Sukta 84
Rishi: Atharvanic tradition (not specified in the provided excerpt)
Devata: Nirṛti (and implicitly Bhūmi as the receiving/covering power)
Chandas: Mixed/prose-like Atharvanic anuṣṭubh tendency (long pādas; AV style)
अयं संक्षिप्तोऽथर्वणीयो मन्त्रः ‘निर्ऋतेः प्रमोचनम्’ इति, यः आपदां शक्तिं निरस्यति, तथा दुर्भाग्य-रोग-मृत्युनिमित्तैः पीडितं जनं यैः पाशैः बद्धं तान् विमोचयति। निर्ऋतेः घोरपीठे हविर्दत्त्वा, तस्याः द्विरूपतां भूमिरूपेण (ग्राहिण्या पृथिव्या) निर्ऋतिरूपेण च (विनाशिन्या नकारात्मिकया) नामग्रहणेन, अयं मन्त्रः आयसपाशान् छिनत्ति, रोगिणं जीविताय पुनरावर्तयति; अथ यदि मृत्युर्न निवर्तते, तं यमाय पितृभ्यश्च सुरक्षितोर्ध्वगत्यर्थं समर्पयति।
Mantras
Mantra 1
निर्ऋतिमोचनम्। यस्या॑स्त आ॒सनि॑ घो॒रे जु॒होम्ये॒षां ब॒द्धाना॑मव॒सर्ज॑नाय॒ कम्। भूमि॒रिति॑ त्वाभि॒प्रम॑न्वते॒ जना॒ निरृ॑ति॒रिति॑ त्वा॒हं परि॑ वेद स॒र्वतः॑
निर्ऋतिमोचनम्। यस्यास्त आ॒सनि घो॒रे जुहोम्येषां बद्धानामवसर्जनाय कम्। भूमिरिति त्वाभिप्रमन्वते जना निरृतिरिति त्वाहं परि वेद सर्वतः।
Mantra 2
भूते॑ ह॒विष्म॑ती भवै॒ष ते॑ भा॒गो यो अ॒स्मासु॑ । मु॒ञ्चेमान॒मूनेन॑सः॒ स्वाहा॑
भूते हविष्मती भवैष ते भागो यो अस्मासु। मुञ्चेमानमूनेनसः स्वाहा।
Mantra 3
ए॒वो ष्व॑१स्मन्नि॑रृतेऽने॒हा त्वम॑य॒स्मया॒न् वि चृ॑ता बन्धपा॒शान्। य॒मो मह्यं॒ पुन॒रित् त्वां द॑दाति॒ तस्मै॑ य॒माय॒ नमो॑ अस्तु मृ॒त्यवे॑
एवो ष्वस्मन्निरृतेऽनेहा त्वमयस्मयान् वि चृता बन्धपाशान्। यमो मह्यं पुनरित् त्वां ददाति तस्मै यमाय नमो अस्तु मृत्यवे।
Mantra 4
अ॒य॒स्मये॑ द्रुप॒दे बे॑धिष इ॒हाभिहि॑तो मृ॒त्युभि॒र्ये स॒हस्र॑म्। य॒मेन॒ त्वं पि॒तृभिः॑ संविदा॒न उ॑त्त॒मं नाक॒मधि॑ रोहये॒मम्
अयस्मये द्रुपदे त्वं बेधितो निहितोऽसि; इह सहस्रशो मृत्युभिर्निपीडितः। यमेन सह पितृभिः संविदानः, इमं नरम् उत्तमं नाकम् अधि आरोहय।
Frequently Asked Questions
Nirṛti is the Atharvavedic power of misfortune and dissolution—what ‘binds’ a person into bad fate, illness, or death-pressure. The hymn compels her to depart and be absorbed/contained by Earth (Bhūmi).
Because the affliction is treated as a death-bond. The hymn both commands release and respectfully addresses Death’s jurisdiction so the patient can be ‘given back’—or, if not, be guided safely with Yama and the ancestors.
They are the strongest imagined fetters of calamity—deathlike constraints that feel unbreakable. Ritually they can be represented by a cord (and optionally an iron token) that is loosened or symbolically cut during recitation.
Ask anything about Sukta 84 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.