Shloka 49
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
अन्योनको ऽप्यस्य शुभाशुभस्य विपर्ययं कर्तुमलं नरेश / यत्ते सुपुण्यं बहुजन्मसंचितं तेनेह दत्तस्य वरार्हपात्रम्
Transliteration
anyonako 'pyasya śubhāśubhasya viparyayaṃ kartumalaṃ nareśa / yatte supuṇyaṃ bahujanmasaṃcitaṃ teneha dattasya varārhapātram
Translation
హే నరేశా, ఈ శుభాశుభాల విపర్యయాన్ని ఎవ్వరూ చేయలేరు. నీ బహుజన్మసంచిత సుపుణ్యమే ఇక్కడ నీకు ఇచ్చిన వరాన్ని స్వీకరించగల అర్హపాత్రత్వాన్ని కలిగించింది।
Word by Word
अन्योनकःanyone else
अन्योनकः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootअन्योनक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — another person/anyone else
अपिeven
अपि:
सम्बन्धसूचक (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, अप्यर्थक/सम्भावनार्थक (particle: even/also)
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन — of this
शुभाशुभस्यof good and evil
शुभाशुभस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootशुभ-अशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन — of good-and-evil
विपर्ययम्reversal
विपर्ययम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootविपर्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन — reversal
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुनन्त (infinitive), क्रियार्थ (purpose) — to do/make
अलम्able/sufficient
अलम्:
विधेय (Predicate particle)
TypeIndeclinable
Rootअलम् (अव्यय)
Formअव्यय, समर्थ्यवाचक (predicate particle: able/sufficient)
नरेशO king
नरेश:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootनर-ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन — O lord of men/king
यत्that which
यत्:
कर्ता/विषय (Subject/topic of clause)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — that which
तेyour
ते:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/genitive), एकवचन — your
सुपुण्यम्great merit
सुपुण्यम्:
कर्ता/विषय (Subject/topic)
TypeNoun
Rootसु-पुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — great merit
बहुजन्मसंचितम्accumulated over many lives
बहुजन्मसंचितम्:
विशेषण (Adjectival to सुपुण्यम्)
TypeAdjective
Rootबहु-जन्म-संचित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — accumulated over many births
तेनby that
तेन:
करण/हेतु (Instrument/Cause)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन — by that/therefore
इहhere
इह:
देशाधिकरण (Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (adverb of place: here)
दत्तस्यof the given (gift)
दत्तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootदा (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त) used as adjective; षष्ठी (6th/genitive), एकवचन — of the given (gift)
वरार्हपात्रम्a worthy recipient of boons
वरार्हपात्रम्:
विधेय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootवर-अर्ह-पात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — a vessel/person worthy of boons