Shloka 32
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
किमर्थं राजशार्दूल पुरीं प्रतिगमिष्यसि / रक्षितेन च राज्येन पुर्या वा किं फलं तव
Transliteration
kimarthaṃ rājaśārdūla purīṃ pratigamiṣyasi / rakṣitena ca rājyena puryā vā kiṃ phalaṃ tava
Translation
ఓ రాజశార్దూలా! నీవెందుకు నగరానికి తిరిగి వెళ్లదలచుకున్నావు? రక్షితమైన రాజ్యమో నగరమో నీకు ఏ ఫలాన్ని ఇస్తాయి?
Word by Word
किम्what
किम्:
प्रश्न (interrogative)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक
अर्थम्purpose
अर्थम्:
हेतु/प्रयोजन (purpose)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रयोजनवाचक
राज-शार्दूलO tiger among kings
राज-शार्दूल:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + शार्दूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; ‘राजा एव शार्दूलः’ इति कर्मधारय
पुरीम्the city
पुरीम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रति-गमिष्यसिwill go back/return
प्रति-गमिष्यसि:
क्रिया (Verbal predicate)
TypeVerb
Rootप्रति+गम् (धातु)
Formलृट् (Simple Future/भविष्यत्), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
रक्षितेनprotected
रक्षितेन:
विशेषण (qualifier of राज्येन)
TypeAdjective
Rootरक्ष् (धातु) → रक्षित (कृदन्त, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; क्त-कृदन्त used adjectivally with राज्येन
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
राज्येनby/with the kingdom
राज्येन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
पुर्याby/with the city
पुर्या:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
वाor
वा:
विकल्प (disjunction)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक अव्यय (or)
किम्what
किम्:
प्रश्न (interrogative)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक
फलम्benefit/result
फलम्:
कर्ता/कर्म (predicate noun; ‘what benefit’)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तवfor you/of you
तव:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; मध्यमपुरुष-सर्वनाम