Shloka 17
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
रामेण तत्रा तिबलेन संगरे निहन्यमानास्तु परश्वधेन / हा तात मातस्त्विति जल्पमांना भस्मीबभूवुः सुविचूर्णितास्तदा
Transliteration
rāmeṇa tatrā tibalena saṃgare nihanyamānāstu paraśvadhena / hā tāta mātastviti jalpamāṃnā bhasmībabhūvuḥ suvicūrṇitāstadā
Translation
ఆ యుద్ధంలో అత్యంత బలవంతుడైన రాముని గొడ్డలి దెబ్బలకు చనిపోతూ, 'ఓ తండ్రీ! ఓ తల్లీ!' అని ఆర్తనాదాలు చేస్తూ వారు నుగ్గునుగ్గై బూడిదయ్యారు.
Word by Word
रामेणby Rama
रामेण:
करण (Karaṇa/Instrument/Agent-instr.)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
अतिबलेनby the very strong (one)
अतिबलेन:
करणविशेषण (Instrument-qualifier)
TypeAdjective
Rootअतिबल (प्रातिपदिक: अति+बल)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; विशेषणम् (of रामेण)
संगरेin battle
संगरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootसंगर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
निहन्यमानाःbeing killed
निहन्यमानाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootनि-हन् (धातु)
Formशानच् (Present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मणि (being slain)
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधसूचक (particle: 'but/indeed')
परश्वधेनwith the axe
परश्वधेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootपरश्वध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
हाalas!
हा:
सम्बोधन/उद्गार (Exclamation)
TypeIndeclinable
Rootहा (अव्यय)
Formअव्यय; विस्मय/शोक-उद्गार (interjection)
तातO father!
तात:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
मातःO mother!
मातः:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
त्वितिthus (saying)
त्विति:
वाक्य-समाप्ति/उद्धरण (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-समाप्तिसूचक (quotative particle); sandhi: तु+इति→त्विति
जल्पमानाःuttering
जल्पमानाः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootजल्प् (धातु)
Formशानच् (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
भस्मीto ashes
भस्मी:
क्रियाविशेषण (Resultative)
TypeIndeclinable
Rootभस्मिन्/भस्मी (अव्यय/निपात)
Formअव्यय; भावपरिणामे (as/into ashes; used with भू)
बभूवुःbecame
बभूवुः:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
सुविचूर्णिताःthoroughly pulverized
सुविचूर्णिताः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootसु-वि-चूर्ण् (धातु)
Formक्त (Past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; उपसर्ग: सु-, वि-
तदाthen
तदा:
काल (Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)