ब्रह्मा in the Ramcharitmanas

वाणीविनायकौ नमामि, यौ वर्णानाम् अर्थसंघानां रसानां छन्दसां च मङ्गलानां च कर्तारौ स्तः। भवानीशङ्करौ नमामि, यौ श्रद्धाविश्वासरूपिणौ स्तः, याभ्यां विना सिद्धाः स्वान्तःस्थम् ईश्वरं न पश्यन्ति। बोधमयं नित्यं शङ्कररूपिणं गुरुं नमामि, यम्…

अत्र स्नानस्य फलं तत्कालमेव दृश्यते: काका: कोकिला: भवन्ति, बका: च हंसा: भवन्ति। इदं श्रुत्वा कोऽपि आश्चर्यं मा कुर्यात्, हि सत्संगतेः महिमा न गोपनीया वस्तु अस्ति। वाल्मीकिः, नारदः, कलशजन्मा अगस्त्यः च स्वस्व मुखेन स्वस्व भवितव्यं…

दुष्टानाम् पापानि दोषाः च, साधूनाम् च गुणाः, उभे अपि समुद्रम् इव अपारे अगाधे च। तस्मात् किञ्चित् गुणदोषौ वर्णितौ, यतः परिज्ञानम् विना ग्रहणम् त्यागः वा न शक्यः। विधा श्रेष्ठम् हीनम् च सर्वम् उत्पादयत्, वेदाः तु गुणदोषान् गणयित्वा भेदम्…

मणिमाणिकमुक्तानां या शोभा सा भुजङ्गशिरसि पर्वते गजशिरसि च तथा न शोभते। राज्ञः किरीटे तरुण्याः च तनुषु प्राप्ते सति ते सकलां शोभामधिकमानेन लभन्ते। तथैव सुकवेः कवितां विद्वांसः कथयन्ति यत् सा एकस्मिन् स्थाने जायते अन्यत्र च शोभां लभते।…

सारदा शेषः महेशः ब्रह्मा च आगमाः निगमाः पुराणानि च तस्य गुणान् निरन्तरं गायन्ति, नेति नेति इति ब्रुवाणाः।

अयोध्यां पुरीं नमामि या अतिपावनी, सरय्वाश्च नदीं या कलियुगस्य कलुषान् नाशयति। ततश्च तस्य नगरस्य नरनारीन् प्रणमामि येषु प्रभोः ममता नाल्पा आसीत्। सीतानिन्दकानां पापघनं नाशय्य तान् विषादरहितान् कृत्वा लोके निवासितवान्। कौशल्यां नमामि…

रघूणां श्रेष्ठस्य रामस्य नाम्ने नमामि, यद् अग्नेः भानोः चन्द्रमसः च हेतुः। तद् एव ब्रह्मविष्णुशिवस्य स्वरूपम्, वेदानां प्राणः; तद् निर्गुणम् अनुपमं च, सर्वगुणनिधिः। तद् एव महामन्त्रं यत् महेशः स्वयं जपति, यच् च काश्यां मुक्तिहेतोः उपदेशः।…

सुजनाः सरलकाव्यं निर्मलकीर्तिं च आदरन्ति, यत् श्रुत्वा रिपुरपि स्वाभाविकं वैरं विस्मृत्य तस्य प्रशंसां करोति। तत् निर्मलबुद्धिं विना न भवति, मम च बुद्धिबलं अत्यल्पम्। हरेः यशः कथयेयमिति पुनः पुनः प्रार्थये, कृपां कुरुत। हे कवयः पण्डिताश्च…

द्वे अक्षरे मधुरे मनोहरे च स्तः; ते वर्णानां द्वे नयने, भक्तस्य च जीवस्य प्राणाः स्तः। ते स्मर्तुं सुलभे सर्वेभ्यः सुखदायके च स्तः; अस्मिन् लोके लाभभूते, परलोके च आश्रयभूते स्तः। ते वक्तुं, श्रोतुं, स्मर्तुं च अत्युत्तमानि; तुलसीदासस्य…

योगिनः नाम जिह्वया जप्त्वा प्रबुद्धाः भवन्ति; वैराग्येण ब्रह्मणः प्रपञ्चात् मुक्ताः भवन्ति। ते ब्रह्मसुखस्य अनुपमस्य अनुभवं कुर्वन्ति, यत् अकथ्यम्, निरामयम्, न नाम, न रूपम् च। ये गूढां गतिं ज्ञातुम् इच्छन्ति, ते अपि नाम जिह्वया जप्त्वा तां…

निर्गुणात् ब्रह्मणः एतेन प्रकारेण नाम्नः प्रभावः अपारः महान् अस्ति। मम स्वीयविचारानुसारं नाम रामात् अपि महत् वदामि।

ब्रह्मणः रामश्च उभाभ्याम् अपि नाम श्रेष्ठतरम्, वरदानां वरदायकम् च। एवं हृदये ज्ञात्वा महेशः शतकोटिरामचरितश्लोकेभ्यः तत् स्वीकृतवान्।

नाम्नः प्रसादात् शम्भुरविनाशी; अमङ्गलस्यालङ्कारस्यापि सः मङ्गलस्य खनिः। शुकः सनकादयः सिद्धाः मुनयः योगिनश्च नाम्नः प्रसादात् ब्रह्मसुखस्य भोक्तारः। नारदः नाम्नः प्रतापमजानात्; हरिः जगति प्रियः, स्वयं च हरिहरयोः प्रियः। प्रह्लादः नाम जपतः…

ब्रह्मणः स्वरूपं धर्मनियमान् तत्त्वविभागं च वर्णयन्ति, भगवति भक्तिं ज्ञानवैराग्याभ्यां सहितां कथयन्ति च।

रावणः स्वमृत्योः मनुष्यहस्ते भवितुं प्रार्थितवान्, प्रभुः च ब्रह्मणः वचनं सत्यं कर्तुम् इच्छति। यदि अहं न गच्छामि तर्हि पश्चात्तापः भविष्यति इति विचार्यमाणे शिवः न कश्चित् उपायः दृश्यते। एवं प्रभुः शिवः चिन्तावशं गतः; तस्मिन् एव काले…

ब्रह्म यत् सर्वव्यापकं विरक्तमजं निष्कलं निःस्पृहमभेदं च, यत् वेदा अपि न जानन्ति, किं तत् देहं धारयित्वा मनुष्यः भवितुमर्हति?

सती असंख्याः अनुपमाः शक्तीः अपश्यत्, यासु सरस्वती लक्ष्मी च आसन्। ब्रह्मादयः देवाः येन येन रूपेण प्रकटिताः, तासां तनुः तेन तेन अनुरूपा आसीत्।

एवं प्रजापतेः कन्या सती दुःखिता आसीत्, यां कथनातीतं भयंकरं गुरु दुःखं प्राप्तम्। यदा सप्ताशीतिसहस्राणि वर्षाणि व्यतीतानि, तदा अविनाशी शम्भुः समाधिं त्यक्तवान्। शिवः रामनाम स्मर्तुं प्रारब्धवान्, सती च अवगच्छत् यद् जगतः पतिः प्रबुद्धः…

किन्नराः नागाः सिद्धाः गन्धर्वाः च, पत्नीभिः सहिताः सर्वे देवाः प्रस्थितवन्तः। विष्णुं ब्रह्माणं महेशं च विहाय सर्वे देवाः विमानानि निर्माय प्रस्थितवन्तः। सती व्योम्नि विमानानि नानाविधानि सुन्दराणि गच्छन्ति अपश्यत्। देवस्त्रियः मधुराणि…

शिवः अवोचत्- त्वया शोभनम् उक्तम्, मम मनसः अपि इदं रोचते, किन्तु इदम् अनुचितम्, यतः निमन्त्रणं न प्रेषितम्। दक्षः स्वसमस्तपुत्रीः आहूतवान्, परन्तु मद्वैरेण त्वाम् अपि विस्मृतवान्। ब्रह्मसभायाम् अहं प्रति दुःखम् अमानयत्, तेन हि इदानीमपि माम्…