Adhyaya 40

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकोनचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ३९// वसिष्ठ उवाच सुचन्द्रे पतिते राजन् राजेन्द्राणां शिरोमणौ / तत्पुत्रः पुष्कराक्षस्तु रामं योद्धुमथागतः

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణము, వాయుప్రోక్త మధ్యభాగము, తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదము, భార్గవచరితములో ఏకోనచత్వారింశత్తమ అధ్యాయము ముగిసెను. వసిష్ఠుడు పలికెను— ఓ రాజా! రాజేంద్రుల శిరోమణి సుచంద్రుడు పడిన తరువాత, అతని కుమారుడు పుష్కరాక్షుడు రామునితో యుద్ధమునకు వచ్చెను।

Verse 2

स रथस्थो महावीर्यः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदः / अभिवीक्ष्य रणेत्युग्रं रामं कालातकोपमम्

అతడు రథస్థుడై మహావీరుడుగా, సమస్త శస్త్రాస్త్రాలలో నిపుణుడై; యుద్ధంలో ఉగ్రుడైన, కాలాంతకసమాన భయంకరుడైన రాముని చూచి।

Verse 3

चकार शरजालं च भार्गवेन्द्रस्य सर्वतः / मुहूर्त्तं जामदग्न्यो ऽपि बाणैः संझदितो ऽभवत्

అతడు భార్గవేంద్రుడు (పరశురాముడు) చుట్టూ అన్ని వైపులా శరజాలాన్ని విసిరెను; కొంతసేపు జామదగ్న్యుడూ బాణాలతో కప్పబడెను।

Verse 4

ततो निष्कम्य सहसा भार्गवेन्द्रो महाबलः / शरबन्धान्महाराज समुदैक्षत सर्वतः

అప్పుడు మహాబలుడైన భార్గవేంద్రుడు (పరశురాముడు) అకస్మాత్తుగా బయటికి వచ్చి, ఓ మహారాజా, ఆ శరబంధనమునుండి అన్ని వైపులా చూచెను।

Verse 5

दृष्ट्वा तं पुष्काराक्षं तु सुचन्द्रतनयं तदा / क्रोधमाहारयामास दिधक्षन्निव पावकः

అప్పుడు సుచంద్రుని కుమారుడైన పుష్కరాక్షుని చూచి, దహించబోయే అగ్నివలె అతడు క్రోధంతో ఉప్పొంగిపోయెను।

Verse 6

स क्रोधेन समाविष्टो वारुणं समवासृजत् / ततो मेघाः समुत्पन्ना गर्जन्तो भैरवान्नवान्

అతడు క్రోధావేశంతో వరుణాస్త్రాన్ని ప్రయోగించెను; వెంటనే భయంకరంగా గర్జించే కొత్త కొత్త మేఘాలు ఉద్భవించెను।

Verse 7

ववृषुर्जलधाराभिः प्लावयन्तो धरां नृप / पुष्कराक्षो महावीर्यो वायव्यास्त्रुमवासृजत्

ఓ నృపా! వారు జలధారలతో వర్షించి భూమిని ముంచెత్తిరి; అప్పుడు మహావీరుడైన పుష్కరాక్ష వాయవ్యాస్త్రాన్ని ప్రయోగించెను।

Verse 8

तेन ते ऽदर्शनं नीताः सद्य एव बलाहकाः / अथ रामो भृशं क्रुद्धो ब्राह्मं तत्राभिसंदधे

ఆ అస్త్రబలంతో ఆ మేఘాలు క్షణములోనే అదృశ్యమయ్యెను; అప్పుడు రాముడు అత్యంత క్రోధించి అక్కడ బ్రాహ్మాస్త్రాన్ని సంధించెను।

Verse 9

पुष्कराक्षो ऽपि तेनैव विचकर्ष महाबलः / ब्राह्म सो ऽप्याहितं दृष्ट्वा दण्डाहत इवारगः

మహాబలుడైన పుష్కరాక్ష కూడా అదే బలంతో లాగబడెను; బ్రాహ్మాస్త్రం సంధించబడినదని చూసి దండంతో కొట్టబడిన పాము వలె అయెను।

Verse 10

घोरं परशुमादाय निःश्वसंस्तमधावत / रामस्याधावतस्तत्र पुष्कराक्षो धनुर्धरः

భయంకరమైన గొడ్డలిని ధరించి, గట్టిగా ఊపిరి పీలుస్తూ అతడు పరిగెత్తాడు. రాముడు అలా పరిగెత్తుతుండగా, ధనుర్ధారి అయిన పుష్కరాక్షుడు సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 11

संदधे पञ्चविशिखान्दीप्तास्यानुरगानिव / एकैकेन च बाणेन हृदि शीर्षे भुजद्वये

అతడు మండుతున్న నోరు గల పాముల వంటి ఐదు బాణాలను సంధించాడు. గుండె, తల మరియు రెండు చేతులలో ఒక్కొక్క బాణాన్ని నాటాడు.

Verse 12

शिखायां च क्रमाद्भित्त्वा तस्तंभ भृश मातुरम् / स चैवं पीडीतो रामः पुष्कराक्षेण संयुगे

మరియు శిఖలో కూడా వరుసగా కొట్టి, అతడు మిక్కిలి కలత చెందిన రాముని స్తంభింపజేశాడు. ఈ విధంగా యుద్ధంలో పుష్కరాక్షునిచే రాముడు పీడింపబడ్డాడు.

Verse 13

क्षणं स्थित्वा भृशं धावन्परशुं मूर्ध्न्यपतयात् / शिखामारभ्य पादान्तं पुथ्कराक्षं द्विधाकरोत्

ఒక్క క్షణం ఆగి, వేగంగా పరిగెత్తుతూ అతడు గొడ్డలిని తలపై వేసాడు. శిఖ నుండి పాదాల వరకు పుష్కరాక్షుని రెండు ముక్కలుగా చీల్చాడు.

Verse 14

पतिते शकले भूमौ तत्कालं पश्यता नृणाम् / आश्चर्यं सुमाहज्जातं दिवि चैव दिवौ कसाम्

శరీర ముక్కలు నేలమీద పడినప్పుడు, చూస్తున్న మనుషులకు మరియు స్వర్గంలోని దేవతలకు గొప్ప ఆశ్చర్యం కలిగింది.

Verse 15

विदार्य रामस्तं क्रोधात्पुष्कराक्ष महाबलम् / तत्सैन्यमदहत्क्रुद्धः पावको विपिनं यथा

మహాबలుడైన రాముడు కోపంతో పుష్కరాక్షుని చీల్చివేసి, అడవిని అగ్ని దహించినట్లుగా అతని సైన్యాన్ని దహించివేశాడు.

Verse 16

यतो यतो धावति भार्गवेन्द्रो मनो ऽनिलौजाः प्रहरन्परश्वधम् / ततस्ततो वाजिरथेभमानवा निकृत्तगात्राः शतशो निपेतुः

మనసు మరియు వాయువు వేగంతో భార్గవేంద్రుడు గొడ్డలితో ఎక్కడెక్కడైతే దాడి చేశాడో, అక్కడ వందలాది గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు మరియు మనుషులు తెగిపడ్డారు.

Verse 17

रामेण तत्रा तिबलेन संगरे निहन्यमानास्तु परश्वधेन / हा तात मातस्त्विति जल्पमांना भस्मीबभूवुः सुविचूर्णितास्तदा

ఆ యుద్ధంలో అత్యంత బలవంతుడైన రాముని గొడ్డలి దెబ్బలకు చనిపోతూ, 'ఓ తండ్రీ! ఓ తల్లీ!' అని ఆర్తనాదాలు చేస్తూ వారు నుగ్గునుగ్గై బూడిదయ్యారు.

Verse 18

मुहूर्त्तमात्रेण च भार्गवेण तत्पुष्कराक्षस्य बलं समग्रम् / अनेकराजन्यकुलं हतेश्वरं इतं नवाक्षौहिणिकं भृशातुरम्

క్షణకాలంలోనే భార్గవుడు తొమ్మిది అక్షౌహిణుల పుష్కరాక్షుని సైన్యాన్ని, అనేక రాజవంశాలను నాయకుడు లేనివారిగా చేసి, తీవ్ర భయాందోళనలకు గురిచేసి నాశనం చేశాడు.

Verse 19

पतिते पुष्कराक्षे तु कार्त्तवीर्यार्जुनः स्वयम् / आजगाम महावीर्यः सुवर्णरथमास्थितः

పుష్కరాక్షుడు పడిపోగానే, మహావీరుడైన కార్తవీర్యార్జునుడు స్వయంగా బంగారు రథంపై అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 20

नानाशस्त्रसमाकीर्णं नानारत्नपरिच्छदम् / दशनल्वप्रमाणं च शतवाजियुतं नृपः

ఆ నృపుడు నానా శస్త్రాలతో నిండినవాడై, నానా రత్నాల అలంకారాలతో విభూషితుడై, దశనాల్వ-ప్రమాణమైన రథముతో, శత అశ్వయుతుడై ఉన్నాడు.

Verse 21

युते बाहुसहस्रेण नानायुधधरेण च / बभौ स्वर्लोकमारोक्ष्यन्देहति सुकृती यथा

వెయ్యి భుజాలతోను నానా ఆయుధధారులతోను యుక్తుడై అతడు అలా ప్రకాశించాడు; పుణ్యాత్ముడు దేహాన్ని విడిచి స్వర్గలోకానికి ఎక్కినట్లుగా.

Verse 22

पुत्रास्तस्य महावीर्याः शतं युद्धविशारदाः / सेनाः संव्यूह्य संतस्थुः संग्रामे पितुराज्ञया

అతని మహావీర్యులు, యుద్ధనిపుణులైన వంద మంది కుమారులు సేనలను వ్యూహబద్ధం చేసి, తండ్రి ఆజ్ఞతో సంగ్రామంలో నిలిచారు.

Verse 23

कार्त्तवीर्यस्तु बलवान्रामं दृष्ट्वा रणाजिरे / कालान्तकयमप्रख्यं योद्धुं समुपचक्रमे

బలవంతుడైన కార్త్తవీర్యుడు రణభూమిలో రాముణ్ని చూచి—కాలాంతక యమునివలె భాసించువానిని—యుద్ధానికి ఉపక్రమించాడు.

Verse 24

दक्षे पञ्चशतं बाणान्वामे पञ्चशतं धनुः / जग्रा ह भार्गवेन्द्रस्य समरे जेतुमुद्यतः

సమరంలో భార్గవేంద్రుణ్ని జయించుటకు ఉత్సుకుడై, అతడు కుడిచేతిలో ఐదు వందల బాణాలను, ఎడమచేతిలో ఐదు వందల ధనుస్సులను పట్టుకున్నాడు.

Verse 25

बाणवर्षं चकाराथ रामस्योपरि भूपते / यथा बलाहको वीर पर्वतोपरि वर्षति

ఓ భూపతే, అప్పుడు అతడు రామునిపై బాణవర్షం కురిపించాడు; వీరా, మేఘము పర్వతంపై వర్షించునట్లు।

Verse 26

बाणवर्षेण नेनाजौ सत्कृतो भृगुनन्दनः / जग्राह स्वघनुर्दिव्यं बाणवर्षं तथाकरोत्

ఈ బాణవర్షంతో యుద్ధంలో గౌరవింపబడిన భృగునందనుడు తన దివ్య ధనుస్సును పట్టుకొని, అలాగే బాణవర్షం కురిపించాడు।

Verse 27

तावुभौरणसंदृप्तौ तदा भार्गवहैहयौ / चक्रतुर्यद्धमतुलं तुमुलं लोमहर्षणम्

అప్పుడు యుద్ధోత్సాహంతో మత్తులైన ఆ ఇద్దరు—భార్గవుడు, హైహయుడు—అతులమైన, ఘోరమైన, రోమాంచకరమైన యుద్ధం చేశారు।

Verse 28

ब्रह्मास्त्रं च सभूपालः संदधे रणमूर्द्धनि / वधाय भार्गवेन्द्रस्य सर्वशस्त्रास्त्रधृगबली

సర్వ శస్త్రాస్త్రాలను ధరించిన బలవంతుడైన ఆ రాజు, యుద్ధ శిఖరంలో భార్గవేంద్రుని వధకై బ్రహ్మాస్త్రాన్ని సంధించాడు।

Verse 29

रामो ऽपि वार्युपस्पृश्य ब्रह्मं ब्राह्मय संदधे / ततो व्योम्नि सदा सक्ते द्वे चाप्य स्त्रे नराधिप

ఓ నరాధిపా, రాముడు కూడా నీటిని స్పర్శించి బ్రాహ్మ (బ్రహ్మ) అస్త్రాన్ని సంధించాడు; అప్పుడు ఆకాశంలో ఆ రెండు అస్త్రాలూ నిలిచిపోయాయి।

Verse 30

ववृधाते जगत्प्रान्ते तेजसा ज्वलनार्कवत् / त्रयो लोकाः सपाताला दृष्ट्वा तन्महदद्भुतम्

జగత్‌ అంచున అది అగ్ని-సూర్యుని వలె తేజస్సుతో విస్తరించింది. పాతాళంతో కూడిన త్రిలోకమంతా ఆ మహద్భుతాన్ని దర్శించింది.

Verse 31

ज्वलदस्त्रयुगं तप्ता मेनिरे ऽस्योपसंयमम् / रामस्तदा वीक्ष्य जगत्प्रणाशं जगन्निवासोक्तमथास्मरत्तदा

జ్వలిస్తున్న అస్త్రయుగ్మంతో దగ్ధులై అందరూ దాని ఉపసంహారాన్ని కోరారు. అప్పుడు రాముడు జగత్‌ వినాశాన్ని చూచి జగన్నివాసుని వాక్యాన్ని స్మరించాడు.

Verse 32

रक्षा विधेयाद्य मयास्य संयमो निवारणीयः परमांशधारिणा / इति व्यवस्य प्रभुरुग्रतेजा नेत्रद्वयेनाथ तदस्त्रयुगमम्

‘ఈ రోజు నేను రక్షణ చేయాలి; పరమాంశధారిణి చేత దీనిని నియంత్రించి నివారించాలి’ అని నిర్ణయించి, ఉగ్రతేజస్సు గల ప్రభువు తన రెండు నేత్రాలతో ఆ అస్త్రయుగ్మాన్ని ఆపాడు.

Verse 33

पीत्वातिरामं जगदाकलय्य तस्थौ क्षणं ध्यानगतो महात्मा / ध्यानप्रभावेण ततस्तु तस्य ब्रह्मास्त्रयुग्मं विगतप्रभावम्

అతిరామాన్ని శోషించి, జగత్తును సమీకరించి, ఆ మహాత్ముడు క్షణం ధ్యానస్థితిలో నిలిచాడు. ధ్యానప్రభావంతో అతని బ్రహ్మాస్త్రయుగ్మం తేజస్సు కోల్పోయింది.

Verse 34

पपात भूमौ सहसाथ तत्क्षणं सर्वं जगत्स्वास्थ्यमुपाजगाम / स जामदग्न्यो महातां महीयान्स्रष्टुं तथा पालयितुं निहन्तुम्

అదే క్షణంలో అది అకస్మాత్తుగా భూమిపై పడిపోయింది, సమస్త జగత్తు స్వస్థతను పొందింది. ఆ జామదగ్న్యుడు మహాత్ముల్లో మహోన్నతుడు—సృష్టించుటకు, పాలించుటకు, సంహరించుటకు సమర్థుడు.

Verse 35

विभुस्तथापीह निजंप्रभावं गोपायितुं लोकविधिं चकार / धनुर्द्धरः शूरतमो महस्वान्सदग्रणीः संसदि तथ्यवक्ता

అతడు విభువైనప్పటికీ ఇక్కడ తన స్వప్రభావాన్ని గోప్యంగా ఉంచుటకు లోకమర్యాదను స్థాపించాడు. అతడు ధనుర్ధరుడు, పరమశూరుడు, మహాతేజస్వి, సజ్జనుల అగ్రగణ్యుడు, సభలో సత్యవక్త.

Verse 36

कलाकलापेषु कृतप्रयत्नो विद्यासु शास्त्रेषु बुधो विधिज्ञः / एवं नृलोके प्रथयन्स्वभावं सर्वाणि कल्यानि करोति नित्यम्

అతడు కళాసమూహాలలో శ్రమపడి సాధనచేసినవాడు; విద్యలు, శాస్త్రాలలో పండితుడు, విధినియమజ్ఞుడు. ఈ విధంగా మనుష్యలోకంలో తన స్వభావాన్ని ప్రసిద్ధి చేస్తూ నిత్యం సమస్త మంగళకార్యాలు చేస్తాడు.

Verse 37

सर्वे तु लोका विजितास्तु तेन रामेण राजन्यनिषूदनेन / एवं स रामः प्रथितप्रभावः प्रशामयित्वा तु तदस्त्रयुग्मम्

రాజన్యులను సంహరించిన ఆ రాముడు సమస్త లోకాలను జయించాడు. ఈ విధంగా ప్రసిద్ధ ప్రభావముగల ఆ రాముడు ఆ ద్వయాస్త్రాలను శాంతింపజేసి నిర్వీర్యం చేశాడు.

Verse 38

पुनः प्रवृत्तो निधनं प्रकर्तुं रणागणे हैहयवंशकेतोः / तुणीरतः पत्रियुगं गृहीत्वा पुङ्खे निधायाथ धनुर्ज्यकायाम्

మళ్లీ యుద్ధరంగంలో హైహయవంశకేతువైన వాడి సంహారం చేయుటకు అతడు ప్రవృత్తుడయ్యాడు. తూణీరం నుండి రెండు బాణాలు తీసుకొని, పుంఖాలతో వాటిని ధనుస్సు జ్యాపై నిలిపాడు.

Verse 39

आलक्ष्य लक्ष्यं नृपकर्णयुग्मं चकर्त्त चूडामणिहर्तुकामः / स कृत्तकर्णो नृपतिर्महात्मा विनिर्जिताशेषजगत्प्रवीरः

లక్ష్యాన్ని నిర్ధారించి అతడు రాజు యొక్క రెండు చెవులను లక్ష్యంగా చేసుకొని, చూడామణిని హరించాలనే కోరికతో వాటిని కోసివేశాడు. చెవులు కత్తిరింపబడినప్పటికీ, సమస్త జగత్తు వీరులను జయించిన ఆ మహాత్మ నృపతి (అచలంగా నిలిచెను).

Verse 40

मेने निजं वीर्यमिह प्रणष्टं रामेण भूमीशतिरस्कृतात्मा / क्षणं धराधीशतनुर्विवर्णा गतानुभावा नृपतेर्बभूव

రామునిచే అవమానింపబడిన ఆ రాజు, ఇక్కడ నా స్వవీర్యం నశించిందని భావించాడు. క్షణమాత్రంలో భూపతి దేహం వర్ణహీనమై, పూర్వప్రభావం క్షీణించింది.

Verse 41

लेख्येव सच्चित्रकरप्रयुक्ता सुदीनचित्तस्य विलक्ष्यते ऽग / ततः स राजा निजवीर्यवैभवं समस्तलोकाधिकतां प्रयातम्

అత్యంత దుఃఖితచిత్తుడైన ఆ రాజు స్థితి, నిపుణ చిత్రకారుడు వేసిన చిత్రంలా స్పష్టంగా కనిపించింది. ఆపై అతడు తన వీర్యవైభవం సమస్త లోకాలకన్నా అధిక స్థితికి చేరిందని గ్రహించాడు.

Verse 42

विचिन्त्य पौलस्त्यजयादिलब्धं शोचन्निवासीत्स जयाभिकाङ्क्षीं / दध्यौ पुनर्मीलितलोचनो नृपौ दत्तं तमात्रेयकुलप्रदीपम्

పౌలస్త్యజయాది ద్వారా పొందినదాన్ని తలచుకొని, విజయాకాంక్ష గల ఆ రాజు శోకంతో కూర్చున్నాడు. తరువాత కళ్లుమూసి ఆత్రేయకులప్రదీపుడైన మహాత్మ దత్తుని ధ్యానించాడు.

Verse 43

यस्य प्रभावानुगृहीत ओजसा तिरश्चकारा खिललोकपालकान् / यदास्य हृद्येष महानुभावो दत्तः प्रयातो न हि दर्शनं तदा

య whose ప్రభావానుగ్రహిత ఓజస్సుతో దత్తుడు సమస్త లోకపాలకులను కూడా తక్కువచేశాడు—ఆ మహానుభావ దత్తుడు అతని హృదయం నుంచి వెళ్లిపోయినప్పుడు, అప్పటినుంచి దర్శనం లభించలేదు.

Verse 44

खिन्नो ऽतिमात्रं धरणीपतिस्तदा पुनः पुनर्ध्यानपथं जगाम / स ध्यायमानो ऽपि न चाजगाम दत्तो मनोगोचरमस्य राजन्

అప్పుడు ఆ భూపతి అత్యంత ఖిన్నుడై మళ్లీ మళ్లీ ధ్యానమార్గంలో ప్రవేశించాడు. ఓ రాజా, ధ్యానిస్తున్నప్పటికీ దత్తుడు అతని మనోగోచరానికి రాలేదు.

Verse 45

तपस्विनो दान्ततमस्य साधोरनागसो दुष्कृतिकारिणो विभुः / एवं यदात्रेस्तनयो महात्मा दृष्टो न च ध्यानपथे नृपेण

తపస్వి, ఇంద్రియనిగ్రహి, నిర్దోష సాధువు, దుష్కర్మకారులపై కూడా సమర్థుడైన ప్రభువు—అటువంటి అత్రి తనయ మహాత్ముడిని రాజు చూశాడు; కాని ధ్యానమార్గంలో చూడలేకపోయాడు।

Verse 46

तदातिदुः खेन विदूयमानः शोकेन मोहेन युतो बभूव / तं शोकमग्नं नृपतिं महात्मा रामो जगादाखिलचित्तदर्शी

అప్పుడు అతడు తీవ్రమైన దుఃఖంతో చీలిపోతూ, శోకమూ మోహమూ కలిగి అయ్యాడు. శోకంలో మునిగిన ఆ రాజుతో సమస్తచిత్తదర్శి మహాత్మ రాముడు పలికాడు।

Verse 47

मा शोकभावं नृपते प्रयाहि नैवानुशोचन्ति महानुभावाः / यस्ते वरायाभवमादिसर्गे स एव चाहं तंव सादनाय

హే నృపతీ, శోకభావానికి లోనుకావద్దు; మహానుభావులు శోకించరు. ఆదిసృష్టిలో నీకు వరం ఇవ్వడానికి ఎవడు ప్రదర్శితుడయ్యాడో, వాడే నేనే—నీ కార్యసాధనార్థం।

Verse 48

समागतस्त्वं भवधीरचित्तः संग्रामकाले न विषादचर्चा / सर्वो हि लोकः स्वकृतं भुनक्ति शुभाशुभं दैवकृतं विपाके

నీవు ఇక్కడికి వచ్చావు; ధైర్యచిత్తుడవై ఉండు—యుద్ధకాలంలో విషాదచర్చ కాదు. సమస్త లోకం తన కృతకర్మ ఫలాన్ని అనుభవిస్తుంది; శుభాశుభ ఫలాలు దైవవిధానంతో పరిపక్వమై వస్తాయి।

Verse 49

अन्योनको ऽप्यस्य शुभाशुभस्य विपर्ययं कर्तुमलं नरेश / यत्ते सुपुण्यं बहुजन्मसंचितं तेनेह दत्तस्य वरार्हपात्रम्

హే నరేశా, ఈ శుభాశుభాల విపర్యయాన్ని ఎవ్వరూ చేయలేరు. నీ బహుజన్మసంచిత సుపుణ్యమే ఇక్కడ నీకు ఇచ్చిన వరాన్ని స్వీకరించగల అర్హపాత్రత్వాన్ని కలిగించింది।

Verse 50

जातो भवानद्य तु दुष्कृतस्य फलं प्रभुङ्क्ष्व त्वमिहार्जितस्य / गुरुर्विमत्यापकृतस्त्वया मे यतस्ततः कर्णनिकृन्तनं ते

నీవు జన్మించావు, కానీ ఈ రోజు నీవు చేసిన పాపకర్మల ఫలితాన్ని అనుభవించు. నా గురువును (తండ్రిని) అగౌరవపరిచి హాని చేశావు కాబట్టి, నేను నీ చెవులను ఖండిస్తాను.

Verse 51

कृतं मया पश्य हरन्तमोजसा चूडामणिं मामपत्दृत्य ते यशः / इत्येवमुक्त्वा स भृगुर्महात्मा नियोज्य बाणं च विकृष्य चापम्

నా పనిని చూడు, నేను బలవంతంగా నీ చూడామణిని హరించి, నీ కీర్తిని నాశనం చేస్తున్నాను. ఇలా పలికి, ఆ భృగువంశ మహాత్ముడు బాణాన్ని సంధించి, విల్లును లాగాడు.

Verse 52

चिक्षेप राज्ञः स तु लाघवेन च्छित्त्वा मणिं रामममुपाजगाम / तद्वीक्ष्य कर्मास्य मुनेः सुतस्य स चार्जुनो हैहयवंशधर्त्ता

అతను రాజుపై బాణం వేశాడు, అది లాఘవంతో మణిని ఖండించి రాముని వద్దకు తిరిగి వచ్చింది. మునికుమారుని ఆ పనిని చూసి, హైహయ వంశోద్ధారకుడైన అర్జునుడు...

Verse 53

समुद्यतो ऽभूत्पुनरप्युदायुधस्तं हन्तुमाजौ द्विजमात्मशत्रुम् / शूलशक्तिगदाचक्रखढ्गपट्टिशतोमरैः

...యుద్ధంలో తన శత్రువైన ఆ బ్రాహ్మణుడిని చంపడానికి మళ్ళీ ఆయుధాలు ఎత్తి సిద్ధమయ్యాడు. శూలము, శక్తి, గద, చక్రము, ఖడ్గము, పట్టిశము మరియు తోమరము...

Verse 54

नानाप्रहरणैश्चान्यैराजघान द्विजात्मजम् / स रामो लाघवेनैव संप्रक्षिप्तान्यनेन च

...మరియు అనేక ఇతర ఆయుధాలతో అతను ఆ బ్రాహ్మణ కుమారునిపై దాడి చేశాడు. ఆ రాముడు గొప్ప లాఘవంతో అతను విసిరిన ఆయుధాలను...

Verse 55

शूलादीनि चकर्त्ताशु मध्य एव निजाशुगैः / स राजा वार्युपस्पृश्य ससर्जाग्नेयमुत्तमम्

రాజు తన వేగమైన బాణాలతో మధ్యలోనే శూలాది ఆయుధాలను వెంటనే ఛేదించాడు. ఆపై జలాన్ని స్పృశించి అతడు ఉత్తమమైన ఆగ్నేయాస్త్రాన్ని సృష్టించాడు.

Verse 56

अस्त्रं रामो वारुणेन शमयामास सत्वरम् / गान्धर्वं विदधे राजा वायव्येनाहनद्विभुम्

రాముడు వారుణాస్త్రంతో ఆ అస్త్రాన్ని వెంటనే శాంతింపజేశాడు. తరువాత రాజు వాయవ్యాస్త్రంతో గాంధర్వాస్త్రాన్ని ఏర్పరచి ఆ మహాబలవంతునిపై దాడి చేశాడు.

Verse 57

नागास्त्रं गारुडेनापि रामश्चिच्छेद भूपते / दत्तेन दत्तं यच्छूलमव्यर्थं मन्त्रपूर्वकम्

ఓ భూపతే! రాముడు గారుడాస్త్రంతో నాగాస్త్రాన్ని కూడా ఛేదించాడు. దత్తుడు మంత్రపూర్వకంగా ఇచ్చిన ఆ శూలం ఎప్పటికీ వ్యర్థం కాదు.

Verse 58

जग्राह समरे राजा भार्गवस्य वधाय च / तच्छूलं शतसूर्याभमनिवार्यं सुरासुरैः

సమరంలో రాజు భార్గవుని వధించుటకై ఆ శూలాన్ని పట్టుకున్నాడు. అది వంద సూర్యుల వలె ప్రకాశించి, దేవాసురులకూ అడ్డుకోలేనిది.

Verse 59

चिक्षेप राममुद्दिश्य समग्रेण बलेन सः / मूर्ध्नि तद्भार्गवस्याथ निपपात महीपते

అతడు సమస్త బలంతో రాముని లక్ష్యంగా దానిని విసిరాడు. ఓ మహీపతే! అది అప్పుడు భార్గవుని శిరస్సుపై పడింది.

Verse 60

तेन शूलप्रहारेण व्यथितो भार्गवस्तदा / मूर्च्छामवाप राजेन्द्र पपात च हरिं स्मरन्

ఆ శూలప్రహారంతో బాధపడిన భార్గవుడు అప్పుడు మూర్ఛపోయెను, ఓ రాజేంద్ర; హరిని స్మరిస్తూ నేలపై పడిపోయెను.

Verse 61

पतिते भार्गवे तत्र सर्वे देवा भयाकुलाः / समाजग्मुः पुरस्कृत्य ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान्

అక్కడ భార్గవుడు పడిపోగానే సమస్త దేవతలు భయాక్రాంతులయ్యారు; బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులను ముందుంచి సమవేతులయ్యారు.

Verse 62

शङ्करस्तु महाज्ञानी साक्षान्मृत्युञ्जयः प्रभुः / भार्गवं जीवयामास संजीवन्या स विद्यया

మహాజ్ఞాని శంకరుడు, సాక్షాత్తు మృత్యుంజయ ప్రభువు, సంజీవని విద్యతో భార్గవుని పునర్జీవింపజేసెను.

Verse 63

रामस्तु चेतनां प्राप्य ददर्श पुरतः सुरान् / प्रणनाम च राजेन्द्र भक्त्या ब्रह्मादिकांस्तु तान्

రాముడు చైతన్యం పొందిన తరువాత తన ముందున్న దేవతలను చూచెను; ఓ రాజేంద్ర, బ్రహ్మాది వారందరికీ భక్తితో ప్రణామం చేసెను.

Verse 64

ते स्तुता भार्गवेन्द्रेण सद्यो ऽदर्शनमागताः / स रामो वार्युस्पृश्य जजाप कवचं तु तत्

భార్గవేంద్రుని స్తుతి పొందగానే వారు వెంటనే అదృశ్యమయ్యారు; అప్పుడు రాముడు జలాన్ని స్పృశించి ఆచమనం చేసి ఆ కవచాన్ని జపించెను.

Verse 65

उत्थितश्च सुसंरब्धो निर्दहन्निव चक्षुषा / स्मृत्वा पाशुपतं चास्त्रं शिवदत्तं स भार्गवः

అప్పుడు భార్గవుడు తీవ్ర కోపంతో లేచి నిలిచెను, చూపులతోనే దహించునట్లు. శివుడు ప్రసాదించిన పాశుపతాస్త్రాన్ని స్మరించెను।

Verse 66

सद्यः संहृतवांस्तत्तु कार्त्तवीर्यं महाबलम् / स राजा दत्तभक्तस्तु विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम् / प्रविष्टो भस्मसाज्जातं शरीरं बाहुनन्दन

క్షణమాత్రంలోనే అతడు మహాబలుడైన కార్త్తవీర్యుని సంహరించెను. దత్తభక్తుడైన ఆ రాజు విష్ణువు సుదర్శనచక్రంతో భస్మమైపోయెను—ఓ బాహునందన!