
Sukta 3.53
Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.53)
Triṣṭubh (probable)
अयं सूक्तः इन्द्रं पर्वतं च सहाह्वयति—तौ महति रथे आगत्य सोमं पिबताम्, यजमानान् बलविजयसमृद्धिभिः पुष्णीयाताम्, बह्वीभिर् ‘इषाभिः’ (पोषकधाराभिः) चाभिवर्धयेताम्। अत्रेन्द्रस्य वज्रवीर्यस्य स्तुतिः कविना कृतस्य ब्रह्मणः (पवित्रस्य मन्त्ररचनायाः) सह विण्यस्यते, यत् भरतानां जनस्य समृद्धिं शौर्यबलं च, स्पर्धायां युद्धे च सिद्धिं जयम् च प्रापयेत्।
Mantra 1
इन्द्रापर्वता बृहता रथेन वामीरिष आ वहतं सुवीराः । वीतं हव्यान्यध्वरेषु देवा वर्धेथां गीर्भिरिळया मदन्ता ॥
इन्द्रापर्वतौ बृहता रथेन आगच्छतम्—वामीरिषः सुवीराः वहन्तौ। अध्वरेषु देवौ हव्यानि वीतम्; गीर्भिरिळया वर्धेथाम्, मदन्तौ कर्मणि प्रवर्तेथाम्।
Mantra 2
तिष्ठा सु कं मघवन्मा परा गाः सोमस्य नु त्वा सुषुतस्य यक्षि । पितुर्न पुत्रः सिचमा रभे त इन्द्र स्वादिष्ठया गिरा शचीवः ॥
तिष्ठ सु कं मघवन्, मा परा गाः; सोमस्य नु त्वा सुषुतस्य यक्षि। पितुर्न पुत्रः सिचमा रभे त इन्द्र, स्वादिष्ठया गिरा शचीवः।
Mantra 3
शंसावाध्वर्यो प्रति मे गृणीहीन्द्राय वाहः कृणवाव जुष्टम् । एदं बर्हिर्यजमानस्य सीदाथा च भूदुक्थमिन्द्राय शस्तम् ॥
शंसावाध्वर्यो प्रति मे गृणीहि; इन्द्राय वाहः कृणवाव जुष्टम्। एदं बर्हिर्यजमानस्य सीद; अथ च भूदुक्थमिन्द्राय शस्तम्।
Mantra 4
जायेदस्तं मघवन्त्सेदु योनिस्तदित्त्वा युक्ता हरयो वहन्तु । यदा कदा च सुनवाम सोममग्निष्ट्वा दूतो धन्वात्यच्छ ॥
हे मघवन्, अस्तं गमनं सत्यमेव शयनीयस्थानं भूयात्, पुनरुत्पत्तेः योनिरिव; ततस्त्वां युक्ता हरयः अस्मान् प्रति वहन्तु। यदा कदा च वयं सोमं सुनुमः, तदा अग्निः तव दूतः सन् विस्तीर्णान् पथः अतिक्रम्य त्वाम् अभि धावति।
Mantra 5
परा याहि मघवन्ना च याहीन्द्र भ्रातरुभयत्रा ते अर्थम् । यत्रा रथस्य बृहतो निधानं विमोचनं वाजिनो रासभस्य ॥
हे मघवन् इन्द्र, परा याहि, पुनश्च आगच्छ; हे भ्रातः, तव अर्थः उभयत्र गत्योः। यत्र बृहतो रथस्य निधानं, यत्र च वाजिनो रासभस्य विमोचनं विद्यते।
Mantra 6
अपाः सोममस्तमिन्द्र प्र याहि कल्याणीर्जाया सुरणं गृहे ते । यत्रा रथस्य बृहतो निधानं विमोचनं वाजिनो दक्षिणावत् ॥
सोमं पीत्वा, हे इन्द्र, अस्तं प्र याहि—स्वगृहं प्रति; तव गृहे कल्याणी जाया सुरणं (हर्षसमृद्धा) वसति। तत्र बृहतो रथस्य निधानं, तत्र च वाजिनो विमोचनं दक्षिणावत् (दक्षिणासहितम्) विद्यते।
Mantra 7
इमे भोजा अङ्गिरसो विरूपा दिवस्पुत्रासो असुरस्य वीराः । विश्वामित्राय ददतो मघानि सहस्रसावे प्र तिरन्त आयुः ॥
इमे भॊजा अङ्गिरसः विरूपा दिवः पुत्रासोऽसुरस्य वीराः। विश्वामित्राय मघानि ददतः सहस्रसावे प्र तिरन्त आयुः॥
Mantra 8
रूपंरूपं मघवा बोभवीति मायाः कृण्वानस्तन्वं परि स्वाम् । त्रिर्यद्दिवः परि मुहूर्तमागात्स्वैर्मन्त्रैरनृतुपा ऋतावा ॥
रूपं रूपं मघवा बोभवीति मायाः कृण्वानस्तन्वं परि स्वाम्। त्रिर्यद्दिवः परि मुहूर्तमागात्स्वैर्मन्त्रैरनृतुपा ऋतावा॥
Mantra 9
महाँ ऋषिर्देवजा देवजूतोऽस्तभ्नात्सिन्धुमर्णवं नृचक्षाः । विश्वामित्रो यदवहत्सुदासमप्रियायत कुशिकेभिरिन्द्रः ॥
महानृषिर्देवजा देवजूतोऽस्तभ्नात्सिन्धुमर्णवं नृचक्षाः। विश्वामित्रो यदवहत्सुदासमप्रियायत कुशिकेभिरिन्द्रः॥
Mantra 10
हंसा इव कृणुथ श्लोकमद्रिभिर्मदन्तो गीर्भिरध्वरे सुते सचा । देवेभिर्विप्रा ऋषयो नृचक्षसो वि पिबध्वं कुशिकाः सोम्यं मधु ॥
हंसा इव श्लोकं कृणुत; अद्रिभिर्मदन्तो गीर्भिः सह अध्वरे सुते सचा। देवेभिर्विप्रा ऋषयो नृचक्षसः—वि पिबध्वं, कुशिकाः, सोम्यं मधु।
Mantra 11
उप प्रेत कुशिकाश्चेतयध्वमश्वं राये प्र मुञ्चता सुदासः । राजा वृत्रं जङ्घनत्प्रागपागुदगथा यजाते वर आ पृथिव्याः ॥
उप प्रेत, कुशिकाः; चेतयध्वम्; राये अश्वं प्र मुञ्चत, सुदासः। राजा वृत्रं जङ्घनत् प्राक् अपाक् उदक्; अथ पृथिव्याः वरम् आ यजते।
Mantra 12
य इमे रोदसी उभे अहमिन्द्रमतुष्टवम् । विश्वामित्रस्य रक्षति ब्रह्मेदं भारतं जनम् ॥
य इमे उभे रोदसी धारयति—अहं स्तुत्या इन्द्रम् अतुष्टवम्। इदं ब्रह्म विश्वामित्रस्य भारतं जनं रक्षति।
Mantra 13
विश्वामित्रा अरासत ब्रह्मेन्द्राय वज्रिणे । करदिन्नः सुराधसः ॥
विश्वामित्रा अरासत ब्रह्मेन्द्राय वज्रिणे; करदिन्नः सुराधसः।
Mantra 14
किं ते कृण्वन्ति कीकटेषु गावो नाशिरं दुह्रे न तपन्ति घर्मम् । आ नो भर प्रमगन्दस्य वेदो नैचाशाखं मघवन्रन्धया नः ॥
किं ते कृण्वन्ति कीकटेषु गावो नाशिरं दुह्रे न तपन्ति घर्मम्। आ नो भर प्रमगन्दस्य वेदो नैचाशाखं मघवन्रन्धया नः॥
Mantra 15
ससर्परीरमतिं बाधमाना बृहन्मिमाय जमदग्निदत्ता । आ सूर्यस्य दुहिता ततान श्रवो देवेष्वमृतमजुर्यम् ॥
ससर्परीरमतिं बाधमाना बृहन्मिमाय जमदग्निदत्ता। आ सूर्यस्य दुहिता ततान श्रवो देवेष्वमृतमजुर्यम्॥
Mantra 16
ससर्परीरभरत्तूयमेभ्योऽधि श्रवः पाञ्चजन्यासु कृष्टिषु । सा पक्ष्या नव्यमायुर्दधाना यां मे पलस्तिजमदग्नयो ददुः ॥
ससर्परीर् अभरत् तूयम् एभ्यः, अधि श्रवः पाञ्चजन्यासु कृष्टिषु। सा पक्ष्या नव्यम् आयुर् दधाना, यां मे पलस्ति-जमदग्नयो ददुः॥
Mantra 17
स्थिरौ गावौ भवतां वीळुरक्षो मेषा वि वर्हि मा युगं वि शारि । इन्द्रः पातल्ये ददतां शरीतोररिष्टनेमे अभि नः सचस्व ॥
स्थिरौ गावौ भवतां, वीळुर् अक्षो; मेषा वि वर्हि, मा युगं वि शारि। इन्द्रः पातल्ये ददतां शरीतोः; अरिष्टनेमे अभि नः सचस्व॥
Mantra 18
बलं धेहि तनूषु नो बलमिन्द्रानळुत्सु नः । बलं तोकाय तनयाय जीवसे त्वं हि बलदा असि ॥
बलं धेहि तनूषु नो, बलम् इन्द्र अनळुत्सु नः। बलं तोकाय तनयाय जीवसे; त्वं हि बलदा असि॥
Mantra 19
अभि व्ययस्व खदिरस्य सारमोजो धेहि स्पन्दने शिंशपायाम् । अक्ष वीळो वीळित वीळयस्व मा यामादस्मादव जीहिपो नः ॥
अभि व्ययस्व खदिरस्य सारम्; शिंशपायां स्पन्दने ओजो धेहि। अक्ष दृढो भव—दृढतया निबद्धः स्वां दृढतां वर्धय; अस्माद् यामाद् मा स्खलः; हे स्पन्दनधारक, नः मा जहि।
Mantra 20
अयमस्मान्वनस्पतिर्मा च हा मा च रीरिषत् । स्वस्त्या गृहेभ्य आवसा आ विमोचनात् ॥
अयं वनस्पतिः अस्मान् रक्षतु—मा च नः जहातु, मा च नः रीरिषत्। स्वस्त्या सः नः गृहेभ्यः अन्तः आवसः नयतु, सर्वबन्धनात् विमोचनसहितः।
Mantra 21
इन्द्रोतिभिर्बहुलाभिर्नो अद्य याच्छ्रेष्ठाभिर्मघवञ्छूर जिन्व । यो नो द्वेष्ट्यधरः सस्पदीष्ट यमु द्विष्मस्तमु प्राणो जहातु ॥
इन्द्रः अद्य बहुलाभिः उतिभिः, श्रेष्ठाभिः सहायैः, नः उपयातु; हे मघवन् हे शूर, अस्मान् अग्रवेगे जिन्व। यो नः द्वेष्टि अधरः, सः सस्पदीष्ट; यं वयं द्विष्मः, तं प्राणो जहातु।
Mantra 22
परशुं चिद्वि तपति शिम्बलं चिद्वि वृश्चति । उखा चिदिन्द्र येषन्ती प्रयस्ता फेनमस्यति ॥
परशुमपि सा वितपति, शिम्बलमपि विवृश्चति। उखामपि, हे इन्द्र, येषन्ती प्रयस्ता फेनमस्यति—एवं तव वीर्यं अस्मासु जडोपकरणान्यपि प्रेरयित्वा जयाय प्रवर्तयतु।
Mantra 23
न सायकस्य चिकिते जनासो लोधं नयन्ति पशु मन्यमानाः । नावाजिनं वाजिना हासयन्ति न गर्दभं पुरो अश्वान्नयन्ति ॥
विवेकिनो जनाः मन्दबुद्धिं नायकमिति मन्यमानाः पथप्रदर्शकं न कुर्वन्ति। न बलवन्तं बलवन्तो हासयन्ति; न गर्दभं पुरोऽश्वान् नयन्ति। (अन्तर्यात्रायामपि अज्ञानं प्रगतिशक्तीनां नेतृ न भवतु।)
Mantra 24
इम इन्द्र भरतस्य पुत्रा अपपित्वं चिकितुर्न प्रपित्वम् । हिन्वन्त्यश्वमरणं न नित्यं ज्यावाजं परि णयन्त्याजौ ॥
हे इन्द्र, इमे भरतस्य पुत्रा अपपित्वं—अपतने विद्याम्—चिकितुः, न प्रपित्वम्। तेऽरणं अश्वं हिन्वन्ति, न नित्यं क्षीयमाणम्; आजौ ज्या-वाजं पूर्णताबलं परि नयन्ति जयाय।
An urgent invitation: Indra and Parvata are called to arrive on a vast chariot bearing nourishing energies and to enjoy offerings in the sacrifice (RV 3.53.1).
The hymn amplifies Indra’s might and the efficacy of crafted brahman—speech made by the Viśvāmitras to empower the vajrin—linking divine exhilaration with human success and right giving.
The explicit assertion of mantra-power: the Viśvāmitras ‘have fashioned the brahman for Indra’ and request the resulting surādhas (RV 3.53.13), presenting sacred speech as the turning point of fortune.
It closes by affirming the Bharatas’ disciplined resilience and their drive toward victory in battle, asking Indra to uphold this momentum and prevent decline (RV 3.53.24).
इन्द्रापर्वता बृहता रथेन वामीरिष आ वहतं सुवीराः । वीतं हव्यान्यध्वरेषु देवा वर्धेथां गीर्भिरिळया मदन्ता ॥viśvāmitrā arāsata brahma indrāya vajriṇe
इम इन्द्र भरतस्य पुत्रा अपपित्वं चिकितुर्न प्रपित्वम् । हिन्वन्त्यश्वमरणं न नित्यं ज्यावाजं परि णयन्त्याजौ ॥Indra is the thunderbolt-wielding warrior god who grants victory and abundance. Parvata is his companion here, associated with firm, mountain-like strength and support, joining Indra in receiving offerings and giving aid.
Here brahman means a powerful, well-formed sacred utterance (mantra/poetic formulation). The hymn says the Viśvāmitras shape this speech to energize Indra’s action, and they ask that this act bring prosperity and good giving to the worshippers.
The hymn connects the ritual to real communal aims: protection, endurance, and victory in contest. By praising the Bharatas’ “non-decline,” it frames Indra’s help as sustaining their strength and success in battle and public competition.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.