Rig Veda 2.3.9: Mandala 2, Sukta 3, Mantra 9
Sukta 2.3
Rishi: Gṛtsamada (traditionally for Mandala 2, Agni hymns of the Gṛtsamada lineage)
Devata: Agni (with explicit invocation of Tvaṣṭṛ as the Fashioner aiding formation/progeny)
Chandas: Triṣṭubh (probable; RV 2.3 commonly in Triṣṭubh—needs metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
पिशङ्गरूपः सुभरो वयोधाः श्रुष्टी वीरो जायते देवकामः । प्रजां त्वष्टा वि ष्यतु नाभिमस्मे अथा देवानामप्येतु पाथः ॥
Transliteration
piśáṅga-rūpaḥ su-bháro vayaḥ-dhā́ḥ śruṣṭī́ vīró jā́yate devá-kāmaḥ | prajā́ṃ tvaṣṭā́ ví ṣyatu nā́bhim asmè áthā devā́nām ápy etu pā́thaḥ ||
Translation
पिशङ्गरूपः सुभरो वयोधाः श्रुष्टी वीरो जायते देवकामः। प्रजां त्वष्टा विष्यतु नाभिमस्मे अथ देवाना॒मप्येतु पाथः॥
Word by Word
पिशङ्गरूपःof tawny/variegated form
पिशङ्गरूपः:
विशेषणम् (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootपिशङ्ग- (प्रातिपदिक) + रूप- (प्रातिपदिक)
सुभरःwell-bearing; bringing good support
सुभरः:
विशेषणम् (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootसु- (उपसर्ग/उपपद) + भर- (प्रातिपदिक)
वयोधाःthe sustainer of vital power/strength
वयोधाः:
कर्तृ (जायते इत्यस्य)
TypeNoun (agentive) / Adjective
Rootवयस्- (प्रातिपदिक) + धा- (धातु, ‘धारण/स्थापन’)
श्रुष्टीobedience/ready service (ritual attentiveness)
श्रुष्टी:
कर्तृ (जायते इत्यस्य; सह-कर्तृ/समुच्चित)
TypeNoun
Rootश्रुष्टि- (प्रातिपदिक)
वीरःa hero, strong man
वीरः:
कर्तृ (जायते इत्यस्य; सह-कर्तृ/समुच्चित)
TypeNoun
Rootवीर- (प्रातिपदिक)
जायतेis born; comes into being
जायते:
क्रिया
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
देवकामःdesiring the gods; god-loving
देवकामः:
विशेषणम् (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootदेव- (प्रातिपदिक) + काम- (प्रातिपदिक)
प्रजाम्offspring; progeny
प्रजाम्:
कर्म (वि ष्यतु इत्यस्य)
TypeNoun
Rootप्रजा- (प्रातिपदिक)
त्वष्टाTvaṣṭṛ (the divine artisan)
त्वष्टा:
कर्तृ (वि ष्यतु इत्यस्य)
TypeNoun (proper/deity)
Rootत्वष्टृ- (प्रातिपदिक)
विapart, forth, widely
वि:
क्रियाविशेषण/उपसर्ग (ष्यतु सह)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
ष्यतुlet him beget/impel/bring forth
ष्यतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootसू (धातु, ‘प्रसव/प्रेरण’); वि-उपसर्गयुक्तः
नाभिम्navel; central bond/seat
नाभिम्:
अधिकरण/देश (वि ष्यतु—‘in/at the navel’)
TypeNoun
Rootनाभि- (प्रातिपदिक)
अस्मेin/among us
अस्मे:
अधिकरण (among/for us)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अथाthen; thereafter
अथा:
वाक्यसम्बन्धक
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (पाथः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
अपिalso; even
अपि:
वाक्य-निपात
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
एतुlet (him/it) go; may it come
एतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु)
पाथःpath; course (way)
पाथः:
कर्तृ (एतु इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपाथ- (प्रातिपदिक)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
