Shloka 46
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
तदातिदुः खेन विदूयमानः शोकेन मोहेन युतो बभूव / तं शोकमग्नं नृपतिं महात्मा रामो जगादाखिलचित्तदर्शी
Transliteration
tadātiduḥ khena vidūyamānaḥ śokena mohena yuto babhūva / taṃ śokamagnaṃ nṛpatiṃ mahātmā rāmo jagādākhilacittadarśī
Translation
అప్పుడు అతడు తీవ్రమైన దుఃఖంతో చీలిపోతూ, శోకమూ మోహమూ కలిగి అయ్యాడు. శోకంలో మునిగిన ఆ రాజుతో సమస్తచిత్తదర్శి మహాత్మ రాముడు పలికాడు।
Word by Word
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (temporal adverb)
अतिदुःखेनwith great grief
अतिदुःखेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootअति-दुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन — with excessive sorrow
विदूयमानःbeing pained
विदूयमानः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeVerb
Rootवि + दूय् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कर्तरि कृदन्त (present participle/शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — being tormented
शोकेनwith grief
शोकेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन — by/with grief
मोहेनwith delusion
मोहेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootमोह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन — by/with delusion
युतःendowed (with)
युतः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — joined/possessed (with)
बभूवbecame
बभूव:
क्रिया (Predicate)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन — became
तम्him
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन — him
शोकमग्नम्immersed in grief
शोकमग्नम्:
विशेषण (Adjectival to नृपतिम्)
TypeAdjective
Rootशोक-मग्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन — sunk in grief
नृपतिम्the king
नृपतिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन — the king
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — great-souled (epithet)
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — Rama
जगादsaid
जगाद:
क्रिया (Predicate)
TypeVerb
Rootगद् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन — said/spoke
अखिलचित्तदर्शीknower of all hearts
अखिलचित्तदर्शी:
विशेषण (Adjectival to रामः/महात्मा)
TypeAdjective
Rootअखिल-चित्त-दर्शिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — seer of all minds