Shloka 73
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
व्यामे नैवोछ्रयो यस्य सम ऊर्द्धं तु देहिनः / समोछ्रयपरीणाहो ज्ञेयो न्यग्रोधमण्डलः
Transliteration
vyāme naivochrayo yasya sama ūrddhaṃ tu dehinaḥ / samochrayaparīṇāho jñeyo nyagrodhamaṇḍalaḥ
Translation
దేహధారికి పైభాగంలో విస్తీర్ణమూ ఎత్తూ సమానంగా ఉండి, ఎత్తు మరియు పరిధి కూడా సమానంగా ఉన్నదాన్ని ‘న్యగ్రోధమండలము’ అని తెలుసుకోవాలి.
Word by Word
व्यामेin the span (vyāma-measure)
व्यामे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootव्याम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; Locative singular
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय; negative particle
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय; emphatic particle
उच्छ्रयःheight
उच्छ्रयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउच्छ्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; Genitive singular (relative pronoun)
समःequal
समः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; विशेषण of उच्छ्रयः
ऊर्ध्वम्upwards/above
ऊर्ध्वम्:
Sambandha (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण); adverbial accusative usage
तुbut/and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक-अव्यय; connective particle
देहिनःof the embodied person
देहिनः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेहिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; Genitive singular
समequal
सम:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; (elliptic) qualifying the compound subject
उच्छ्रय-परीणाहःheight and girth
उच्छ्रय-परीणाहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउच्छ्रय (प्रातिपदिक) + परीणाह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः; Nominative singular
ज्ञेयःis to be known (as)
ज्ञेयः:
Vidhi/Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootज्ञा (धातु) + यत् (कृत् प्रत्यय)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (यत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; gerundive/passive potential: 'to be known'
न्यग्रोध-मण्डलःthe banyan-circle (type of bodily mark)
न्यग्रोध-मण्डलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootन्यग्रोध (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (न्यग्रोधस्य मण्डलः); Nominative singular