
Sukta 10.130
Traditionally attributed in Anukramaṇī to a seer of the late 10th maṇḍala (often unspecified in brief citations); hymn concerns yajña as cosmic weaving
Yajña / Viśvakarman-like sacrificial principle (cosmic rite as power)
Triṣṭubh (predominant for this hymn section)
अयं सूक्तो यज्ञं विश्वतस्ततं तन्तुजालमिव निरूपयति—दैवीभिः कृतिभिः सर्वदिशासु प्रसारितं, पितृभिः प्रोतं, धीरैः कविभिश्चाधृतम्। अपि च देवतानां छन्दसां च परस्परं प्रतिबिम्बनं चिन्तयन् दर्शयति यत् सम्यग्वाक् सम्यक्प्रमाणं च स्वयमेव ऋतस्य प्रवृत्तिः, जगतो धारणशक्तिश्च।
Mantra 1
यो यज्ञो विश्वतस्तन्तुभिस्तत एकशतं देवकर्मेभिरायतः । इमे वयन्ति पितरो य आययुः प्र वयाप वयेत्यासते तते ॥
यो यज्ञो विश्वतस्तन्तुभिस्ततः, एकशतं देवकर्मेभिरायतः। इमे वयन्ति पितरो य आययुः; प्र वयाप वयेत्य आसते तते॥
Mantra 2
पुमाँ एनं तनुत उत्कृणत्ति पुमान्वि तत्ने अधि नाके अस्मिन् । इमे मयूखा उप सेदुरू सदः सामानि चक्रुस्तसराण्योतवे ॥
पुमान् एनं तनुते उत्कृणत्ति; पुमान् वि तत्ने अधि नाके अस्मिन्। इमे मयूखा उप सेदुरू सदः; सामानि चक्रुस्तसराण्य् ओतवे॥
Mantra 3
कासीत्प्रमा प्रतिमा किं निदानमाज्यं किमासीत्परिधिः क आसीत् । छन्दः किमासीत्प्रउगं किमुक्थं यद्देवा देवमयजन्त विश्वे ॥
किमासीन्मानं किमु प्रतिमानं किं निदानम्? किमासीदाज्यं किमासीत्तु परिधिः? किमासीच्छन्दः किमासीद् प्रउगं किमु उक्थं—यदा विश्वे देवाः देवं यजन्त?
Mantra 4
अग्नेर्गायत्र्यभवत्सयुग्वोष्णिहया सविता सं बभूव । अनुष्टुभा सोम उक्थैर्महस्वान्बृहस्पतेर्बृहती वाचमावत् ॥
अग्नेर् गायत्र्यभवत् सयुग्वा; उष्णिहया सविता सं बभूव। अनुष्टुभा सोम उक्थैर्महस्वान्; बृहस्पतेर्बृहती वाचं बृहतीं धारयामास।
Mantra 5
विराण्मित्रावरुणयोरभिश्रीरिन्द्रस्य त्रिष्टुबिह भागो अह्नः । विश्वान्देवाञ्जगत्या विवेश तेन चाकॢप्र ऋषयो मनुष्याः ॥
विराड् मित्रावरुणयोरभिश्रीरभवत्; अत्र त्रिष्टुबिन्द्रस्याह्नो भागः। जगत्या विश्वे देवाः प्रविविशुः; तेन चाकॢप्रा ऋषयो मनुष्याः।
Mantra 6
चाकॢप्रे तेन ऋषयो मनुष्या यज्ञे जाते पितरो नः पुराणे । पश्यन्मन्ये मनसा चक्षसा तान्य इमं यज्ञमयजन्त पूर्वे ॥
तेनैव विधानेन मनुष्याः ऋषयोऽभवन्; यज्ञे जाते नः पुराणाः पितरः पूर्वमेव आसन्। तान् मनसा चक्षुषा पश्यामीति मन्ये—ये पूर्वेऽस्मिन्नेव यज्ञे यजन्त।
Mantra 7
सहस्तोमाः सहछन्दस आवृतः सहप्रमा ऋषयः सप्त दैव्याः । पूर्वेषां पन्थामनुदृश्य धीरा अन्वालेभिरे रथ्यो न रश्मीन् ॥
सहस्तोमाः सहछन्दसः सहप्रमाः सप्त दैव्याः ऋषयः आवृताः (अन्तर्मुखीभूताः) अभवन्। पूर्वेषां पन्थानमनुदृश्य धीराः तमेवान्वालेभिरे—रथ्यो न रश्मीन् इव दृढं गृहीत्वा।
It teaches that sacrifice (yajña) is like a woven fabric spread through the whole cosmos, and that correct chant, metre, and measure keep that order steady.
Because the hymn treats metre (chandas) as a power that shapes and stabilizes sacred speech; by linking metres with deities, it shows how ritual sound supports cosmic order.
The Fathers (pitaraḥ) are ancestral powers who transmit the rite, and the seven seers are archetypal inspired knowers who follow the ancient path and ‘hold the reins’ of disciplined recitation and insight.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.