Shloka 16
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
अस्माकमेव राजेन्द्र वने वन्येन जीवताम् / शक्यं मृगसधर्माणां येन केनापि वर्त्तितुम्
Transliteration
asmākameva rājendra vane vanyena jīvatām / śakyaṃ mṛgasadharmāṇāṃ yena kenāpi varttitum
Translation
హే రాజేంద్రా, మేము అడవిలో అడవి ఆహారంతో జీవించేవారము; మృగస్వభావులైన మాకు ఏ విధంగానైనా జీవనం సాగించటం సాధ్యం.
Word by Word
अस्माकम्of us
अस्माकम्:
सम्बन्ध (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural
एवindeed/only
एव:
सम्बन्ध (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis/only)
राजेन्द्रO best of kings
राजेन्द्र:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; ‘king among kings’
वनेin the forest
वने:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular
वन्येनwith forest-produce
वन्येन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular
जीवताम्of (those) living
जीवताम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootजीव् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, षष्ठी-बहुवचन; ‘of those living’ (genitive plural participle)
शक्यम्possible
शक्यम्:
विधेय (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootशक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; impersonal predicate ‘possible’
मृग-सधर्माणाम्of those like deer (wild folk)
मृग-सधर्माणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमृग + सधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; ‘of those having the same dharma as deer’
येनby which (means)
येन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular (relative)
केनby some (means)
केन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular (indefinite with api)
अपिeven/any
अपि:
सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/सम्भावना (also/even/any)
वर्तितुम्to subsist
वर्तितुम्:
प्रयोजन (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to live/continue’