Anuvaka 10
अस्य षष्ठकाण्डस्य दशमानुवाके अथर्वणीयकर्मभिः पुनरुत्थापनरक्षणं प्रतिपाद्यते—यक्ष्मरपसादिक्षयव्याधेः निष्कासनं, अंहसः (धर्मकर्मदोषजन्यस्य कल्मषस्य) अपनोदनं, कुष्ठाद्यौषधप्रयोगः तथा यवकल्पितसंयोगभैषज्यं, विषदूषणस्य अभिमन्त्रणसंस्कारः, रणविजयः संग्रामरक्षा च शत्रुहिंसापरिवर्तनं, स्वस्त्ययनं सुरक्षितगमनं गृहपरिसररक्षा च, तथा स्थिरराज्यलाभः।
Suktas in Anuvaka 10
Sukta 91
अयं संक्षिप्तो भैषज्यसूक्तो यक्ष्मसदृशं क्षयकरं रपः रोगं रोगिणः शरीरात् प्रतिनिवर्त्य बहिः प्रहिणोति। अत्र स्थूलं भैषज्यं—संस्कृतं यवचूर्णं—दिशानिर्गमनमन्त्रेण सह योज्यते; स च मन्त्रः विश्वस्य अधो-गमनानुकरणेन रोगस्य अधो नयनेन निष्कासनं करोति। अन्ते आपो विश्वभेषजीः रोगप्रशमन्यश्चेति आहूय, चिकित्सा दृढीक्रियते।
Sukta 92
अथर्ववेदस्य ६.९२ सूक्तं वाजिनः (धावकस्य) विजयार्थं संक्षिप्तं जयमन्त्ररूपं भवति। तद् गूढां वेगशक्तिं प्रबोधयति, शुद्धं प्रारम्भं सुनिश्चित्य, धावकं सम्यक् अन्तं प्रति वहति। इन्द्रस्य प्रेरणया, मरुतां बलप्रचोदनेन, त्वष्टुः शरीरसम्पदापूर्णतया च वाजिनं युज्यते; प्राणं, अङ्गानि, गतिं च सुरक्षितया निश्चितविजयाय परिणमयति।
Sukta 93
अयं लघुः स्वस्त्ययनस्तोत्रः गृहस्थस्य पुरुषान्—विशेषतः यात्रायां विविक्तस्थाने वा संग्रामे वा—परितः रक्षावेष्टनं स्थापयति। तत्र यम-मृत्यु-निरृत्यादयः तथा रुद्ररूपाः अपि नियताः शासिताश्च रक्षकाः कृत्वा नियोज्यन्ते, देवसेनाश्च सहायिका आहूयते। ‘पापविषम्’—शत्रुजनितं शस्त्रवत् अथवा अभिचारजन्यं हिंसारूपं—नमसा हविषा च देवसेनाप्रचोदनेन च यजमानात् अपाकृष्य बहिर्नीयते। अस्य स्तोत्रस्य बलं नामग्रहण-क्रमे निहितम्—नामोच्चारणेन बन्धनं, बन्धनेन च भयस्य बहिर्वर्तनं, अन्तः स्वस्तिसीलनं च।
Sukta 94
अथर्ववेदस्य ६.९४ सूक्तं संक्षिप्तं सम्मनस्य-स्तुतिसूक्तम्। एतत् समुदायैक्यं साधयति—मनसां सम्यगैक्येन, व्रतानां समन्वयेन, तथा चैकाकूत्याः (सामूहिकसंकल्पस्य) स्थिरीकरणेन; अपि च ये विरोधिनो वा विचलिताः, तान् बलात् पुनः सामञ्जस्ये नियोजयति। सूक्तं प्रथमं सम्मनस्याः पूजनात् प्रवर्तते, ततः मनोग्रहण-आधिपत्यरूपं स्पष्टं कर्म प्रतिपादयति, अन्ते च सरस्वत्या महादेवैश्च सह ‘विश्वतन्तु-निवेशन’ इव ब्रह्माण्डीयं संयोजनं कृत्वा यज्ञं स्थिरयति।
Sukta 95
अयं संक्षिप्तो भैषज्यसूक्तः कुष्ठं दिव्येन जयेन लब्धं, अमृतसमुद्भूतं भेषजं च अधिकारयति। तस्योत्पत्तिः परमे व्योम्नि, हिमवत्प्रभवे च भेषजानां लोके निहिता इति कथयन्, तस्य दिव्यप्राप्तिं ‘अमृतस्य प्रतीकं/पुष्पम्’ इव वर्णयति। सर्वौषधीनां ‘योनि’ इति नाम्ना तद् अभिधाय, सूक्तं कुष्ठं विधिपूर्वकं जागरयति यत् तत् दीर्घकालिकदुःखरोगाणां प्रति अगदं—प्रत्यौषधं सर्वरोगहरं च—भवेत्।
Sukta 96
अथर्ववेदस्य ६.९६ सूक्तं संक्षिप्तं शुद्धि-चिकित्सासूक्तम्। अत्र व्याधिं च दुर्भाग्यं च धर्म-यज्ञीयदूषणस्य (अंहस्, देवकिल्बिष) बाह्यलक्षणं मन्यते—यत् जाग्रति स्वप्ने च दर्शनात्, चिन्तनात्, वाक्यात् च उपार्जितम्। सोमस्य पावकाधिपत्येन औषधीनां सामूहिकं तेजो बलं च प्रवर्त्यते, बृहस्पतेः पुरोहितानुमत्याऽपि पीडितं बन्धेभ्यः ‘मोचयितुं’ प्रार्थ्यते—शपथ-शापबन्धेभ्यः, वरुणदण्डेभ्यः, यमपाशात् च—अन्ते सोमस्य शोधनकर्मणा परिशुद्धिः समाप्यते।
Sukta 97
एषा त्र्यृचोऽथर्वणीयो मन्त्रः संक्षिप्तो जयमन्त्रः; यत्र वीरस्य, यज्ञस्य, तथा चाग्निसोमेन्द्राणां जयः स्वभावत एव इति पवित्रीकृत्य युद्धसिद्धिं प्रतिष्ठापयति। स क్షात्रं (राजन्य-वीर्यं) बृंहयति, नायकस्य सहायकान् बध्नाति, निरृतिं (अनर्थ-विनाशं) च अपसारयति; अपि च शुभमाधुर्येण सम्यगाहुत्या च कृतदोषस्यापि कल्मषं दूरं नयति।
Sukta 98
अयं संक्षिप्तो राज्ञोऽथर्वणिको मन्त्रः इन्द्रम् अधिराजं प्रतिष्ठापयति, च यजमानाय अजरं—अजित्यं—क्षत्रं स्थापयितुं तम् प्रार्थयते। इन्द्रस्य जयशक्त्या राज्यम् अधिदैवतः पवित्रीकृत्य, दिक्षु दिक्षु प्रभुत्वं प्रसारयति, च जनानां तथा प्रतिराज्ञां वश्यताम् आज्ञापालनं च निष्ठां च सुनिश्चित्यति।
Sukta 99
अयं संक्षिप्तः संग्राम-मन्त्रः इन्द्रं परिणाम-नियन्तारं घोरं समाह्वयति, तस्य च “बाहू” आसन्न-युद्ध-भयस्य प्रतिरक्षणाय परिखा-रूपेण परितो निधत्ते। शत्रोः उद्धृतं वध-प्रहारं स निगृह्य परिमितं कृत्वा निष्प्रभावं करोति, अनन्तरं च स्वस्ति-प्रार्थनया कर्म समापयति—साधकस्य मनः दैव-अनुग्रहेण सम्यक् संयोज्य। संग्राम-परिसरेऽपि अभिचारिकत्वे सति, अस्य मुख्यः प्रवृत्तिः आक्रामक-हिंसाया न, किन्तु रक्षात्मक-प्रतिमायायाः।
Sukta 100
अथर्ववेदस्य ६.१०० सूक्तं संक्षिप्तं विषहरण-मन्त्ररूपं यत् ‘विषदूषण’ इति विषनाशक-शक्तिं परमेषु विश्वदातृषु सूर्ये द्यौः पृथिव्यां च सरस्वतीषु त्रिषु च निहितां दैवीम् अनुगृह्णाति। सूर्यं द्यावापृथिवीम् त्रिसरस्वतीश्च आहूय सूक्तं जलं च विषदूषण-द्रव्यं च देवप्रमाणीकृतं प्रतिशक्तिं करोति, यया विषस्य रसः (तीव्रता) शुष्यति, पीडितस्य च अभय-स्वास्थ्ये पुनः प्रतिष्ठेते।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.