Adhyaya 47
Sapta-dvīpa Cosmography and the Vision of Śvetadvīpa–Vaikuṇṭha
పురాణీయ విశ్వనిరూపణను కొనసాగిస్తూ సూతుడు జంబూద్వీపం దాటి వరుస ద్వీపఖండాలను వివరిస్తాడు—ప్రతి ద్వీపం విస్తీర్ణంలో రెండింతలు, ప్రతి దానికి ప్రత్యేక సముద్రం సరిహద్దు. ప్లక్షద్వీపంలో కులపర్వతాలు, నదులు, ధర్మసౌఖ్యం, సోమారాధన వల్ల సోమసాయుజ్యం మరియు దీర్ఘాయుష్షు లభిస్తాయని చెబుతాడు. తరువాత శాల్మలీ, కుశ, క్రౌంచ, శాక ద్వీపాలు—ప్రతి చోట ఏడు పర్వతాలు, ఏడు ప్రధాన నదులు, పేరుగల ప్రజలు/వర్ణాలు, అలాగే భక్తి-కేంద్ర దేవతలు వరుసగా వాయు, బ్రహ్మ, రుద్ర (మహాదేవ), సూర్యుడు; వారి కృపతో సారూప్య, సాలోక్యాది స్థాయివారీ ఫలాలు సిద్ధిస్తాయి. చివరికి క్షీరోద సముద్రం మధ్య శ్వేతద్వీపం—అక్కడ రోగం, భయం, లోభం, మోసం లేని జీవులు యోగం, మంత్రం, తపస్సు, జ్ఞానంతో నారాయణుని భజిస్తారు. వైకుంఠం/నారాయణపురం యొక్క దివ్య నగరచిత్రంలో శేషశయ్యపై హరి, ఆయన పాదాల వద్ద శ్రీ దర్శనమిస్తుంది. ఉపసంహారం: నారాయణుని నుంచే జగత్తు పుడుతుంది, ఆయనలోనే నిలుస్తుంది, ప్రళయంలో ఆయనలోనే లయమవుతుంది—ఆయనే పరమగతి.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे षट्चत्वारिशो ऽध्यायः सूत उवाच जम्बूद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणेन समन्ततः / संवेष्टयित्वा क्षारोदं प्लक्षद्वीपो व्यवस्थितः
సూతుడు పలికెను—జంబూద్వీపాన్ని అన్ని వైపులా దాని విస్తారానికి రెండింతల వెడల్పుతో ఆవరించి, క్షారోద (లవణజల) సముద్రమును చుట్టుకొని ప్లక్షద్వీపము స్థితమై ఉంది।
Verse 2
प्लक्षद्वीपे च विप्रेन्द्राः सप्तासन् कुलपर्वताः / ऋज्वायताः सुपर्वाणः सिद्धसङ्घनिषेविताः
హే విప్రేంద్రులారా, ప్లక్షద్వీపములో ఏడు కులపర్వతములు ఉండెను—నిటారుగా విస్తరించినవి, సుశిఖరములతో సుగఠితమైనవి, సిద్ధసంఘములచే సేవింపబడినవి।
Verse 3
गोमेदः प्रथमस्तेषां द्वितीयश्चन्द्र उच्यते / नारादो दुन्दुभिश्चैव सोमश्च ऋषभस्तथा / वैभ्राजः सप्तमः प्रोक्तो ब्रह्मणो ऽत्यन्तवल्लभः
వారిలో గోమేదుడు మొదటివాడని, చంద్రుడు రెండవడని చెప్పబడెను. నారదుడు, దుందుభి, అలాగే సోముడు, ఋషభుడును కూడా (లెక్కించబడుదురు). వైభ్రాజుడు ఏడవడని ప్రకటింపబడెను—బ్రహ్మకు అత్యంత ప్రియుడు।
Verse 4
तत्र देवर्षिगन्धर्वैः सिद्धैश्च भगवानजः / उपास्यते स विश्वात्मा साक्षी सर्वस्य विश्वसृक्
అక్కడ దేవర్షులు, గంధర్వులు, సిద్ధులు భగవాన్ అజుడు (అజన్ముడు)ను ఉపాసించుదురు. ఆయనే విశ్వాత్మ—సర్వానికి సాక్షి, జగత్తు సృష్టికర్త।
Verse 5
तेषु पुण्या जनपदा नाधयो व्याधयो न च / न तत्र पापकर्तारः पुरुषा वा कथञ्चन
వారిలో పుణ్యమైన పవిత్ర జనపదాలు ఉన్నాయి; అక్కడ దుఃఖక్లేశాలు లేవు, వ్యాధులు కూడా లేవు. ఆ దేశాలలో ఏ విధంగానూ పాపకర్మచేసే మనుష్యులు ఉండరు।
Verse 6
तेषां नद्यश्च सप्तैव वर्षाणां तु समुद्रगाः / तासु ब्रह्मर्षयो नित्यं पितामहपुपासते
ఆ వర্ষాలలో ఏడు నదులే ఉన్నాయి; ఆ నదులు సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఆ పవిత్ర జలాలలో బ్రహ్మర్షులు నిత్యం పితామహుడు బ్రహ్మను ఉపాసించుదురు।
Verse 7
अनुतप्ता शिखी चैव विपापा त्रिदिवा कृता / अमृता सुकृता चैव नामतः परिकीर्तिताः
వాటి నామాలు ఇలా కీర్తింపబడును—అనుతప్తా, శిఖీ, విపాపా, త్రిదివా, కృతా, అమృతా మరియు సుకృతా।
Verse 8
क्षुद्रनद्यस्त्वसंख्याताः सरांसि सुबहून्यपि / न चैतेषु युगावस्था पुरुषा वै चिरायुषः
అసంఖ్యాతమైన చిన్న నదులు, అనేక సరస్సులు ఉన్నాయి; అయితే ఆ ప్రాంతాల్లో యుగధర్మవ్యవస్థ స్పష్టంగా కనిపించదు, అక్కడి మనుష్యులు దీర్ఘాయుష్కులు కారు।
Verse 9
आर्यकाः कुरवाश्चैव विदशा भाविनस्तथा / ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रास्तस्मिन् द्वीपे प्रकीर्तिताः
ఆ ద్వీపంలో ఆర్యకులు, కురువులు, విదశులు, భావినులు నివసిస్తారని కీర్తించబడింది; అలాగే బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర అనే నాలుగు వర్ణాలు కూడా అక్కడ పేర్కొనబడతాయి।
Verse 10
इज्यते भगवान् सोमो वर्णैस्तत्र निवासिभिः / तेषां च सोमसायुज्यं सारूप्यं मुनिपुङ्गवाः
అక్కడ నివసించే అన్ని వర్ణాలవారు భగవాన్ సోముని ఆరాధిస్తారు; ఓ మునిపుంగవులారా, వారికి ఫలంగా సోమసాయుజ్యం మరియు సారూప్యం కలుగుతుంది।
Verse 11
सर्वे धर्मपरा नित्यं नित्यं मुदितमानसाः / पञ्चवर्षसहस्त्राणि जीवन्ति च निरामयाः
వారందరూ నిత్యం ధర్మపరులు, మనస్సు ఎల్లప్పుడూ ఆనందంగా ఉంటుంది; వారు నిరామయులై ఐదు వేల సంవత్సరాలు జీవిస్తారు।
Verse 12
प्लक्षद्वीपप्रमाणं तु द्विगुणेन समन्ततः / संवेष्ट्येक्षुरसाम्भोधिं शाल्मलिः संव्यवस्थितः
శాల్మలీద్వీపం ప్లక్షద్వీప పరిమాణానికి నాలుగు వైపులా రెండింతల విస్తీర్ణంతో, ఇక్షురస సముద్రాన్ని చుట్టుముట్టి స్థితి చెందింది।
Verse 13
सप्त वर्षाणि तत्रापि सप्तैव कुलपर्वताः / ऋज्वायताः सुपर्वाणः सप्त नद्यश्च सुव्रताः
అక్కడ కూడా ఏడు వర్షాలు (ప్రాంతాలు) ఉన్నాయి; అలాగే ఏడు కులపర్వతాలు ఉన్నాయి. అవి నేరుగా విస్తరించి, మంచి శిఖరాలతో ప్రకాశిస్తాయి; ఓ సువ్రతా, అక్కడ ఏడు నదులూ ఉన్నాయి।
Verse 14
कुमुदश्चोन्नतश्चैव तृतीयश्च बलाहकः / द्रोणः कङ्कस्तु महिषः ककुद्वान् सप्त पर्वताः
కుముద, ఉన్నత, మూడవది బలాహక; తరువాత ద్రోణ, కంక, మహిష, కకుద్వాన్—ఇవే ఏడు పర్వతాలు।
Verse 15
योनी तोया वितृष्णा च चन्द्रा शुक्ला विमोचनी / निवृत्तिश्चैति ता नद्यः स्मृता पापहरा नृणाम्
యోని, తోయా, వితృష్ణా, చంద్రా, శుక్లా, విమోచనీ, నివృత్తి—ఈ నదులు మనుష్యుల పాపాలను హరించేవిగా స్మరించబడుతున్నాయి।
Verse 16
न तेषु विद्यते लोभः क्रोधो वा द्विजसत्तमाः / न चैवास्ति युगावस्था जना जीवन्त्यनामयाः
ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, అక్కడ లోభమూ క్రోధమూ లేవు. అక్కడ యుగక్షయ స్థితి లేదు; ప్రజలు నిరామయంగా జీవిస్తారు।
Verse 17
यजन्ति सततं तत्र वर्णा वायुं सनातनम् / तेषां तस्याथ सायुज्यं सारूप्यं च सलोकता
అక్కడ అన్ని వర్ణాలవారు సదా సనాతన వాయువును ఆరాధిస్తారు. ఆయన అనుగ్రహంతో వారు సాయుజ్యం, సారూప్యం, సలోకతను పొందుతారు।
Verse 18
कपिला ब्राह्मणाः प्रोक्ता राजानश्चारुणास्तथा / पीता वैश्याः स्मृताः कृष्णा द्वीपे ऽस्मिन् वृषला द्विजाः
ఈ ద్వీపంలో బ్రాహ్మణులు కపిలవర్ణులని చెప్పబడినారు; రాజులు కూడా ప్రకాశవర్ణులే. వైశ్యులు పీతవర్ణులని స్మరింపబడినారు; శూద్రులు కృష్ణవర్ణులు. ఇక్కడ ద్విజులైనవారికూడా ఆచారభ్రంశమున ‘వృషల’ులుగా గణింపబడుదురు.
Verse 19
शाल्मलस्य तु विस्ताराद् द्विगुणेन समन्ततः / संवेष्ट्य तु सुरोदाब्धिं कुशद्वीपो व्यवस्थितः
శాల్మలద్వీప విస్తారానికి రెండింతలుగా చుట్టూరా కుశద్వీపము స్థితమై ఉంది; అది సర్వదిక్కులా సురోదధి (సురా-సముద్రం)ను పరివేష్టించి నిలిచియున్నది.
Verse 20
विद्रुमश्चैव हेमश्च द्युतिमान् पुष्पवांस्तथा / कुशेशयो हरिश्चाथ मन्दरः सप्त पर्वताः
విద్రుమ, హేమ; ద్యుతిమాన్, పుష్పవాన్; కుశేశయ, హరి; మరియు మందర—ఇవే ఏడు పర్వతాలు.
Verse 21
धुतपापा शिवा चैव पवित्रा संमता तथा / विद्युदम्भा मही चेति नद्यस्तत्र जलावहाः
అక్కడ జలాన్ని మోసుకొనిపోయే నదులు ధుతపాపా, శివా, పవిత్రా, సమ్మతా, విద్యుదంభా మరియు మహీ అని పిలువబడుతాయి.
Verse 22
अन्याश्च शतशोविप्रा नद्यो मणिजलाः शुभाः / तासु ब्रह्माणमीशानं देवाद्याः पर्युपासते
హే విప్రులారా, ఇంకా వందలకొద్దీ శుభనదులు ఉన్నాయి; వాటి జలము మణిలా మెరుస్తుంది. ఆ జలములలో దేవాదులు బ్రహ్మస్వరూపుడైన ఈశాన ప్రభువును పరివేష్టించి ఉపాసించుదురు.
Verse 23
ब्राह्मणा द्रविणो विप्राः क्षत्रियाः शुष्मिणस्तथा / वैश्याः स्नेहास्तु मन्देहाः शूद्रास्तत्र प्रकीर्तिताः
అక్కడ ఇలా కీర్తించబడింది—బ్రాహ్మణులు ధన‑సాధనాల పట్ల ప్రవృత్తులు, క్షత్రియులు తేజస్సు‑పరాక్రమాలతో యుక్తులు, వైశ్యులు స్నేహ‑ఆసక్తితో గుర్తింపబడినవారు, శూద్రులు మాంద్యబుద్ధులని।
Verse 24
सर्वे विज्ञानसंपन्ना मैत्रादिगुणसंयुताः / यथोक्तकारिणः सर्वे सर्वे भूतहिते रताः
వారందరూ నిజమైన వివేకజ్ఞానంతో సంపన్నులు, మైత్రీ మొదలైన గుణాలతో యుక్తులు; అందరూ విధించినట్లే ఆచరించేవారు, సమస్త భూతహితంలో నిమగ్నులై ఉండేవారు।
Verse 25
यजन्ति विविधैर्यज्ञैर्ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् / तेषां च ब्रह्मसायुज्यं सारूप्यं च सलोकता
వారు అనేక విధాల యజ్ఞాలతో పరమేష్ఠి బ్రహ్మను ఆరాధిస్తారు; వారికి బ్రహ్మసాయుజ్యం, సారూప్యం మరియు సలోకత అనే సిద్ధులు కలుగుతాయి।
Verse 26
कुशद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणेन समन्ततः / क्रौञ्चद्वीपस्ततो विप्रा वेष्टयित्वा घृतोदधिम्
హే విప్రులారా! కుశద్వీప విస్తారానికి రెండింతలుగా అన్ని వైపులా విస్తరించి, దాని తరువాత క్రౌంచద్వీపం ఉంది; అది ఘృతసముద్రాన్ని చుట్టుముట్టి ఉంది।
Verse 27
क्रौञ्चो वामनकश्चैव तृतीयश्चान्धकारकः / देवावृच्च विविन्दश्च पुण्डरीकस्तथैव च / नाम्ना च सप्तमः प्रोक्तः पर्वतो दुन्दुभिस्वनः
క్రౌంచ, వామనక, మూడవది అంధకారక; దేవావృక, వివింద, అలాగే పుండరీక—ఇవి క్రమంగా చెప్పబడ్డాయి. ఏడవ పర్వతం ‘దుందుభిస్వన’ అని ప్రసిద్ధి, దాని ధ్వని మృదంగంలా ఉంటుంది।
Verse 28
गौरी कुमुद्विती चैव संध्या रात्रिर्मनोजवा / ख्यातिश्च पुण्डरीकाच नद्यः प्राधान्यतः स्मृताः
గౌరీ, కుముద్వతీ, సంధ్య, రాత్రి, మనోజవా, ఖ్యాతి, పుండరీకా—ఈ నదులు ప్రధానములుగా స్మరించబడుతాయి।
Verse 29
पुष्कराः पुष्कला धन्यास्तिष्यास्तस्य क्रमेण वै / ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव द्विजोत्तमाः
పుష్కర, పుష్కల, ధన్య, తిష్య—ఇవి అతని క్రమానుసారం యథావిధిగా ఉద్భవించాయి. ఓ ద్విజోత్తమా, అతనివలన బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు మరియు శూద్రులూ పుట్టారు।
Verse 30
अर्चयन्ति महादेवं यज्ञदानसमाधिभिः / व्रतोपवासैर्विविधैर्हेमैः स्वाध्यायतर्पणैः
వారు యజ్ఞం, దానం, సమాధి ద్వారా మహాదేవుని అర్చిస్తారు; అనేక విధాల వ్రత-ఉపవాసాలతో, స్వర్ణార్పణతో, అలాగే స్వాధ్యాయం మరియు తర్పణంతో కూడ।
Verse 31
तेषां वै रुद्रसायुज्यं सारूप्यं चातिदुर्लभम् / सलोकता च सामीप्यं जायते तत्प्रसादतः
వారికి రుద్రసాయుజ్యం, అత్యంత దుర్లభమైన రుద్రసారూప్యమూ లభిస్తుంది; అలాగే రుద్రలోకంలో నివాసం మరియు ఆయన సమీపత్వం కూడా ఆయన ప్రసాదంతో కలుగుతాయి।
Verse 32
क्रौञ्चद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणेन समन्ततः / शाकद्वीपः स्थितो विप्रा आवेष्ट्य दधिसागरम्
ఓ విప్రులారా, క్రౌంచద్వీప విస్తారానికి చుట్టూ రెండింతల పరిమాణంతో శాకద్వీపం స్థితమై, దధిసాగరాన్ని ఆవేష్టించి ఉంది।
Verse 33
उदयो रैवतश्चैव श्यामाको ऽस्तगिरिस्तथा / आम्बिकेयस्तथा रम्यः केशरी चेति पर्वताः
ఉదయ, రైవత, శ్యామాక, అలాగే అస్తగిరి; ఇంకా ఆంబికేయ, రమ్య, కేశరీ—ఇవి (ప్రసిద్ధ) పర్వతాలు.
Verse 34
सुकुमारी कुमारी च नलिनी रेणुका तथा / इक्षुका धेनुका चैव गभस्तिश्चेति निम्नगाः
సుకుమారీ, కుమారీ, నలినీ, అలాగే రేణుకా; ఇక్షుకా, ధేనుకా మరియు గభస్తి—ఇవి (పవిత్ర) నదులు.
Verse 35
आसां पिबन्तः सलिलं जीवन्ते तत्र मानवाः / अनामया ह्यशोकाश्च रागद्वेषविवर्जिताः
ఈ (పవిత్ర ప్రవాహాల) జలాన్ని పానంచేసి అక్కడ నివసించే మనుష్యులు జీవిస్తారు—రోగరహితులు, శోకరహితులు, రాగద్వేషాలనుండి పూర్తిగా విముక్తులు.
Verse 36
मगाश्च मगधाश्चैव मानवा मन्दगास्तथा / ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चात्र क्रमेण तु
ఇక్కడ క్రమంగా మగులు, మగధులు, మానవులు, మందగులు; అలాగే బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు—ఇలా (సమూహాలు) పేర్కొనబడ్డాయి.
Verse 37
यजन्ति सततं देवं सर्वलोकैकसाक्षिणम् / व्रतोपवासैर्विविधैर्देवदेवं दिवाकरम्
వారు సర్వలోకాల ఏకైక సాక్షి అయిన దేవుని నిరంతరం ఆరాధిస్తారు—దేవదేవుడైన దివాకరుడు (సూర్యుడు)ను, నానావిధ వ్రతాలు మరియు ఉపవాసాలతో.
Verse 38
तेषां सूर्येण सायुज्यं सामीप्यं च सरूपता / सलोकता च विप्रेन्द्रा जायते तत्प्रसादतः
హే విప్రేంద్రా! ఆయన ప్రసాదమువలన వారు సూర్యునితో సాయుజ్యం, సామీప్యం, సరూపత, అలాగే సూర్యలోక నివాసమును పొందుదురు।
Verse 39
शाकद्वीपं समावृत्य क्षीरोदः सागरः स्थितः / श्वेतद्वीपश्च तन्मध्ये नारायणपरायणाः
శాకద్వీపమును చుట్టుముట్టి క్షీరోదసాగరం నిలిచియున్నది; దాని మధ్యలో శ్వేతద్వీపము, అక్కడి జనులు సంపూర్ణంగా నారాయణపరాయణులు।
Verse 40
तत्र पुण्या जनपदा नानाश्चर्यसमन्विताः / श्वेतास्तत्र नरा नित्यं जायन्ते विष्णुतत्पराः
అక్కడ పుణ్యమైన జనపదాలు అనేక ఆశ్చర్యాలతో నిండియున్నవి; అక్కడ మనుష్యులు నిత్యం శ్వేతవర్ణులుగా జన్మించి, ఎల్లప్పుడూ విష్ణుపరులు ఉంటారు।
Verse 41
नाधयो व्याधयस्तत्र जरामृत्युभयं न च / क्रोधलोभविनिर्मुक्ता मायामात्सर्यवर्जिताः
అక్కడ మానసిక బాధలు లేవు, శారీరక వ్యాధులు లేవు; జరామరణ భయమూ లేదు. వారు క్రోధలోభముల నుండి విముక్తులు, మాయా మాత్సర్యములేని వారు।
Verse 42
नित्यपुष्टा निरातङ्का नित्यानन्दाश्च भोगिनः / नारायणपराः सर्वे नारायणपरायणाः
వారు నిత్యపుష్టులు, నిరాతంకులు, నిత్యానందముతో నిజమైన క్షేమాన్ని అనుభవించువారు. వారందరూ నారాయణపరులు, నారాయణునిలోనే పరాయణులు।
Verse 43
केचिद् ध्यानपरा नित्यं योगिनः संयतेन्द्रियाः / केचिज्जपन्ति तप्यन्ति केचिद् विज्ञानिनो ऽपरे
కొంతమంది యోగులు నిత్యం ధ్యానంలో లీనమై ఇంద్రియాలను నియమిస్తారు. కొందరు జపం చేసి తపస్సు చేస్తారు; మరికొందరు వివేకజ్ఞానంలో స్థితులై ఉంటారు.
Verse 44
अन्ये निर्बोजयोगेन ब्रह्मभावेन भाविताः / ध्यायन्ति तत् परं व्योम वासुदेवं परं पदम्
ఇతరులు నిర్బీజయోగంతో పరిపక్వులై, బ్రహ్మభావంతో భావితులై, ఆ పరమ వ్యోమమైన వాసుదేవుని—పరమ పదమైన పరమ ధామాన్ని—ధ్యానిస్తారు.
Verse 45
एकान्तिनो निरालम्बा महाभागवताः परे / पश्यन्ति परमं ब्रह्म विष्णवाख्यं तमसः परं
ఆ పరమ మహాభాగవతులు ఏకాంతభక్తులై, బాహ్య ఆశ్రయం లేకుండా, విష్ణు అనే నామంతో ప్రసిద్ధమైన అజ్ఞానతమస్సుకు అతీతమైన పరబ్రహ్మను దర్శిస్తారు.
Verse 46
सर्वे चतुर्भुजाकाराः शङ्खचक्रगदाधराः / सुपीतवाससः सर्वे श्रीवत्साङ्कितवक्षसः
వారందరూ చతుర్భుజాకారులై శంఖ-చక్ర-గదలను ధరించారు. అందరూ ప్రకాశించే పీతాంబరాలతో అలంకృతులై, వారి వక్షస్థలంపై శుభ శ్రీవత్స చిహ్నం ఉండేది.
Verse 47
अन्ये महेश्वरपरास्त्रिपुण्ड्राङ्कितमस्तकाः / स्वयोगोद्भूतकिरणा महागरुडवाहनाः
ఇతరులు మహేశ్వరుని (శివుని) పట్ల పరాయణులై, వారి నుదుటిపై త్రిపుండ్రం ధరించారు. తమ యోగసాధన నుండి ఉద్భవించిన తేజోకిరణాలతో ప్రకాశిస్తూ, మహాగరుడవాహనంపై విహరిస్తారు.
Verse 48
सर्वशक्तिसमायुक्ता नित्यानन्दाश्च निर्मलाः / वसन्ति तत्र पुरुषा विष्णोरन्तरचारिणः
సర్వశక్తులతో సమన్వితులు, నిత్యానందంలో స్థితులు, నిర్మలులు అయిన సిద్ధపురుషులు అక్కడ నివసిస్తారు; వారు విష్ణువు అంతరాత్మలో సంచరిస్తారు।
Verse 49
तत्र नारायणस्यान्यद् दुर्गमं दुरतिक्रमम् / नारायणं नाम पुरं व्यासाद्यैरुपशोभितम्
అక్కడే నారాయణుని మరొక ధామం ఉంది—అది దుర్గమం, దురతిక్రమం. ‘నారాయణ’ అనే పేరుగల ఆ పురి వ్యాసాది మహర్షులతో శోభిల్లుతుంది।
Verse 50
हेमप्राकारसंसुक्तं स्फाटिकैर्मण्डपैर्युतम् / प्रभासहस्त्रकलिलं दुराधर्षं सुशोभनम् / हर्म्यप्राकारसंयुक्तमट्टालकसमाकुलम्
అది హేమప్రాకారాలతో ఆవరించబడి, స్ఫటిక మండపాలతో యుక్తమై ఉంది. వేల దీప్తుల ప్రభతో నిండినది, దురాధర్షం, సుశోభనం; మహా ప్రాసాదాల ప్రాకారాలతో కలసి, అట్టాలకములతో కిటకిటలాడింది।
Verse 51
हेमगोपुरसाहस्त्रैर्नानारत्नोपशोभितैः / शुभ्रास्तरणसंयुक्तं विचित्रैः समलङ्कृतम्
అది వేలాది హేమగోపురాలతో అలంకృతమై, నానా రత్నాలతో ప్రకాశించింది; నిర్మలమైన తెల్లని ఆస్తరణాలతో యుక్తమై, విచిత్ర అలంకారాలతో సుసజ్జితమైంది।
Verse 52
नन्दनैर्विविधाकारैः स्त्रवन्तीभीश्च शोभितम् / सरोभिः सर्वतो युक्तं वीणावेणुनिनादितम्
అది నందనవనంలా వివిధాకార ఉపవనాలతో శోభించి, ప్రవహించే ధారలతో మరింత అందంగా ఉంది; అన్ని వైపులా సరస్సులతో యుక్తమై, వీణా-వేణు నినాదాలతో మార్మోగింది।
Verse 53
पताकाभिर्विचित्राभिरनेकाभिश्च शोभितम् / वीथीभिः सर्वतो युक्तं सोपानै रत्नभूषितैः
అది అనేక విధాల విచిత్రమైన రంగురంగుల పతాకలతో శోభించెను; చుట్టూరా వీధులు, గ్యాలరీల వంటి మార్గాలతో యుక్తమై, రత్నాలతో అలంకరించిన మెట్లతో విరాజిల్లెను।
Verse 54
नारीशतसहस्त्राढ्यं दिव्यगोयसमन्वितम् / हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् / चतुर्द्वारमनौपम्यमगम्यं देवविद्विषाम्
ఆ నగరము/ధామము లక్షలాది స్త్రీలతో సమృద్ధిగా, దివ్య గోసంపద మరియు ఐశ్వర్యంతో యుక్తమై ఉండెను; హంసలు, కారణ్డవ పక్షులతో నిండిపోయి, చక్రవాక బాతులతో శోభించెను। నాలుగు ద్వారములుగల ఆ అనుపమ స్థలం దేవద్వేషులకు అగమ్యము।
Verse 55
तत्र तत्राप्सरः सङ्धैर्नृत्यद्भिरुपशोभितम् / नानागीतविधानज्ञैर्देवानामपि दुर्लभैः
అక్కడక్కడ నర్తించే అప్సరసల సమూహాలతో అది శోభించెను; అలాగే అనేక గీతవిధానాలలో నిపుణులైన, దేవులకు కూడా దొరకడం కష్టమైన గాయకులు-వాదకులు ఉన్నారు।
Verse 56
नानाविलाससंपन्नैः कामुकैरतिकोमलैः / प्रभूतचन्द्रवदनैर्नूपुरारावसंयुतैः
వారు నానావిధ విలాసకళలతో సంపన్నులు, కామరసంతో నిండినవారు, అత్యంత కోమలులు; వారి ముఖాలు చంద్రునివలె ప్రకాశించెను, మరియు నూపురాల మ్రోగుతో కూడి ఉండెను।
Verse 57
ईषत्स्मितैः सुबिम्बोष्ठैर्बालमुग्धमृगेक्षणैः / अशेषविभवोपेतैर्भूषितैस्तनुमध्यमैः
వారి ముఖమందు స్వల్పస్మితం, పెరిగిన బింబఫలంలాంటి పెదవులు; బాల్యసహజ ముద్దుతనంతో కూడిన మృగనయనులు. సమస్త వైభవములు, ఆభరణములతో అలంకరింపబడి, సన్నని నడుము కలవారై ఉండిరి।
Verse 58
सुराजहंसचलनैः सुवेषैर्मधुरस्वनैः / संलापालापकुशलैर्दिव्याभरणभूषैतैः
దివ్యాభరణాలతో అలంకరింపబడి వారు రాజహంసల వంటి మనోహర నడకతో సాగిరి; సువేషధారిణులు, మధురస్వరులు, శిష్ట సంభాషణలో నిపుణులు।
Verse 59
स्तनभारविनम्रैश्च मदघूर्णितलोचनैः / नानावर्णविचित्राङ्गैर्नानाभोगरतिप्रियैः
స్తనభారంతో వంగిన దేహములు, మదంతో తిరిగే నేత్రములు; నానావర్ణాల అలంకారాలతో విచిత్ర అవయవములు, వారు నానాభోగాలలో రతులు, రతిక్రీడలో ప్రీతులు।
Verse 60
प्रफुल्लकुसुमोद्यानैरितश्चेतश्च शोभितम् / असंख्येयगुणं शुद्धमागम्यं त्रिदशैरपि
పుష్పాలు వికసించిన ఉద్యానాలతో అది అన్ని వైపులా శోభిల్లెను; అసంఖ్య గుణసంపన్నం, పరమ శుద్ధం, దేవతలకైనా దుర్గమం।
Verse 61
श्रीमत्पवित्रं देवस्य श्रीपतेरमितौजसः / तस्य मध्ये ऽतितेजस्कमुच्चप्राकारतोरणम्
అమిత తేజస్సుగల శ్రీపతి దేవుని ఆ ధామం శ్రీమంతమూ పరమ పవిత్రమూ; దాని మధ్యలో ఎత్తైన ప్రాకారంపై అతి దీప్తిమంతమైన తోరణద్వారం విరాజిల్లెను।
Verse 62
स्थानं पद् वैष्णवं दिव्यं योगिनामपि दुर्लभम् / तन्मध्ये भगवानेकः पुण्डरीकदलद्युतिः / शेते ऽशेषजगत्सूतिः शेषाहिशयने हरिः
అక్కడ దివ్య వైష్ణవ స్థానం (వైకుంఠం) ఉంది, యోగులకు కూడా దుర్లభం. దాని మధ్యలో కమలదళసమ దీప్తిగల ఏకైక భగవంతుడు; సమస్త జగత్తుకు కారణమైన హరి శేషనాగ శయ్యపై శయనించుచున్నాడు।
Verse 63
विचिन्त्यमानो योगीन्द्रैः सनन्दनपुरोगमैः / स्वात्मानन्दामृतं पीत्वा परं तत् तमसः परम्
సనందనాదుల నేతృత్వంలోని యోగీంద్రులు ధ్యానించే ఆ పరతత్త్వం, స్వాత్మానందామృతాన్ని పానంచేసి, తమసునకూ అతీతంగా పరాత్పరంగా నిలిచియున్నది।
Verse 64
सुपीतवसनो ऽनन्तो महामायो महाभुजः / क्षीरोदकन्यया नित्यं गृहीतचरणद्वयः
దివ్య పీతాంబరధారి అనంతుడు—మహామాయావంతుడు, మహాభుజుడు—ఆయన రెండు పాదాలను క్షీరసాగరకన్య శ్రీలక్ష్మి నిత్యం భక్తితో పట్టుకొని ఉంటుంది।
Verse 65
सा च देवी जगद्वन्द्या पादमूले हरिप्रिया / समास्ते तन्मना नित्यं पीत्वा नारायणामृतम्
ఆ దేవి—జగద్వంద్య, హరిప్రియ—ఆయన పాదమూలంలో నివసిస్తుంది; నిత్యం ఆయనలో తన్ను లీనంచేసుకొని, నారాయణామృతాన్ని పానంచేసి ఎల్లప్పుడూ అక్కడే ఉంటుంది।
Verse 66
न तत्राधार्मिका यान्ति न च देवान्तराश्रयाः / वैकुण्ठं नाम तत् स्थानं त्रिदशैरपि वन्दितम्
అక్కడికి అధార్మికులు వెళ్లరు; ఇతర దేవతల శరణు కోరువారూ వెళ్లరు. ఆ స్థలం ‘వైకుంఠం’ అని పిలవబడుతుంది; త్రిదశ దేవతలచేత కూడా వందింపబడుతుంది।
Verse 67
न मे ऽत्र भवति प्रज्ञा कृत्स्नशस्तन्निरूपणे / एतावच्छक्यते वक्तुं नारायणपुरं हि तत्
దానిని సంపూర్ణంగా వర్ణించుటకు ఇక్కడ నా బుద్ధి సరిపోదు. ఇంతమాత్రమే చెప్పగలను—అది నిజంగా ‘నారాయణపురం’, నారాయణుని నగరం।
Verse 68
स एव परमं ब्रह्म वासुदेवः सनातनः / शेते नारायणः श्रीमान् मायया मोहयञ्जगत्
ఆయనే పరబ్రహ్మ—సనాతన వాసుదేవుడు. శ్రీమాన్ నారాయణుడు శేషశయ్యపై శయనించి, తన మాయతో జగత్తును మోహింపజేస్తాడు.
Verse 69
नारायणादिदं जातं तस्मिन्नेव व्यवस्थितम् / तमेवाभ्येति कल्पान्ते स एव परमा गतिः
ఈ విశ్వం నారాయణుని నుండి జన్మించింది; ఆయనలోనే నిలిచి ఉంటుంది. కల్పాంతంలో ఆయననే చేరుతుంది—ఆయనే పరమ గతి.
Frequently Asked Questions
The chapter moves outward from Jambūdvīpa to Plakṣadvīpa (salt ocean), Śālmalīdvīpa (sugarcane-juice-like ocean), Kuśadvīpa (sura/nectar-liquor ocean), Krauñcadvīpa (ghṛta/clarified-butter ocean), Śākadvīpa (dadhi/curd ocean), and then the Kṣīroda (milk ocean) containing Śvetadvīpa.
Each dvīpa presents a legitimate devotional center—Soma, Vāyu, Brahmā, Rudra, Sūrya—granting classical fruits (sāyujya, sārūpya, sālokatā, sāmīpya). Yet the narrative apex is Śvetadvīpa/Vaikuṇṭha, where devotion culminates in Nārāyaṇa/Vāsudeva as the ultimate origin and end at pralaya.
They are depicted as free from affliction and moral impurities, devoted to Nārāyaṇa through meditation with restrained senses, mantra-japa and tapas, discriminative knowledge (jñāna), and advanced seedless yoga culminating in Brahman-abidance focused on Vāsudeva.
It concludes with an ontological claim: from Nārāyaṇa the universe is born, in Him it is sustained, and at the end of the aeon it returns to Him—thereby identifying Nārāyaṇa/Vāsudeva as the supreme destination beyond all.