसंज्ञिता । तिथेः पंचदशो भागः क्रमात्प्रतिपदादयः ॥ १५५ ॥

తిథి సంపూర్ణంగా ఉన్నచో అది ‘అఖండా’; లోపముంటే ‘ఖండ’ అని పిలుస్తారు. తిథి అనేది చాంద్రమాసంలోని పదిహేనవ భాగం; ప్రతిపద మొదలైన క్రమంలో సాగుతుంది।

Verse 156

क्षणसंज्ञास्तदर्द्धानि तासामर्द्धप्रमाणतः । रविः स्थिश्चरश्चन्द्र ः क्रूरोवक्रोखिलो बुधः ॥ १५६ ॥

ఆ (కాల విభాగాల) అర్ధాలను ‘క్షణ’మని అంటారు; వాటి అర్ధ-ప్రమాణం ప్రకారం—సూర్యుడు స్థిరుడు, చంద్రుడు చరుడు; బుధుడు క్రూరుడు, వక్రగామి, అసమ గతి కలవాడు అని చెప్పబడింది।

Verse 157

लघुरीज्यो मृदुः शुक्रस्तीक्ष्णो दिनकरात्मजः । अभ्यक्तो भानुवारे यः स नरः क्लेशवान्भवेत् ॥ १५७ ॥

గురు ప్రభావం లఘువు, శుక్రుడు మృదువు, దినకరుని కుమారుడు శని తీక్ష్ణుడు. ఆదివారంలో శరీరానికి నూనె రాసుకునే మనిషి క్లేశభాగుడవుతాడు।

Verse 158

ऋक्षेशे कांतिभाग्भौमे व्याधिसौभाग्यमिंदुजे । जीवे नैवं सिते हानिर्मन्दे सर्वसमृद्धयः ॥ १५८ ॥

నక్షత్రాధిపతి కుజుడు అయితే కాంతి, ఆకర్షణ లభిస్తుంది; బుధుడు అయితే వ్యాధి మరియు సౌభాగ్యం రెండూ కలుగుతాయి. గురుతో అటువంటి ఫలం కాదు; శుక్రునితో హాని, శనితో సంపూర్ణ సమృద్ధి కలుగుతుంది।

Verse 159

लंकोदयात्स्याद्वारादिस्तस्मादूर्ध्वमधोऽपिवा । देशांतरस्वचरार्द्धनाडीभिरपरे भवेत् ॥ १५९ ॥

లంకలో సూర్యోదయాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని ద్వారకాది ప్రాంతాల కాలం నిర్ణయించబడుతుంది—ఎక్కడో ముందుగా, ఎక్కడో వెనుకగా. ఇతర దేశాలలో దేశాంతర స్వచరానికి అనుగుణంగా అర్ధనాడీలతో తేడా లెక్కించాలి।

Verse 160

बलप्रदस्य खेटस्य कर्म सिद्ध्य्ति यत्कृतम् । तत्कर्म बलहीनस्य दुःखेनापि न सिद्ध्य्ति ॥ १६० ॥

బలం ప్రసాదించే తాయిత్తు (ఖేట) తో చేసిన కార్యం సిద్ధిస్తుంది; కానీ బలహీనునికి అదే కార్యం, బాధతో శ్రమించినా, సిద్ధించదు।

Verse 161

इंदुज्ञजीवशुक्राणां वासराः सर्वकर्मसु । फलदास्त्वितरे क्रूरे कर्मस्वभिमतप्रदाः ॥ १६१ ॥

చంద్ర, బుధ, గురు, శుక్ర వారాలు అన్ని కార్యాలలో శుభఫలప్రదాలు. మిగిలిన వారాలు క్రూరమని చెప్పబడినవి; అవి కఠినమైన లేదా బలప్రయోగకర్మలలోనే ఇష్టఫలాన్ని ఇస్తాయి.

Verse 162

रक्तवर्णो रविश्चंद्रो गौरो भौमस्तु लोहितः । दूर्वावर्णो बुधो जीवः पीतः श्वेतस्तु भार्गवः ॥ १६२ ॥

సూర్యుడు, చంద్రుడు రక్తవర్ణులు; మంగళుడు గౌరవర్ణుడైనా లోహితాభుడని చెప్పబడును. బుధుడు దూర్వా గడ్డి వర్ణం; గురుడు పీతవర్ణం; శుక్రుడు శ్వేతవర్ణం.

Verse 163

कृष्णः सौरिः स्ववारेषु स्वस्ववर्णक्रिया हिताः । अद्रि बाणाश्च यस्तर्कपातालवसुधाधाः ॥ १६३ ॥

కృష్ణుడు మరియు సౌరి (శని) తమ తమ వారాలలో పూజింపబడితే శుభదాయకులని చెప్పబడింది. ఆ సమయంలో తమ తమ వర్ణానుసారంగా విధించిన క్రియలు హితకరమవుతాయి; ‘అద్రి’, ‘బాణ’ వంటి సంకేతనామాలు పరంపరగా స్మరించబడతాయి.

Verse 164

बाणाग्निलोचनानिह्यवेदवाहुशिलीमुखाः । त्र् येकाहयो नेत्रगोत्ररामाश्चंद्र रसर्तवः ॥ १६४ ॥

బాణాలు, అగ్ని, నేత్రాలు, పవిత్ర ఉచ్చారణ, వేదాలు, భుజాలు, పదునైన శిలీముఖాలు; త్రయం, ఏకాహం, అశ్వాలు; నేత్రాలు, గోత్రాలు, రాములు; చంద్రుడు, రసాలు, ఋతువులు—ఇవి పరస్పర సంబంధిత పవిత్ర అనుసంధానాలుగా స్మరించబడతాయి.

Verse 165

कुलिकाश्चोपकुलिका वारवेलास्तथा क्रमात् । प्रहरार्द्धप्रमाणास्ते विज्ञेयाः सूर्यवासरात् ॥ १६५ ॥

క్రమంగా కులికా, ఉపకులికా, వారవేళా అనే కాలవిభాగాలు సూర్యవాసరము (సూర్యోదయాధారిత దినము) నుండి లెక్కించగా ప్రతి ఒక్కటి అర్ధప్రహర పరిమాణమని తెలుసుకోవాలి.

Verse 166

यस्मिन्वारे क्षणो वारदृष्टस्तद्वासराधिपः । आद्यः षष्ठो द्वितीयोऽस्मात्तत्षष्ठस्तु तृतीयकः ॥ १६६ ॥

ఏ క్షణంలో ఏ వారము దర్శనమవుతుందో, ఆ దినానికి అధిపతి ఆ వారాధిపతియే. ఆ వారాధిపతిని ఆధారంగా మొదటివాడు ‘షష్ఠ’గా లెక్కించాలి; రెండవాడు అతనికి షష్ఠ, మూడవాడు అతనికి షష్ఠగా గణించబడును.

Verse 167

षष्ठः षष्ठश्चेतरेषां कालहोराधिपाः स्मृताः । सार्द्धनाडीद्वयेनैव दिवा रात्रौ यथाक्रमात् ॥ १६७ ॥

మిగిలినవారిలో షష్ఠుడు మరియు మరల షష్ఠుడు—వారే కాల-హోరాధిపతులని స్మరించబడతారు. ప్రతి హోరా రెండు నాడీలు మరియు అర్ధ నాడీ కలిపి (సార్ధ-నాడీద్వయం) ఉండి, పగలు-రాత్రి క్రమంగా ప్రవహిస్తుంది.

Verse 168

वारप्रोक्ते कर्मकार्ये तद्ग्रहस्य क्षणेऽपि सन् । नक्षत्रेशाः क्रमाद्दस्रयमवह्निपितामहाः ॥ १६८ ॥

ఏ కర్మను ప్రత్యేక వారంలో చేయమని చెప్పబడితే, ఆ వారగ్రహం క్షణమాత్రం ఉన్నా సరే, నక్షత్రాధిపతులు క్రమంగా దస్రులు (అశ్వినీదేవతలు), యముడు, అగ్ని, మరియు పితామహుడు (బ్రహ్మ) అని స్మరించబడతారు.

Verse 169

चंद्रे शादितिजीवाहिपितरो भगसंज्ञकः । अर्यमार्कत्वष्टृमरुच्छक्राग्निमित्रवासवः ॥ १६९ ॥

చంద్ర మండలంలో శా (శని), ఆదిత్యులు, జీవుడు (బృహస్పతి), అహులు (నాగులు), పితృదేవతలు ఉన్నారు; అలాగే ‘భగ’ అనే దేవత కూడా ఉంది. అక్కడ అర్యమ, అర్కుడు (సూర్యుడు), త్వష్ట, మరుతులు, చక్ర, అగ్నిమిత్ర, వాసవుడు (ఇంద్రుడు) కూడా పేర్కొనబడ్డారు.

Verse 170

नैरृत्युदकविश्वेजगोविंदवसुतोयपाः । अजैकपादहिर्बुध्न्या पूषा चेति प्रकीर्तिताः ॥ १७० ॥

నైరృత్య, ఉదక, విశ్వేజ, గోవింద, వసు, తోయపా, అజైకపాద్, అహిర్బుధ్న్య, పూషా—ఇవి ఇక్కడ జపించవలసిన నామాలుగా ప్రకటించబడ్డాయి.

Verse 171

पूर्वात्रयं मघाह्यग्निविशाखायममूलभम् । अधोमुखं तु नवकं भानौ तत्रविधीयते ॥ १७१ ॥

పూర్వా త్రయం, మఘా, (కృత్తిక) అగ్నితార, విశాఖ, ఆయమ, మూల—ఇవి ‘అమూలభ’ (ఆరంభానికి అనర్హ) అని చెప్పబడినవి. అలాగే సూర్యసంబంధ విచారంలో ‘అధోముఖ’ నవకమును కూడా అక్కడ విధిస్తారు.

Verse 172

बिलप्रवेशगणितभूतसाधनलेखनम् । शिल्पकर्मकलाकूपनिक्षेपोद्धरणादि यत् ॥ १७२ ॥

ఇందులో బిల/భూగర్భ మార్గాలలో ప్రవేశించే విద్య, గణితం, భూతసాధనకు సంబంధించిన విధానాలు, లేఖనకళ, శిల్పకర్మలు; అలాగే బావులలో దాచిన నిధి-నిక్షేపాలను వెలికితీయుట వంటి కార్యాలు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 173

मित्रेन्दुत्वाष्ट्रहस्तेन्द्रा दितिभांत्याश्विवायुभम् । तिर्यङ्मुखाख्यं नवकं भानौ तत्र विधीयते ॥ १७३ ॥

మిత్ర, ఇందు (చంద్రుడు), త్వష్టృ, హస్త, ఇంద్ర, దితి, భాంతి, అశ్వినులు, వాయు—ఈ తొమ్మిది ‘తిర్యఙ్ముఖ’ నవకమని ప్రసిద్ధం; సూర్యసంబంధ విచారంలో దీనిని అక్కడ విధిస్తారు.

Verse 174

हलप्रवाहगमन गंत्रीपत्रगजोष्ट्रकम् । खरगोरथनौयानालुलायहयकर्म च ॥ १७४ ॥

దున్నడం మరియు నీటి ప్రవాహ నిర్వహణ; రథ/బండి మరియు పత్ర-ఉపకరణాల పని; ఏనుగు-ఒంటెల సంరక్షణ; అలాగే గాడిదలు, పశువులు, రథాలు, పడవల వ్యవహారం, ఊగిసలాట/దోలిక మరియు గుర్రాలకు సంబంధించిన పనులు—ఇవి అన్నీ పేర్కొనబడ్డాయి.

Verse 175

ब्रह्मविष्णुमहेशार्यशततारावसूत्तराः । ऊद्ध्वास्यं नवकं भानां प्रोक्तमत्र विधीयते ॥ १७५ ॥

ఇక్కడ భానముల (నక్షత్రదేవతల) ‘ఊర్ధ్వాస్య’ నవకమని ప్రకటించబడింది—బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ, ఆర్యులు, శతతారలు, వసువులు, ఉత్తరాలు; ఇదే ఇక్కడ విధేయం.

Verse 176

नृपाभिषेकमांगल्यवारणध्वजकर्म च । प्रासादतोरणारामप्राकाराद्यं च सिद्ध्य्ति ॥ १७६ ॥

రాజాభిషేక మంగళకార్యాలు, ఏనుగులు మరియు ధ్వజాలకు సంబంధించిన విధికర్మలు, అలాగే ప్రాసాదం, తోరణం, ఉద్యానం, ప్రాకారము మొదలైన పనుల సిద్ధి కలుగుతుంది।

Verse 177

स्थिरं रोहिण्युत्तराख्यं क्षिप्रं सूर्याश्विपुष्यभम् । साधारणं द्विदैवत्यं वह्निभं च प्रकीर्तितम् ॥ १७७ ॥

రోహిణి మరియు మూడు ఉత్తర నక్షత్రాలు ‘స్థిర’మని; సూర్య, అశ్విని, పుష్య ‘క్షిప్ర’మని చెప్పబడినవి. ‘ద్విదైవత్య’ ‘సాధారణ’మని, ‘వహ్నిభ’ కూడా ప్రత్యేక వర్గమని ప్రకటించబడింది।

Verse 178

वस्वदित्यंवुपुष्याणि विष्णुभं चरसंज्ञितम् । मृद्विंदुमित्रचित्रांत्यमुग्रं पूर्वामघात्रिकम् ॥ १७८ ॥

వసువులు, ఆదిత్యులు, పుష్య సమూహం; ‘విష్ణుభ’ను ‘చర’ అని అంటారు. తరువాత మృద్, విందు, మిత్ర, చిత్రాంత్య సమూహం; ‘ఉగ్ర’; అలాగే పూర్వా మరియు మఘా మొదలైన త్రయం—ఇవి వర్గాలు అని ప్రకటించారు।

Verse 179

मूलाद्रा र्हींद्र भं तीक्ष्णं स्वनामसदृशं फलम् । चित्रादित्यंबुविष्ण्वंबांत्याधिमित्रवसूडुषु ॥ १७९ ॥

మూలా, ఆర్ద్రా, అలాగే ర్హీంద్ర, భం, తీక్ష్ణ—ఇవన్నీ తమ పేర్ల అర్థానికి తగిన ఫలాన్ని ఇస్తాయని చెప్పబడింది. అలాగే చిత్రా, ఆదిత్య, అంబు, విష్ణు, అంబా, అంత్య, ఆది, మిత్ర, వసూడు నక్షత్రాలలో కూడా పేరుకు అనుగుణంగా ఫలం లభిస్తుంది।

Verse 180

समृगेज्येषु बालानां कर्णवेधक्रिया हिता । दस्रेन्द्वदितितिष्येषु करादित्रितये तथा ॥ १८० ॥

పిల్లల కర్ణవేధ సంస్కారం మృగశీర్ష, జ్యేష్ఠా నక్షత్రాలలో హితకరం. అలాగే ధనిష్ఠ, శ్రవణ, అదితి (పునర్వసు), తిష్య (పుష్య) నక్షత్రాలలోను, హస్తా మొదలైన మూడు తిథుల్లోను చేయడం శుభమని చెప్పబడింది।

Verse 181

गजकर्माखिलं यत्तद्विधेयं स्थिरभेषु च । वाजिकर्माखिलं कार्यं सूर्यवारे विशेषतः ॥ १८१ ॥

ఏనుగులకు సంబంధించిన సమస్త కార్యాలు స్థిర రాశుల్లో చేయవలెను; గుర్రాలకు సంబంధించిన సమస్త కార్యాలు ప్రత్యేకంగా ఆదివారంలో చేయవలెను।

Verse 182

चित्रावरुणवैरिंचत्र् युत्तरासु गमागमम् । दर्शाष्टम्यां चतुर्दश्यां पशूनां न कदाचन ॥ १८२ ॥

చిత్రా, వరుణ, వైరించ అనే యోగ/నక్షత్రాలలోను, ఉత్తరాయణ కాలంలోను ప్రయాణం (వెళ్ళి రావడం) నివారించవలెను; అమావాస్య, అష్టమి, చతుర్దశి రోజుల్లో పశువులను కదిలించడం ఎప్పుడూ చేయరాదు।

Verse 183

मृदुध्रुवक्षिप्रचरविशाखापितृभेषु च । हलप्रवाहं प्रथमं विदध्यान्मूलभे वृषैः ॥ १८३ ॥

మృదు, ధ్రువ, క్షిప్ర, చర నక్షత్రాలలోను, విశాఖా మరియు పితృ-నక్షత్రాలలోను ముందుగా ‘హల-ప్రవాహం’ (దున్నడం/గీతలు వేయడం) చేయవలెను; మూల నక్షత్రంలో అది ఎద్దులతో చేయవలెను।

Verse 184

हलादौ वृषनाशाय भत्रयं सूर्यमुक्तभात् । अग्रे वृद्ध्यै त्रयं लक्ष्म्यै सौम्यपार्श्वे च पंचकम् ॥ १८४ ॥

‘హ’ అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే మూడు (విన్యాసాలు) వృష-నాశార్థం నిర్దేశించబడ్డాయి; సూర్యుని ముక్త-ప్రభా విధానంలో—ముందుభాగంలో వృద్ధికి మూడు, లక్ష్మీకి (విన్యాసం), మరియు సౌమ్య పార్శ్వంలో ఐదు (విన్యాసాలు) చెప్పబడ్డాయి।

Verse 185

शूलत्रयेपि नवकं मरणाय च पंचकम् । श्रियै पुष्ट्यै त्रयं श्रेष्ठं स्याच्चक्रे लांगलाह्वये ॥ १८५ ॥

త్రిశూలాల మూడు విధాలలోను మరణార్థం నవకం (తొమ్మిది విన్యాసం) మరియు పంచకం (ఐదు విన్యాసం) నిర్దేశించబడ్డాయి; అయితే శ్రీ మరియు పుష్టికి త్రయం (మూడు విన్యాసం) శ్రేష్ఠం—ప్రత్యేకంగా ‘లాంగల’ అనే చక్రంలో।

Verse 186

मृदुध्रुवक्षिप्रभेषु पितृवायुवसूडुषु । समूलभेषु बीजोप्तिरत्युत्कृष्टफलप्रदा ॥ १८६ ॥

మృదు, ధ్రువ, క్షిప్ర మరియు భేష నక్షత్రాలలో, అలాగే పితృ, వాయు, వసు సంబంధ నక్షత్రాలలో—ప్రత్యేకంగా ‘సమూల’ నక్షత్రం ఉన్నప్పుడు—విత్తన వపనం అత్యుత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది।

Verse 187

भवेद्भत्रितयं मूर्ध्नि धान्यनाशाय राहुभात् । गले त्रयं कज्जलाय वृद्ध्यै च द्वादशोदरे ॥ १८७ ॥

రాహు పీడ వల్ల తలపై మూడు గుర్తులు కనిపిస్తే ధాన్యనాశ సూచన. గొంతుపై మూడు ఉంటే కాజల్‌లాంటి నలుపుదనం; పొట్టపై పన్నెండు ఉంటే వృద్ధి మరియు సమృద్ధి సూచకం।

Verse 188

निस्तंडुलत्वं लांगूले भवतु ष्टयभीतिदम् । नाभौ वह्निः पचकं यद्बजोप्ताविति चिंतयेत् ॥ १८८ ॥

ఇలా ధ్యానించాలి—“తోక వద్ద ధాన్యం లేని స్థితి కలుగుగాక; అది దుష్టులకు భయకారణం అవుగాక; నాభిలో పాచక అగ్ని స్థితమై ఉంది”—విత్తన వపన సమయంలో ఇలా ఆలోచించాలి।

Verse 189

स्थिरेष्वदितिसार्पांत्यपितृमारुतभेषु च । न कुर्याद्रो गमुक्तस्य स्नानमाहींदुशुक्रयोः ॥ १८९ ॥

స్థిర తిథుల్లో, అలాగే అదితి, సర్ప, అంత్య, పితృ, మారుత (వాయు) మరియు భేష సంబంధ తిథుల్లో రోగముక్తునికి విధిస్నానం చేయరాదు; చంద్రుడు మరియు శుక్రుడు సంబంధించిన దినాల్లో కూడా చేయరాదు।

Verse 190

उत्तरात्रयमैतेन्द्र वसुवारुणभेषु च । पुष्यार्कपौष्णधिष्ण्येषु नृत्यारंभः प्रशस्यते ॥ १९० ॥

ఉత్తరాత్రయంలో, అలాగే ఐతేంద్ర, వసు, వారుణ, భేష నక్షత్రాలలో, మరియు పుష్య, అర్క, పౌష్ణ నక్షత్రాలలో నృత్యారంభం అత్యంత శుభప్రదమని ప్రశంసించబడింది।

Verse 191

पूर्वार्द्धयुंजि षड्भानि पौष्णभादुदभात्ततः । मध्ययुंजि द्वादशर्क्षाणीन्द्र भान्नवभानि च ॥ १९१ ॥

పుష్యమునుండి ఆరంభించి పూర్వార్ధ-విభాగమున ఆరు నక్షత్రములు నియమింపబడినవి. మధ్య-విభాగమున పన్నెండు నక్షత్రములు, ఇంద్ర-విభాగమున తొమ్మిది తారకాసమూహములు కూడా నియతములు॥

Verse 192

परार्द्धयुंजि क्रमशः संप्रीतिर्दम्पतेर्मिथः । जघन्यास्तोयपाद्रा र्हिपवनांतकनाकपाः ॥ १९२ ॥

క్రమముగా ‘పరార్ధ’ అనే ప్రమాణము ప్రయోగింపబడును; భర్త-భార్యల పరస్పర స్నేహమూ తదనుగుణముగా సాగును. కనిష్ఠ ప్రమాణములు—జలము, పాదము (అడుగు), ‘ద్రా’, ‘అర్హి’, వాయువు, అంతకుడు (మరణము), స్వర్ణము, ‘కాప’॥

Verse 193

क्रमादितिद्विदैवत्या बृहत्ताराः पराः समाः । तासां प्रमाणघटिकास्त्रिंशन्नवतिद्यष्टयः ॥ १९३ ॥

క్రమముగా తిథి యొక్క ద్విదైవత్య-గణన ప్రకారం ‘బృహత్తారా’ సంవత్సరములు ఉత్తమ (పర) సంవత్సరములుగా చెప్పబడును. వాటి ప్రమాణ-ఘటికలు ముప్పై, తొంభై, మరియు ఎనిమిది॥

Verse 194

क्रमादभ्युदिते चंद्रे नयत्यर्घसमानि च । अश्वग्रींद्वीज्यनैरृत्यत्वाष्ट्रजत्त्युराभवाः ॥ १९४ ॥

చంద్రుడు క్రమముగా ఉదయించునప్పుడు అదే క్రమములో అర్ఘ్య-సమర్పణములు చేయవలెను. ఈ క్రమములో అశ్వగ్రీ, ద్వీజ్య, నైరృత్య, త్వాష్ట్రము, జత్త్యు, రాభవ మొదలైన విభాగములు లెక్కించబడును॥

Verse 195

पितृद्विदैववस्वाख्यास्ताराः स्युः कुलसंज्ञिकाः । धातृज्येष्ठादितिस्वातीपौष्णार्कहरिदेवताः ॥ १९५ ॥

పితృ, ద్విదైవ, వసు అని ప్రసిద్ధమైన తారలు ‘కుల-సంజ్ఞ’ కలవిగా గ్రహించవలెను. వాటి అధిష్ఠాత్రి దేవతలు—జ్యేష్ఠకు ధాత, స్వాతికి అదితి, పౌష్ణకు పూష, ఆర్కకు అర్కుడు (సూర్యుడు), హరిదేవతకు హరి॥

Verse 196

अजाह्यंत्यकभौजंगताराश्चैवाकुलाह्वयाः । शेषाः कुलाकुलास्तारास्तासां मध्ये कुलोडुषु ॥ १९६ ॥

అజాహ్యంతీ, అకభౌజంగ అనే తారలు ‘ఆకులా’ అని కూడా పిలువబడతాయి. మిగిలిన తారలు ‘కుల’ మరియు ‘అకుల’ అనే రెండు పేర్లతో ప్రసిద్ధి; వాటి మధ్య ‘కుల’ అని చెప్పబడే నక్షత్రసమూహాలు ఉన్నాయి.

Verse 197

प्रयाति यदि भूपालस्तदाप्नोति पराजयम् । भेषूपकुलसंज्ञेषु जयमाप्नोति निश्चितम् ॥ १९७ ॥

రాజు ‘భూపాల’ అనే శకునసూచనలో బయలుదేరితే పరాజయం పొందుతాడు. కానీ ‘భేషూపకుల’ అని పిలువబడే శకునాలలో ప్రయాణిస్తే నిశ్చయంగా జయాన్ని పొందుతాడు.

Verse 198

संधिर्वापि तयोः साम्यं कुलाकुलगणोडुषु । अर्कार्किभौमवारे चेद्भद्रा या विषमांघ्रिभम् ॥ १९८ ॥

కుల–అకుల గణ నక్షత్రాలలో రెండింటికీ సంధి లేదా సమత్వం ఏర్పడితే, అది ఆదివారం, శనివారం లేదా మంగళవారం నాడు పడినప్పుడు ఆ భద్రాను ‘విషమాంగ్రీ’ (అసమ పాదములు గలది) అని గ్రహించాలి—కొన్ని కార్యాలకు అశుభకరం.

Verse 199

त्रिपुष्करं त्रिगुणदं द्विगुणं यमलाहिभम् । दद्यात्तद्दोषनाशाय गोत्रयं मूल्यमेव वा ॥ १९९ ॥

ఆ దోషనాశార్థం త్రిపుష్కర, త్రిగుణద, ద్విగుణ, యమలాహిభం—ఇవన్నీ దానంగా ఇవ్వాలి. లేక మూడు ఆవులు గానీ, లేదా వాటి సమాన విలువ గానీ దానమివ్వాలి.

Verse 200

द्विपुष्करे द्वयं दद्यान्न दोषस्त्वृक्षभोऽपि वा । क्रूरविद्धो युतो वापि पुष्यो यदि बलान्विर्तः 1. ॥ २०० ॥

ద్విపుష్కర సమయంలో ద్విగుణ దానం ఇవ్వాలి—అందులో దోషం లేదు. నక్షత్రం వృషభమైనా, క్రూరగ్రహ ప్రభావంతో విద్ధమై లేదా యుక్తమై ఉన్నా; పుష్య నక్షత్రం బలవంతంగా ఉంటే దానకర్మ దోషరహితం అవుతుంది.