Rig Veda 4.2.6: Mandala 4, Sukta 2, Mantra 6
Sukta 4.2
Rishi: Vāmadeva Gautama
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
यस्त इध्मं जभरत्सिष्विदानो मूर्धानं वा ततपते त्वाया । भुवस्तस्य स्वतवाँ: पायुरग्ने विश्वस्मात्सीमघायत उरुष्य ॥
Transliteration
yás ta idhmáṃ jábharat siṣvidānó mūrdhā́naṃ vā tatápate tvāyā́ | bhúvas tásya svátavāṃ pāyúr agne víśvasmāt sīm aghāyátá uruṣya ||
Translation
यस्त इध्मं जभरत् सिष्विदानो वा मूर्धानं ततपते त्वाय, भुवस्तस्य स्वतवान् पायुरग्ने; विश्वस्मात् सीम् अघायतः सर्वस्माद् द्वेषात् उरुष्य (विस्तार्य रक्ष)।
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
कर्तृ (सम्बन्धवाक्ये) / सम्बन्धः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्धः (षष्ठी) / सम्प्रदान (यदि चतुर्थी) — अत्र षष्ठी
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इध्मम्fuel, kindling
इध्मम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइध्म (प्रातिपदिक) < √इध् ‘प्रदीप्तौ/इन्धने’
जभरत्bringing, bearing
जभरत्:
कर्तृ (यः … जभरत्) / विशेषणम्
TypeVerb (participle)
Root√भृ (भरति) with preverb ज- (Vedic intens./archaic form); present participle
सिष्विदानःzealously/earnestly (acting), striving
सिष्विदानः:
कर्तृ-विशेषणम् (यः …)
TypeVerb (participle)
Root√सू/√सिव् (Vedic) ‘प्रेरणे/सेवने’ (uncertain; traditional: intensive/iterative participle)
मूर्धानम्head, top
मूर्धानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा
ततपतेheats, kindles, glows
ततपते:
क्रिया (यः … ततपते)
TypeVerb
Root√तप् (तपते)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootआ (उपसर्ग)
याby which
या:
करण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भुवःindeed; (O) be! / truly
भुवः:
—
TypeIndeclinable
Rootभू (अव्यय/निपात-रूप; Vedic particle) अथवा √भू (2sg impv. ‘be!’) — अत्र निपातः
तस्यof him / of that
तस्य:
सम्बन्धः
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्वतवाञ्strong by his own power
स्वतवाञ्:
विशेषणम् (पायुः)
TypeAdjective
Rootस्वतवस् (प्रातिपदिक) = ‘own strength’
पायुःprotector, guardian
पायुः:
कर्तृ (मुख्यवाक्ये) / विधेयः
TypeNoun
Rootपायु (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
विश्वस्मात्from everything / from all
विश्वस्मात्:
अपादान
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
सीम्indeed, just
सीम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसीम् (निपात)
अघायतःfrom the malicious one / from the evildoer
अघायतः:
अपादान
TypeNoun/Participle (agent)
Rootअघायत् (प्रातिपदिक/कृदन्त) < √अघ्/अघाय् ‘हानौ/द्रोहे’
उरुष्यprotect! save!
उरुष्य:
क्रिया (आज्ञा) — रक्षणकर्म
TypeVerb
Root√उरुष् (Vedic) ‘रक्षणे/विस्तारे’
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.