Sukta 73
Sukta 5.73
Aśvins (Nā́satyā)
अयं सूक्तोऽश्विनौ नासत्यौ त्वरितमाह्वयति—यत्र कुत्रचिद्वर्तेथां दूरात् समीपात् वा अन्तरिक्षात् वा—ततः शीघ्रमागत्य यजमानानां प्रति बहुलां क्षिप्रां च सहाय्यतां वितनुतम्। अत्र प्रेरितैः ऋषिभिः, विशेषतः अत्रिणा, सह युवयोः सख्यं तथा ‘घर्म’ इति उष्णं दीप्तं च हविः स्मार्यते; युवयोः रथवत् शीघ्रागमनं भिषजौपकारश्च स्तूयते। अन्त्ये मन्त्रे सूक्तमेव सुसंस्कृतं वाक्यं रूपेण निर्दिश्यते—शान्त्यै वृद्ध्यै च प्रसारितं नमोऽर्प्यते।
Mantras
Mantra 1
यदद्य स्थः परावति यदर्वावत्यश्विना । यद्वा पुरू पुरुभुजा यदन्तरिक्ष आ गतम् ॥
यदद्य स्थः परावति यदर्वावत्यश्विना। यद्वा पुरू पुरुभुजा यदन्तरिक्ष आ गतम्॥
Mantra 2
इह त्या पुरुभूतमा पुरू दंसांसि बिभ्रता । वरस्या याम्यध्रिगू हुवे तुविष्टमा भुजे ॥
इह त्वा पुरुभूतमा पुरू दंसांसि बिभ्रता हुवे। वरस्याः यामि अध्रिगू; तुविष्टमा भुजे त्वा हुवे॥
Mantra 3
ईर्मान्यद्वपुषे वपुश्चक्रं रथस्य येमथुः । पर्यन्या नाहुषा युगा मह्ना रजांसि दीयथः ॥
ईर्मान्यद्वपुषे वपुश्चक्रं रथस्य येमथुः। पर्यन्या नाहुषा युगा मह्ना रजांसि दीयथः॥
Mantra 4
तदू षु वामेना कृतं विश्वा यद्वामनु ष्टवे । नाना जातावरेपसा समस्मे बन्धुमेयथुः ॥
तदू षु वामेना कृतं विश्वा यद्वामनु ष्टवे। नाना जातावरेपसा समस्मे बन्धुमेयथुः॥
Mantra 5
आ यद्वां सूर्या रथं तिष्ठद्रघुष्यदं सदा । परि वामरुषा वयो घृणा वरन्त आतपः ॥
यदा सूर्याऽ युवयो रथम् आरुह्य सदा रघुष्यदं तिष्ठति, तदा युवयोः परितः अरुषा वयः (प्राणाश्वाः) परिभ्रमन्ति; घृणा (दीप्तिः) च आतपः (तापः) च युवयोः समन्तात् वरन्ते—युवयोः आगमनानुगता जाग्रज्ज्योतिः इव लक्षणम्।
Mantra 6
युवोरत्रिश्चिकेतति नरा सुम्नेन चेतसा । घर्मं यद्वामरेपसं नासत्यास्ना भुरण्यति ॥
हे नरा अश्विनौ, सुम्नेन (अनुग्रहेण) चेतसा च अत्रिः युवाम् अवगच्छति। यदा सः नासत्ययोः अरेपसं घर्मम्—उष्णं दीप्तं च अर्घ्यम्—आस्ना (मुखेन) भुरण्यति, तदा सः तं शीघ्रसिद्धिशक्तिरिव वहन् त्वरते।
Mantra 7
उग्रो वां ककुहो ययिः शृण्वे यामेषु संतनिः । यद्वां दंसोभिरश्विनात्रिर्नराववर्तति ॥
उग्रो युवयोः ककुहः (शिखरनादः), ययिः (शीघ्रगमनम्) च; यामेषु सः शृण्वे—संतनिः इव सहायस्य निरन्तरप्रवाहः। यदा अत्रिः, हे अश्विनौ, युवयोः दंसोभिः (अद्भुतैः शक्तिभिः), हे नरा, पुनः पुनः युवयोः प्रति आवर्तते, तदा युवां कार्यसाधकगत्या प्रत्युत्तरं दत्तः।
Mantra 8
मध्व ऊ षु मधूयुवा रुद्रा सिषक्ति पिप्युषी । यत्समुद्राति पर्षथः पक्वाः पृक्षो भरन्त वाम् ॥
मध्वेव नूनं मधूयुवा रुद्रौ युवयोः सिषक्ति पिप्युषी। यत् समुद्राति पर्षथः तदा पक्वाः पृक्षो वां पोषणं भरन्ति; परिपक्वाः शक्तयः युवयोर्भागं पूर्णतां वहन्ति॥
Mantra 9
सत्यमिद्वा उ अश्विना युवामाहुर्मयोभुवा । ता यामन्यामहूतमा यामन्ना मृळयत्तमा ॥
सत्यमिदं, हे अश्विनौ, युवामेव मयोभुवौ इति कीर्त्येथे। यामन्यामन्ये युवामहूतमौ; यामन्ना युवां मृळयत्तमौ—कृपां च भेषजं च प्रस्रवितुं समर्थौ॥
Mantra 10
इमा ब्रह्माणि वर्धनाश्विभ्यां सन्तु शंतमा । या तक्षाम रथाँ इवावोचाम बृहन्नमः ॥
इमानि ब्रह्माणि वर्धनानि अश्विभ्यां सन्तु शंतमानि। यथा तक्षाम रथानिव तथा वाचं तक्षाम; बृहन्नमः वयं वदामः—विस्तीर्णं प्रसृतं च॥
Frequently Asked Questions
The Aśvins (also called Nāsatyā) are divine twin helpers known for swift arrival, healing, rescue, and bringing timely benefits, especially around dawn and life’s transitions.
The hymn asks the Aśvins to come quickly from wherever they are and to grant protection, wellbeing, and effective help to the worshippers through the power of praise and offering.
Atri represents awakened seer-knowledge that recognizes the Aśvins’ grace. The “gharma” (warm, luminous offering) symbolizes a potent ritual gift through which their swift fulfilment and healing power are invoked.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.