Adhyaya 29

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे अमावस्याश्राद्धे पितृविचयोनामाष्टाविंशति तमो ऽध्यायः ऋषिरुवाच चतुर्युगानि यान्यासन्पूर्वं स्वायंभुवे ऽन्तरे / तेषां निसर्गं तत्त्वं च श्रोतुमिच्छामि विस्तरात्

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణములో, వాయుప్రోక్త పూర్వభాగము, ద్వితీయ అనుషంగపాదము, అమావాస్యాశ్రాద్ధము, ‘పితృవిచయ’ నామ అష్టావింశతితమ అధ్యాయము. ఋషి పలికెను—స్వాయంభువ మన్వంతరములో పూర్వము ఉన్న చతుర్యుగముల నిసర్గమును, తత్త్వమును నేను విస్తారంగా వినదలచితిని.

Verse 2

सूत उवाच पृथिव्यादिप्रसंगेन यन्मया प्रागुदीरितम् / तेषां चतुर्युगं ह्येतत्तद्वक्ष्यामि निबोधत

సూతుడు పలికెను—పృథివి మొదలైన విషయప్రసంగములో నేను ముందుగా చెప్పినదానికే సంబంధించిన ఈ చతుర్యుగమును ఇప్పుడు చెప్పుదును; శ్రద్ధగా వినుడి.

Verse 3

संख्ययेह प्रसंख्याय विस्तराच्चैव सर्वशः / युगं च युगभेदश्च युगधर्मस्तथैव च

ఇక్కడ నేను సంఖ్యాప్రమాణంతో, విస్తారంగా సమస్తంగా, యుగమును, యుగభేదమును, యుగధర్మమును కూడా వివరిస్తాను.

Verse 4

युगसंध्यांशकश्चैव युगसंधानमेव च / षट्प्रकाशयुगाख्यैषा ता प्रवक्ष्यामि तत्त्वतः

యుగసంధ్యాంశమును, యుగసంధానమును కూడా; ‘షట్ప్రకాశ’ అని పిలువబడే ఈ యుగవ్యవస్థలను నేను తత్త్వంగా వివరించుదును.

Verse 5

लौकिकेन प्रमाणेन निष्पाद्याब्दं तु मानुषम् / तेनाब्देन प्रसंख्यायै वक्ष्यामीह वतुर्युगम् / निमेषकाल तुल्यं हि विद्याल्लघ्वक्षरं च यत्

లౌకిక ప్రమాణంతో మానవ సంవత్సరాన్ని నిర్ణయించి, ఆ సంవత్సరమానంతోనే లెక్కించి ఇక్కడ నేను చతుర్యుగాన్ని చెప్పుదును; ‘లఘ్వక్షర’మని చెప్పబడేది నిమేషకాలానికి సమానమని తెలుసుకో.

Verse 6

काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव त्रिशच्च काष्ठा गणयेत्कलां तु / त्रिंशत्कलाश्चापि भवेन्मुहूर्त्तस्तै स्त्रिंशता रात्र्यहनी समे ते

పదిహేను నిమేషాలు ఒక కాష్ఠా; ముప్పై కాష్ఠాలు ఒక కళ; ముప్పై కళలు ఒక ముహూర్తం; అటువంటి ముప్పై ముహూర్తాలతో సమానమైన రాత్రి-పగలు ఏర్పడతాయి.

Verse 7

अहोरात्रौ विभजते सूर्यो मानुषलौकिकौ

సూర్యుడే మనుష్యుల లౌకిక పగలు-రాత్రులను విభజించును.

Verse 8

तत्राहः कर्मचेष्टायां रात्रिः स्वप्नाय कल्पते / पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तयोः पुनः

అక్కడ పగలు కర్మచేష్టకు, రాత్రి స్వప్నానికి నియమించబడింది. పితృలోకంలో రాత్రి–పగలు కలిసే ఒక మాసమవుతాయి; మళ్లీ వాటి విభాగమూ చెప్పబడింది.

Verse 9

कृष्णपक्षस्त्वहस्तेषां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी / त्रिंशद्ये मानुषा मासाः पित्र्यो मासस्तु सः स्मृतः

వారికి కృష్ణపక్షం పగలువలె, శుక్లపక్షం స్వప్నరూప రాత్రివలె. మనుష్యుల ముప్పై మాసాలు కలిసే పితృల ఒక మాసమని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 10

शतानि त्रीणि मासानां षष्ट्या चाप्यधिकानि वै / पित्र्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण विभाव्यते

మాసాలలో మూడు వందలు మరియు ఇంకా అరవై—అంటే మొత్తం 360 మాసాలు—మనుష్య గణన ప్రకారం పితృల ఒక సంవత్సరమని భావించబడుతుంది.

Verse 11

मानुषे णैव मानेन वर्षाणां यच्छतं भवेत् / पितॄणां त्रीणि वर्षाणि संख्यातानीह तानि वै

మనుష్య మానంతో ఉన్న వంద సంవత్సరాలు, ఇక్కడ పితృల మూడు సంవత్సరాలుగా లెక్కించబడతాయి.

Verse 12

दश चैवाधिका मासाः पितृसंख्येह संज्ञिताः / लौकिकेनैव मानेन हृब्दो यो मानुषः स्मृतः

పితృ గణనలో పది మాసాలు మరియు అదనపు మాసాలు అని చెప్పబడింది; అలాగే ‘మానుష’ కాలమని ప్రసిద్ధమైనది లోకిక ప్రమాణంతోనే భావించబడుతుంది.

Verse 13

एतद्दिव्यमहोरात्रं शास्त्रे स्यान्निश्चयो गतः / दिव्ये रात्र्यहनी वर्ष प्रविभागस्तयोः पुनः

శాస్త్రంలో ఈ దివ్య అహోరాత్రి నిశ్చయంగా చెప్పబడింది. ఆ దివ్య రాత్రి–పగలు ఆధారంగా మళ్లీ సంవత్సరాల విభాగం నిర్ణయించబడుతుంది.

Verse 14

अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम् / ये ते रात्र्यहनी दिव्ये प्रसंख्यानं तयोः पुनः

అక్కడ పగలు ఉత్తరాయణం, రాత్రి దక్షిణాయణం అని చెప్పబడుతుంది. ఆ దివ్య రాత్రి–పగళ్ల సంఖ్యను మళ్లీ వివరించబడుతుంది.

Verse 15

त्रिंशद्यानि तु वर्षाणि दिप्यो मासस्तु स स्मृतः / यन्मानुषं शतं विद्धि दिव्या मासास्त्रयस्तु ते

ముప్పై సంవత్సరాలు ఒక దివ్య మాసమని స్మరించబడింది. మనుష్యుల వంద సంవత్సరాలు మూడు దివ్య మాసాలుగా తెలుసుకో.

Verse 16

दश चैव तथाहानि दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः / त्रीणि वर्षशतान्येव षष्टिवर्षाणि यानि तु / दिव्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण प्रकीर्त्तितः

ఇలా పది (దివ్య) దినాలు—ఇదే దివ్య విధిగా స్మరించబడింది. మనుష్యుల మూడు వందల అరవై సంవత్సరాలు ఒక దివ్య సంవత్సరమని కీర్తించబడింది.

Verse 17

त्रीणि वर्ष सहस्राणि मानुषाणि प्रमाणतः / त्रिंशदन्यानि वर्षाणि मतः सप्तर्षिवत्सरः

ప్రమాణం ప్రకారం మనుష్యుల మూడు వేల సంవత్సరాలు, దానికి మరి ముప్పై సంవత్సరాలు కలిపి—ఇదే సప్తర్షి వత్సరమని భావించబడింది.

Verse 18

नव यानि सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि तु / अन्यानि नवतिश्चैव ध्रुवः संवत्सरः स्मृतः

మానవ సంవత్సరాలలో తొమ్మిది వేల సంవత్సరాలు, ఇంకా తొంభై సంవత్సరాలు—ఇదే ‘ధ్రువ సంవత్సరం’ అని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 19

षड्विंशतिसहस्राणि वर्षाणि मानुषाणि तु / वर्षाणां तु शतं ज्ञेयं दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः

మానవ సంవత్సరాలలో ఇరవై ఆరు వేల సంవత్సరాలు; మరియు (అందులో) వంద సంవత్సరాలను దివ్యమానంగా తెలుసుకోవాలి—ఇది దివ్య విధి అని స్మృతం.

Verse 20

त्रीण्येव नियुतान्याहुर्वर्षाणां मानुषाणि तु

మానవ సంవత్సరాలలో మూడు నియుతాలు (మూడు లక్షల సంవత్సరాలు)—అని చెప్పారు.

Verse 21

षष्टिश्चैव सहस्राणि संख्यातानि तु संख्याया / दिव्यवर्षसहस्र तु प्राहुः संख्याविदो जनाः

సంఖ్య ప్రకారం అరవై వేలుగా లెక్కించబడుతుంది; సంఖ్యావిదులు దీనిని వెయ్యి దివ్య సంవత్సరాలు అని అంటారు.

Verse 22

इत्येवमृषिभिर्गीतं दिव्यया संख्याया त्विह / दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्याप्रकल्पनम्

ఇలా ఋషులు ఇక్కడ దివ్య సంఖ్యతో గానం చేశారు; దివ్య ప్రమాణంతోనే యుగాల సంఖ్యా-వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేశారు.

Verse 23

चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो ऽबुवन् / कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुष्टयम्

భారతవర్షంలో కవులు నాలుగు యుగాలని చెప్పారు—కృతం, త్రేతా, ద్వాపరం, కలి—ఇవి చతుష్టయం.

Verse 24

पूर्व कृतयुकं नाम ततस्त्रेती विधीयते / द्वापरं च कलिश्चैव युगान्येतानि कल्पयेत्

మొదట కృతయుగమని, తరువాత త్రేతా నిర్ణయించబడుతుంది; ఆపై ద్వాపరం, కలి—ఇవే యుగాలుగా భావించబడతాయి.

Verse 25

चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां च कृत युगम् / तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशः संध्याया समः

కృతయుగం నాలుగు వేల సంవత్సరాలని అంటారు; దాని సంధ్య అంతే వంద సంవత్సరాలు, సంధ్యాంశమూ సంధ్యతో సమానం.

Verse 26

इतरेषु ससंध्येषु ससंध्यांशेषु च त्रिषु / एकन्यायेन वर्तन्ते सहस्राणि शतानि च

మిగిలిన మూడు యుగాలలో కూడా, సంధ్యలు సంధ్యాంశాలతో సహా, అదే నియమం ప్రకారం వేలలు మరియు వందలు వర్తిస్తాయి.

Verse 27

त्रीणि द्वे च सहस्राणि त्रेताद्वापरयोः क्रमात् / त्रिशती द्विशती संध्ये संध्यांशौ चापि तत्समौ

క్రమంగా త్రేతాయుగం మూడు వేల, ద్వాపరయుగం రెండు వేల సంవత్సరాలు; వాటి సంధ్యలు మూడు వందలు, రెండు వందలు, సంధ్యాంశాలు కూడా అంతే.

Verse 28

कलिं वर्षसरस्रं तु युगमाहुर्द्विजोत्तमाः / तस्यैकशतिका संध्या संध्यांशः संध्यया समः

ద్విజోత్తములు కలియుగము ఒక సహస్ర సంవత్సరమని చెప్పారు. దాని సంధ్య వంద సంవత్సరాలు; సంధ్యాంశమూ సంధ్యతో సమానం.

Verse 29

तेषां द्वादशसाहस्री युगसंख्या प्रकीर्त्तिता / कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चैव चतुष्टयम्

వాటి యుగసంఖ్య ద్వాదశ సహస్రమని కీర్తించబడింది. కృతం, త్రేతా, ద్వాపరం, కలి—ఇవి నాలుగు యుగాలు.

Verse 30

अत्र संवत्सरा दृष्टा मानुषेण प्रमाणतः / कृतस्य तावद्वक्ष्यामि वर्षाणि च निबोधत

ఇక్కడ మానవ ప్రమాణమునుబట్టి సంవత్సరాలు గణించబడ్డాయి. ఇప్పుడు కృతయుగ సంవత్సరాలను చెప్పుదును; శ్రద్ధగా వినండి.

Verse 31

सहस्राणां शतान्याहुश्चतुर्दश हि संख्याया / चत्वारिंशत्सहस्राणि तथान्यानि कृतं युगम्

సహస్రాల శతములలో సంఖ్య పద్నాలుగు అని చెప్పారు; అలాగే నలభై సహస్రాలు మరియు ఇతర (సంవత్సరాలు) కలసి కృతయుగము అవుతుంది.

Verse 32

तथा शतसहस्राणि वर्षाणि दशसंख्याया / अशीतिश्च सहस्राणि कालस्त्रेतायुगस्य सः

అదేవిధంగా దశ శతసహస్ర సంవత్సరాలు మరియు ఎనభై సహస్ర సంవత్సరాలు—ఇదే త్రేతాయుగ కాలము.

Verse 33

सप्तैव नियुतान्याहुर्वर्षाणां मानुषेण तु / विंशतिश्च सहस्रामि कालः स द्वापरस्य च

మానవ సంవత్సరాల లెక్క ప్రకారం ద్వాపరయుగ కాలం ఏడు నియుతాలు మరియు ఇరవై సహస్ర సంవత్సరాలు అని చెప్పబడింది।

Verse 34

तथा शतसहस्राणि वर्षाणां त्रीणि संख्यया / षष्टिश्चैव सहस्राणि कालः कलियुगस्य तु

అలాగే కలియుగ కాలం సంఖ్య ప్రకారం మూడు లక్షల సంవత్సరాలు మరియు అరవై వేల సంవత్సరాలు (మొత్తం మూడు లక్షల అరవై వేల) అని చెప్పబడింది।

Verse 35

एवं चतुर्युगे काल ऋतैः संध्यांशकैः स्मृतः / नियुतान्येव षडिंशान्निरसानि युगानि वै

ఇలా కృతాది యుగాల సంధ్యలు, సంధ్యాంశాలతో కూడిన చతుర్యుగ కాలం స్మృతిలో చెప్పబడింది; యుగాల పరిమాణం పదహారు నియుతాలు (నిరాస) అని కూడా అన్నారు।

Verse 36

चत्वारिंशत्तथा त्रीणि नियुता नीह संख्यया / विंशतिश्च सहस्राणि स संध्यांशश्चतुर्युगः

ఇక్కడ సంఖ్య ప్రకారం నలభై మూడు నియుతాలు మరియు ఇరవై వేల సంవత్సరాలు—ఇదే చతుర్యుగపు సంధ్యాంశం అని స్మరించబడింది।

Verse 37

एवं चतुर्युगाख्यानां साधिका ह्येकसप्ततिः / कृतत्रेतादियुक्तानां मनोरन्तरमुच्यते

ఇలా కృత, త్రేత మొదలైన యుగాలతో కూడిన చతుర్యుగాల సంఖ్య ఏడు పదుల ఒకటి కంటే ఎక్కువగా ఉన్నదాన్ని ‘మన్వంతరం’ అని అంటారు।

Verse 38

मन्वन्तरस्य संख्यां तु वर्षाग्रेण निबोधत / त्रिंशत्कोट्यस्तु वर्षाणां मानुषेण प्रकीर्त्तिताः

మన్వంతరపు సంఖ్యను సంవత్సర ప్రమాణంతో గ్రహించండి; మానవ గణనలో అది ముప్పై కోట్లు సంవత్సరాలుగా కీర్తించబడింది.

Verse 39

सप्त षष्टिस्तथान्यानि नियुतान्यधिकानि तु / विशतिश्च सहस्राणि कालो ऽयं साधिकं विना

దీనికి మరింతగా అరవైఏడు నియుతాలు మరియు ఇరవై వేలూ కలుస్తాయి; అదనపు భాగం లేకుండా ఇదే ఈ కాలం.

Verse 40

मन्वन्तरस्य संख्यैषा संख्या विद्भिर्द्विजैः स्मृता / मन्वन्तरस्य कालो ऽयं युगैः सार्द्धं च कीर्त्तितः

ఇదే మన్వంతరపు సంఖ్య, పండిత ద్విజులు స్మరించినది; మన్వంతరపు ఈ కాలం యుగాలతో కూడి కూడా కీర్తించబడింది.

Verse 41

चतुः साहस्रयुक्तं वै प्राकृतं तत्कृतं युगम् / त्रेताशिष्टं प्रवक्ष्यामि द्वापरं कलिमेव च

నాలుగు వేలతో కూడిన ప్రాకృత కృతయుగం ఇదే; ఇక త్రేతా, ద్వాపరము, కలియుగమును కూడా నేను వివరిస్తాను.

Verse 42

युगपत्समयेनार्थो द्विधा वक्तुं न शक्यते / क्रमागतं मया ह्येतत्तुभ्यं नोक्त युग द्वयम्

ఒకేసమయంలో అర్థాన్ని రెండు విధాలుగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు; అందుకే క్రమంగా వచ్చిన ఈ విషయాన్ని నేను నీకు యుగద్వయంగా చెప్పలేదు.

Verse 43

ऋषिवंशप्रसंगेन व्याकुलत्वात्तथैव च / अत्र त्रेतायुगस्यादौ मनुः सप्तर्षयश्च ये

ఋషివంశప్రసంగం వల్ల వ్యాకులుడై, ఇక్కడ త్రేతాయుగ ఆరంభంలో మనువు మరియు ఆ ఏడుగురు ఋషులు (సప్తర్షులు) ఉన్నారు.

Verse 44

श्रौत स्मार्त्त च ते धर्म ब्रह्मणानुप्रचौदितम् / दाराग्निहोत्रसंबन्धमृग्यजुः सामसंहितम्

వారి శ్రౌత మరియు స్మార్త ధర్మాలు బ్రహ్మచే ప్రేరేపించబడ్డవి—గృహస్థాశ్రమం, అగ్నిహోత్ర సంబంధం, అలాగే ఋగ్-యజుః-సామ సంహితలతో కూడినవి.

Verse 45

इत्यादिलक्षणं श्रौतं धर्म सप्तर्षयो ऽब्रुवन् / परंपरागतं धर्म स्मार्त्तं चाचारलक्षणम्

ఇలాంటి లక్షణాలున్న శ్రౌత ధర్మాన్ని సప్తర్షులు చెప్పారు; అలాగే పరంపరగా వచ్చిన, ఆచారలక్షణమున్న స్మార్త ధర్మాన్ని కూడా (వివరించారు).

Verse 46

वर्णाश्रमाचारयुतं मनुः स्वायंभुवो ऽब्रवीत् / सत्येन ब्रह्मचर्येण श्रुतेन तपसा च वै

స్వాయంభువ మనువు వర్ణాశ్రమ ఆచారంతో కూడిన ధర్మాన్ని చెప్పాడు—సత్యం, బ్రహ్మచర్యం, శ్రుతి (వేదం), మరియు తపస్సు ద్వారా.

Verse 47

तेषां तु तप्ततपसा आर्षेणोपक्रमेण तु / सप्तर्षीणां मनोश्चैव ह्याद्ये त्रेतायुगे तथा

వారి దగ్ధతపస్సు మరియు ఆర్ష ఉపక్రమం ప్రకారం, త్రేతాయుగ ఆది కాలంలో సప్తర్షులకూ మనువుకూ కూడా (అదే విధంగా జరిగింది).

Verse 48

अबुद्धिपूर्वकं तेषामक्रियापूर्वमेव च / अभिव्यक्तास्तु ते मन्त्रास्तारकाद्यैर्निदर्शनैः

వారి మంత్రాలు బుద్ధిపూర్వకంగా గానీ, క్రియాపూర్వకంగా గానీ కాదు; తారకాది సూచనల ద్వారా అవి వ్యక్తమయ్యాయి.

Verse 49

आदिकल्पे तु देवानां प्रादुर्भूतास्तु याः स्वयम् / प्राणाशेष्वथ सिद्धीनामन्यासां च प्रवर्त्तनम्

ఆదికల్పంలో దేవతలకు స్వయంగా ప్రాదుర్భవించిన సిద్ధులు, ప్రాణక్షయ సమయంలో ఇతర సిద్ధుల ప్రవృత్తికీ కారణమయ్యాయి.

Verse 50

आसन्मन्त्रा व्यतीतेषु ये कल्पेषु सहस्रशः / ते मन्त्रा वै पुनस्तेषां प्रतिभायामुपस्थिताः

గతమైన వేలాది కల్పాలలో ఉన్న మంత్రాలు, అవే మళ్లీ వారి ప్రతిభలో ప్రత్యక్షమయ్యాయి.

Verse 51

ऋचो यजूंषि सामानि मन्त्रश्चाथर्वणानि तु / सप्तर्षिभिस्तु ते प्रोक्ताः स्मार्त्तं धर्मं मनुर्जगौ

ఋక్, యజుః, సామ, అలాగే అథర్వ మంత్రాలు—వాటిని సప్తర్షులు ప్రకటించారు; స్మార్త ధర్మాన్ని మనువు ఉపదేశించాడు.

Verse 52

त्रेतादौ संहिता वेदाः केवला धर्मसेतवः / संरोधादायुषश्चैव वर्त्स्यन्ते द्वापरेषु वै

త్రేతా యుగ ఆరంభంలో వేదాలు కేవలం సంహితలుగా, ధర్మసేతువులుగా ఉండేవి; ఆయుష్షు సంకోచం వల్ల ద్వాపరంలో అవి (విభజితంగా) ప్రవహిస్తాయి.

Verse 53

ऋषयस्तपसा वेदान्द्वापरादिष्वधीयते / अनादिनिधिना दिव्याः पूर्वं सृष्टाः स्वयंभुवा

ఋషులు తపస్సుతో ద్వాపరాది యుగాలలో వేదాలను అధ్యయనం చేస్తారు. అనాదినిధి స్వరూపుడైన స్వయంభువు ముందుగా దివ్య ఋషులను సృష్టించాడు.

Verse 54

सधर्माः सव्रताः सांगा यथाधर्मं युगेयुगे / विक्रियन्ते समानार्था वेदवादा यथायुगम्

ధర్మం, వ్రతం, వేదాంగాలతో కూడిన వేదవాక్యాలు యుగయుగాలలో ధర్మానుసారం ప్రవహిస్తాయి. అర్థం ఒకటే అయినా యుగానుసారం అవి రూపాంతరం చెందుతాయి.

Verse 55

आरंभयज्ञाः क्षत्राश्च हविर्यज्ञा विशस्तथा / परिचारयज्ञाः शूद्रास्तु जपयज्ञा द्विजोत्तमाः

క్షత్రియులు ఆరంభ-యజ్ఞాలు చేస్తారు; వైశ్యులు హవిర్-యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తారు. శూద్రులు పరిచర్య-యజ్ఞంలో నిమగ్నమై ఉంటారు; ఉత్తమ ద్విజులు జప-యజ్ఞం చేస్తారు.

Verse 56

तदा प्रमुदिता वर्णास्त्रेतायां धर्मपालिताः / क्रियावन्तः प्रजावन्तः समृद्धाः सुखिनस्तथा

అప్పుడు త్రేతాయుగంలో ధర్మం చేత పరిరక్షింపబడిన వర్ణాలు ఆనందించాయి—క్రియాశీలులు, సంతానవంతులు, సమృద్ధులు, సుఖులు కూడా అయ్యారు.

Verse 57

ब्राह्मणाननुर्त्तन्ते क्षत्रियाः क्षत्रियान्विशः / वैश्यानुवर्त्तिनः शुद्राः परस्परमनुव्रताः

క్షత్రియులు బ్రాహ్మణులను అనుసరిస్తారు; వైశ్యులు క్షత్రియులను అనుసరిస్తారు. శూద్రులు వైశ్యులను అనుసరించేవారు—అందరూ పరస్పరం ఒకరి వ్రతాన్ని మరొకరు గౌరవిస్తారు.

Verse 58

शुभाः प्रवृत्तयस्तेषां धर्मा वर्णाश्रमास्तथा / संकल्पितेन मनसा वाचोक्तेन स्वकर्मणा

వారి ప్రవృత్తులు శుభమైనవి; వర్ణాశ్రమధర్మములు కూడా అలాగే—మనసు సంకల్పంతో, వాక్యోక్తితో, స్వకర్మచరణతో।

Verse 59

त्रेतायुगे च विफलः कर्मारंभः प्रसिद्ध्यति / आयुर्मेधा बलं रूपमारोग्यं धर्मशीलता

త్రేతాయుగంలో ఫలరహితమైన కర్మారంభమూ ప్రసిద్ధమైంది; ఆయుష్షు, మేధ, బలం, రూపం, ఆరోగ్యం, ధర్మశీలత పెరిగాయి।

Verse 60

सर्वसाधारणा ह्येते त्रेतायां वै भवं त्युत / वर्णाश्रमव्यवस्थानं तेषां ब्रह्मा तदाकरोत्

హే భవా! త్రేతాయుగంలో ఇవన్నీ సర్వసాధారణంగా ఉండేవి; అప్పుడు బ్రహ్మా వారికి వర్ణాశ్రమవ్యవస్థను స్థాపించాడు।

Verse 61

पुनः प्रजास्तु ता मोहाद्धर्मा स्तानप्यपालयन् / परस्परविरोधेन मनुं ताः पुनरभ्ययुः

మళ్లీ ఆ ప్రజలు మోహవశంగా ఆ ధర్మాలను పాటించలేదు; పరస్పర విరోధంతో వారు తిరిగి మనువుని ఆశ్రయించారు।

Verse 62

पुनः स्वायंभुवो दृष्ट्वा याथातथ्यं प्रजापतिः / ध्यात्वा तु शतरूपायां पुत्रौ स उदपादयत्

మళ్లీ స్వాయంభువ ప్రజాపతి యథార్థస్థితిని చూసి, శతరూపలో ధ్యానించి ఇద్దరు కుమారులను ఉత్పన్నం చేశాడు।

Verse 63

प्रियव्रतो त्तानपादौ प्रथमौ तौ मोहीक्षितौ / ततः प्रभृति राजान उत्पन्ना दण्डधारिणः

ప్రియవ్రతుడు, ఉత్తానపాదుడు—ఈ ఇద్దరూ మొదటి రాజులుగా భావించబడ్డారు; అప్పటినుంచి దండధారులైన రాజులు ఉద్భవించారు।

Verse 64

प्रजानां रञ्जनाच्चैव राजानस्ते ऽभवन्नृपाः / प्रच्छन्न पापास्तैर्ये च न शक्यास्तु नराधिपैः

ప్రజలను ఆనందింపజేసినందువల్ల వారు ‘నృపులు’ అయ్యారు; అలాగే ఇతర నరాధిపతులు అణచలేని దాచిన పాపాలను వారు నియంత్రించారు।

Verse 65

धर्मराजः स्मृतस्तेषां शास्ता वैवस्वतो यमः / वर्णानां प्रविभागाश्च त्रेतायां संप्रकीर्त्तिताः

వారికి వైవస్వత యముడు ‘ధర్మరాజు’ మరియు ‘శాస్తా’గా స్మరించబడాడు; అలాగే త్రేతాయుగంలో వర్ణాల విభాగాలు ప్రకటించబడ్డాయి।

Verse 66

संभृताच्च तदा मन्त्रा ऋषिभिर्ब्रह्मणः सुतैः / यज्ञाः प्रवर्त्तिताश्चैव तदा ह्येव तु दैवतैः

అప్పుడు బ్రహ్ముని కుమారులైన ఋషులు మంత్రాలను సమీకరించారు; అదే సమయంలో దేవతలచే యజ్ఞాలు ప్రవృత్తించబడ్డాయి।

Verse 67

यामशुक्रार्जितैश्चैव सर्वसाधन संभृतैः / सार्द्धं विश्वभुजा चैव देवेन्द्रेण महौजसा

యామ, శుక్రులచే సంపాదించబడిన, సమస్త సాధనాలతో సమృద్ధిగా ఉండి, విశ్వభుజుడితో పాటు మహౌజస్వి దేవేంద్రునితో కూడ (అది జరిగింది)।

Verse 68

स्वायंभुवेंऽतरे देवैर्यज्ञस्तैः प्राक्प्रवर्त्तितः / सत्यं जपस्तपो दानं त्रेताया धर्म उच्यते

స్వాయంభువ మన్వంతరంలో దేవతలు పూర్వమే యజ్ఞాన్ని ప్రవర్తింపజేశారు; త్రేతాయుగంలో సత్యం, జపం, తపస్సు, దానం ధర్మమని చెప్పబడుతుంది.

Verse 69

तदा धर्म्मसहस्रान्ते ऽहिंसाधर्मः प्रवर्त्तते / जायन्ते च तदा शूरा आयुष्मन्तो महाबलाः

అప్పుడు ధర్మసహస్రాంతంలో అహింసాధర్మం ప్రవర్తిస్తుంది; అప్పుడు శూరులు, దీర్ఘాయుష్మంతులు, మహాబలులు జన్మిస్తారు.

Verse 70

व्यस्तदण्डा महाभागा धर्मिष्ठा ब्रह्मवादिनः / पद्मपत्रायताक्षाश्च पृथूरस्काः सुसंहताः

వారు దండాన్ని పక్కన పెట్టినవారు, మహాభాగ్యులు, ధర్మనిష్ఠులు, బ్రహ్మవాదులు; పద్మపత్రంలా దీర్ఘనేత్రాలు, విశాలవక్షస్థలం, సుసంహత దేహం కలవారు.

Verse 71

सिंहातङ्का महासत्त्वा मत्तमातङ्गगमिनः / महाधनुर्द्धराश्चैव त्रेतायां चक्रवर्त्तिनः

వారు సింహసమాన పరాక్రములు, మహాసత్త్వులు, మత్తమాతంగంలా నడిచేవారు; మహాధనుస్సు ధరించేవారు, త్రేతాయుగంలో చక్రవర్తులు అవుతారు.

Verse 72

सर्वलक्षणसम्पूर्मा न्यग्रोधपरिमण्डलाः / न्यग्रोधौ तु स्मृतौ बाहू व्यामो न्यग्रोध उच्यते

వారు సమస్త లక్షణాలతో సంపూర్ణులు, ‘న్యగ్రోధ-పరిమండల’ (వటవృక్షసమ పరిమాణం) కలవారు; రెండు భుజాలు ‘న్యగ్రోధ’గా స్మరించబడతాయి, ఒక వ్యామమూ ‘న్యగ్రోధ’ అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 73

व्यामे नैवोछ्रयो यस्य सम ऊर्द्धं तु देहिनः / समोछ्रयपरीणाहो ज्ञेयो न्यग्रोधमण्डलः

దేహధారికి పైభాగంలో విస్తీర్ణమూ ఎత్తూ సమానంగా ఉండి, ఎత్తు మరియు పరిధి కూడా సమానంగా ఉన్నదాన్ని ‘న్యగ్రోధమండలము’ అని తెలుసుకోవాలి.

Verse 74

चक्रं रथो मणिर्भार्या निधिरश्वो गजस्तथा / सप्तैतानि च रत्नानि सर्वेषां चक्रवर्तिनाम

చక్రం, రథం, మణి, భార్య, నిధి, అశ్వం, గజం—ఈ ఏడు రత్నాలు సమస్త చక్రవర్తులకు చెందుతాయి.

Verse 75

चक्रं रथो मणिः खड्गश्चर्मरत्नं च पञ्चमम् / केतुर्निधिश्च सप्तैव प्राणहीनानि चक्षते

చక్రం, రథం, మణి, ఖడ్గం, ఐదవది చర్మరత్నం, కేతు మరియు నిధి—ఈ ఏడు ప్రాణహీనమని చెప్పబడతాయి.

Verse 76

भार्या पुरोहितश्चैव सेनानी रथकृच्च यः / मन्त्र्यश्वः कलभश्चैव प्राणिनः सप्त कीर्त्तिताः

భార్య, పురోహితుడు, సేనాని, రథకారుడు, మంత్రి, అశ్వం, కలభం (యువ గజం)—ఇవి ఏడు ప్రాణులు అని కీర్తించబడ్డాయి.

Verse 77

रत्नान्येतानि दिव्यानि संसिद्धानि महात्मनाम् / चतुर्दश विधेयानि सर्वेषां चक्रवर्त्तिनाम्

ఈ దివ్య రత్నాలు మహాత్ములకు సిద్ధమవుతాయి; సమస్త చక్రవర్తులకు ఇవి పద్నాలుగు విధాలుగా విధేయమని చెప్పబడినవి.

Verse 78

विष्णोरंशेन जायन्ते पृथिव्यां चक्रवर्त्तिनः / मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह

విష్ణువుని అంసముచేతనే భూమిపై చక్రవర్తి రాజులు జన్మిస్తారు; ఇక్కడ అన్ని మన్వంతరాలలో—గతములోనూ రాబోయేవాటిలోనూ—అదే జరుగుతుంది.

Verse 79

भूतभव्यानि यानीह वर्त्तमानानि यानि च / त्रेतायुगे च तान्यत्र जायन्ते चक्रवर्त्तिनः

ఇక్కడ భూతమూ భవిష్యత్తూ, అలాగే వర్తమానమూ అయిన యావత్తూ—అవి త్రేతాయుగంలో అక్కడ చక్రవర్తులుగా జన్మిస్తాయి.

Verse 80

भद्राणीमानि तेषां वै भवन्तीह महीक्षिताम् / अत्यद्भुतानि चत्वारि बलं धर्मः सुखं धनम्

ఆ భూపాలక రాజులకు ఇక్కడ ఇవి మంగళకరముగా కలుగుతాయి; అతి అద్భుతమైన నాలుగు—బలం, ధర్మం, సుఖం, ధనం.

Verse 81

अन्योन्यस्याविरोधेन प्राप्यन्ते तु नृपैः समम् / अर्थो धर्मश्च कामश्च यशो विजय एव च

పరస్పర విరోధం లేకుండా రాజులు ఇవన్నీ సమంగా పొందుతారు—అర్థం, ధర్మం, కామం, యశస్సు, విజయమూ.

Verse 82

ऐश्वर्येणाणिमाद्येन प्रभुशक्त्या तथैव च / श्रुतेन तपसा चैव मुनीनभिभवन्ति वै

ఐశ్వర్యముచే—అణిమాది సిద్ధులచే—మరియు ప్రభుశక్తిచేత, అలాగే శ్రుతిజ్ఞానముచేత తపస్సుచేత కూడ, వారు నిజంగా మునులను కూడా అధిగమిస్తారు.

Verse 83

बलेन तपसा चैव देवदानवमानवान् / लक्षणैश्चैव जायन्ते शरीरस्थैरमानुषैः

బలం మరియు తపస్సు వలన దేవులు, దానవులు, మనుష్యులు—శరీరస్థితి అతిమానుష లక్షణాలతో—జన్మిస్తారు।

Verse 84

केशाःस्निग्धा ललाटोच्चा जिह्वा चास्य प्रमार्जिनी / ताम्रप्रभोष्टनेत्राश्च श्रीवत्साश्चैद्ध्वरोमशाः

వారి కేశాలు మెరుస్తూ, లలాటం ఎత్తుగా, జిహ్వ శుద్ధికరంగా ఉంటుంది; పెదవులు, నేత్రాలు తామ్రప్రభతో, వక్షస్థలంలో శ్రీవత్స చిహ్నం, దేహంలో ఘన రోమాలు ఉంటాయి।

Verse 85

आजानुबाहवस्छैव तदाम्रहस्ताः कटौ कृशाः / न्यग्रोधपरिणाहाश्च सिंहस्कन्धास्तु मेहनाः

వారి భుజాలు మోకాళ్ల వరకు పొడవుగా, చేతులు తామ్రవర్ణంగా, నడుము సన్నగా; వక్షస్థలం న్యగ్రోధ వృక్షంలా విస్తారంగా, భుజాలు సింహస్కంధాల్లా, మహాబలవంతులు.

Verse 86

गजेद्रगतयश्चैव महाहनव एव च / पादयोश्चक्रमत्स्योन्तु शङ्खपद्मौ तुहस्तयोः

వారి నడక గజేంద్రుని వలె, దవడలు విశాలంగా ఉంటాయి; పాదాల్లో చక్ర, మత్స్య చిహ్నాలు, చేతుల్లో శంఖ, పద్మ చిహ్నాలు ఉంటాయి।

Verse 87

पञ्चाशीतिसहस्राणि ते राजन्त्यजरा नृपाः / असंगगतयस्तेषां चतस्रश्चक्रवर्त्तिनाम्

ఆ అజర రాజులు ఎనభై ఐదు వేల సంవత్సరాలు రాజ్యమేలుతారు; చక్రవర్తులకు వారి నాలుగు అసంగ (అప్రతిహత) గతులు చెప్పబడ్డాయి।

Verse 88

अन्तरिक्षे समुद्रि च पाताले पर्वतेषु च / इज्या दानं तपः सत्यं त्रेतायां धर्म उच्यते

అంతరిక్షంలో, సముద్రంలో, పాతాళంలో, పర్వతాలలో కూడా త్రేతాయుగ ధర్మమని చెప్పబడింది—యజ్ఞం, దానం, తపస్సు, సత్యం।

Verse 89

तदा प्रवर्त्तते धर्मो वर्णाश्रमविभागशः / मर्यादास्थापनार्थं च दण्डनीतिः प्रवर्त्तते

అప్పుడు ధర్మం వర్ణాశ్రమ విభాగం ప్రకారం ప్రవహిస్తుంది; మర్యాద స్థాపనార్థం దండనీతి కూడా అమలులోకి వస్తుంది।

Verse 90

त्दृष्टपुष्टाः प्रजाः सर्वा अरोगाः पूर्णमानसाः / एको वेदश्चतुष्पादस्त्रेतायुगविधौस्मृतः

అప్పుడు సమస్త ప్రజలు దృష్టిపుష్టులు, నిరోగులు, పరిపూర్ణ మనస్సుతో ఉంటారు; త్రేతాయుగ విధానంలో వేదం ఒకటే అయినా నాలుగు పాదాలుగా స్మరించబడింది।

Verse 91

त्रीणि वर्षसहस्राणि तदा जीवन्ति मानवाः / पुत्रपौत्रसमाकीर्णा म्रियन्ते च क्रमेण तु

అప్పుడు మనుష్యులు మూడు వేల సంవత్సరాలు జీవిస్తారు; కుమారులు, మనవళ్లతో నిండినవారై, క్రమంగా మరణిస్తారు।

Verse 92

एष त्रेतायुगे धर्मस्त्रेतासंध्यां निबोधत / त्रेतायुगस्वभावानां संध्या पादेन वर्त्तते / संध्यापादः स्वभावस्तु सोंऽशपदेन तिष्ठति

ఇది త్రేతాయుగ ధర్మం; ఇప్పుడు త్రేతా సంధ్యను గ్రహించండి. త్రేతాయుగ స్వభావాల సంధ్య ఒక పాదంతో నడుస్తుంది; ఆ సంధ్యాపాద స్వభావం అంసపదంతో నిలిచి ఉంటుంది।