Shloka 59
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
तपोधन बलः शान्तः प्रीतिमान्स नृप त्वयि / तस्मात्ते सर्वथा धेनुं याचितः संप्रदास्यति
Transliteration
tapodhana balaḥ śāntaḥ prītimānsa nṛpa tvayi / tasmātte sarvathā dhenuṃ yācitaḥ saṃpradāsyati
Translation
హే నృపా! అతడు తపోధనుడు, బలవంతుడు, శాంతుడు, నీపై ప్రీతిగలవాడు. కనుక నీవు యాచిస్తే అతడు తప్పక ఆ ధేనువును నీకు ప్రసాదిస్తాడు.
Word by Word
तपोधनःthe ascetic (one whose wealth is austerity)
तपोधनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतपोधन (प्रातिपदिक; तपस्+धन)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तपसः धनम्)
बलःstrong (man)
बलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
शान्तःcalm
शान्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशान्त (प्रातिपदिक; √शम् धातु, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past passive participle)
प्रीतिमान्affectionate
प्रीतिमान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रीतिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
नृपO king
नृप:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन (Vocative), एकवचन
त्वयिin/with regard to you
त्वयि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउभयलिङ्ग/सर्वनाम, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; तस्मात् = 'therefore/from that reason' (particle/adverbial)
तेto you
ते:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन (ते = to you)
सर्वथाin every way / certainly
सर्वथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वथा (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
धेनुम्the cow
धेनुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
याचितःwhen requested
याचितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootयाचित (प्रातिपदिक; √याच् धातु, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (having been requested/asked)
संप्रदास्यतिwill give (hand over)
संप्रदास्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दा (धातु)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; उपसर्ग: सम्+प्र