Shloka 5
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
पस्यायमस्तमभ्येति राजेन्द्रेन्दुः पराजितः / विवर्द्धमानया नूनं तव वक्त्रांबुजश्रिया
Transliteration
pasyāyamastamabhyeti rājendrenduḥ parājitaḥ / vivarddhamānayā nūnaṃ tava vaktrāṃbujaśriyā
Translation
చూడుము, రాజేంద్రచంద్రుడు పరాజితుడైనట్లు అస్తమిస్తున్నాడు; నిశ్చయంగా నీ ముఖకమలశోభ పెరుగుతున్నందువల్లే।
Word by Word
paśyasee!
paśya:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
ayamthis (one)
ayam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
astamto setting (west)
astam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘अस्त’ = setting/place of setting
abhyetigoes toward/approaches
abhyeti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rooti (धातु) + abhi (उपसर्ग)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
rājendra-induḥthe moon of kings (king’s moon-like glory)
rājendra-induḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājendra + indu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘राजेन्द्रस्य इन्दुः’
parājitaḥdefeated/overcome
parājitaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootparā + ji (धातु) + kta (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (rājendrenduḥ इत्यस्य)
vivarddhamānayāby the increasing
vivarddhamānayā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvi + vṛdh (धातु) + śānac (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle, शानच्), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; ‘विवर्धमाना’ = increasing
nūnamsurely
nūnam:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootnūnam (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक अव्यय (particle of certainty)
tavayour
tava:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), एकवचन
vaktra-ambu-ja-śriyāby the beauty of your lotus-face
vaktra-ambu-ja-śriyā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvaktra + ambu + ja + śrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: ‘वक्त्र-अम्बुजस्य श्रीः’ (the beauty of the lotus of the face)