Shloka 83
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
बलेन तपसा चैव देवदानवमानवान् / लक्षणैश्चैव जायन्ते शरीरस्थैरमानुषैः
Transliteration
balena tapasā caiva devadānavamānavān / lakṣaṇaiścaiva jāyante śarīrasthairamānuṣaiḥ
Translation
బలం మరియు తపస్సు వలన దేవులు, దానవులు, మనుష్యులు—శరీరస్థితి అతిమానుష లక్షణాలతో—జన్మిస్తారు।
Word by Word
बलेनby strength
बलेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण/3rd case), एकवचन; Instrumental singular
तपसाby austerity
तपसा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; Instrumental singular
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (particle of emphasis)
देव-दानव-मानवान्gods, demons, and humans
देव-दानव-मानवान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + दानव (प्रातिपदिक) + मानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/2nd case), बहुवचन; Dvandva compound; Accusative plural
लक्षणैःby marks/signs
लक्षणैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootलक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; Instrumental plural
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (particle of emphasis)
जायन्तेare born/arise
जायन्ते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; Present indicative 3rd plural (middle)
शरीर-स्थैःby those dwelling in the body
शरीर-स्थैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootशरीर (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक/कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; Tatpuruṣa (शरीरे स्थाः); Instrumental plural qualifying अमानुषैः
अमानुषैःby non-human beings
अमानुषैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootअमानुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; Instrumental plural