
Divine Abodes on the Mountains — A Sacred Survey of Jambūdvīpa (Kailāsa to Siddha Realms)
పురాణీయ విశ్వభూగోళ వర్ణనను కొనసాగిస్తూ సూతుడు జంబూద్వీపానికి సంబంధించిన దివ్య పర్వతప్రాంతాన్ని వర్ణిస్తాడు—అది దేవులు, సిద్ధులు, యక్షులు, గంధర్వులు, మహాయోగులతో నిండిన జీవంత పుణ్యక్షేత్రం. ఆరంభంలో స్ఫటికమయ విమానప్రాసాదాలు మరియు భూతేశ/శివుని నిత్యపూజ; తరువాత కైలాసం, మందాకిని, కమలాలతో నిండిన నదీ-సరోవరాల పవిత్రత, పుణ్యఫలం చెప్పబడుతుంది. అనంతరం విష్ణు-లక్ష్మి, ఇంద్ర-శచీ, బ్రహ్మ-సావిత్రి, దుర్గ మహేశ్వరీ రూపం, విష్ణుధ్యానంలో లీనమైన గరుడుడు, అలాగే విద్యాధర, గంధర్వ, అప్సర, యక్ష, రాక్షస నగరాల క్రమవర్ణన వస్తుంది. జైగీషవ్యాది యోగాశ్రమాలు అంతర్నియమాన్ని స్థాపిస్తాయి; శిరోమణి/కపాలశిఖరంలో ఈశాన ధ్యానోపదేశం స్పష్టంగా బోధించబడుతుంది. చివరలో అసంఖ్యాత సిద్ధలింగాలు, ఆశ్రమాలు ఉన్నాయని చెప్పి జంబూద్వీప విస్తారాన్ని సంక్షేపించి, తదుపరి విస్తృత వివరణకు పీఠిక వేస్తుంది.
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच हेमकूटगिरेः शृङ्गे महाकूटैः सुशोभनम् / स्फाटिकं देवदेवस्य विमानं परमेष्ठिनः
ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్త్రీ సంహిత పూర్వవిభాగంలో నలభై ఆరవ అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—హేమకూటగిరి శిఖరంపై, మహాకూటములతో సుశోభితమైన చోట, దేవదేవుడైన పరమేశ్వరుని స్ఫటికవిమానం నిలిచియుండెను।
Verse 2
अथ देवादिदेवस्य भूतेशस्य त्रिशूलिनः / देवाः सिद्धगणा यक्षाः पूजां नित्यं प्रकुर्वते
అనంతరం దేవులు, సిద్ధగణాలు, యక్షులు—దేవాదిదేవుడైన భూతేశుడు, త్రిశూలధారి ప్రభువుకు నిత్య పూజను నిర్వహించుచున్నారు।
Verse 3
स देवो गिरिशः सार्धं महादेव्या महेश्वरः / भूतैः परिवृतो नित्यं भाति तत्र पिनाकधृक्
అక్కడ పర్వతాధిపతి గిరీశుడు, మహేశ్వరుడు, మహాదేవితో కలిసి నిత్యము ప్రకాశిస్తాడు; భూతగణములతో పరివృతుడై పినాకధారి మహాదేవుడు విరాజిల్లుతున్నాడు।
Verse 4
विभक्तचारुशिखरः कैलासो यत्र पर्वतः / निवासः कोटियक्षाणां कुबेरस्य च धीमतः / तत्रापि देवदेवस्य भवस्यायतनं महत्
ఎక్కడ విభక్తంగా మనోహర శిఖరాలతో కైలాస పర్వతం నిలిచియున్నదో—అది కోటి యక్షులకును ధీమంతుడైన కుబేరునికును నివాసము. అక్కడే దేవదేవుడు భవుడు (శివుడు) యొక్క మహత్తర ఆలయమూ ఉంది।
Verse 5
मन्दाकिनी तत्र दिव्या रम्या सुविमलोदका / नदी नानाविधैः पद्मैरनेकैः समलङ्कृता
అక్కడ దివ్యమైన, రమ్యమైన, అత్యంత నిర్మల జలములతో మండాకిని ప్రవహిస్తుంది; ఆ నది నానావిధమైన అనేక పద్మాలతో అలంకృతమై ఉంది।
Verse 6
देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसकिंनरैः / उपस्पृष्टजला नित्यं सुपुण्या सुमनोरमा
దేవులు, దానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, కిన్నరులు నిత్యము స్పర్శించుటవలన ఆ జలము పవిత్రమగును; అందుచేత అది అత్యంత పుణ్యదాయకమై, పరమ మనోహరమై ఉంటుంది।
Verse 7
अन्याश्च नद्यः शतशः स्वर्णपद्मैरलङ्कृताः / तासां कूलेषु देवस्य स्थानानि परमेष्ठिनः / देवर्षिगणजुष्टानि तथा नारायणस्य च
ఇంకా వందల నదులు స్వర్ణపద్మాలతో అలంకృతమై ఉన్నాయి. వాటి తీరములపై పరమేష్ఠి ప్రభువు యొక్క పవిత్ర స్థానములు, దేవర్షిగణములు సేవించునవి; అలాగే నారాయణుని ధామములును ఉన్నాయి।
Verse 8
सितान्तशिखरे चापि पारिजातवनं शुभम् / तत्र शक्रस्य विपुलं भवनं रत्नमण्डितम् / स्फाटिकस्तम्भसंयुक्तं हेमगोपुरसंयुतम्
శ్వేతశిఖర శిఖరంపై శుభమైన పారిజాత వనం విరాజిల్లుతుంది. అక్కడ శక్రుని విశాల భవనం రత్నాలతో మణిమండితం—స్ఫటిక స్తంభాలతో యుక్తమై, హేమ గోపురాలతో శోభిస్తుంది।
Verse 9
तत्राथ देवदेवस्य विष्णोर्विश्वामरेशितुः / सुपुण्यं भवनं रम्यं सर्वरत्नोपशोभितम्
అక్కడ దేవదేవుడు, విశ్వమునకూ అమరులకూ ఈశ్వరుడైన విష్ణువుని అత్యంత పుణ్యమైన, రమ్యమైన భవనం నిలిచింది; అది సమస్త రత్నాలతో ప్రకాశించింది।
Verse 10
तत्र नारायणः श्रीमान् लक्ष्म्या सह जगत्पतिः / आस्ते सर्वामरश्रेष्ठः पूज्यमानः सनातनः
అక్కడ శ్రీమన్నారాయణుడు, జగత్పతి, లక్ష్మీదేవితో సహా విరాజిల్లుతున్నాడు. సనాతనుడైన ఆయన సమస్త దేవతలలో శ్రేష్ఠుడు; పూజింపబడుతూ ఆసీనుడై ఉన్నాడు।
Verse 11
तथा च वसुधारे तु वसूनां रत्नमण्डितम् / स्थानानामष्टकं पुण्यं दुराधर्षं सुरद्विषाम्
అలాగే వసుధారాలో వసువుల రత్నమండితమైన ఎనిమిది పుణ్యస్థానాలు ఉన్నాయి—శుభమైన తీర్థసమూహంలా, దేవశత్రువులకు కూడా దురాధర్షమైనవి।
Verse 12
रत्नधारे गिरिवरे सप्तर्षोणां महात्मनाम् / सप्ताश्रमाणि पुण्यानि सिद्धावासयुतानि तु
రత్నధార అనే శ్రేష్ఠ పర్వతంపై మహాత్ములైన సప్తర్షుల ఏడు పుణ్య ఆశ్రమాలు ఉన్నాయి; అవి సిద్ధుల నివాసాలతో కూడినవి।
Verse 13
तत्र हैमं चतुर्द्वारं वज्रनीलादिमण्डितम् / सुपुण्यं सुमहत् स्थानं ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः
అక్కడ నాలుగు ద్వారాలున్న స్వర్ణపురి ఉంది; వజ్రం, నీలమణి మొదలైన రత్నాలతో అలంకృతమై ఉంది. అది అవ్యక్తజన్ముడైన బ్రహ్మదేవుని అత్యంత పుణ్యమైన, మహావిశాల నివాసస్థానం.
Verse 14
तत्र देवर्षयो विप्राः सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽपरे / उपासते सदा देवं पितामहमजं परम्
అక్కడ దేవర్షులు, విప్రులు, సిద్ధులు మరియు ఇతర బ్రహ్మర్షులు సదా ఆ దేవుని ఉపాసిస్తారు—ఆయనే పితామహుడు, అజుడు (అజన్ముడు), పరముడు.
Verse 15
स तैः संपूजितो नित्यं देव्या सह चतुर्मुखः / आस्ते हिताय लोकानां शान्तानां परमा गतिः
వారిచే నిత్యం పూజింపబడే ఆ చతుర్ముఖుడు (బ్రహ్మదేవుడు) దేవితో కలిసి లోకహితార్థం నివసిస్తాడు; శాంతస్వభావులైన సంయముల పరమ గతి, పరమాశ్రయం ఆయనే.
Verse 16
अथैकशृङ्गशिखरे महापद्मैरलङ्कृतम् / स्वच्छामृतजलं पुण्यं सुगन्धं सुमहत् सरः
తర్వాత ఏకశృంగ శిఖరంపై మహాపద్మాలతో అలంకరించబడిన ఒక మహావిశాల పుణ్యసరోవరం ఉంది; దాని నీరు అమృతంలా స్వచ్ఛంగా, పుణ్యంగా, సుగంధంగా ఉంది.
Verse 17
जैगीषव्याश्रमं तत्र योगीन्द्रैरुपशोभितम् / तत्रासौ भगवान् नित्यमास्ते शिष्यैः समावृतः / प्रशान्तदोषैरक्षुद्रैर्ब्रह्मविद्भिर्महात्मभिः
అక్కడ జైగీషవ్యుని ఆశ్రమం ఉంది, యోగీంద్రులచే శోభించేది. అక్కడ ఆ భగవంతుడు నిత్యం తన శిష్యులతో పరివృతుడై నివసించేవాడు—దోషాలు శాంతించినవారు, క్షుద్రభావం లేనివారు, బ్రహ్మవిదులు, మహాత్ములు.
Verse 18
शङ्खो मनोहरश्चैव कौशिकः कृष्ण एव च / सुमना वेदनादश्च शिष्यास्तस्य प्रधानतः
శంఖుడు, మనోహరుడు, కౌశికుడు, కృష్ణుడు—అలాగే సుమనా, వేదనాదుడు—ఇవే ఆయన ప్రధాన శిష్యులు.
Verse 19
सर्वे योगरताः शान्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः / उपासते महावीर्या ब्रह्मविद्यापरायणाः
వారందరూ యోగనిష్ఠులు, శాంతులు, దేహంపై పవిత్ర భస్మధారణ చేసినవారు; మహావీర్యులు, బ్రహ్మవిద్యలో పరాయణులై ఉపాసన చేసేవారు.
Verse 20
तेषामनुग्रिहार्थाय यतीनां शान्तचेतसाम् / सान्निध्यं कुरुते भूयो देव्या सह महेश्वरः
శాంతచిత్తులైన యతులకు అనుగ్రహం చేయుటకై మహేశ్వరుడు దేవితో కూడి మళ్లీ తన సాన్నిధ్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
Verse 21
अन्यानिचाश्रमाणि स्युस्तस्मिन् गिरिवरोत्तमे / मुनीनां युक्तमनसां सरांसि सरितस्तथा
ఆ శ్రేష్ఠమైన పర్వతంలో మరెన్నో ఆశ్రమాలు ఉన్నాయి—యోగసంయతమనస్కులైన మునులవి—అలాగే సరస్సులు, ప్రవహించే నదులూ ఉన్నాయి.
Verse 22
तेषु योगरता विप्रा जापकाः संयतेन्द्रियाः / ब्रह्मण्यासक्तमनसो रमन्ते ज्ञानतत्पराः
వారిలో యోగనిష్ఠులైన, జపంలో నిమగ్నులైన, ఇంద్రియనిగ్రహం కల బ్రాహ్మణ ఋషులు—బ్రహ్మలో ఆసక్తమనస్సుతో—జ్ఞానంలో తత్పరులై ఆనందిస్తారు.
Verse 23
आत्मन्यात्मानमाधाय शिखान्तान्तरमास्थितम् / धायायन्ति देवमीशानं येन सर्वमिदं ततम्
వారు ఆత్మను ఆత్మలో నిలిపి, శిరోమణి అంతరాకాశంలో స్థితుడైన సర్వవ్యాపక దేవుడు ఈశానుని ధ్యానిస్తారు; ఆయనచేత ఈ సమస్త జగత్తు వ్యాపించియున్నది।
Verse 24
सुमेघे वासवस्थानं सहस्त्रादित्यसंनिभम् / तत्रास्ते भगवानिन्द्रः शच्या सह सुरेश्वरः
ఉత్తమ మేఘప్రదేశంలో వాసవుడు (ఇంద్రుడు) నివసించే స్థానం సహస్ర సూర్యుల వలె ప్రకాశిస్తుంది. అక్కడ దేవేశ్వరుడైన భగవాన్ ఇంద్రుడు శచీతో కలిసి నివసిస్తాడు।
Verse 25
गजशैले तु दुर्गाया भवनं मणितारणम् / आस्ते भगवती दुर्गा तत्र साक्षान्महेश्वरी
గజశైలంపై దుర్గాదేవి యొక్క మణిరత్నాలతో అలంకరించిన మందిరం ఉంది. అక్కడ భగవతి దుర్గ సాక్షాత్తు మహేశ్వరీరూపంగా విరాజిల్లుతుంది।
Verse 26
उपास्यमाना विविधैः शक्तिभेदैरितस्ततः / पीत्वा योगामृतं लब्ध्वा साक्षादानन्दमैश्वरम्
వివిధ శక్తిభేదాల ద్వారా అనేక విధాలుగా ఇక్కడక్కడ ఉపాసింపబడుతూ, (సాధకుడు) యోగామృతాన్ని పానంచేసి, ఈశ్వరుని ఐశ్వర్యమయ ఆనందాన్ని ప్రత్యక్షంగా పొందుతాడు।
Verse 27
सुनीलस्य गिरेः शृङ्गे नानाधातुसमुज्ज्वले / राक्षसानां पुराणि स्युः सरांसि शतशो द्विजाः
నానాధాతువులతో ప్రకాశించే సునీల పర్వత శిఖరంపై రాక్షసుల ప్రాచీన కోటలు ఉన్నాయి; అలాగే అక్కడ వందల కొద్దీ సరస్సులు ఉన్నాయి, ఓ ద్విజులారా।
Verse 28
तथा पुरशतं विप्राः शतशृङ्गे महाचले / स्फाटिकस्तम्भसंयुक्तं यक्षाणाममितौजसाम्
అలాగే, ఓ విప్రులారా, మహాచలమైన శతశృంగ పర్వతంపై అపార తేజస్సుగల యక్షుల స్ఫటికస్తంభాలతో అలంకృతమైన వంద పురాలు ఉన్నాయి।
Verse 29
श्वेतोदरगिरेः शृङ्गे सुपर्णस्य महात्मनः / प्राकारगोपुरोपेतं मणितोरणमण्डितम्
శ్వేతోదర గిరి శిఖరంపై మహాత్ముడైన సుపర్ణుడు (గరుడుడు) యొక్క నివాసం ఉండేది; అది ప్రాకార-గోపురాలతో కూడి, మణి తోరణాలతో అలంకృతమై ఉండేది।
Verse 30
स तत्र गरुडः श्रीमान् साक्षाद् विष्णुरिवापरः / ध्यात्वास्ते तत् परं ज्योतिरात्मानं विष्णुमव्ययम्
అక్కడ శ్రీమంతుడైన గరుడుడు, సాక్షాత్తు విష్ణువే మరొకరూపమై ఉన్నట్లుగా, ఆ పరమ జ్యోతిని—అవ్యయమైన విష్ణువును, ఆత్మస్వరూపాన్ని—ధ్యానిస్తూ నిలిచియుండెను।
Verse 31
अन्यच्च भवनं पुण्यं श्रीशृङ्गे मुनिपुङ्गवाः / श्रीदेव्याः सर्वरत्नाढ्यं हैमं सुमणितोरणम्
మరియు, ఓ మునిపుంగవులారా, శ్రీశృంగంలో శ్రీదేవికి చెందిన మరో పుణ్య భవనం ఉంది; అది సమస్త రత్నాలతో సమృద్ధమైన స్వర్ణమయం, సుమణి తోరణంతో అలంకృతం।
Verse 32
तत्र सा परमा शक्तिर्विष्णोरतिमनोरमा / अनन्तविभवा लक्ष्मीर्जगत्संमोहनोत्सुका
అక్కడ విష్ణువின் పరమ మనోహర శక్తి—అనంత వైభవముగల లక్ష్మీ—లోకాలను మోహింపజేయుటకు ఉత్సుకతతో నిలిచియున్నది।
Verse 33
अध्यास्ते देवगन्धर्वसिद्धचारणवन्दिता / विचिन्त्य जगतोयोनिं स्वशक्तिकिरणोज्ज्वला
ఆ దేవి దేవగంధర్వసిద్ధచారణులచే వందింపబడి అధిష్ఠానమై ఉంటుంది; జగత్తు యొక్క యోని-మూలకారణాన్ని ధ్యానిస్తూ తన స్వశక్తి కిరణాలతో స్వయంగా ప్రకాశిస్తుంది।
Verse 34
तत्रैव देवदेवस्य विष्णोरायतनं महत् / सरांसि तत्र चत्वारि विचित्रकमलाश्रया
అక్కడే దేవదేవుడైన విష్ణువు యొక్క మహత్తర ఆలయం ఉంది; అలాగే అక్కడ విచిత్ర కమలాలతో అలంకరించబడిన నాలుగు సరస్సులు ఉన్నాయి।
Verse 35
तथा सहस्त्रशिखरे विद्याधरपुराष्टकम् / रत्नसोपानसंयुक्तं सरोभिश्चोपशोभितम्
అలాగే సహస్రశిఖర పర్వతంపై విద్యాధరుల అష్టక-పురం (ఎనిమిది భాగాల నగరం) నిలిచిఉంది; అది రత్నసోపానాలతో సమృద్ధిగా, సరస్సులతో మరింత శోభిల్లుతుంది।
Verse 36
नद्यो विमलपानीयाश्चित्रनीलोत्पलाकराः / कर्णिकारवनं द्विव्यं तत्रास्ते शङ्करोमया
అక్కడ నిర్మల జలాలతో నదులు ఉన్నాయి, రంగురంగుల నీలోత్పల సమూహాలతో అలంకరించబడ్డవి; అక్కడ దివ్య కర్ణికార వనం కూడా ఉంది—అక్కడనే నేను శంకరుడు, నా స్వశక్తిచే, నివసిస్తున్నాను।
Verse 37
पारियात्रे महाशैले महालक्ष्म्याः पुरं शुभम् / रम्यप्रासादसंयुक्तं घण्टाचामरभूषितम्
పారియాత్ర మహాశైలంపై మహాలక్ష్మీ యొక్క శుభ నగరం ఉంది; అది రమ్యమైన ప్రాసాదాలతో సమృద్ధిగా, గంటలు మరియు చామరాలతో అలంకరించబడి ఉంది।
Verse 38
नृत्यद्भिरप्सरः सङ्घैरितश्चेतश्च शोभितम् / मृदङ्गमुरजोद्घुष्टं वीणावेणुनिनादितम्
నర్తించే అప్సరసల సమూహాలు ఇటూ అటూ అలంకరించిన ఆ ధామం, మృదంగ–మురజ ధ్వనులతో మార్మోగి, వీణా–వేణు మధుర నినాదాలతో నిండిపోయింది।
Verse 39
गन्धर्वकिंनराकीर्णं संवृतं सिद्धपुङ्गवैः / भास्वद्भित्तिसमाकीर्णं महाप्रासादसंकुलम्
అది గంధర్వ–కిన్నరులతో నిండిపోయి, సిద్ధుల్లో శ్రేష్ఠులచే ఆవరించబడింది। ప్రకాశించే ప్రాకార గోడలతో కిటకిటలాడుతూ, మహా ప్రాసాదాల సమూహాలతో నిండింది।
Verse 40
गणेश्वराङ्गनाजुष्टं धार्मिकाणां सुदर्शनम् / तत्र सा वसते देवी नित्यं योगपरायणा
అది గణేశ్వరుని సతీమణులచే శోభించబడినది; ధార్మికులకు దర్శనీయంగా అతి సుందరం. అక్కడే ఆ దేవి నిత్యం నివసిస్తుంది—యోగంలో సదా పరాయణ.
Verse 41
महालक्ष्मीर्महादेवी त्रिशूलवरधारिणी / त्रिनेत्रा सर्वशसक्तीभिः संवृता सदसन्मया / पश्यन्ति तत्र मुनयः सिद्धा ये ब्रह्मवादिनः
అక్కడ బ్రహ్మవాదులైన సిద్ధ మునులు మహాలక్ష్మీ మహాదేవిని దర్శిస్తారు—శ్రేష్ఠ త్రిశూలధారిణి, త్రినేత్రి, సమస్త శక్తులతో ఆవరిత, సత్–అసత్ (ప్రకట–అప్రకట) స్వరూపిణి।
Verse 42
सुपार्श्वस्योत्तरे भागे सरस्वत्याः पुरोत्तमम् / सरांसि सिद्धजुष्टानि देवभोग्यानि सत्तमाः
సుపార్శ్వ పర్వతానికి ఉత్తర భాగంలో సరస్వతీ దేవి యొక్క పరమోత్తమ తీర్థం ఉంది। అక్కడ సిద్ధులు సేవించే సరస్సులు ఉన్నాయి; అవి దేవతల భోగానికి యోగ్యమైనవి, ఓ సత్తమా।
Verse 43
पाण्डुरस्य गिरेः शृङ्गे विचित्रद्रुमसंकुले / सन्धर्वाणां पुरशतं दिव्यस्त्रीभिः समावृतम्
పాండుర పర్వత శిఖరంపై, నానావిధ విచిత్ర వృక్షసమూహంతో నిండిన చోట, గంధర్వుల శతపురం దివ్యస్త్రీలచే చుట్టుముట్టబడి ప్రకాశిస్తుంది।
Verse 44
तेषु नित्यं मदोत्सिक्ता वरनार्यस्तथैव च / क्रीडन्ति मुदिता नित्यं विलासैर्भोगतत्पराः
అక్కడ ఉత్తమ స్త్రీలు సదా ఆనందమదంతో ఉత్సుకులై ఉంటారు; వారు నిత్యం హర్షంతో క్రీడిస్తూ, విలాసభోగాలలో లీనమై ఉంటారు।
Verse 45
अञ्जनस्य गिरेः शृङ्गे नारीणां पुरमुत्तमम् / वसन्ति तत्राप्सरसो रम्भाद्या रतिलालसाः
అంజన పర్వత శిఖరంపై స్త్రీల యొక్క అత్యుత్తమ నగరం ఉంది; అక్కడ రంభా మొదలైన అప్సరసలు రతి-క్రీడల పట్ల సదా లాలసతో నివసిస్తారు।
Verse 46
चित्रसेनादयो यत्र समायान्त्यर्थिनः सदा / सा पुरी सर्वरत्नाढ्या नैकप्रस्त्रवणैर्युता
అక్కడ చిత్రసేన మొదలైనవారు సదా అభ్యర్థులుగా వచ్చుచుంటారు; ఆ నగరం అన్ని రత్నాలతో సమృద్ధిగా, అనేక జలధారలు-జలపాతాలతో యుక్తంగా ఉంది।
Verse 47
अनेकानि पुराणि स्युः कौमुदे चापि सुव्रताः / रुद्राणां शान्तरजसामीश्वरार्पितचेतसाम्
హే సువ్రతా, అనేక పురాణాలు ఉన్నాయి; కౌముదీ పరంపరలో కూడా (ఇవి) ఉన్నాయి—రుద్రుల కోసం, వారి రజోగుణం శాంతించినది, వారి చిత్తం ఈశ్వరునికి అర్పితమైనది।
Verse 48
तेषु रुद्रा महायोगा महेशान्तरचारिणः / समासते परं ज्योतिरारूढाः स्थानमुत्तमम्
వారిలో రుద్రులు—మహాయోగులు, మహాదేవుని అంతరంలో సంచరించువారు—పరమ జ్యోతికి ఆరూఢులై ఉత్తమ స్థానంలో నివసించుచున్నారు।
Verse 49
पिञ्जरस्य गिरेः शृङ्गे गणेशानां पुरत्रयम् / नन्दीश्वरस्य कपिले तत्रास्ते सुयशा यतिः
పిఞ్జర పర్వత శిఖరంపై గణేశుల త్రిపురము ఉంది; నందీశ్వరుని కపిలస్థానంలో అక్కడే సుయశా అనే సుప్రసిద్ధ యతి నివసించుచున్నాడు।
Verse 50
तथा च जारुधैः शृङ्गे देवदेवस्य धीमतः / दीप्तमायतनं पुण्यं भास्करस्यामितौजसः
అలాగే జారుధ శిఖరంపై దేవదేవుడు, ధీమంతుడైన భాస్కరుడు—అమిత తేజస్సు గలవాడు—యొక్క దీప్తమైన పుణ్య ఆలయం ఉంది।
Verse 51
तस्यैवोत्तरदिग्भागे चन्द्रस्थानमनुत्तमम् / रमते तत्र रम्यो ऽसौ भगवान् शीतदीधितिः
అదే ప్రాంతంలోని ఉత్తర దిశాభాగంలో చంద్రుని అనుత్తమ స్థానం ఉంది; అక్కడ శీతకిరణములు గల రమ్యుడైన భగవాన్ ఆనందంగా విహరిస్తూ విరాజిల్లుచున్నాడు।
Verse 52
अन्यच्च भवनं दिव्यं हंसशैले महर्षयः / सहस्त्रयोजनायामं सुवर्णमणितोरणम्
మరియు, ఓ మహర్షులారా, హంసశైలంపై మరొక దివ్య భవనం ఉంది—వెయ్యి యోజనాల విస్తీర్ణముతో—సువర్ణమణి తోరణములతో అలంకృతమై ఉంది।
Verse 53
तत्रास्ते भगवान् ब्रह्मा सिद्धसङ्घैरभिष्टुतः / सावित्र्या सह विश्वात्मा वासुदेवादिभिर्युतः
అక్కడ భగవాన్ బ్రహ్మా సిద్ధసంఘాలచే స్తుతింపబడి, సావిత్రితో కూడి, విశ్వాత్మ స్వరూపుడై, వాసుదేవాది దేవగణములతో పరివృతుడై నివసించుచున్నాడు।
Verse 54
तस्य दक्षिणदिग्भागे सिद्धानां पुरमुत्तमम् / सनन्दनादयो यत्र वसन्ति मुनिपुङ्गवाः
దాని దక్షిణ దిక్భాగంలో సిద్ధుల పరమోత్తమ పురము ఉంది; అక్కడ సనందనాది మునిపుంగవులు నివసిస్తారు।
Verse 55
पञ्चशैलस्य शिखरे दानवानां पुरत्रयम् / नातिदूरेण तस्याथ दैत्यचार्यस्य धीमतः
పంచశైల శిఖరంపై దానవుల త్రిపురము నిలిచియుండెను; దానికి చాలా దూరం కాక, ఆ కాలంలో ధీమంతుడైన దైత్యాచార్యుని నివాసమూ ఉండెను।
Verse 56
सुगन्धशैलशिखरे सरिद्भिरुपशोभितम् / कर्दमस्याश्रमं पुण्यं तत्रास्ते भगवानृषिः
సుగంధశైల శిఖరంపై, నదులచే శోభితమైన, కర్దముని పుణ్యాశ్రమము ఉంది; అక్కడ భగవాన్ ఋషి కర్దముడు నివసించుచున్నాడు।
Verse 57
तस्यैव पूर्वदिग्भागे किञ्चिद् वै दक्षिणाश्रिते / सनत्कुमारो भगवांस्तत्रास्ते ब्रह्मवित्तमः
అదే ప్రాంతపు తూర్పు దిక్భాగంలో, కొంచెం దక్షిణాభిముఖంగా ఉన్న చోట, బ్రహ్మవిత్తముడైన భగవాన్ సనత్కుమారుడు నివసించుచున్నాడు।
Verse 58
सर्वेष्वेतेषु शैलेषु ततान्येषु मुनीश्वराः / सरांसि विमला नद्यो देवानामालयानि च
హే మునీశ్వరులారా, ఈ సమస్త పర్వతములపై మరియు మరెన్నో పర్వతములపై నిర్మల సరస్సులు, కలంకరహిత నదులు, దేవతల పవిత్ర ఆలయములు కూడా ఉన్నాయి।
Verse 59
सिद्धलिङ्गानि पुण्यानि मुनिभिः स्थापितानि तु / वन्यान्याश्रमवर्याणि संख्यातुं नैव शक्नुयाम्
మునులచే స్థాపింపబడిన పుణ్యమైన సిద్ధలింగములు మరియు అరణ్యములోని ఉత్తమ ఆశ్రమములు అంతెన్నో; వాటిని లెక్కించుటకైనా నాకు శక్తి లేదు।
Verse 60
एष संक्षेपतः प्रोक्तो जम्बूद्वीपस्य विस्तरः / न शक्यं विस्तराद् वक्तुं मया वर्षशतैरपि
ఇలా సంక్షేపంగా జంబూద్వీప విస్తారము చెప్పబడింది; దానిని పూర్తిగా వివరించుట నాకు వందల సంవత్సరాలైనా సాధ్యం కాదు।
They are portrayed as perpetually purified by divine contact and thus inherently meritorious (puṇya-prada); their beauty and sanctity support worship, tapas, and yogic contemplation, linking external tīrtha to inner purification.
By “placing the Self within the Self” and meditating on Īśāna pervading the universe, the chapter implies an inward turn where individual identity is disciplined into recognition of the all-pervading Lord/Ātman, aligning devotion with a Vedāntic-yogic movement toward non-separation.