Sukta 102
Sukta 8.102
Agni
अयं सूक्तोऽग्निं स्तौति—युवानं मेधाविनं “गृहपतिं” यः यजमानाय विस्तीर्णां प्राणशक्तिं रक्षां च सम्यग्नीतिं च ददाति। अग्निः शक्तिमान् विजयी च बलरूपेणाहूयते—जयिनं अश्वमिव—तथा मित्रसदृशो नियन्ता, यो द्वेषं वैरं च अव्यवस्थां च अपहन्ति। अन्ते सूक्तं अन्तःकरणे प्रज्वालनकर्मणि समाप्यते—मर्त्यः मनसा प्रबुद्धया धिया च अग्निं समिन्धते, दीप्त्या ऋतस्य क्रमस्य च सह समन्वयम् आप्नोति।
Mantras
Mantra 1
त्वमग्ने बृहद्वयो दधासि देव दाशुषे । कविर्गृहपतिर्युवा ॥
त्वमग्ने बृहद्वयो दधासि देव दाशुषे । कविर्गृहपतिर्युवा ॥
Mantra 2
स न ईळानया सह देवाँ अग्ने दुवस्युवा । चिकिद्विभानवा वह ॥
स न ईळानया सह देवानग्ने दुवस्युवा । चिकिद्विभानवा वह ॥
Mantra 3
त्वया ह स्विद्युजा वयं चोदिष्ठेन यविष्ठ्य । अभि ष्मो वाजसातये ॥
त्वया ह स्विद् युजा वयं, यविष्ठ्य, चोदिष्ठेन ते बलेन वाजसातयेऽभि ष्मो गच्छामः।
Mantra 4
और्वभृगुवच्छुचिमप्नवानवदा हुवे । अग्निं समुद्रवाससम् ॥
और्वभृगुवच्छुचिमप्नवानवदा हुवे, अग्निं समुद्रवाससम्।
Mantra 5
हुवे वातस्वनं कविं पर्जन्यक्रन्द्यं सहः । अग्निं समुद्रवाससम् ॥
हुवे वातस्वनं कविं पर्जन्यक्रन्द्यं सहः, अग्निं समुद्रवाससम्।
Mantra 6
आ सवं सवितुर्यथा भगस्येव भुजिं हुवे । अग्निं समुद्रवाससम् ॥
यथा सवितुः सवं यथा च भगस्य भुजिं ह्वयन्ति, तथा अहं समुद्रवाससमग्निं ह्वये—ऋतस्य गतिं प्रबोधयितारं, आनन्दस्य च वितरितारम्।
Mantra 7
अग्निं वो वृधन्तमध्वराणां पुरूतमम् । अच्छा नप्त्रे सहस्वते ॥
अध्वराणां मध्ये वर्धमानं पुरूतमं चाग्निं वः ह्वये। सहस्वते नप्त्रे—बलवते सूनवे—अच्छा आगच्छ।
Mantra 8
अयं यथा न आभुवत्त्वष्टा रूपेव तक्ष्या । अस्य क्रत्वा यशस्वतः ॥
अयं नः शक्तिः त्वष्टेव भवतु—यथा रूपं तक्ष्यति शिल्पी तथा—अस्य क्रत्वा दीप्तया च कौशलेन सत्ययशो-वाहकः।
Mantra 9
अयं विश्वा अभि श्रियोऽग्निर्देवेषु पत्यते । आ वाजैरुप नो गमत् ॥
अयम् अग्निर्विश्वाः श्रियः अभि स्वामी भूत्वा देवेषु पत्यते; स वाजैः सह अस्मान् उपागच्छतु।
Mantra 10
विश्वेषामिह स्तुहि होतॄणां यशस्तमम् । अग्निं यज्ञेषु पूर्व्यम् ॥
इह सर्वेषां होतॄणां यशस्तमम्, यज्ञेषु पूर्व्यम् अग्निं स्तुहि।
Mantra 11
शीरं पावकशोचिषं ज्येष्ठो यो दमेष्वा । दीदाय दीर्घश्रुत्तमः ॥
शीघ्रः पावकशोचिषा दीप्तः, ज्येष्ठः स दमेṣu दीदाय; स दीर्घश्रुत्तमः।
Mantra 12
तमर्वन्तं न सानसिं गृणीहि विप्र शुष्मिणम् । मित्रं न यातयज्जनम् ॥
तम् अर्वन्तं न सानसिं शुष्मिणं विप्र गृणीहि। मित्रं न यातयज्जनं यो द्वेषोऽराजकं च नुदति॥
Mantra 13
उप त्वा जामयो गिरो देदिशतीर्हविष्कृतः । वायोरनीके अस्थिरन् ॥
उप त्वा जामयो गिरो देदिशतीर्हविष्कृतः। वायोरनीकेऽस्थिरन् ता यथा प्राणः कर्म वहेत्॥
Mantra 14
यस्य त्रिधात्ववृतं बर्हिस्तस्थावसंदिनम् । आपश्चिन्नि दधा पदम् ॥
यस्य त्रिधात्ववृतं बर्हिस्तस्थावसंदिनम्। आपश्चिन्नि दधुः पदं तत्र चेतनागतिर्निविशते॥
Mantra 15
पदं देवस्य मीळ्हुषोऽनाधृष्टाभिरूतिभिः । भद्रा सूर्य इवोपदृक् ॥
मीळ्हुषो देवस्य पदम् अनाधृष्टाभिर् ऊतिभिः सुरक्षितम्; भद्रा सूर्य इव उपदृक्—ऊर्ध्वदर्शनं यत् सम्यग्बोधं जनयति।
Mantra 16
अग्ने घृतस्य धीतिभिस्तेपानो देव शोचिषा । आ देवान्वक्षि यक्षि च ॥
अग्ने, घृतस्य धीतिभिः तेपानो देव शोचिषा—आ देवान् वक्षि, यक्षि च।
Mantra 17
तं त्वाजनन्त मातरः कविं देवासो अङ्गिरः । हव्यवाहममर्त्यम् ॥
तं त्वाजनन्त मातरः—कविं देवासो अङ्गिरः; हव्यवाहम् अमर्त्यम्।
Mantra 18
प्रचेतसं त्वा कवेऽग्ने दूतं वरेण्यम् । हव्यवाहं नि षेदिरे ॥
हेऽग्ने कवे प्रचेतसः, त्वां तेऽन्तः प्राज्ञदीप्तमनसा दूतम् वरेण्यतमं न्यषीदयन्; त्वं हव्यवाहोऽसि, यो नः मानुषीं वाचं संकल्पं च देवेभ्यः संनयति।
Mantra 19
नहि मे अस्त्यघ्न्या न स्वधितिर्वनन्वति । अथैतादृग्भरामि ते ॥
न हि मेऽस्त्यघ्न्या गौः, न च वनन्वती स्वधितिरस्ति; अतः शक्यतामात्रमेव—एतदेव—तेऽहं ममाशंसारूपं हव्यं भरामि।
Mantra 20
यदग्ने कानि कानि चिदा ते दारूणि दध्मसि । ता जुषस्व यविष्ठ्य ॥
यदग्ने कानि कानि चिद् दारूणि वयं त्वयि दध्मसि—अल्पानि वा—तानि जुषस्व, हे यविष्ठ्य; अस्माकमपि अपूर्णानि द्रव्याणि त्वं कृपया ज्वालावृद्ध्यै योग्यानी कुरु।
Mantra 21
यदत्त्युपजिह्विका यद्वम्रो अतिसर्पति । सर्वं तदस्तु ते घृतम् ॥
यद् अत्त्युपजिह्विका यद् वम्रोऽतिसर्पति । सर्वं तदस्तु ते घृतम् ॥
Mantra 22
अग्निमिन्धानो मनसा धियं सचेत मर्त्यः । अग्निमीधे विवस्वभिः ॥
अग्निमिन्धानो मनसा धियं सचेत मर्त्यः । अग्निमीधे विवस्वभिः ॥
Frequently Asked Questions
The hymn is addressed primarily to Agni, the Vedic Fire, praised as the youthful “lord of the house” and the divine power that carries offerings and protects the worshipper.
It teaches that Agni gives expansive life-force and protection, removes hostile disorder, and should be kindled both outwardly in ritual fire and inwardly through focused mind and awakened thought (dhī).
It can be used during fire-lighting or lamp-lighting with a clear intention: invoke Agni for clarity, strength, and right guidance, and treat the act of kindling as an inner awakening of disciplined will and luminous understanding.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.