Shloka 9
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
कृष्णपक्षस्त्वहस्तेषां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी / त्रिंशद्ये मानुषा मासाः पित्र्यो मासस्तु सः स्मृतः
Transliteration
kṛṣṇapakṣastvahasteṣāṃ śuklaḥ svapnāya śarvarī / triṃśadye mānuṣā māsāḥ pitryo māsastu saḥ smṛtaḥ
Translation
వారికి కృష్ణపక్షం పగలువలె, శుక్లపక్షం స్వప్నరూప రాత్రివలె. మనుష్యుల ముప్పై మాసాలు కలిసే పితృల ఒక మాసమని స్మృతిలో చెప్పబడింది.
Word by Word
कृष्णपक्षःdark fortnight
कृष्णपक्षः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकृष्ण-पक्ष (प्रातिपदिक; कृष्ण + पक्ष)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; कर्मधारयः (कृष्णः पक्षः = dark fortnight)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle; contrast/emphasis)
अहःday
अहः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन
तेषाम्of those
तेषाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी (6th/Genitive); बहुवचन
शुक्लःbright (fortnight)
शुक्लः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन (अर्थतः शुक्लपक्षः)
स्वप्नायfor sleep/dreaming
स्वप्नाय:
सम्प्रदान (Sampradāna/Purpose)
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; चतुर्थी (4th/Dative); एकवचन
शर्वरीnight
शर्वरी:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशर्वरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन
त्रिंशत्thirty
त्रिंशत्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootत्रिंशत् (संख्याप्रातिपदिक)
Formसंख्या; प्रथमा (1st/Nominative); बहुवचन-समर्थ (used with मāsāḥ); अव्ययवत्-प्रयोग (numeral)
येwhich
ये:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा (1st/Nominative); बहुवचन
मानुषाःhuman
मानुषाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); बहुवचन; विशेषण (qualifying मāsāḥ)
मासाःmonths
मासाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); बहुवचन
पित्र्यःancestral (of the Pitṛs)
पित्र्यः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootपित्र्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; विशेषण (qualifying मासः)
मासःmonth
मासः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन
तुindeed
तु:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
सःthat
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; पुंलिङ्ग
स्मृतःis considered/called
स्मृतः:
क्रिया (Kriyā/Predicative participle)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्मणि-भाव (is called/considered)