Atharva Veda 5.17.4: Kanda 5, Anuvaka 2, Sukta 17, Mantra 4

Sukta 17

Sanskrit (Devanagari)

यामा॒हुस्तार॑कै॒षा वि॑के॒शीति॑ दु॒च्छुनां॒ ग्राम॑मव॒पद्य॑मानाम्। सा ब्र॑ह्मजा॒या वि दु॑नोति रा॒ष्ट्रं यत्र॒ प्रापा॑दि श॒श उ॑ल्कु॒षीमा॑न्

Sanskrit recitationAtharva Veda 5.17.4

IAST Transliteration

yā́m ā́hus tārakā́ eṣā́ vikéśīti duḥchúnāṃ grā́mam avapádyamānām | sā́ brahmajā́yā ví dunoti rāṣṭráṃ yátra prā́pādi śaśá ulkuṣī́mān

English Translation (Griffith/Whitney)

Whom they call Tārakā, ‘the Dishevelled-haired,’ as she comes down upon the village with evil affliction—she, the Brahman’s Wife, rends the realm asunder, where the ulkuṣa-marked hare hath entered.

Translation

यामाहुस्तारकैषा विकेशीति दुच्छुनां ग्राममवपद्यमानाम्। सा ब्रह्मजाया विदुनोति राष्ट्रं यत्र प्रापादि शश उल्कुषीमान्॥

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• याम: watches of the night (night-watches)
• याम: Karma
• Type: Noun
• Root: याम (प्रातिपदिक; ‘याम’ = रात्रेः प्रहर/याम) अथवा ‘यामा’ इति बहुवचन-रूपम्

• आहुः: they say / they call
• आहुः: —
• Type: Verb
• Root: √अह्/√ब्रू (आह = परोक्षभूत-प्रयोग; ‘आहुः’ = कथयन्ति)

• तारक: a star(-like one); ‘the Star’ (name/epithet)
• तारक: Karma
• Type: Noun/Adjective
• Root: तारक (प्रातिपदिक; ‘तारा’/‘तारक’ = तारा-सम्बद्ध) अथवा ‘तारक’ विशेषण

• एषा: this (woman/being)
• एषा: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विकेशी: with dishevelled hair
• विकेशी: Kartā (एषा इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: वि-केशिन् (प्रातिपदिक; ‘विकेशी’ = विस्कृतकेशी/विकृतकेशी) अथवा ‘विकेशी’ स्त्री-विशेषण

• इति: thus (quoting)
• इति: —
• Type: Indeclinable
• Root: इति (निपात)

• दुच्छुनाम्: of misfortunes / of evil afflictions
• दुच्छुनाम्: Sambandha (ग्रामम् इत्यस्य) / Adhikaraṇa-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: दुच्छुना (प्रातिपदिक; ‘दुच्छुना’ = दु:शकुन/दुर्भाग्य/अनिष्ट-पीडा)

• ग्रामम्: village / settlement
• ग्रामम्: Karma
• Type: Noun
• Root: ग्राम (प्रातिपदिक)

• अवपद्यमानाम्: (of those) entering/descending upon (the village)
• अवपद्यमानाम्: Kartā (कृदन्त-क्रियायाः) / Sambandha
• Type: Verb (Participle)
• Root: अव-√पद् (गत्यर्थ; ‘अवपद्य’ = अवगमन/अवसरण/प्रवेश) + शानच् (वर्तमान कृदन्त)

• सा: she
• सा: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ब्रह्मजाया: the Brahman’s wife / wife of a priest
• ब्रह्मजाया: Kartā (सा इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म-जाया (समास; ब्रह्मन् + जाया)

• वि: apart, asunder; intensifier
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/निपात)

• दुनोति: she shakes/disturbs/harms
• दुनोति: —
• Type: Verb
• Root: √दु/√दुन् (दुनोति = पीडयति/क्षोभयति)

• राष्ट्रम्: realm / kingdom / polity
• राष्ट्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र (प्रातिपदिक)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय; सम्बन्ध-प्रश्न/सम्बन्ध-निपात)

• प्रापदि: she came/entered (arrived)
• प्रापदि: —
• Type: Verb
• Root: प्र-√पद् (गत्यर्थ) अथवा √पद् (पाद-सम्बन्ध) — ‘प्रापदि’ = प्रापद्यते/प्रापद् इति पद-रूपम् (पाठ-विशेषः)

• शशः: a hare
• शशः: Kartā (प्रापदि इत्यस्य) अथवा उपमान/सहचर
• Type: Noun
• Root: शश (प्रातिपदिक; ‘शश’ = खरगोश/शशक)

• उल्कुषीमान्: marked with a portent/meteor-like sign; ominous
• उल्कुषीमान्: Kartā (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: उल्कुषीमन्/उल्कुषी (प्रातिपदिक; वैदिक-शब्दः—‘उल्कुषी’ = उल्का/अग्नि-चिह्न/भयानक-लक्षण; ‘-मान्’ मतुप्)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anonymous)

Devata: Duḥchunā (as personified affliction) countered by protective brahman; rāṣṭra as protected object

Chandas: Mixed/irregular

Mantra Rasa

Primary: bhayankara

Secondary: raudra