Adhyaya 28

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने सप्तविंशतितमो ऽध्यायः // २७// वसिष्ठ उवाच स्वपन्तमेत्य राजानं सूतमागधवन्दिनः / प्रवोधयितुमव्यग्रा जगुरुच्चैर्निशात्यये

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త మధ్యభాగంలోని తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదం, అర్జునోపాఖ్యానంలో ఇరవైఏడవ అధ్యాయం. వసిష్ఠుడు పలికెను—రాత్రి ముగింపున సూతులు, మాగధులు, వందిజనులు నిద్రిస్తున్న రాజుని సమీపించి, అతనిని లేపుటకు ఆతురత లేకుండా గట్టిగా గానం చేయసాగిరి.

Verse 2

वीणावेणुरवोन्मिश्रकलतालततानुगम् / समस्तश्रुतिसुश्राव्यप्रशस्तमधुरस्वरम्

వీణా-వేణు నాదాలతో మిళితమై, కల-తాళ లయను అనుసరించేది; సమస్త శ్రోతలకు సుస్రావ్యమై, ప్రశంసనీయం, మధురస్వరమై ఉన్నది.

Verse 3

स्निग्धकण्ठाः सुविस्पष्टमूर्च्छनाग्रामसूचितम् / जगुर्गेयं मनोहारि तारमन्द्रलयान्वितम्

స్నిగ్ధకంఠులైన వారు, మూచ్ఛనా-గ్రామాలను అత్యంత స్పష్టంగా సూచిస్తూ, మనోహరమైన గేయాన్ని పాడారు; అది తార-మంద్ర లయలతో సమన్వితమై ఉండెను.

Verse 4

ऊचुश्च तं महात्मानं राजानं सूतमागधाः / स्वपन्तं विविधा वाचो बुबोधयिषवः शनेः

అప్పుడు సూతమాగధులు నిద్రిస్తున్న ఆ మహాత్మ రాజును నెమ్మదిగా వివిధ వాక్యాలతో మేల్కొలుపుదామని పలికారు।

Verse 5

पस्यायमस्तमभ्येति राजेन्द्रेन्दुः पराजितः / विवर्द्धमानया नूनं तव वक्त्रांबुजश्रिया

చూడుము, రాజేంద్రచంద్రుడు పరాజితుడైనట్లు అస్తమిస్తున్నాడు; నిశ్చయంగా నీ ముఖకమలశోభ పెరుగుతున్నందువల్లే।

Verse 6

द्रष्टुं त्वदान नांभोजं समुत्सुक इवाधुना / तमांसि भिन्दन्नादित्यः संप्राप्तो ह्युदयं विभो

ఇప్పుడు నీ ముఖకమలాన్ని చూడాలని ఉత్సుకుడైనట్లు, చీకట్లను చీల్చుతూ సూర్యుడు, ఓ విభో, ఉదయానికి చేరుకున్నాడు।

Verse 7

राजन्नखिलशीतांशुवंशमौलिशिखामणे / निद्रया लं महाबुद्धे प्रतिवुध्यस्व सांप्रतम्

ఓ రాజా, సమస్త చంద్రవంశానికి మౌలిశిఖామణివైన మహాబుద్ధివంతుడా! నిద్ర చాలును—ఇప్పుడు మేల్కొనుము।

Verse 8

इति तेषां वचः शृण्वन्नबुध्यत महीपतिः / क्षीराब्दौ शेषशयनाद्यथापङ्कजलोचनः

వారి మాటలు వింటూనే ఉన్నా రాజు మేల్కొనలేదు; క్షీరసాగరంలో శేషశయ్యపై శయనించే పద్మనేత్రుడు (విష్ణువు) లాగానే।

Verse 9

विनिद्राक्षः समुत्थाय कर्म नैत्यकमादरात् / चकारावहितः सम्यग्जयादिकमशेषतः

నిద్రలేని నేత్రాలతో లేచి అతడు భక్తితో నిత్యకర్మలను ఆచరించాడు. తరువాత అవధానంతో విజయాది సమస్త కార్యాలను సమ్యకంగా పూర్తిచేశాడు.

Verse 10

देवतामभिवन्द्येष्टां गां दिव्यस्रग्गन्धभूषणः / कृत्वा दूर्वाञ्जनादर्शमङ्गल्यालम्बनानि च

ఇష్టదేవతకు నమస్కరించి, దివ్యమాల, సుగంధాలు, ఆభరణాలు ధరించాడు. దూర్వా, అంజనం, అద్దం వంటి మంగళకర వస్తువులనూ స్వీకరించాడు.

Verse 11

दत्त्वा दानानि चार्थिभ्यो नत्वा गोब्रह्मणानपि / निष्क्रम्य च पुरात्तस्मादुपतस्थे च भास्करम्

అర్థులకు దానాలు ఇచ్చి, గోవులను మరియు బ్రాహ్మణులను నమస్కరించి, అతడు ఆ పురం నుండి బయలుదేరి భాస్కరుని ఉపాసించాడు.

Verse 12

तावदभ्याययुः सर्वं मन्त्रिसामन्तनायकाः / रचिताञ्जलयो राजन्नेमुश्च नृपसत्तमम्

అంతలో మంత్రులు, సామంతులు, నాయకులు అందరూ వచ్చారు. చేతులు జోడించి, ఓ రాజా, వారు శ్రేష్ఠ నరపతికి నమస్కరించారు.

Verse 13

ततः स तैः परिवृतः समुपेत्य तपोनिधिम् / ननाम पादयोस्तस्य किरीटेनार्कवर्चसा

తర్వాత అతడు వారిచే పరివృతుడై తపోనిధి వద్దకు చేరి, సూర్యతేజంతో ప్రకాశించే కిరీటంతోనే ఆయన పాదాల వద్ద నమస్కరించాడు.

Verse 14

आशीर्भिरभिनन्द्याथ राजानं मुनिपुङ्गवः / प्रश्रयावनतं साम्ना तमुवाचास्यतामिति

మునిపుంగవుడు ఆశీర్వాదాలతో రాజును అభినందించి, వినయంగా వంగిన అతనితో మధుర వాక్యంతో— “ఆసీనుడవు” అని పలికెను.

Verse 15

तमासीनं नरपतिं महार्षिः प्रीतमानसः / उवाच रजनी व्युष्टा सुखेन तव किं नृप

ఆసీనుడైన ఆ నరపతిని చూసి ప్రీతమనస్కుడైన మహర్షి పలికెను— “రాత్రి గడిచింది; ఓ నృపా, నీవు సుఖంగా ఉన్నావా?”

Verse 16

अस्माकमेव राजेन्द्र वने वन्येन जीवताम् / शक्यं मृगसधर्माणां येन केनापि वर्त्तितुम्

హే రాజేంద్రా, మేము అడవిలో అడవి ఆహారంతో జీవించేవారము; మృగస్వభావులైన మాకు ఏ విధంగానైనా జీవనం సాగించటం సాధ్యం.

Verse 17

अरण्ये नागराणां तु स्थितिरत्यन्तदुःसहा / अनभ्यस्तं हि राजेन्द्र ननु सर्वं हि दुष्करम्

కానీ హే రాజేంద్రా, నగరవాసులకు అరణ్యంలో నివాసం అత్యంత దుఃసహం; అలవాటు లేనిది ఏదైనా నిజంగా కష్టమే.

Verse 18

वनवासपरिक्लेशं भवान्यत्सानुगो ऽसकृत् / आप्तस्तु भवतो नूनं सा गौरवसमुन्नतिः

మీరు మీ అనుచరులతో కలిసి పునఃపునః వనవాస కష్టాన్ని అనుభవించారు; నిశ్చయంగా అది మీకు గౌరవోన్నతికి కారణమైంది.

Verse 19

इत्युक्तस्तेन मुनिना स राजा प्रीतिपूर्वकम् / प्रहसन्निव तं भूयो वचनं प्रत्यभाषत

ఆ ముని ఇలా చెప్పగా, ఆ రాజు ప్రీతిపూర్వకంగా, నవ్వినట్లుగా, మళ్లీ అతనికి మాటలతో ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు।

Verse 20

ब्रह्मन्किमनया ह्युक्त्या दृष्टस्ते यादृशो महान् / अस्माभिमहिमा येन विस्मितं सकलं जगत्

హే బ్రహ్మన్! ఈ మాటలతో ఏమి ప్రయోజనం? మేము నిన్ను ఎంత మహానుగా చూశామో; నీ మహిమచేత సమస్త జగత్తు ఆశ్చర్యపడింది।

Verse 21

भवत्प्रभावसंजातविभवाहतचेतसः / इतो न गन्तुमिच्छन्ति सैनिका मे महामुने

హే మహామునీ! నీ ప్రభావంతో పుట్టిన వైభవం చేత మనస్సు మోహితమైన నా సైనికులు ఇక్కడి నుంచి వెళ్లాలని కోరడం లేదు।

Verse 22

त्वादृशानां जगन्तीह प्रभावैस्तपसां विभो / ध्रियन्ते सर्वदा नूनमचिन्त्यं ब्रह्मवर्चसम्

హే విభో! నీ వంటి తపస్వుల ప్రభావాల వల్లనే ఈ జగత్తు ఎల్లప్పుడూ నిలిచి ఉంటుంది; నిశ్చయంగా అచింత్యమైన బ్రహ్మతేజస్సు ధారితమై ఉంటుంది।

Verse 23

नैव चित्रं तव विभो शक्रोति तपसा भवान् / ध्रुवं कर्त्तुं हि लोकानामवस्थात्रितयं क्रमात्

హే విభో! నీవు తపస్సు బలంతో లోకాల మూడు స్థితులను క్రమంగా స్థిరపరచగలగడం ఆశ్చర్యం కాదు।

Verse 24

सुदृष्टा ते तपःसिद्धिर्महती लोकपूजिता / गमिष्यामि पुरीं ब्रह्मन्ननुजानातु मां भवान्

నీ తపస్సిద్ధి ఎంతో శుభమైనది, మహత్తరమైనది, లోకపూజితమైనది. ఓ బ్రహ్మన్, నేను నగరానికి వెళ్తాను; దయచేసి నాకు అనుమతి ఇవ్వండి.

Verse 25

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तेनस मुनिः कार्त्तवीर्येण सादरम् / संभावयित्वा नितरां तथेति प्रत्यभाषत

వసిష్ఠుడు పలికెను—కార్త్తవీర్యుడు ఇలా భక్తి-గౌరవాలతో చెప్పగా, ముని అతనిని విశేషంగా సత్కరించి ‘అలానే’ అని ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను.

Verse 26

मुनिना समनुज्ञातो विनिष्क्रम्य तदाश्रमात् / सैन्यैः परिवृतः सर्वैः संप्रतस्थे पुरीं प्रति

ముని అనుమతి పొందినవాడు, ఆ ఆశ్రమం నుండి బయలుదేరి, సమస్త సైన్యాలతో చుట్టుముట్టబడి నగరమునకు బయలుదేరెను.

Verse 27

स गच्छंश्चिन्तयामास मनसा पथि पार्थिवः / अहो ऽस्य तपसः सिद्धिर्लोक विस्मयदायिनी

దారిలో సాగుతూ ఆ రాజు మనసులో ఇలా ఆలోచించెను—అహో! ఈ తపస్సు సిద్ధి లోకాన్ని ఆశ్చర్యపరచేది.

Verse 28

यया लब्धेदृशी धेनुः सर्वकामदुहां वरा / किं मे सकलराज्येन योगर्द्ध्या वाप्यनल्पया

దీనివల్ల ఇలాంటి శ్రేష్ఠ ధేనువు లభించింది, అది సమస్త కోరికలను ప్రసవిస్తుంది—అయితే నాకు సమస్త రాజ్యంతో ఏమి పని? అపారమైన యోగసంపదతోనైనా ఏమి?

Verse 29

गोरत्नभूता यदियं धेनुर्मुनिवरे स्थिता / अनयोत्पादिता नूनं संपत्स्वर्गसदामपि

ఓ మునివరా! ఈ ధేనువు గోరత్నస్వరూపమై మీ ఆశ్రమంలో స్థితమై ఉంటే, నిశ్చయంగా దీని వల్ల స్వర్గవాసులకూ సంపద ఉద్భవిస్తుంది.

Verse 30

ऋद्धमैन्द्रमपि व्यक्तं पदं त्रैलोक्यपूजितम् / अस्या धेनोरहं मन्ये कलां नार्हति षोडशीम्

త్రిలోకపూజితమైన ఇంద్రుని స్పష్టమైన వైభవపదమూ, నా అభిప్రాయంలో, ఈ ధేనువు యొక్క పదహారవ కళకైనా సరిపోదు.

Verse 31

इत्येवं चिन्तयानं तं पश्चादभ्येत्य पार्थिवम् / चन्द्रगुप्तो ऽब्रवीन्मन्त्री कृताञ्जलि पुटस्तदा

ఇలా ఆలోచిస్తున్న ఆ రాజుని వెనుకనుండి సమీపించి, మంత్రి చంద్రగుప్తుడు అప్పుడు అంజలి ముద్రతో ఇలా పలికాడు.

Verse 32

किमर्थं राजशार्दूल पुरीं प्रतिगमिष्यसि / रक्षितेन च राज्येन पुर्या वा किं फलं तव

ఓ రాజశార్దూలా! నీవెందుకు నగరానికి తిరిగి వెళ్లదలచుకున్నావు? రక్షితమైన రాజ్యమో నగరమో నీకు ఏ ఫలాన్ని ఇస్తాయి?

Verse 33

गोरत्नभूता नृपतेर्यावर्धेनुर्न चालये / वर्त्तते नार्द्धमपि ते राज्यं शून्यं तव प्रभो

ప్రభూ! నృపుని ఈ గోరత్నస్వరూప ధేనువు కదలకపోతే, నీ రాజ్యం సగం కూడా నడవదు; అది శూన్యంలాంటిదే.

Verse 34

अन्यच्च दृष्टमाश्चर्यं मया राजञ्छृणुष्व तत् / भवनानि मनोज्ञानि मनोज्ञाश्च तथा स्त्रियः

హే రాజా, నేను చూచిన మరొక ఆశ్చర్యాన్ని వినుము—అక్కడ మనోహరమైన భవనాలు, అలాగే మనోహరమైన స్త్రీలు కూడా ఉన్నారు।

Verse 35

प्रासादा विविधाकारा धनं चादृष्टसंक्षयम् / धेनो तस्यां क्षणेनैव विलीनं पश्यतो मम

వివిధ ఆకారాల ప్రాసాదాలు, క్షయం కనబడని ధనం కూడా ఉండెను; కాని ఆ గోవులో అది నా కళ్లముందే క్షణంలోనే లీనమైపోయెను।

Verse 36

तत्तपोवनमेवासीदिदानीं राजसत्तम / एवंप्रभावा सा यस्य तस्य किं दुर्लं भवेत्

హే రాజసత్తమా, ఇప్పుడు ఉన్నది అదే తపోవనమే; ఎవరికీ ఆమెకు ఇంత ప్రభావమో, అతనికి ఏది దుర్లభమవుతుంది?

Verse 37

तस्माद्रत्नार्हसत्त्वेन स्वीकर्त्तव्या हि गौस्त्वया / यदि ते ऽनुमतं कृत्यमाख्येयमनुजीविभिः

అందువల్ల రత్నానికి తగిన మహత్తు గల ఈ గోవును నీవు తప్పక స్వీకరించవలెను; నీ అనుమతి ఉంటే, సేవకులు చేయవలసిన కార్యాన్ని తెలియజేస్తారు।

Verse 38

राजोवाच / एवमेवाहमप्येनां न जानामीत्यसांप्रतम् / ब्रह्मस्वं नापहर्तव्यमिति मे शङ्कते मनः

రాజు పలికెను—నేను కూడా ఇప్పటివరకు ఆమెను సరిగా తెలియకున్నాను; ‘బ్రహ్మస్వాన్ని అపహరించకూడదు’ అనే సందేహం నా మనసులో ఉంది।

Verse 39

एवं ब्रुवन्तं राजानमिदमाह पुरोहितः / गर्गो मतिमतां श्रेष्ठो गर्हयन्निव भूपते

రాజు ఇలా పలుకుతుండగా, పురోహితుడు గర్గుడు—బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడు—హే భూపతే, నిందిస్తున్నట్లుగా ఈ మాట అన్నాడు।

Verse 40

ब्रह्मस्वं नापहर्त्तव्यमापद्यपि कथञ्चन / ब्रह्मस्वसदृशं लोके दुर्जरं नेह विद्यते

బ్రాహ్మణస్వాన్ని ఏ పరిస్థితిలోనూ, ఆపదలోనైనా, ఎట్టి విధంగానూ అపహరించకూడదు; బ్రహ్మస్వంతో సమానమైన దుర్జేయమైనది లోకంలో లేదు।

Verse 41

विषं हन्त्युपयोक्तारं लक्ष्यभूतं तु हैहय / कुलं समूलं दहति ब्रह्मस्वारणिपावकः

విషం దానిని సేవించినవానినే చంపుతుంది, హే హైహయ, లక్ష్యమైనవానిని; కానీ బ్రహ్మస్వ అరణి-పావకము వంశాన్ని వేరులతో సహా దహించేస్తుంది।

Verse 42

अनिवार्यमिदं लोके ब्रह्मस्वन्दुर्जरं विषम् / पुत्रपौत्रान्तफलदं विपाककटु पार्थिव

హే పార్థివా, లోకంలో బ్రహ్మస్వమనే ఈ దుర్జర విషం తప్పనిసరి ఫలితాన్ని ఇస్తుంది; దీని ఫలం కుమార-పౌత్రాంతం వరకు చేరి, విపాకం అత్యంత కఠినంగా ఉంటుంది।

Verse 43

एश्वर्यमूढं हि मनः प्रभूममसदात्मनाम् / किन्नामासन्न कुरुते नेत्रास द्विप्रलोभितम्

అసదాత్ముల మనస్సు అధికార-ఐశ్వర్య మోహంలో పడుతుంది; అప్పుడు సమీపంలో ఉన్నదానిపై ఏమేమి చేయదో, అసత్ప్రలోభం మరియు బ్రాహ్మణధనలాలసతో కళ్ళు మోసపోతే!

Verse 44

वेदान्यस्त्वामृते को ऽन्यो विना दानान्नृपोत्तम / आदानं चिन्तयानो हि बाह्मणेष्वभिवाञ्छति

హే నృపోత్తమా! వేదజ్ఞానమూ దానశీలతలో నిన్ను మించినవాడు ఎవరు? దానం విడిచి కేవలం తీసుకోవాలని ఆలోచించేవాడు బ్రాహ్మణులలోనూ లోభపడతాడు.

Verse 45

ईदृशस्त्वं महाबाहो कर्म सज्जननिन्दितम् / मा कृथास्तद्धि लोकेषु यशोहानिकरं तव

హే మహాబాహో! నీవు ఇంత గొప్పవాడవై ఉండి సజ్జనులు నిందించే కర్మ చేయకు; అది లోకాల్లో నీ కీర్తిని హరించేది.

Verse 46

वंशे महति जातस्त्वं वदान्यानां प्रहीभुजाम् / यशांशि कर्मणानेन संप्रतं माव्यनीवशः

నీవు దానశీల రాజుల మహావంశంలో జన్మించావు; ఈ కర్మతో ఇప్పుడే నీ కీర్తి భాగాలను నశింపజేయకు.

Verse 47

अहो ऽनुजीविनः किञ्चिद्भर्तारं व्यसनार्णवे / तत्प्रसादसमुन्नद्धा मज्जयं त्यनयोन्मुखाः

అయ్యో! సేవకులు తమ భర్తను కష్టసముద్రంలో కొద్దిగా పడినదే చూసి, అతని అనుగ్రహంతో మదించి, అన్యాయమార్గానికి మొగ్గి అతనిని ముంచేస్తారు.

Verse 48

श्रिया विकुर्वन्पुरुषकृत्यचिन्त्ये विचेतनः / तन्मतानुप्रवृत्तिश्च राजा सद्यो विषीदति

ఐశ్వర్యంతో వికృతుడై, మనుష్యకర్తవ్యాన్ని ఆలోచించని అవివేకి రాజు, వారి అభిప్రాయాన్ని అనుసరించి నడిచితే వెంటనే విషాదంలో పడతాడు.

Verse 49

अज्ञातमुनयो मन्त्री राजानमनयांबुधौ / आत्मना सह दुर्बुद्धिर्लोहनौरिव मज्जयेत्

అజ్ఞ మునివలె ఉన్న మంత్రి రాజును నీతి-సముద్రంలోకి నడిపితే, ఆ దుర్బుద్ధి ఇనుప పడవలా తనతో పాటు రాజునూ ముంచివేస్తుంది।

Verse 50

तस्मात्त्वं राजशार्दूल मूढस्य नयवर्त्मनि / मतमस्य सुदुर्बुद्धेर्नानुवर्त्तितुमर्हसि

కాబట్టి, ఓ రాజశార్దూలా! ఆ మూఢుని నీతి-మార్గంలో నడవకుము; ఆ అత్యంత దుర్బుద్ధి గలవాని అభిప్రాయాన్ని అనుసరించుట నీకు తగదు।

Verse 51

एवं हि वदतस्तस्य स्वामिश्रेयस्करं वचः / आक्षिप्य मन्त्री राजानमिदं भूयो ह्यभाषत

అతడు అలా చెప్పుచుండగా, స్వామికి శ్రేయస్సు కలిగించే వాక్యాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని మంత్రి రాజును ఆపి మరల ఇలా పలికెను।

Verse 52

ब्राह्मणो ऽयं स्वजातीयहितमेव समीक्षते / महान्ति राजकार्याणि द्विजैर्वेत्तुं न शक्यते

ఈ బ్రాహ్మణుడు తన జాతివారికి హితమే చూస్తాడు; రాజకార్యాల మహత్తర విషయాలను ద్విజులు గ్రహించలేరు।

Verse 53

राज्ञैव राजकार्याणि वेद्यानि स्वमनीषया / विना वै भोजनादाने कार्यं विप्रो न विन्दति

రాజకార్యాలను రాజే తన బుద్ధితో తెలుసుకోవాలి; భోజనం, దానం లేకుండా విప్రునకు ఏ కార్యమూ సిద్ధించదు।

Verse 54

ब्राह्मणो नावमन्तव्यो वन्दनीयश्च नित्यशः / प्रतिसंग्राहयणीयश्च नाधिकं साधितं क्वचित्

బ్రాహ్మణుని ఎప్పుడూ అవమానించకూడదు; అతడు నిత్యం వందనీయుడు. అతనికి తగిన సత్కారం చేయాలి; దీనికన్నా గొప్ప సాధనం ఎక్కడా లేదు.

Verse 55

तस्मात्स्वीकृत्य तां धेनुं प्रयाहि स्वपुरं नृप / नोचेद्राज्यं परित्यज्य गच्छस्वतपसे वनम्

కాబట్టి, ఓ నృపా, ఆ ధేనువును స్వీకరించి నీ నగరానికి వెళ్లుము. లేకపోతే రాజ్యాన్ని విడిచి తపస్సుకోసం అరణ్యానికి పోవుము.

Verse 56

क्षमावत्त्वं ब्राह्मणानां दण्डः क्षत्रस्य पार्थिव / प्रसह्य हरणे वापि नाधर्मस्ते भविष्यति

హే పార్థివా, బ్రాహ్మణుల ధర్మం క్షమ; క్షత్రియుని ధర్మం దండధారణ. బలవంతంగా తీసుకున్నా నీకు అధర్మం కలగదు.

Verse 57

प्रसह्य हरणे दोषं यदि संपश्यसे नृप / दत्त्वा मूल्यं गवाश्वाद्यमृषेर्थेनुः प्रगृह्यताम्

ఓ నృపా, బలవంతంగా తీసుకోవడంలో దోషం కనిపిస్తే, గోవు-అశ్వాది విలువ చెల్లించి ఋషి ధేనువును గ్రహించుము.

Verse 58

स्वीकर्तव्या हि सा धेनुस्त्वया त्वं रत्नभागयतः / तपोधनानां हि कुतो रत्नसंग्रहणादरः

ఆ ధేనువును నీవు తప్పక స్వీకరించాలి, ఎందుకంటే నీవు రత్నభాగ్యుడవు. తపోధనులైన మహర్షులకు రత్నసంగ్రహంపై ఏ ఆసక్తి ఉంటుంది?

Verse 59

तपोधन बलः शान्तः प्रीतिमान्स नृप त्वयि / तस्मात्ते सर्वथा धेनुं याचितः संप्रदास्यति

హే నృపా! అతడు తపోధనుడు, బలవంతుడు, శాంతుడు, నీపై ప్రీతిగలవాడు. కనుక నీవు యాచిస్తే అతడు తప్పక ఆ ధేనువును నీకు ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 60

अथ वा गोहिरण्यद्यं यदन्यदभिवाञ्छितम् / संगृह्य वित्तं विपुलं धेनुं तां प्रतिदास्यति

లేదా గోవులు, స్వర్ణం మొదలైనవి గాని, మరేదైనా కోరినదాన్ని గాని, విస్తారమైన ధనాన్ని సమకూర్చి ఆ ధేనువుకు ప్రతిగా నీకు ఇస్తాడు.

Verse 61

अनुपेक्ष्यं महद्रत्नं राज्ञा वै भूतिमिच्छता / इति मे वर्त्तते बुद्धिः कथं वा मन्यते भवान्

సంపద కోరే రాజు ఈ మహారత్నాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయరాదు—ఇదే నా బుద్ధి. భవాన్ ఏమని భావిస్తున్నారు?

Verse 62

राजोवाच / गत्वा त्वमेव तं विप्रं प्रसाद्य च विशेषतः / दत्त्वा चाभीप्सितं तस्मै तां गामानय मन्त्रिक

రాజు పలికెను—హే మంత్రికా! నీవే వెళ్లి ఆ విప్రుణ్ణి విశేషంగా ప్రసన్నం చేయి; అతనికి అభీష్టాన్ని ఇచ్చి ఆ గోవును తీసుకొని రా.

Verse 63

वसिष्ठ उवाच एवमुक्तस्ततोराज्ञा स मन्त्री विधिचोदितः / निवृत्य प्रययौ शीघ्रं जमदग्नेरथाश्रमम्

వసిష్ఠుడు పలికెను—రాజు ఇలా చెప్పగానే ఆ మంత్రి ధర్మవిధి ప్రేరణతో తిరిగి, త్వరగా జమదగ్ని ఆశ్రమానికి బయలుదేరెను.

Verse 64

गते तु नृपतौ तस्मिन्नकृतव्रणसंयुतः / समिदानयनार्थाय रामो ऽपि प्रययौ वनम्

ఆ నృపతి వెళ్లిపోయిన తరువాత, వ్రతనిష్ఠుడైన రాముడూ సమిధలు తెచ్చేందుకు అడవికి బయలుదేరాడు।

Verse 65

ततः स मन्त्री सबलः समासाद्य तदाश्रमम् / प्रणम्य मुनिशार्दूलमिदं वचनमब्रवीत्

తర్వాత ఆ మంత్రి తన బలంతో కలిసి ఆ ఆశ్రమానికి చేరి, మునిశ్రేష్ఠునికి నమస్కరించి ఈ మాట చెప్పాడు।

Verse 66

चन्द्रगुप्त उवाच ब्रह्मन्नृपतिनाज्ञप्तं राजा तु भुवि रत्नभाक् / रत्नभूता च धेनुः सा भुवि दोग्ध्रीष्वनुत्तमा

చంద్రగుప్తుడు అన్నాడు— ఓ బ్రహ్మన్! నృపతి ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు; రాజు భూమిపై రత్నభాగ్యుడు, ఆ ఆవు రత్నస్వరూపిణి, దోహనగోవుల్లో అనుత్తమం।

Verse 67

तस्माद्रत्नंसुवर्णं वा मूल्यमुक्त्वा यथोचितम् / आदाय गोरत्नभूतां धेनुं मे दातुमर्हसि

కాబట్టి తగిన మూల్యంగా రత్నమో బంగారమో తీసుకొని, గోరత్నస్వరూపిణి ఆ ధేనువును నాకు ఇవ్వవలసినది।

Verse 68

जमदग्निरुवाच होमधेनुरियं मह्यं न दातव्या हि कस्यचित् / राजा वदान्यः स कथं ब्रह्मस्वमभिवाञ्छति

జమదగ్ని అన్నాడు— ఈ హోమధేనువు నాది; దీన్ని ఎవరికీ ఇవ్వకూడదు. దానశీలుడైన రాజు బ్రాహ్మణస్వాన్ని ఎలా కోరగలడు?

Verse 69

मन्त्र्युवाच रत्नभाक्त्वंन नृपतिर्द्धेनुं ते प्रतिकाङ्क्षति / गवायुतेन तस्मात्त्वं तस्मै तां दातुमर्हसि

మంత్రి అన్నాడు—నీవు రత్నభాగ్యుడవు; రాజు నీ ధేనువును కోరుతున్నాడు. కాబట్టి గవాయుతము (వెయ్యి గోవులు) విలువగా అతనికి ఆ ధేనువును ఇవ్వవలసినది.

Verse 70

जमदग्निरुवाच क्रयविक्रययोर्नाहं कर्त्ता जातु कथञ्चन / हविर्धानीं च वै तस्मान्नोत्सहे दातुमञ्जसा

జమదగ్ని అన్నాడు—నేను ఎప్పుడూ క్రయవిక్రయాలకు కర్తను కాను. అందువల్ల అతనికి హవిర్ధానీ (యజ్ఞధేను)ను సులభంగా ఇవ్వడానికి నేను ధైర్యం చేయను.

Verse 71

मन्त्र्युवाच राज्यार्धेनाथ वा ब्रह्मन्सकलेनापि भूभृतः / देहि धेनुमिमामेकां तत्ते श्रेयो भविष्यति

మంత్రి అన్నాడు—హే బ్రాహ్మణా! రాజ్యార్ధమిచ్చినా, లేదా రాజ్యమంతా ఇచ్చినా, ఈ ఒక్క ధేనువును ఇవ్వుము; అది నీకు శ్రేయస్సు కలిగిస్తుంది.

Verse 72

जमदग्निरुवाच जीवन्नाहं तु दास्यामि वासवस्यापि दुर्मते / गुरुणा याचितं किं ते वचसा नृपतेः पुनः

జమదగ్ని అన్నాడు—హే దుర్మతీ! నేను జీవించి ఉండగా వాసవుడైన ఇంద్రునికైనా ఇవ్వను. గురువు యాచించినదాన్ని విడిచి, మళ్లీ రాజు మాటలతో నీకేమి పని?

Verse 73

मन्त्र्युवाच त्वमेव स्वेच्छया राज्ञे देहि धेनुं सुहृत्तया / यथा बलेन नीतायां तस्यां त्वं किं करिष्यसि

మంత్రి అన్నాడు—నీవే స్వచ్ఛందంగా, స్నేహభావంతో, రాజుకు ధేనువును ఇవ్వు. ఎందుకంటే అది బలవంతంగా తీసుకుపోతే, నీవు ఏమి చేయగలవు?

Verse 74

जमदग्निरुवाच दाता द्विजानां नृपतिः स यद्यप्याहरिष्यति / विप्रो ऽहं किं करिष्यामि स्वेच्छावितरणं विना

జమదగ్ని పలికెను— ద్విజులకు దాత రాజే; అతడు కోరితే ఇస్తాడు. నేను బ్రాహ్మణుడను; స్వేచ్ఛాదానం లేకుండా నేను ఏమి చేయగలను?

Verse 75

वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः संक्रुद्धः स मन्त्री पापचेतनः / प्रसह्य नेतुमारेभे मुनेस्तस्य पयस्विनीम्

వసిష్ఠుడు పలికెను— ఇలా చెప్పబడగానే పాపచేతనుడైన ఆ మంత్రి కోపంతో రగిలి, బలవంతంగా ఆ ముని యొక్క పాలిచ్చే గోవును తీసుకెళ్లుటకు ప్రారంభించాడు।