Sukta 85
Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras rubric; specific r̥ṣi attribution requires pada-anukramaṇī confirmation)
Devata: Varana/Vanaspati as divine healer; secondarily ‘the Gods’ as expellers of yákṣma
Chandas: Anuṣṭubh (probable; to be confirmed against metrical scansion in a critical edition)
अथर्ववेदस्य ६.८५ सूक्तं संक्षिप्तं भैषज्य-मन्त्ररूपं यत् यक्ष्मं (क्षय-रोगं) निरस्यति, पुनरागमनं च निवारयितुं रोगिणः परितः रक्षो-परिधिं स्थापयति। अत्र वनस्पतेः वराणस्य औषधि-शक्तिः, दिव्याया वाचः प्रमाण-बलं (इन्द्र–मित्र–वरुणाः सर्वे देवाश्च), तथा अग्नेर्वैश्वानरस्य शोधक-निग्रहकारी उष्णता च संयुज्यते। वृत्रेणापां निरोधनस्य मिथक-दृष्टान्तः शरीरान्तर्गतस्य रोगस्य प्रसार-गत्योः ‘निरोधाय’ उपयुज्यते।
Mantras
Mantra 1
यक्ष्मनाशनम्। व॒र॒णो वा॑रयाता अ॒यं दे॒वो वन॒स्पतिः॑ । यक्ष्मो॒ यो अ॒स्मिन्नावि॑ष्ट॒स्तमु॑ दे॒वा अ॑वीवरन्
यक्ष्मनाशनम्। वरणोऽयं देवो वनस्पतिः वारयात। यो यक्ष्मोऽस्मिन्नाविष्टः, तं देवा अवीवरन् दूरं च न्यधुः।
Mantra 2
इन्द्र॑स्य॒ वच॑सा व॒यं मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्य च । दे॒वानां॒ सर्वे॑षां वा॒चा यक्ष्मं॑ ते वारयामहे
इन्द्रस्य वचसा वयं मित्रस्य वरुणस्य च। देवानां सर्वेषां वाचा ते यक्ष्मं वारयामहे।
Mantra 3
यथा॑ वृ॒त्र इ॒मा आप॑स्त॒स्तम्भ॑ वि॒श्वधा॑ य॒तीः । ए॒वा ते॑ अ॒ग्निना॒ यक्ष्मं॑ वैश्वान॒रेण॑ वारये
यथा वृत्र इमा आपः सर्वतो यतीः स्तम्भयामास तस्थम्भ; एवमेव तेऽग्निना वैश्वानरेण यक्ष्मं वारये।
Frequently Asked Questions
Yákṣma is a wasting, consuming illness (often compared with chronic consumption). In this hymn it is treated as an intrusive affliction that can be expelled and kept away by mantra and protective substances.
Vanaspati means “lord of the forest/plant,” a way of personifying a powerful medicinal tree as a divine healer. The hymn asks Varana-as-Vanaspati to actively repel the disease and guard the patient.
It uses a mythic example of restraint—Vṛtra ‘checking’ the Waters—to symbolize stopping the disease’s spread and movement. Agni Vaiśvānara is then invoked to perform that restraining, purifying action in the patient.
Ask anything about Sukta 85 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.